MỘT vài KINH NGHIỆM vận DỤNG PHƯƠNG PHÁP TRÒ CHƠI TRONG PHẦN KHỞI ĐỘNG NHẰM tạo HỨNG THÚ TRONG GIỜ học NGỮ văn ở TRƯỜNG THPT TRIỆU sơn 4

NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3 2.3.1 Kinh nghiệm áp dụng phương pháp trò chơivào hoạt động khởi 2.3.2 Lựa chọn, thiết kế và vận dụng một số trò chơi cho hoạt động 3 Hiệu quả của SKKN đ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4

SƠN 4

Người thực hiện: Bùi Thị Ngọc Anh

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Triệu sơn 4

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3

2.3.1 Kinh nghiệm áp dụng phương pháp trò chơivào hoạt động khởi

2.3.2 Lựa chọn, thiết kế và vận dụng một số trò chơi cho hoạt động

3 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động dạy học, với bản thân, đồng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 MỞ ĐẦU

1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Đổi mới phương pháp dạy học luôn là nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáodục nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh [1]Một trong số những biện pháp để đạt được mục đích trên đó là sử dụng tròchơi.Trò chơi vừa là một hoạt động giải trí vừa là một phương pháp giáo dục:giáo dục bằng trò chơi - một phương pháp đã được nhiều nền giáo dục tiên tiếntrên thế giới vận dụng Lồng ghép trò chơi trong dạy và học môn Ngữ văn, kếthợp với những phương pháp dạy học khác sẽ có ý nghĩa tích cực đối với yêu cầuđổi mới hiện nay

Đối với học sinh trung học phổ thông thì hoạt động vui chơi là nhu cầukhông thể thiếu và nói giữ vai trò quan trọng đối với các em Nếu giáo viên biết

tổ chức cho học sinh chơi một cách hợp lí, khoa học trong giờ học sẽ mang lạihiệu quả giáo dục cao Chính vì vậy việc vận dụng trò chơi trong giờ học môn

văn ở THPT mà đặc biệt lồng ghép trong phần “khởi động” sẽ làm thay đổi

không khí căng thẳng trong các giờ học, tăng thêm hứng thú cho người học, họcsinh sẽ chú ý hơn, chủ động hơn trong chuẩn bị, mạnh dạn hơn trong đề xuất ýkiến của mình, phát huy tư duy sáng tạo,… Hứng thú và chủ động trong học tập

là sự khởi đầu tốt cho việc nắm bắt kiến thức, hình thành kĩ năng và phát triểnnhân cách ở học sinh qua bộ môn Văn

Thông qua thực tế giảng dạy, dự giờ học hỏi ở đồng nghiệp cộng với cácđợt tập huấn chuyên môn bản thân tôi mạnh dạn áp dụng tổ chức một số trò chơi

trong giờ dạy môn Văn phần “Khởi động” trong năm học 2018 – 2019 và thấy

không khí của mỗi tiết học sôi nổi và hiệu quả hơn hẳn Vì vậy, tôi chọn và

nghiên cứu đề tài: “Một vài kinh nghiệm vận dụng phương pháp trò chơi

trong phần khởi động nhằm tạo hứng thú trong giờ học Ngữ văn ở Trường THPT Triệu Sơn 4”, rất mong nhận được sự góp ý của các cấp lãnh đạo, Ban

giám hiệu, tổ chuyên môn để đề tài phát huy hiệu quả cao hơn

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

- Khơi dậy sự hứng thú, nâng cao hiệu quả học tập cho HS khi học mônNgữ Văn.

- Phát huy tính tích cực, tự giác, tự học của HS trong học tập nói chung vàtrong môn Ngữ văn nói riêng

- Kích thích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc trong các hoạt độngnhóm của HS

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

- Học sinh các lớp 12B1, 12B8, 10A2, 10A7 trường THPT Triệu Sơn 4

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Phương pháp nghiên cứu lí luận:

Nghiên cứu các tài liệu, sách, các chuyên đề về PPDH, KTDH tích cực

để hình thành cơ sở lý luận cho đề tài

- Phương pháp điều tra:

Thực hiện tại lớp 10A2, 10A7, 12B1, 12B8 trường THPT Triệu Sơn 4

- Phương pháp quan sát:

Quan sát hoạt động học của HS lớp 10A2, 10A7, 12B1, 12B8 trong mônNgữ văn

- Phương pháp thống kê toán học:

Lập bảng thống kê, phân tích, xử lí số liệu của đề tài, giúp đánh giá vấn đềchính xác, khoa học

- Phương pháp phỏng vấn:

Phỏng vấn, trò chuyện với HS 4 lớp 10A2, 10A7, 12B1, 12B8

- Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm:

Theo dõi hoạt động học của HS nhằm tìm hiểu kỹ về mức độ hứng thú đốivới bộ môn Ngữ văn, sự tích cực, chủ động trong học tập và các kỹ năng đượcbiểu hiện của các em

- Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm:

Xem xét những thành quả của hoạt động thực tiễn để rút ra những kinhnghiệm bổ ích trong dạy học

- Phương pháp kiểm tra đánh giá:

Nhằm xác định mức độ hiểu biết về kiến thức, kỹ năng, khả năng vận dụngcủa HS để đánh giá về hiệu quả của các KTDH được áp dụng trong bài dạy

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1.1 Về vấn đề đổi mới phương pháp dạy học

Trong Luật Giáo dục điều 24.2 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông

phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”[2] Để đáp

ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới toàn diện trong Giáo dục & Đào tạo, Côngvăn 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 8/10/2014 chỉ rõ yêu cầu đổi mới phương pháp

dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của HS: “hình thức giao nhiệm vụ sinh

động, hấp dẫn, kích thích được hứng thú nhận thức của HS”[6] Có thể nói cốt lõi

của đổi mới phương pháp dạy học là hướng tới hoạt động học tập tích cực, chủđộng, hứng thú nhận thức của HS; chống lại thói quen học tập thụ động xưa nay

2.1.2 Hoạt động khởi động

Hoạt động khởi động (tạo tình huống xuất phát) rất cần thiết trong dạyhọc nhằm phát triển năng lực cho học sinh, phát triển năng lực tư duy nêu để

giải quyết vấn đề Khởi động theo Từ điển tiếng Việt được hiểu là “thực hiện

những động tác nhẹ nhàng trước khi bắt đầu” [1] Như vậy hoạt động khởi động

được hiểu là một hoạt động nhằm thực hiện những thao tác cơ bản, nhẹ nhàngtrước khi bắt đầu thực hiện một công việc cụ thể nào đó

Trong hoạt động này, GV cần tạo ra những tình huống, những vấn đề ở đóngười học cần được huy động tất cả các kiến thức hiện có, những kinh nghiệm,vốn sống của mình để cố gắng nhìn nhận và giải quyết theo cách riêng của mình.Cần coi hoạt động này là một hoạt động học tập, có mục đích, thời gian hoạtđộng và sản phẩm hoạt động; bố trí thời gian thích hợp cho các em học tập, bày

tỏ quan điểm cũng như sản phẩm của hoạt động Cần lựa chọn phương pháp phùhợp để khơi gợi hứng thú học tập, kích thích tư duy của HS

2.1.3 Phương pháp dạy học trò chơi

Trò chơi là phương pháp có ý nghĩa trong việc góp phần thực hiện đổi

mới phương pháp dạy học “Thông qua hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt

động học tập” nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo và tạo hứng thú trong

giờ học của học sinh Việc sử dụng các trò chơi học tập trong giờ học là hết sứccần thiết và có ích; giúp HS:

+ Tăng cường khả năng chú ý nắm bắt nội dung bài học phát huy tính năngđộng của các em

+ Nâng cao hứng thú cho người học, góp phần làm giảm mệt mỏi, căngthẳng trong học tập của học sinh Phát triển tính độc lập, ham hiểu biết và khảnăng suy luận

+ Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học

+ Tăng cường khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, và giữa họcsinh với nhau, giúp học sinh rèn luyện các khả năng ứng xử, giao tiếp

+ Thu hút cả lớp theo dõi tham gia các hoạt động

2.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

KINH NGHIỆM

Tại hội thảo khi bàn về việc tìm phương pháp đổi mới cho môn Văn trong

giai đoạn tới có viết: “Dạy học Ngữ văn cần tập trung hình thành cho học sinh

phương pháp học và phương pháp đọc Phương pháp dạy học phải tạo cho học sinh tính hiếu kỳ, tò mò và sự đam mê để họ tự đi tìm và lý giải qua đó mà hình thành năng lực Không nhồi nhét kiến thức, không bắt nhớ máy móc, cần biết quên cái cụ thể, chi tiết; chỉ nhớ cách làm, cách xử lý vấn đề… giúp học sinh tự học, tự khám phá, tự kích thích sáng tạo”[3].

Trước yêu cầu đó đòi hỏi người giáo viên dạy Văn không chỉ nỗ lực họctập để nâng cao trình độ chuyên môn mà còn phải cần nỗ lực trau dồi củng cốthường xuyên về kiến thức khoa học khác cũng như các phương pháp, hình thứcdạy học hiện đại vào trong quá trình dạy học để khơi gợi tạo ra sự hứng thú vàcuốn hút học sinh hăng say học tập và thích phát biểu ý kiến trong lớp để xâydựng bài học

Năm học 2018-2019 tôi được phân công giảng dạy 4 lớp 10A2, 10A7,12A1, 12B8 Trong quá trình dạy học của bản thân cũng như qua những lần dựgiờ đồng nghiệp tôi nhận thấy một điều rằng hiện nay đang xuất hiện một thựctrạng học sinh ngày càng thụ động không chịu phát biểu xây dựng bài

Theo kết quả khảo sát (ngày 28/08/2018) cả 4 lớp mà tôi trực tiếp giảng dạy vềviệc em có hay phát biểu trong giờ học Văn hay không, kết quả thu được như sau:

Số học sinh khảo

sát

Phát biểu nhiều

Có phát biểu nhưng không nhiều

Không phát biểu

67/165(41%)

Phát biểu nhiều

Có nhưng không nhiều

Cũng với 4 lớp trên với câu hỏi “Em có hứng thú khi đến giờ học mônVăn hay không?”, kết quả thu được như sau: (khảo sát ngày 28/08/2018)

Số học sinh khảo sát Hứng thú với giờ

học

Không hứng thú với giờ học Lớp 10A2, 10A7 35/84 49/84

Lớp 12B1, 12B8 30/81 51/30

Tổng số 65/165

(39%)

100/165 (61%)

Không hứng thú với giờ học.

Hứng thú với giờ học 61%

39%

Kết quả trên cho thấy số học sinh yêu thích giờ học Văn rất ít chưa đếnmột nửa còn lại hơn 50% là các em không thích giờ học Văn Nhiều thầy cô giáodạy Văn đã xuất hiện tâm lí chán nản, buông xuôi, không có động lực để trau dồichuyên môn, tạo sức ỳ lớn trong tư duy đổi mới, cải tiến phương pháp giảng dạy Nguyên nhân gây nên hiện tượng HS thụ động trong giờ học Văn bắtnguồn từ tâm lý chung của học sinh sợ bị chê cười khi phát biểu sai, chưa tự tinvào năng lực của mình…; chưa hiểu rõ tác dụng của việc phát biểu xây dựngbài; do không khí các giờ văn trên lớp nhiều tiết còn tẻ nhạt, thiếu hấp dẫn Nếu tình trạng lãnh đạm, thụ động kéo dài thì không chỉ ảnh hưởng đến chấtlượng dạy và học trong hiện tại mà còn có tác động tiêu cực sau này

Trước tình hình đó, thiết nghĩ, để nâng cao chất lượng giảng dạy và họcmôn Văn thì đổi mới phương pháp dạy học đang trở thành yêu cầu cấp thiết hiệnnay Như William Arthur Ward, một nhà giáo dục lỗi lạc của nước Mỹ đã từng

nói: “Chỉ nói thôi là thầy giáo xoàng Giảng giải là thầy giáo tốt Minh họa

biểu diễn là thầy giáo giỏi Gây hứng thú trong giờ học là thấy giáo vĩ đại Qua

thực tế giảng dạy và tham khảo đồng nghiệp, tôi đã vận dụng phương pháp tròchơi vào hoạt động khởi động trong tiến trình dạy học Cách làm này đã thuđược kết quả rất đáng khích lệ nên tôi muốn được cùng các đồng nghiệp chia sẻ,trao đổi một số kinh nghiệm để cho SKKN được hoàn thiện hơn, được vận dụngrộng rãi hơn trong dạy học nói chung, dạy học Văn nói riêng

2.3 CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

Phương pháp và kỹ thuật dạy học môn Văn rất phong phú, đa dạng Điềuquan trọng là giáo viên phải căn cứ vào nội dung, tính chất của từng bài; căn cứvào từng hoạt động trong tiến trình dạy học; căn cứ vào trình độ nhận thức của

học sinh và năng lực, vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của lớp, của trường màlựa chọn và sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học một cách hợp lý Trongdạy học môn Ngữ văn, GV có thể vận dụng phương pháp “Trò chơi” để tạo tâmthế học tập, hướng dẫn HS hình thành kiến thức mới, hình thành kỹ năng, haycủng cố mở rộng nội dung bài học Trong phạm vi SKKN này, tôi xin trình bàymột vài kinh nghiệm bản thân đã vận dụng phương pháp trò chơi vào phần khởiđộng trong tiến trình dạy học.

2.3.1 Kinh nghiệm áp dụng phương pháp trò chơi vào hoạt động khởi động 2.3.1.1 Nguyên tắc áp dụng trò chơi

Giáo viên cần chú ý đến đặc thù của từng phân môn: Đọc văn, tiếng Việt,Làm văn; lưu ý mối quan hệ giữa trò chơi với hệ thống câu hỏi để vận dụng linhhoạt, hợp lí, đúng mức và đúng lúc

Khi vận dụng phương pháp này không nên xáo trộn nhiều không gian lớphọc Phải nhanh chóng ổn định lớp học khi trò chơi kết thúc

Hình thức của trò chơi phải phù hợp với nội dung, mục tiêu cần đạt, khôngvận dụng cho tất cả các tiết học, đôi khi gây phản cảm, phản tác dụng

Trò chơi bao giờ cũng kết thúc bằng phần thưởng cho người (đội) thắnghoặc xử phạt nhẹ nhàng cho vui (dí dỏm, tế nhị)

2.3.1.2 Xác định thời gian chơi trò chơi

Khi áp dụng phương pháp trò chơi vào hoạt động khởi động, GV phải lựachọn nội dung của trò chơi hướng tới để xác định được thời gian chơi của trò

Cụ thể là:

- Sử dụng trò chơi vào đầu giờ học để kiểm tra bài cũ

- Sử dụng trò chơi để tạo tâm thế học tập, khơi gợi hung thú

- Sử dụng trò chơi giới thiệu bài mới

- Sử dụng trò chơi để củng cố nội dung của tiết 1, mở ra nội dung cần đạt ở tiết 2trong các bài học có 2 – 3 tiết/bài

2.3.1.3 Lựa chọn nội dung tổ chức trò chơi.

Nội dung phải vừa sức học, phải đảm bảo đủ thông tin kiến thức mà họcsinh đã nắm được, không dễ quá và cũng không khó quá

Nội dung cần phù hợp với cuộc sống thực tế của học sinh, giúp các em dễvận dụng vào thực tiễn.

Nội dung trò chơi phải có tính khả thi, trò chơi đưa ra phải phù hợp vớithực tế trường, lớp

2.3.1.4 Sử dụng phương tiện khi tổ chức trò chơi.

Thực tế, qua các tiết dự giờ đồng nghiệp ở trường tôi, tôi thấy thường khicho học sinh chơi trò chơi, đa số chỉ tổ chức “suông” mà thiếu sự chuẩn bị như:không hóa trang nhân vật, không đủ phiếu cá nhân, không có thẻ xanh, thẻ đỏ đểphục vụ đánh giá, không có phần thưởng…Chính vì điều đó, mà mỗi lần tổ chứctrò chơi là một lần thiếu hấp dẫn học sinh, dẫn đến sự đơn điệu và nhàm chán

Vì vậy để tổ chức trò chơi trong giờ học văn đòi hỏi giáo viên và học sinh phảichuẩn bị đầy đủ các phương tiện cần thiết

2.3.1.5 Chọn cách tổ chức trò chơi có hiệu quả.

Trò chơi nên tổ chức theo các bước sau:

- Bước 1: Phổ biến trò chơi, luật chơi:

+ Giáo viên giúp học sinh nắm vững trò chơi như: Tên trò chơi, nội dung,cách chơi, cách phân thắng bại…

+ Giáo viên chọn một số học sinh tham gia trò chơi, bảo đảm qua các giờhọc, lần lượt học sinh được tham gia tất cả, đặc biệt chú ý những học sinh nhútnhát, ít phát biểu

- Bước 2: Học sinh thực hiện trò chơi:

+ Các em thảo luận với nhau về việc thực hiện trò chơi

+ Một nhóm học sinh thực hiện trò chơi trước lớp, cả lớp theo dõi

+ Những em khác, nhóm khác có thể tiếp tục thực hiện trò chơi (đối với tròchơi sắm vai thì có cách giải quyết khác)

- Bước 3: Tổng kết, đánh giá:

Giáo viên hướng dẫn học sinh đánh giá việc thực hiện trò chơi: trò chơi cóđược thực hiện đúng quy tắc không, có phù hợp với nội dung bài học không, cóthể rút ra bài học gì qua trò chơi này?

Giáo viên nhận xét, đánh giá chung và tuyên bố nhóm (hay cá nhân) thắngcuộc (nếu có).

Giáo viên khen thưởng nhóm có kết quả tốt bằng cách:

 Tặng một tràng pháo tay cùng với những lời động viên khen ngợi

 Ghi điểm các thành viên trong nhóm

 Trao thẻ đỏ cho nhóm thực hiện tốt, thẻ xanh cho nhóm chưa tốt

 Trao thưởng một hoặc hai gói quà cho đội thắng

Như vậy, với những biện pháp đã vận dụng vào từng thời điểm, mục đích,

nội dung khác nhau thật sự phát huy tác dụng, giờ dạy học thực sự là giờ “vừa

học, vừa chơi”, kết hợp được giữa “học” và “hành”, hấp dẫn học sinh và gây sự

và vận dụng một số trò chơi vào hoạt động khởi động nhằm mục đích kích thích

sự tò mò, tạo cảm xúc hưng phấn cho học sinh với bài sẽ học Từ đó học sinh sẽ

có nguồn năng lượng dồi dào, có sự hứng thú để tìm hiểu nội dung kiến thứctrong các phần sau của bài học

2.3.2.1 Trò chơi đuổi hình bắt chữ.

Mục đích trò chơi:

Giúp học sinh phát huy khả năng tư duy nhanh nhạy của mình, tạo không khísôi nổi trong giờ học, tạo sự hứng thú và bớt căng thẳng ở học sinh Trò chơinày rất thích hợp sử dụng trong phần khởi động với thời lượng từ 5->7 phút

Học sinh nào trả lời được đúng và nhiều hình nhất sẽ được thưởng tràngpháo tay hoặc cộng thêm điểm.

Tổng kết đánh giá:

Giáo viên nhận xét rút ra nội dung bài học, tuyên dương những em trả lờitốt và nhắc nhở những em chưa thật sự tập trung

Ví dụ 1: Tiết 82: Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

Hoạt động khởi động: GV chiếu các ảnh ảnh sau và đặt câu hỏi: “Em hãy cho

biết, mỗi hình ảnh sau tượng trưng cho loại hình nghệ thuật nào?"

Đáp án:

1 Loại hình nghệ thuật hội họa

2 Loại hình nghệ thuật điêu khắc

3 Loại hình nghệ thuật âm nhạc

4 Loại hình nghệ thuật điện ảnh

Ví dụ 2: Tiết 5,6 “ Tuyên ngôn độc lâp”- Hồ Chí Minh

Hoạt động khởi động: GV chiếu một số hình ảnh cho HS quan sát và đặt câu hỏitương ứng với mỗi hình

Câu 1: Nơi nào bát ngát hương sen, giữa mùa hoa nở, Bác kính yêu chào đời?Câu 2: Nơi nào thành quách dọc ngang, xa gần nức tiếng Kinh Thành đế đô? Câu 3: Nơi nào nước thẳm sông sâu, Bác đã vạch đường đánh Nhật đuổi Tây Câu 4: Nơi nào tiếng bác kính yêu, tuyên ngôn độc lập, giữa ngày đầu thu ?