Hơn nữa ở lứa tuổi này các em đang trong giai đoạn hình thành, phát triển nhân cách nhưng do sự hiểu biết còn nhiều hạn chế, thiếu kinh nghiệm sống các em thường xuyên chịu sự tác động c
Trang 2I MỞ ĐẦU
1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Đổi mới phương pháp, tạo sự chuyển biến sâu rộng trong quá trình dạy và học
là vấn đề then chốt đang được ngành giáo dục đặc biệt quan tâm Do đó vấn đề đặt racho mỗi giáo viên là phải làm sao để có phương pháp giảng dạy phù hợp với đặctrưng bộ môn đồng thời phát huy được tính năng động, sáng tạo của học sinh tronggiờ học, rèn luyện cho các em thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩnăng vận dụng kiến thức liên môn vào những tình huống khác nhau trong học tập và
trong thực tiễn Hơn nữa ở lứa tuổi này các em đang trong giai đoạn hình thành, phát
triển nhân cách nhưng do sự hiểu biết còn nhiều hạn chế, thiếu kinh nghiệm sống các
em thường xuyên chịu sự tác động của các yếu tố cả tích cực và tiêu cực, rất dễ bị lôikéo vào các hành vi xấu, lối sống ích kỉ, thực dụng, chạy theo lối sống buông thả,lười học tập và tu dưỡng đạo đức, phai nhạt lý tưởng, thích hưởng thụ, ngại lao động,chuộng những sinh hoạt thiếu lành mạnh, xa vào các tệ nạn xã hội thậm chí là viphạm pháp luật…[1]. Đó không chỉ là vấn đề nhức nhối của riêng gia đình, nhà
trường mà của toàn xã hội Vì vậy, việc giáo dục tư tưởng, đạo đức cho các em ngay
từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường là điều rất cần thiết để giúp các em có địnhhướng đúng trong hình thành nhân cách và những phẩm chất tốt đẹp của những côngdân tương lai Trong tình hình đó việc giáo dục đạo đức cách mạng mà cụ thể là “họctập và làm theo tấm gương đạo dức Hồ Chí Minh” chính là một trong những mục tiêugiáo dục quan trọng mà Đảng ta đã xác định
- Chủ tịch Hồ Chí Minh người con ưu tú của dân tộc, được thế giới suy tôn làngười anh hùng giải phóng dân tộc, là danh nhân văn hoá thế giới Bác đã trở thànhmột nhà đạo đức chân chính, một tấm gương đạo đức tuyệt vời suốt đời khôngngừng hoàn thiện mình theo lý tưởng: chân, thiện, mỹ Hồ Chí Minh là biểu tượngcủa sự kết hợp hài hoà tinh hoa văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hoá của nhân loại,Đông và Tây Chính trí tuệ siêu việt, vốn văn hoá, vốn sống thực tế phong phú đồngthời trải qua nhiều năm học tập và rèn luyện, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng bướcvươn lên tầm cao của trí tụê thời đại để từ đó vận dụng và phát triển, sáng tạo và đổimới, đóng góp vào kho tàng văn hoá thế giới những giá trị văn hoá đặc sắc, in đậm
dấu ấn Việt Nam - Hồ Chí Minh.[2]
- “Văn học là nhân học” chức năng của văn chương là mang lại các giá trị nhận
thức, giá trị giáo dục, giá trị thẩm mĩ [3] Bên cạnh việc ủng hộ cuộc vận động “học
tập và làm theo tấm gương đạo dức Hồ Chí Minh” bản thân tôi là giáo viên dạy văntôi nhận thấy Ngữ văn – một môn học về khoa học xã hội và nhân văn rất phù hợp đểtích hợp giáo dục cho học sinh các kĩ năng sống, bồi dưỡng tâm hồn, tinh thần yêunước, tự hào những truyền thống quý báu của dân tộc, giáo dục, rèn luyện, hoàn thiệnnhân cách đạo dức thông qua bài học được rút ra từ các tác phẩm văn học Từ những
lí do trên cùng với việc thực hiện nghiêm túc tinh thần dạy học theo phương pháp đổimới đã được tiếp thu, bồi dưỡng qua các đợt tập huấn do Sở Giáo dục và Đào tạo tổ
Trang 3chức cộng với kinh nghiệm vốn có của mình, đã thúc đẩy tôi quyết tâm nghiên cứu đề
tài “ LÔNG GHÉP GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH TRONG
DẠY HỌC MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN 12”.
Tôi hy vọng, bước đầu sẽ giải quyết được những vấn đề đặt ra Góp phần nângcao chất lượng trong giờ học văn, tạo hứng thú học tập, nâng cao sự hiểu biết, giúpcác em trang bị kiến thức, kỹ năng, phát triển và hoàn thiện nhân cách ở học sinh
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần nâng cao hiểu biết,nhận thức của học sinh về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Phần nào giúp cácđồng nghiệp tiến hành dạy học tác phẩm văn học được tốt hơn, Học sinh tích cực,hứng thú hơn trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức của bài học, hiểu sâu sắc hơn về
tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh góp phần giảm bớt số lượng học sinh yếu kém trongnhà trường về mặt đạo đức - Tạo điều kiện cho các em phát triển tính chủ động, tựgiác trong việc lĩnh hội kiến thức từ một tác phẩm văn học cụ thể và áp dụng vàocuộc sống
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đề tài này đề cập đến một góc độ nhỏ trong nội dung và tư tưởng đạo đức HồChí Minh Đưa ra phương pháp lồng ghép mang tính khả thi và cần thiết trong việcgiáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh qua một số tác phẩm văn thơ ở lớp 12
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết qua tìm hiểu các cuốn sách
à bài viết về Hồ Chí Minh
- Phát huy tính tích cực chủ động và sáng tạo của học sinh, đạt học sinh vàotrung tâm của quá trình dạy học để các em trực tiếp tham gia vào giải quyết các vấn
đề, tình huống lồng ghép; biến quá trình truyền thụ tri thức thành quá trình học sinh
tự lĩnh hội, chiếm lĩnh tri thức và hình thành kĩ
- Điều tra khảo sát thực tế - Trao đổi với học sinh: Điều tra bằng phiếu, bàithu hoạch qua các đợt vận động “ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh”
II NỘI DUNG
2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
- Trong cuộc đấu tranh dành độc lập dân tộc, bảo vệ tổ quốc và xây dựng xãhội mới, Đảng ta và Bác Hồ kính yêu luôn chăm lo, giữ gìn và phát huy truyền thốngđạo đức, vì đạo đức cách mạng đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền tảng tưtưởng xã hội, là động lực, sức mạnh to lớn để toàn Đảng toàn dân ta vượt qua mọithách thức, giành độc lập tự do, thống nhất Tổ quốc và xây dựng xã hội mới Chủ tịch
Trang 4Hồ Chí Minh đã để lại cho dân tộc ta một di sản vô giá, đó là tư tưởng của Người,trong đó có tư tưởng về đạo đức Bản thân Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gươngsáng ngời về đạo đức Đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức cách mạng, là truyền thốngdân tộc và tinh hoa đạo đức nhân loại, có tác dụng và ý nghĩa trong hôm nay, ngày
mai và mãi mãi sau này Đảng ta xác định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng
và dân tộc ta” [4], trở thành những giá trị bền vững của dân tộc Việt Nam và lan toả
- Theo chỉ thị 40/2008/CT-Bộ GD&ĐT ngày 22/7/2008 với mục tiêu phát huytính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập và các hoạt động xã hộimột cách phù hợp, hiệu quả Dạy học Văn theo xu hướng tích hợp, chúng tôi mạnhdạn lồng ghép tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh để nâng cao chất lượng giờ dạy, đápứng nhu cầu dạy học trong thời kì đổi mới, đồng thời góp phần hình thành và giáodục nhân cách, đạo đức cho học sinh Bởi thế mạnh của môn Văn là gắn với giáo dụcđạo đức cho con người, nên việc lồng ghép tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong dạyhọc văn là một việc làm hoàn toàn phù hợp với đặc trưng của bộ môn Đây là mộtphương pháp thiết thực và hiệu quả nhất để giáo dục đạo đức truyền thống, đạo đứccách mạng cho thế hệ trẻ theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
2.2 THỰC TRẠNG
2.2.1 Thực trạng về đạo đức của học sinh hiện nay
Trong những năm gần đây do những tác động xấu từ môi trường xã hội hiệnđại Sự ảnh hưởng của những tư tưởng văn hoá xấu, ngoại lai, cùng những ảnh hưởngcủa khoa học công nghệ: điện thoại, internet, games thậm chí những hành động
phạm pháp của người lớn đã tác động tiêu cực, trực tiếp đến phẩm chất, lối sống của
một bộ phận học sinh, dẫn đến những hiện tượng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lýtưởng, thích chạy theo lối sống thực dụng, Các tệ nạn xã hội có nơi, có lúc đã xâm
nhập vào trong trường học, thậm chí đánh thầy, gây án, giết người, cướp của, … số
này tuy không phổ biến nhưng có xu hướng gia tăng, làm băng hoại đạo đức, tha hoánhân cách; gây nỗi đau, đáng lo ngaị cho các bậc cha, mẹ; đã tác động xấu tới các giátrị đạo đức truyền thống, ảnh hưởng không nhỏ đến công tác giáo dục đạo đức học
Trang 5sinh, đến an ninh trật tự xã hội Đặc biệt các thế lực phản động đang tìm mọi cách
chống phá cách mạng XHCN ở Việt Nam Với âm mưu “diễn biến hòa bình”, lợi dụng“Tự do, dân chủ, dân quyền, dân tộc, tôn giáo, ” để kích động gây rối trật tự,
an ninh xã hội, lôi kéo đặc biệt là thanh niên, học sinh, [5] Vì vậy, chúng ta cần
phải tích cực giáo dục cho học sinh nhận thức được âm mưu thâm độc của kẻ thù,đồng thời nêu cao tinh thần cảnh giác cách mạng; tăng cường công tác giáo dục chínhtrị tư tưởng nói chung, giáo dục đạo đức nói riêng cho học sinh, cho thế hệ trẻ; là vấn
đề cấp thiết, đặc biệt chú trọng trong giai đoạn hiện nay
2.2.2 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài:
Công cuộc vận động “ học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Hồ Chí
Minh” đã phát triển rộng khắp trong cả nước: trong các ngành nghề, các cơ quan
đoàn thể và đặc biệt là ngành giáo dục Sở giáo dục và đào tạo tỉnh Thanh Hóa nóichung và trường THPT Nguyễn Thị Lợi nói riêng đã quán triệt thực hiện cuộc vậnđộng này và đưa vào kế hoạch dạy học trong nhiều năm nay ở tất cả các bộ môn.Ngoài những hoạt động ngoại khóa của đoàn trường thì giáo viên cũng đã tìm tòi vậndụng tích hợp vào trong bài dạy của mình đặc biệt là ở bộ môn Ngữ văn, Lịch sử,GDCD Vì vậy, khi thực hiện đề tài này chúng tôi cũng có thuận lợi nhưng cũngkhông ít khó khăn:
* Thuận lợi: Được sự hỗ trợ của chi bộ, ban giám hiệu nhà trường động viên,
tạo điều kiện thuận lợi trong công tác giảng dạy Hơn nữa phần lớn học sinh phổthông đều có hiểu biết cơ bản về Bác qua học tập các môn học khác, sinh hoạt Đoàn,tiếp nhận những thông tin đại chúng, Ở mức độ nhất định, các em nhận thức đượcvai trò, công lao to lớn của Bác đối với dân tộc, nhân loại, gia đình và bản thân
* Khó khăn:
- Thực trạng dạy học tích hợp hiện nay: Qua thực tế chúng tôi nhận thấy về
vấn đề áp dụng tích hợp trong dạy học Ngữ Văn đã được giáo viên tiếp cận nhưngchưa thật sự có chiều sâu Sự tiếp cận ấy có thể chỉ dừng lại ở việc nắm được quanđiểm, nguyên tắc xây dựng chương trình và SGK mới là theo định hướng tích hợp.Thế nhưng tích hợp như thế nào, với nội dung và phạm vi nào thì thực sự là vấn
đề khó khăn với các giáo viên Do vậy dẫn đến thực trạng là nhiều giờ dạy, GV chưachú ý đến việc vận dụng quan điểm tích hợp, dẫn đến việc khai thác bài dạy thiếu tính
hệ thống, thiếu chiều sâu, làm cho chất lượng bài dạy không đạt; nhiều giờ dạy, GVtích hợp một cách gượng gạo, các đơn vị kiến thức được tích hợp không có mối liên
hệ gắn bó và lựa chọn đơn vị kiến thức tích hợp chưa trọng tâm, thiếu sự chuẩn bị kĩ,
sử dụng tích hợp một cách tùy hứng dẫn đến hiệu quả tích hợp không cao
- Về phía HS phổ thông có hiểu biết cuộc đời, hoạt động, tư tưởng Hồ ChíMinh nhưng chưa sâu sắc, còn một số nhầm lẫn, sai lầm về sự kiện Hiểu biết của các
em về Hồ Chí Minh và tư tưởng của Người còn đơn giản, nặng về cảm tính, tác độngcủa tư tưởng Hồ Chí Minh đến suy nghĩ, hành động của HS chưa mạnh mẽ, hiệu quảchưa cao Hơn nữa, trường THPT Nguyễn Thị Lợi tiền thân là bán công tỉ lệ tuyển
Trang 6sinh đầu vào thấp, đa số học sinh còn lười học nên sự say mê của các em với các mônhọc trong đó có Ngữ văn còn thấp
2.3 GIẢI PHÁP LỒNG GHÉP GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN
2.3.1 Vấn đề đặt ra
Là giáo viên không những cần có phương pháp dạy học phù hợp nhằm truyềnđạt đủ kiến thức cho học sinh lĩnh hội và tiết học không bị nhàm chán mà còn hướngđến giáo dục tư tưởng nhân cách cho học sinh thông qua giờ dạy Để đạt được điều
đó người giáo viên phải giúp học sinh kiến tạo kiến thức dưới sự tác động của ngườithầy Giáo sư Trần Đình Sử qua bài viết “Đọc hiểu văn bản – một khâu đột phá trongnội dung và phương pháp dạy văn hiện nay” đã nhận định: “…Môn văn trong nhàtrường là môn đọc văn Dạy văn là dạy cho học sinh năng lực đọc, kĩ năng đọc để họcsinh có thể đọc - hiểu bất cứ văn bản nào cùng loại…từ đó giúp các em phát triểnnăng lực tư duy sang tạo, tiếp nhận các giá trị cốt lõi: nhận thức, giáo dục, thẩm mĩ,
cái hay, cái đẹp…[6] thì việc lồng ghép giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
trong các bài day học văn là cần thiết và có nhiều ý nghĩa
2.3.2 Nguyên tắc lồng ghép tích hợp vào bài dạy
Đối với việc lồng ghép giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong dạy họcvăn có thể thông qua nhiều hình thức Bên cạnh các biện pháp đặc trưng của bộ môn,tích hợp ngang, tích hợp dọc với phân môn Tiếng Việt, Tập làm văn, tích hợp liênmôn Để phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo, khả năng vận dụng kiến thức đãbiết vào các tình huống mới của học sinh thì trong một bài dạy có thể dùng hình ảnh,thước phim tư liệu, kể chuyện đạo đức Hồ Chí Minh, trích dẫn những câu nói củaBác mang tính đúc kết…Liên kết nội dung bài học với nội dung tư tưởng Hồ chíMinh Nêu kết luận khái quát về nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh cần học tập Giáoviên phải khéo léo trong việc lồng ghép giáo dục tư tưởng, tấm gương đạo đức HồChí Minh vào các bài học, vẫn đảm bảo tính chính xác, khoa học, khắc sâu được kiếnthức trọng tâm, đồng thời làm cho bài học trở nên nhẹ nhàng, xúc động, giúp học sinhhiểu sâu hơn về tư tưởng Hồ Chí Minh, tạo hứng thú khi tiếp cận và góp phần sáng tỏvấn đề cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh là tư tưởng đạo đức cách mạng Qua đó,giúp học sinh trang bị kiến thức, kỹ năng mới trong hoạt động thực tiễn Sau đây là một
số nội dung mà tôi đã thực hiện lồng ghép khi dạy tác phẩm văn 12
2.3.3 Một số giải pháp lồng ghép cụ thể trong các bài dạy
2.3.3.1 Văn bản Tuyên ngôn độc lập (TNĐL) - Hồ Chí Minh
Đối với văn bản này gồm 2 phần giáo viên có thể lồng ghép giáo dục tư tưởng
Hồ Chí Minh ở bất cứ thời điểm nào miễn là phù hợp
A Phần một: Tác gia Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh
Trang 7A1/ Hoạt động I Vài nét về tiểu sử
Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu quá trình hoạt động cách mạng của Bác códấu mốc rất quan trọng vào năm 1911 Bác ra đi tìm đường cứu nước Giáo viên cóthể cho học sinh quan sát những bức ảnh tư liệu về cuộc hành trình cứu nước của Báctrước khi kể cho các em nghe câu chuyện về Người, vừa tạo sự lôi cuốn, vừa giáo dụccho các em tinh thần yêu nước bằng câu chuyện “Hai bàn tay”
Khi vào Sài gòn Nguyễn Tất Thành gặp lại anh Tư Lê người quen cũ lúc còn ở Phan Thiết Người tâm sự với Tư Lê:
- Tôi muốn đi ra nước ngoài, xem nước Pháp và các nước khác Sau khi xem xét họ làm như thế nào, Tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta Anh muốn đi với tôi không
- Nhưng bạn ơi! Chúng ta lấy đâu ra tiền mà đi - Tư Lê nói lại
- Nguyễn Tất Thành vừa nói vừa giơ hai bàn tay - Đây, tiền đây Chúng ta sẽ làm bất
cứ việc gì mà sống và để đi… Tư Lê không đủ can đảm để giữ lời hứa, Bác lấy tên là
Văn Ba một mình làm phụ bếp trên tàu La-tu-sơ-trơ-rê-vin ra nước ngoài tìm đườngcứu nước Cũng chính “hai bàn tay” của mình, Bác đã phải làm rất nhiều nghề khácnhau: làm vườn tại miền Bắc nước Pháp, quét tuyết, vét bùn ở Luân Đôn Mặc dùrất bận bịu với công việc nhưng Bác vẫn tranh thủ học Ngoại ngữ , nhờ đó người đãbiết rất nhiều thứ tiếng và có thể giao tiếp với nhiều người nước ngoài, thậm chí trong
thời gian bệnh nặng người vẫn còn tranh thủ học thêm tiếng Tây Ban Nha [7]
Thông qua câu chuyện giáo viên kể, học sinh thấy được lí tưởng độc lập dân
tộc, ý chí, niềm tin và nghị lực vượt qua khó khăn và thử thách đi khắp năm châu,bốn biển để đạt được khát vọng tìm đường cứu dân, cứu nước khỏi ách đô hộ củathực dân phong kiến, giải phóng cho dân tộc – đó là bài học về lối sống có hoài bão,
Trang 8có lý tưởng yêu nước Học sinh càng biết ơn sự hi sinh lớn lao của Bác để có cuộcsống như ngày nay.
A2/ Hoạt động 2: Sự nghiệp văn học
Ngoài việc hướng dẫn học sinh phải nắm được quan điểm sáng tác vănchương, di sản văn học, phong cách nghệ thuật Giáo viên cần chú ý lồng ghép tưtưởng HCM qua cách viết các tác phẩm văn chương của Bác Nhấn mạnh để học sinhthấy được thiên chức của người cầm bút sáng tác, ý thức được cái tâm của nhà văn.Văn học cần hướng đến tính dân tộc, đề cao sự sáng tạo của người nghệ sĩ và đặc biệtphải có tính chân thật Vì vậy, tác phẩm văn học của Bác dù sáng tác trong nhiều thờigian khác nhau nhưng đều thể hiện vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất tài năng của HCM.Bác viết không chỉ bằng trí tuệ sắc sảo mà còn bằng cả tấm lòng yêu nước vĩ đại Vớivăn chính luận lời lẽ thuyết phục, lập luận chặt chẽ, hành văn súc tích giàu hình ảnhthấu tình đạt lý Truyện và hồi ký bút pháp hiện đại có tính chiến đấu mạnh mẽ vănphong đa dạng, dí dỏm và hài hước Thơ ca có sự hoà hợp độc đáo giữa bút pháp cổđiển và bút pháp hiện đại, giữa chất trữ tình và chất thép, giữa sự trong sáng giản dị
và hàm súc sâu sắc [3], [8]
Trong quan điểm sáng tác: Hồ Chí Minh coi văn học là vũ khí phục vụ đắc
lực cho sự nghiệp cách mạng, nhà văn là chiến sĩ trên mặt trận văn hoá Đó là vũ khíchiến đấu lợi hại phụng sự cho sự nghiệp cách mạng: Quan điểm này thể hiện tronghai câu thơ:
“Nay ở trong thơ nên có thép,
Nhà thơ cũng phải biết xung phong”
(“Cảm tưởng đọc Thiên gia thi”) [3], [8]
GV có thể liên hệ đến một số bài thơ trong tập Nhật kí trong tù – Hồ Chí Minh
giúp học sinh cảm nhận được giọng điệu vui tươi nhưng kiên cường, cứng cỏi, ý chí, bản lĩnh cách mạng, chất thép - tinh thần thép của Bác: Những câu thơ đề từ:
Thân thể ở trong lao, Tinh thần ở ngoài lao;
Muốn nên sự nghiệp lớn, Tinh thần càng phải cao.
Hoặc: Bốn tháng rồi
May mà:
Kiên trì và nhẫn nại Không chịu lùi một phân Vật chất tuy đau khổ Không nao núng tinh thần
Trang 9Quan điểm sáng tác và những đóng góp lớn lao về văn học nghệ thuật, chúng tacàng khâm phục tinh thần đấu tranh Cách Mạng kiên cường, lòng yêu nước, sự say
mê lao động, nghệ thuật của Hồ Chí Minh Từ đó giáo dục cho học sinh tình yêu tổquốc, sống có ý chí, bản lĩnh Khơi dậy lòng tự hào của nhân dân Việt Nam về vị lãnh
tụ vĩ đại của nhân dân - Hồ Chí Minh, nhà yêu nước, nhà cách mạng vĩ đại của dântộc, nhà hoạt động lỗi lạc của phong trào công nhân quốc tế, nhà nghệ sĩ lớn trênnhiều lĩnh vực, danh nhân văn hóa thế giới
B Phần hai: Tác phẩm “Tuyên ngôn độc lập” của Hồ Chí Minh
Hoạt động 1: Tiểu dẫn: - Hoàn cảnh sáng tác của TNĐL
Nếu sử dụng máy chiếu làm công cụ hỗ trợ thì giáo viên có thể sử dụng nhữngthước phim tư liệu về Bác khi đọc bản tuyên ngôn độc lập sang 2/9/1945 tại Quảngtrường Ba Đình
Hồ Chủ Tịch đọc tuyên ngôn độc lập ngày 2/9/1945
Giáo viên có thể lồng ghép, kể cho các em nghe chỉ thị của Đảng và Bác:
“Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của ta”,“ Sau khi Nhật đảo chính Pháp, quânPháp bị đánh bại trên toàn Đông Dương, quân Đồng Minh chuẩn bị kéo vào Đông
Dương Thời cơ tổng khởi nghĩa đã chín muồi [9] Trong lúc Bác đang bị bệnh rất
nặng giữa rừng Tân Trào, khi tỉnh lại Bác dặn đồng chí Võ Nguyên Giáp: “Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hi sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng
phải kiên quyết giành cho được độc lập” [5] Dù trong hoàn cảnh nào Bác vẫn nghĩ tới
dân tộc Qua đó HS thấy được tầm vóc tư duy chiến lược, sự nhạy bén trong nhậnđịnh và chỉ đạo chớp thời cơ mang đến thắng lợi đầy ý nghĩa của cách mạng tháng8/1945 cũng như tình thần vì dân vì nước của Bác giúp HS nhận thức rằng muốnthành công phải biết nắm bắt cơ hội
Trang 10* GV có thể lồng ghép trong phần củng cố bài học sau khi đọc hiểu xong
tác phẩm - Tích hợp trong kiểm tra đánh giá GV sẽ đưa câu hỏi gợi mở mang tính
tổng kết đồng thời lồng câu hỏi tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
+ Thực hành luyện tập : GV chia lớp thành 2 nhóm: sử dụng phiếu học tập - sử
dụng máy chiếu - HS thảo luận, ghi vào phiếu học tập:
PHIẾU HỌC TẬP TÁC PHẨM TNĐL
Nhóm 1
Lí giải vì sao bản tuyên ngôn độc lập từ
khi ra đời cho đến nay là một áng văn
chính luận có sức lay động sâu sắc hàng
chục triệu trái tim con người?
Nhóm 2Qua văn bản em hãy cảm nhận tư tưởng,
Lí giải vì sao bản tuyên ngôn độc lập từ
khi ra đời cho đến nay là một áng văn
chính luận có sức lay động sâu sắc hàng
chục triệu trái tim con người?
- Có giá trị lịch sử lớn lao
- Lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, bằngchứng xác thực, ngôn ngữ chuẩn xác,giọng văn khi hùng hồn đanh thép, khichan chứa tình cảm, giàu sức thuyếtphục
Nhóm 2Qua văn bản em hãy cảm nhận tư tưởng,
tình cảm của Bác?
- Chứa đựng tình cảm yêu nước, thươngdân nồng nàn, niềm tự hào sâu sắc củachủ tịch Hồ Chí Minh về Tổ quốc, nhândân
Trang 11
+ Vận dụng: Qua "Tuyên ngôn Độc lập" em đã học hôm nay , em rút ra ý nghĩa lịch sử
và bài học cho bản thân ?
( Thông qua bài tập vận dụng hình thành cho học sinh kĩ năng nhận thức- nhận thức
về bản than Từ đó giáo dục và hình thành kĩ năng sống cho học sinh.) Tùy vào từng đối tượng HS, GV có thể khơi gợi -Học sinh thảo luận vàcó thể trình bày theo suy nghĩ cá nhân
GV chốt:Dạy "Tuyên ngôn Độc lập" là khơi dậy lòng tự hào và tình yêu đất nước
Gần 70 năm đã trôi qua, những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong
“Tuyên ngôn Độc lập” đã trở thành sức mạnh to lớn, đưa dân tộc Việt Nam vượt qua
mọi khó khăn thách thức TNĐL đã và đang khơi nguồn sáng tạo soi sáng con đường
cách mạng Việt Nam hướng lên tầm cao mới trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệvững chắc Tổ quốc XHCN trong thời kỳ phát triển mới; vì mục tiêu dân giàu, nướcmạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
Là công dân của nước Việt, mỗi người trước hết phải có lòng yêu nước Đó làtình cảm gắn bó với quê hương, đất nước; yêu thương đối với đồng bào, giống nòi;lòng tự hào dân tộc chính đáng; cần cù, sáng tạo trong lao động; có tinh thần sẵn sàngđem hết khả năng của mình phục vụ lợi ích của Tổ quốc; đoàn kết, kiên cường bấtkhuất chống giặc ngoại xâm Đây chính là truyền thống cao quý và thiêng liêng nhấtcủa dân tộc Việt Nam, là cội nguồn của các giá trị truyền thống khác
2.3.3.2 Tác phẩm Rừng xà nu – Nguyễn Trung Thành
Khi dạy tác phẩm này trong phần I Tiểu dẫn: Tìm hiểu xuất xứ và hoàn cảnh
ra đời tác phẩm GV có thể lồng ghép lí tưởng độc lập dân tộc, sự hi sinh quên mình
vì độc lập dân tộc, hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh qua Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước - Sau hiệp định Giơ-ne-vơ đất nước ta tạm thời
chia làm hai miền Miền Bắc được giải phóng tiến lên xây dựng CNXH, miền Namvẫn còn nằm trong vòng kìm kẹp của Mĩ - Ngụy Sau khi thất bại trong chiến lược
“Chiến tranh đặt biệt” Mĩ trực tiếp nhảy vào miền Nam, Bác kêu gọi cả nước đứng
lên chống Mĩ Người nói: Dù Mĩ có đưa mấy chục vạn quân vào miền Nam, nhân dân
ta cũng quyết tâm đánh bại chúng, chúng càng thua đau ở miền Nam thì chúng càng điên cuồng ném bom miền Bắc Đế quốc Mĩ giống như con thú dữ bị thương cố giãy giụa trước hơi thở cuối cùng.“Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa nhân dân Việt Nam quyết không sợ! Không có gì quí hơn độc lập,
tự do Đến ngày thắng lợi, nhân ta xây dựng đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn…” Người căn dặn đồng bào cả nước “Đánh cho Mĩ cút, đánh cho ngụy nhào,
Bắc Nam sum họp xuân nào vui hơn” - (Thư chúc mừng năm mới năm 1969) [5]
Trang 12Qua đó, HS thấy đươc sự quyết tâm giành lại độc lập, thống nhất đất nước củaBác cũng như đồng bào cả nước nói chung, miền Nam nói riêng Giúp các em dễdàng khi tiếp nhận giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm đồng thời rút ra được bàihọc nhận thức phải biết trân quý nền độc lập tự do và những con người đã hi sinh vìnền độc lập ấy Từ đó, các em sẽ có những hành động thiết thực để xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc
2.3.3.3 Tác phẩm “Vợ nhặt” của nhà văn Lim Lân
Một khía cạnh đạo đức cao quý ở Hồ Chí Minh chính là tình yêu thương conngười bao la Ở góc độ này giáo viên có thể khai thác và sử dụng các nguồn tài liệu
để lồng ghép khi dạy tác phẩm Để tạo được sự lôi cuốn ở HS, tạo tâm thế chủ độngtiếp nhận bài học Sau khi dẫn lời vào bài GV cho HS quan sát những bức ảnh về nạnđói và có thể kể cho các em nghe những câu chuyện về Bác:
Những người chết đói ở trại Giáp Bát được cải táng về nghĩa trang Hợp Thiện (Hà Nội) Ảnh Võ An Ninh
Ngay sau khi Hà Nội khởi nghĩa thắng lợi từ chiến khu Bác về Hà Nội, Ngườirất đau lòng khi thấy nhân dân ta trải qua trận đói khủng khiếp bởi hậu quả chính sách
cai trị tàn bạo của thực dân, phong kiến và phát xít Vì vậy, ngay sau khi đọc Tuyên ngôn độc lập Người đã ra sắc lệnh diệt “giặc đói” và bản thân cũng nhịn ăn để dành
gạo cứu đói - Người kêu gọi: “ tôi xin đề nghị với đồng bào cả nước, và xin thực
hành trước: Cứ 10 ngày nhịn ăn 1 bữa, mỗi tháng nhịn 3 bữa…[10] Bác đã từng căn
dặn các vị lãnh đạo “ Độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội đem lại cơm
no, áo ấm cho dân, nếu độc lập, dân còn nghèo đói thì độc lập không có nghĩa lí
gì”[5]. Qua đó, HS sẽ có cái nhìn bao quát hơn về nạn đói 1945 Giúp các em hiểu