Vận dụng dạy tích hợp liên môn trong tiết đọc văn hai đứa trẻ ( thạch lam)

Trong chương trình giảng dạy, giáo viên Ngữ vănkhông chỉ cần có sự tích hợp nội dung kiến thức, kĩ năng của ba phân môn Văn– tiếng Việt – Tập làm văn mà còn phải tích hợp nội dung kiến t

SỞ GD&ĐT THANH HÓA

TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG DẠY TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG ĐỌC VĂN

“HAI ĐỨA TRẺ” (THẠCH LAM)

Người thực hiện: Lê Thị Huyền Nga Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Ngữ văn

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU………01

1.1 Lí do chọn đề tài……….01

1.2 Mục đích nghiên cứu……….02

1.3 Đối tượng nghiên cứu……….02

1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 02

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm………… ………03

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ………03

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến .04

2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 06

2.3 Các giải pháp thực hiện

2.3.1 Một số cách tích hợp kiến thức các môn học Ngữ Văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân để dạy Ngữ văn Trung học phổ thông (Phần đọc hiểu tác phẩm văn học)……… 06

2.3.2 Vận dụng Giáo dục tích hợp kiến thức các môn học Ngữ Văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, kiến thức nội môn… thông qua bài “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam ……… 12

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường…………16

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ ……… 17

3.1 Kết luận……… 17

3.2 Kiến nghị……….17

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn sáng kiến

Trải qua nhiều thập kỉ, nền giáo dục Việt Nam trên đà phát triển, bắt nhịpvới yêu cầu ngày càng cao của xã hội Sự phát triển như vũ bão của khoa họchiện đại, của công nghệ thông tin tiên tiến trên thế giới đã tác động mạnh mẽđến sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy ở mọi cấp học Mỗi môn họckhông còn đứng riêng độc lập, mà có tính liên kết chặt chặt với các môn khác.Dạy học truyền thống từng chú trọng đào sâu kiến thức của từng môn, nghĩa làhọc môn nào thì biết môn đó.Nhưng cuộc sống vốn đa dạng, phong phú, phứctạp Kiến thức nhân loại lại mênh mông, có sự liên quan chặt chẽ với nhau Vìthế, cần phải thay đổi phương pháp giảng dạy, gắn giảng dạy lí thuyết với thựchành Học sinh không còn thụ động tiếp thu kiến thức mà phải là người chủđộng, sáng tạo, biết vận dụng kiến thức vào thực tiền dưới sự hướng dẫn củagiáo viên Một trong những phương pháp đổi mới giảng dạy những năm gần đây

là dạy học tích hợp liên môn nhằm phát huy năng lực đó của học sinh

Môn Ngữ văn ở trường phổ thông có nhiều ưu thế, thuận lợi trong việc tíchhợp bộ môn Giáo viên có thể đưa vào tích hợp giảng dạy, giáo dục, tuyêntruyền cho học sinh nội dung các cuộc vận động lớn của ngành giáo dục trong

những năm vừa qua như cuộc vận động Hai không, phong trào Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực, cuộc vận động học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh…với tuyên truyền bảo vệ môi trương Xanh – Sạch – đẹp, giáo dục ý thức của các em đối với môi trường xung quanh Đồng thời

qua một số bài có liên quan, có thể giáo dục các em lòng thương người, lòng yêunước, nói thêm cho các em biết thêm về kĩ năng sống, về tình yêu trong sáng, vềvăn hóa truyền thống…

Chính vì thế, trong quá trình giảng dạy Ngữ văn THPT, tôi đã vận dụng

dạy tích hợp liên môn Trong giải pháp này, tôi xin giới hạn ở nội dung: Vận dụng dạy tích hợp liên môn trong tiết Đọc văn “Hai đứa trẻ” ( Thạch Lam),

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Nâng cao hiệu quả việc dạy môn Ngữ văn ở trường phổ thông

- Phát huy tính tích cực của học sinh

- Khơi dậy tình yêu văn chương cho học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Tích hợp liên môn trong giảng dạy Ngữ văn Trung học phổ thông

- Học sinh lớp 11B1, 11B4 tại Trường THPT Thạch Thành 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Dạy học tích hợp liên môn áp dụng cho lớp 11B4

- Không áp dụng dạy học tích hợp liên môn cho lớp 11B1

- Đối sánh giữa 2 lớp có áp dụng dạy học tích hợp liên môn và lớp không

áp dụng, kiểm chứng qua kết quả bài tập vận dụng, bài làm của học sinh rồi rút

ra kết luận về hiệu quả của phương pháp dạy học tích hợp liên môn

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Thế nào là dạy học "tích hợp, liên môn"?

Dạy học tích hợp, liên môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học

phát triển năng lực học sinh, đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận

dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn

Khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội,đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều mônhọc Vì vậy, dạy học cần phải tăng cường theo hướng tích hợp

Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan

vào quá trình dạy học các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống;giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáodục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giaothông

Còn dạy học liên môn là phải xác định các nội dung kiến thức liên quan

đến hai hay nhiều môn học để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lầncùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau Đối với những kiến thứcliên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì có thể bố trí dạy trong chươngtrình của môn đó và không dạy lại ở các môn khác

Trường hợp nội dung kiến thức có tính liên môn cao hơn thì sẽ tách rathành các chủ đề liên môn để tổ chức dạy học riêng vào một thời điểm phù hợp,song song với quá trình dạy học các bộ môn liên quan

Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số

16/2006/QĐ- BGDĐT ngày 5/6/2006 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã nêu: “Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học, bồi dưỡng cho HS phương pháp tự học, khả năng hợp tác, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho HS.”

2.1.2 Quan điểm vận dụng tích hợp vào dạy Ngữ văn Trung học phổ thông.

Trong tài liệu bồi dưỡng thay sách giáo khoa năm 2002 đã nêu rõ: MônNgữ văn có vị trí đặc biệt trong việc thực hiện mục tiêu chung của trường trung

học phổ thông: Góp phần hình thành những con người có trình độ học vấn phổ thông cơ sở, chuẩn bị cho họ ra đời, hoặc tiếp tục học lên ở bậc học cao hơn.

Đó là những con người có ý thức tự tu dưỡng, biết thương yêu, quý trọng gia đình, bạn bè, có lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội; biết hướng tới những tư tưởng, tình cảm như lòng nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, công bằng , lòng ghét cái xấu, cái ác ( ).Đó là những con người có ham muốn đem tài trí của mình cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Muốn làm được điều đó thì vấn đề tích hợp trong dạy học Ngữ văn là mộttrong những nội dung đổi mới về nội dung và phương pháp dạy học trongchương trình sách giáo khoa mới mà chúng ta đã thực hiện trong những nămqua Tích hợp các nội dung giảng dạy đối với các bộ môn khoa học xã hội là

mối liên hệ bên trong, mối liên hệ bản chất của nội dung – tư duy – tư tưởng,luôn tiềm ẩn và rất linh hoạt Trong chương trình giảng dạy, giáo viên Ngữ vănkhông chỉ cần có sự tích hợp nội dung kiến thức, kĩ năng của ba phân môn Văn– tiếng Việt – Tập làm văn mà còn phải tích hợp nội dung kiến thức, kĩ năng củacác môn học khác có liên quan, các vấn đề trong thực tiễn đời sống và đặc biệt

là các nội dung giáo dục thái độ tư tưởng cho học sinh một cách linh hoạt, uyểnchuyển và tinh tế

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2.2.1.Thuận lợi

- Với học sinh: Trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn

nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ,hứng thú học tập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh đượctăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn,

ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc

Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khácnhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quátcũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

- Với giáo viên: Trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn

thường xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và

vì vậy đã có sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó; với việc đổi mớiphương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên không còn là người truyềnthụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học của họcsinh cả ở trong và ngoài lớp học.Vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điềukiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học Như vậy,dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải cho giáo viên trong việcdạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồidưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần pháttriển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lựcdạy học kiến thức liên môn, tích hợp

2.2.2 Khó khăn

- Với học sinh: Các em còn có thói quen học theo cách cũ là đọc - chép,

học thuộc lòng Cho nên, khi học theo hướng tích hợp, lượng kiến thức rộnghơn, xâu chuỗi nhiều bộ môn hơn sẽ làm cho các em lúng túng Bởi vì, kiến thứcngay trong một môn các em chưa nắm vững, thì việc tích hợp các môn khác, nếukhông khéo léo hướng dẫn, các em dễ nhầm lẫn, biến một giờ văn thành một giờhọc giáo dục công dân, Lịch sử…một cách sống sượng

- Với giáo viên: Phương pháp dạy tích hợp liên môn dù xuất hiện mấy năm

gần đây nhưng so ra vẫn còn mới mẽ Ngay ở Bộ GD-ĐT mới đưa ra chủtrương, chỉ đạo, hướng dẫn ở cấp vĩ mô, chứ chưa có một giáo án mẫu, cách dạymẫu Vì thế, giáo viên ngại tiếp cận với sự đổi mới Nếu có thực hiện thì vẫnchưa thực sự tự tin

2.2.3 Đánh giá thực trạng dạy học khi chưa áp dụng sáng kiến dạy học tích hợp

- Kết quả học tập

Lớp 11B1 chưa áp dụng sáng kiến dạy học tích hợp, điểm số kết quả họctập của học sinh học kì I, năm học 2018 – 2019 thấp hơn lớp 11B4, lớp đã được

áp dụng sáng kiến dạy học tích hợp (Phụ lục 1 kèm theo)

Chất lượng bài kiểm tra 90 phút (bài viết số 03) môn Ngữ văn của học sinhlớp 11B1 Trường THPT năm học 2018 – 2019 khi giáo viên chưa dạy học tíchhợp liên môn cũng thấp hơn so với lớp 11B4 đã được áp dụng sáng kiến dạy họctích hợp (Phụ lục 1 kèm theo)

- Những mặt còn hạn chế

Là người trong ngành giáo dục, cụ thể là giáo viên dạy môn Ngữ văn,chúng tôi thấy rằng, thực tế hiện tại phần lớn học sinh không có hứng thú vớiviệc học Ngữ văn

Điều tra mức độ hứng thú học tập của học sinh các tiết dạy Ngữ văn ở lớp11B1, học kì I năm học 2018-2019, khi giáo viên chưa dạy học tích hợp liênmôn thấp hơn so với lớp 111B4 đã được áp dụng sáng kiến dạy học tích hợp làmột minh chứng (Phụ lục 1 kèm theo)

2.3 Các giải pháp thực hiện

2.3.1 Một số cách tích hợp kiến thức các môn học Ngữ Văn, Lịch sử,

Địa lý, Giáo dục công dân để dạy Ngữ văn Trung học phổ thông ( Phần

đọc hiểu tác phẩm văn học)

Điều kiện để thực hiện

- Chuẩn bị của giáo viên

+ Giáo viên phải xác định mục tiêu của bài học, bao gồm những kiến thứcchuẩn nào của các môn sẽ đạt được trong bài học sắp dạy, nhằm gắn kết, liên hệcác kiến thức của các bộ môn khác với môn Ngữ văn nhằm mục đích mở rộngkiến thức Phải tính đến đặc trưng bộ môn Ngữ văn trong giờ Đọc văn là hướngdẫn học sinh tìm hiểu cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn chương, chứ không phảibiến một giờ văn thành một giờ dạy sử, dạy địa, dạy GDCD Kiến thức liên mônhoặc nội môn chỉ có vai trò hỗ trợ, soi chiếu vào tác phẩm văn học, chứ khôngthể thay thế môn Ngữ văn

+ Giáo viên phải lập bảng mô tả các mức độ đánh giá của bài học với 4mức Nhận biết -Thông hiểu -Vận dụng -Vận dụng cao theo trục dọc và trụcngang để làm cơ sở đánh giá năng lực học sinh

+ Giáo viên phải xác định được ý nghĩa của bài học trước khi thiết kế giáo

án tích hợp

+ Giáo viên phải chuẩn bị học liệu, thiết bị dạy học

+ Giáo viên phải hướng dẫn trước cho học sinh chuẩn bị bài ở nhà Cho họcsinh tự chọn đề tài cho thảo luận nhóm, chuẩn bị thuyết trình bằng nhiều hìnhthức trước lớp khi tiến hành tham gia giờ học trên lớp

- Chuẩn bị của học sinh

+ Học sinh sưu tầm các tranh ảnh, tư liệu có liên quan đến nội dung đến bàihọc

+ Chuẩn bị tài liệu báo cáo theo các nhóm

Cách tích hợp các bộ môn thuộc khoa học xã hội để dạy phần Đọc

văn Trung học phổ thông

- Tích hợp kiến thức lịch sử, địa lí, GDCD…để tìm hiểu mục Tìm hiểu

chung

Lịch sử và văn học vốn có sự gần gũi với nhau Thời phong kiến, văn họctrung đại đã có hiện tượng Văn-Sử- Triết bất phân( theo nhà nghiên cứu NguyễnĐình Chú) Thực ra, lịch sử của một dân tộc cũng là lịch sử tâm hồn của dân tộc

đó Xã hội nào, văn học đó Một tác giả xuất hiện, tác phẩm ra đời đều gắn liềnvới một thời kì lịch sử nhất định Để đánh giá khách quan giá trị tư tưởng vànghệ thuật của một tác phẩm văn chương trong nhà trường, cần đặt nó trongkhông gian địa lí, thời gian lịch sử mà nó ra đời Có những tác phẩm vượt thờigian, thậm chí đi ngược lịch sử để sống mãi với muôn đời Lịch sử đen tối như

thời Nguyễn Du sống nhưng Truyện Kiều của ông trở nên bất hủ Bài thơ Sóng

của Xuân Quỳnh sáng tác năm 1967, giữa những ngày đánh Mĩ ác liệt nhất trởthành bài thơ viết về tình yêu đôi lứa hay nhất…

Khi tích hợp kiến thức lịch sử, địa lí, GDCD để Đọc văn, giáo viên chú ý

những đơn vị kiến thức quan trọng ở phần Tiểu dẫn:

+ Tích hợp lịch sử: liên quan đến tiểu sử tác giả, hoàn cảnh sáng tác tácphẩm Đây là chỗ tích hợp để GV hướng dẫn học sinh lí giải tác động, ảnhhưởng của bối cảnh lịch sử rộng và bối cảnh lịch sử hẹp đến việc hình thành tàinăng nhà văn và giá trị tác phẩm

+ Tích hợp địa lí: liên quan đến quê hương tác giả Mỗi tác giả đều gắn vớimột vùng đất Nó là cái nôi để ươm mầm tài năng, cũng là nơi để lí giải bút danhnhà văn, qua đó thấy được tình yêu quê hương sâu nặng của họ ( Bút danh NamCao, Tô Hoài, Tản Đà)

+ Tích hợp GDCD: liên quan đến gia đình và những chặng đường quantrọng trong sự nghiệp chính trị và sự nghiệp sáng tác của nhà văn Dạy tác giả

Tố Hữu, sau khi tìm hiểu tiểu sử, GV có thể cho học sinh rút ra những điều tâmđắc từ cuộc đời nhà thơ nhằm giáo dục các em về lí tưởng sống, về tinh thần đấutranh cách mạng…

- Tích hợp kiến thức lịch sử, địa lí, GDCD, kiến thức nội môn…để tìm

hiểu mục Đọc hiểu văn bản

+ Tích hợp kiến thức các bộ môn khoa học xã hội như lịch sử, địa lý, văn

hóa, giáo dục công dân…

Ngoài phần Tiểu dẫn luôn vận dụng đến kiến thức lịch sử thì khi Đọc - hiểuvăn bản một số tác phẩm cụ thể, chúng ta phải có vốn kiến thức lịch sử, địa lý,văn hóa, giáo dục vv nhất định để lý giải một số vấn đề, giúp học sinh hiểu rõ,

sâu hơn về tác phẩm ( Có thể về một chi tiết nào đó, một nội dung nào đó …)

Ví dụ:

Đọc – hiểu văn bản Ai đặt tên cho dòng sông? ở chương trình lớp 12, khi

nói về sông Hương gắn với lịch sử, GV hướng dẫn HS vận dụng kiến thức lịch

sử để phân tích Cụ thể:

Sông Hương đã sống những thế kỉ quang vinh với nhiệm vụ lịch sử của nó,

từ thuở nó còn là một dòng sông biên thùy xa xôi của đất nước các vua Hùng

Trong sách địa dư của Nguyễn Trãi, nó mang tên là Linh Giang (dòng sôngthiêng)

Là dòng sông bảo vệ biên thuỳ “dòng sông Viễn Châu đã chiến đấu oanh liệt bảo vệ biên giới phía nam của Tổ quốc Đại Việt qua những thế kỷ trung đại”.

Thế kỉ thứ mười tám nó vẻ vang soi bóng “kinh thành Phú Xuân của người anh hùng Nguyễn Huệ.”

“Nó sống hết lịch sử bi tráng của thế kỷ XIX với máu của những cuộc khởi nghĩa.”

Sông Hương chứng kiến thời đại mới với cách mạng tháng Tám năm 1945.Cùng với niềm cổ vũ nồng nhiệt dành cho nó trong mùa xuân Mậu Thân,Huế đã nhận được lời chia buồn sâu sắc nhất của thế giới về sự tàn phá mà đếquốc Mĩ đã chụp lên những di sản của nó

Từ đó đi đến kết luận: Sông Hương mang vẻ đẹp của một bản anh hùng caghi dấu bao chiến công oanh liệt của dân tộc

Về tích hợp địa lí, GV hướng dẫn HS tìm hiểu vẻ đẹp Sông Hương khi đếngiữa thành phố Huế, tác giả chợt liên tưởng đến các con sông trên thế giới cũng

chảy vào thành phố nhưng chảy “nhanh quá”: Sông Xen của Pa ri, sông

Đa-nuýp của Bu – Đa – pét, sông Nê va của thành phố Lê – nin- grát Để rồi, HS sẽ

kết luận về vẻ đẹp riêng của sông Hương dành cho Huế, đó là điệu slow tình cảm.

+ Việc tích hợp các bộ môn xã hôi như giáo dục công dân, giáo dục kĩnăng sống, kiến thức dân tộc học, triết học… góp phần làm sáng rõ khi lí giảicác khái niệm, chi tiết nghệ thuật hay tư tưởng tác phẩm…Góp phần giáo dục ýthức công dân, rèn luyện kỹ năng sống, khả năng giải quyết các vấn đề xã hội …

Ví dụ:

Khi dạy bài Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu, GV tích hợp

kiến thức GDCD để hướng dẫn HS tìm hiểu về bạo lực gia đình: Luật Phòng,

chống bạo lực gia đình có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2008 có

định nghĩa: Bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình Em có suy nghĩ gì về hậu quả, nguyên nhân của hành vi

bạo lực gia đình qua lời kể của người đàn bà hàng chài tại toà án huyện?

- Tích hợp kiến thức nội môn: Tiếng Việt – Làm văn- Đọc Văn

Trong giờ Đọc – hiểu văn bản văn học có lẽ nhóm kiến thức các phân môn

trong nội bộ môn Ngữ Văn, gồm Đọc Văn, Tiếng Việt và Tập làm văn ( Nhóm thứ nhất ) luôn luôn được vận dụng như là phương tiện quan trọng nhất và cơ bản nhất để khám phá nội dung và nghệ thuật của văn bản ( dù bổ dọc, hay bổ ngang ) Giáo viên thường đặt một số loại câu hỏi yêu cầu nhận biết, yêu cầu

vận dụng, vận dụng cao :

+ Đọc hiểu văn bản nghị luận như Một thời đại trong thi ca ( Lớp 11); Tuyên ngôn Độc lập ( Lớp 12)…, GV đặt câu hỏi: Văn bản vận dụng thao tác lập luận gì?( Phân tích, giải thích, chứng minh, bác bỏ, bình luận…) Đây là

kiến thức Tập làm văn được học ở lớp 11

+ Chỉ ra những biểu hiện cụ thể của hình thức nghệ thuật ? ( Từ ngữ

được sử dụng ? Biện pháp tu từ mà tác giả đã sử dụng … hoặc phương thức biểu đạt … hoặc phong cách ngôn ngữ …hoặc thao tác lập luận – cho các loại văn bản …vv … )

+ Phân tích hiệu quả, tác dụng của việc sử dụng các hình thức nghệ thuật

đó ( Dùng từ, đặt câu, âm điệu, các biện pháp tu từ, phương thức biểu đạt, phong cách ngôn ngữ vv )

+ Để nhấn mạnh khắc sâu làm nổi bật một ý nào đó, nhiều khi ta phải sosánh, đối chiếu liên hệ kiến thức giữa các văn bản khác nhau trong chương trìnhcũng có thể ngoài chương trình GV gợi cho HS nhận biết, thông hiểu những vănbản đã học ở chương trình Ngữ văn THCS để mở rộng và khắc sâu kiến thức bàiđọc văn đang dạy

Ví dụ: Khi đọc hiểu văn bản Lưu biệt khi xuất dương( Phan Bội Châu),

giáo viên tích hợp nội môn theo hướng sau:

+ Tích hợp với các bài: Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác của Phan Bội Châu, Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu của Nguyễn Ái Quốc (đã

học ở THCS) để giới thiệu sự nghiệp sáng tác của Phan Bội Châu và những tácphẩm viết về cụ Phan

+ Tích hợp với thơ trung đại từ Phạm Ngũ Lão, Nguyễn Trãi… liên hệ đếnnhững câu thơ ngang tàng của ông Hi Văn (Nguyễn Công Trứ) về Chí làm trainhằm so sánh chí làm trai trong bài thơ ( thể hiện ở hai câu đề)

+ Tích hợp với Hịch tướng sĩ ( Trần Quốc Tuấn), Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc ( Nguyễn Đình Chiểu) để liên hệ đến vấn đề vinh-nhục nhằm so sánh ý

thơ ở hai câu luận

+ Tích hợp phần Tiếng Việt ( Biện pháp tu từ, Nghĩa của từ, Luật thơ),Làm văn ( thao tác lập luận so sánh, phân tích ) để cảm nhận cái hay, cái đẹp

về ngôn ngữ trong bài thơ

- Tích hợp kiến thức lịch sử, địa lí, GDCD, kiến thức nội môn…để tìm

hiểu mục Tổng kết bài đọc hiểu.

+ Tổng kết nghệ thuật văn bản: Giáo viên thường tích hợp kiến thức trongnội bộ hệ thống các bài đọc văn về các phương diện thể loại, ngôn từ …đểhướng dẫn học sinh đánh giá thành công nghệ thuật tác phẩm;

+ Tổng kết ý nghĩa văn bản: Giáo viên thường tích hợp giáo dục công dân

để nâng cao ý thức trách nhiệm, rèn luyện phẩm chất đạo đức cho học sinh, vừarèn kỹ năng làm bài nghị luận xã hội rút ra từ tác phẩm văn học

Ví dụ : Tổng kết Đọc hiểu bài Chiều tối ( Hồ Chí Minh)

+ Môn GDCD: GV Tích hợp kiến thức Giáo dục công dân lớp 10( bài Công dân với cộng đồng; Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc)

để hướng dẫn học sinh tìm hiểu trách nhiệm đối với Đất nước; tích hợp tư tưởngđạo đức Hồ Chí Minh để hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài học về tinh thần lạcquan, niềm tin vào cuộc sống, về ý chí nghị lực…

+ Môn Ngữ văn: Lí luận VH: Phong cách thơ Hồ Chí Minh, thi pháp thơĐường

2.3.2 Vận dụng Giáo dục tích hợp kiến thức các môn học Ngữ Văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, kiến thức nội môn… thông qua bài

“Hai đứa trẻ” của Thạch Lam

- Mục tiêu dạy học

Để góp phần vào việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn, đề tài: giáodục tích hợp kiến thức các môn học: Địa lí, Ngữ văn, Giáo dục công dân, thông

qua bài Hai đứa trẻ của Thạch Lam được xây dựng từ các môn học sau:

- Kiến thức của các môn học sẽ đạt được trong bài học này là :

Môn Ngữ văn:

+ Cảm nhận được tình cảm xót thương của Thạch Lam đối với những

người phải sống nghèo khổ, quẩn quanh và sự cảm thông, trân trọng của nhà văntrước mong ước của họ về một cuộc sống tươi sáng hơn

+ Thấy được một những nét độc đáo trong phong cách nghệ thuật của

Thạch Lam qua truyện ngắn trữ tình “ Hai đứa trẻ”.

+ Tích hợp kiến thức Tiếng Việt, Làm Văn, Lí luận văn học (tích hợptrong môn)

+ Khả năng thuyết trình, hùng biện một vấn đề

Môn Lịch sử lớp 12:

+ Từ nội dung bối cảnh xã hội Việt Nam ở vùng Bắc bộ những năm

trước Cách Mạng Tháng Tám – 1945, trong chương trình lớp 12 – chương II –Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945; qua không gian nghệ thuật trong truyện

Hai đứa trẻ.

Môn Địa lí 12: Bài 44, 45 Địa lí địa phương (mở rộng tìm hiểu địa lí địa

phương, vùng miền, cụ thể là địa thế vùng đất Cẩm Giàng, Hà Nội…) và Bài

Kinh tế vùng Bắc bộ

Môn GDCD: Công dân 10 – Bài 13: Công dân với cộng đồng ; Công dân

12 – Bài 4: Quyền bình đẳng của công dân trong một số lĩnh vực của đời sống

xã hội, Bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản và Bài 7: Công dân với các quyền dân chủ Qua đó HS có sự khắc sâu, nâng cao nội dung bài học như tình

yêu thương và quyền được chăm sóc của trẻ em (Chương trình GDCD 10), quacuộc sống bế tắc nghèo khổ cơ cực của các nhân vật trong truyện ( Chương trìnhGDCD 12)

+ HS có kiến thức tổng hợp về âm nhạc, hội hoạ…

- Kĩ năng

+ Rèn kĩ năng đọc - hiểu văn bản văn học

+ Giúp các em rèn thành thạo khả năng tư duy, nhận nhiệm vụ, thu thậpthông tin, phân tích kênh hình, xử lí thông tin, liên hệ thực tế

+ Xử lí tình huống trong tác phẩm gắn với thực tế đời sống bản thân và địaphương Từ đó rút ra được cách xử lí tình huống theo chiều hướng tích cực nhất.+ Học sinh cần có năng lực vận dụng những kiến thức các môn: Ngữ văn,

Địa lí, Lich sử, Giáo dục công dân qua bài “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam.

- Thái độ

+ Học sinh có thái độ đồng cảm với những cảnh đời quẩn quanh, bế tắc,khao khát cuộc sống tốt đẹp hơn

+ Có ý thức tích cực trong hoạt động, độc lập tư duy và hợp tác nhóm

+ Biết vận dụng linh hoạt các kiến thức trong bài học vào các vấn đề trongthực tiễn

- Đối tượng dạy học của bài học

- Ý nghĩa của bài học

+ Gắn kết kiến thức, kĩ năng, thái độ các môn học với nhau, với thực tiễnđời sống xã hội, làm cho học sinh yêu thích môn học và, biết đồng cảm, biếtchia sẻ, yêu cuộc sống hơn

+ Biết vận dụng các kiến thức để giải quyết các vấn đề xảy ra trong thực tế,

từ đó tự xây dựng ý thức và hành động cho chính bản thân

+ Qua việc thực hiện bài dạy sẽ giúp giáo viên bộ môn không chỉ nắm chắckiến thức bộ môn mình dạy mà còn không ngừng trau dồi kiến thức các môn họckhác để tổ chức, hướng dẫn các em giải quyết các tình huống, vấn đề đặt ratrong môn học một cách nhanh và hiệu quả

+ Tích hợp trong giảng dạy sẽ giúp học sinh phát huy sự suy nghĩ tích cực,

tư duy sáng tạo và khả năng lí luận trong cuộc sống

Cụ thể qua bài học này học sinh không chỉ nắm được niềm cảm thươngchân thành của Thạch Lam đối với những kiếp sống nghèo khổ, chìm khuấttrong mỏi mòn, tăm tối, quẩn quanh bế tắc nơi phố huyện trước Cách mạngtháng tám và sự đồng cảm trân trọng với những mong ước bé nhỏ, bình dị màtha thiết của họ; phong cách viết truyện của Thạch Lam mà còn thấy được vaitrò quan trọng của công dân với cộng đồng, nêu được những biện pháp bảo vệmôi trường và quyền được chăm sóc của trẻ em, khả năng hoạt động độc lập tưduy và hợp tác nhóm

- Thiết bị dạy học

+ Phấn trắng, bảng đen

+ Máy chiếu

+ Máy vi tính

- Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học

Bài học được tiến hành trong ba tiết học ( 135 phút)

Tiết 1: Mục I và mục II

Mục I: Tìm hiểu chung

+ Hoạt động 1: Tìm hiểu những nét chính về tiểu sử, cuộc đời và sự nghiệp

của nhà văn Thạch Lam.( Tích hợp kiến thức môn địa lí, môn lịch sử để hiểu

thêm quê ngoại của Thạch Lam-nơi để lại dấu ấn không gian nghệ thuật trong truyện “Hai đứa trẻ”)

+ Hoạt động 2: Tìm hiểu chung về xuất xứ, không gian nghệ thuật và tác

phẩm tiêu biểu cho phong cách truyện của Thạch Lam.( Tích hợp kiến thức

môn địa lí, môn lịch sử để hiểu thêm quê ngoại của Thạch Lam-nơi để lại dấu

ấn không gian nghệ thuật trong truyện “Hai đứa trẻ”)

Mục II: Đọc – hiểu văn bản

+ Hoạt động 3: Giáo viên hướng dẫn cách đọc và tìm hiểu phần chú thích.+ Hoạt động 4: Tìm hiểu và phân tích bức tranh thiên nhiên phố huyện lúc

chiều tàn ( Tích hợp kiến thức âm nhạc, hội họa, tiếng Việt ).

Tiết 2 ( tiếp theo )

Mục II: Đọc – hiểu văn bản

+ Hoạt động 1: Học sinh phát hiện các chi tiết và nêu cảm nhận cảnh chợtàn; giáo viên nhận xét khái quát và mở rộng liên hệ ý thức quyền trẻ em được

chăm sóc vui chơi ( môn công dân kết hợp giáo dục quyền được chăm sóc của

trẻ em – Luật bảo vệ trẻ em năm 2014 ).

+ Hoạt động 2: Học sinh phát hiện các chi tiết và nêu cảm nhận tâm trạngnhân vật Liên, giáo viên nhận xét, khái quát liên hệ trách nhiêm của cá nhân với

cộng đồng…(môn GDCD).

+ Hoạt động 3 : Giáo viên hướng học sinh tìm và phân tích những chi tiếtnổi bật cảnh phố huyện về đêm khuya (hình ảnh của bóng tối và ánh sáng, nghệthuật miêu tả bóng tối và ánh sáng, đời sống của người dân…)

Tiết 3: ( tiếp theo )

Mục II: Đọc – hiểu văn bản

- Hoạt động 1: Giáo viên chia 4 nhóm và hướng dẫn học sinh thảo luận:

+ Nhóm 1: Những chi tiết nào báo hiệu đoàn tàu đến? So sánh với âm

thanh và ánh sáng của phố huyện lúc chiều tàn và đêm khuya khi tàu chưa đến?

+ Nhóm 2: Tâm trạng của hai đứa trẻ - trước khi tàu chưa đến, trong khi

tàu đến và khi đoàn tàu đã đi qua?

+ Nhóm 3: Vì sao chị em Liên và mọi người cố thức đợi tàu dù chẳng đợi

ai, chẳng mua bán gì?

+ N hóm 4 : Phân tích ý nghĩa hình ảnh con tàu đêm ? và thông điệp nhà

văn muốn gửi gắm?

- Hoạt động 2: Giáo viên hướng dẫn học sinh khái quát những nét nghệthuật đặc sắc của truyện.( tích hợp kiến thức lí luận văn học)

- Hoạt động 3 : Tìm hiểu ý nghĩa văn bản

- Hoạt động 4 : Giáo viên củng cố và dặn dò học sinh

GIÁO ÁN BÀI : “HAI ĐỨA TRẺ”- Tiết 35-36-37

Bảng 2: Chất lượng bài kiểm tra 90 phút (bài viết số 03) môn Ngữ văn của học sinh Trường THPT Thạch Thành 1 năm học 2018 – 2019, kết quả lớp 11B4 cao hơn lớp 11B1 (Phụ lục 1, bảng 2 kèm theo)

Bảng 3: Điều tra mức độ hứng thú học tập của học sinh các tiết dạy Ngữ văn ở lớp 11B4, học kì I năm học 2018-2019, giáo viên đã áp dụng sáng kiến dạy học tích hợp cao hơn, so với lớp 11B1, giáo viên chưa dụng sáng kiến dạy học tích hợp (phụ lục 1, bảng 3 kèm theo)

- Kết quả làm việc của 4 nhóm tại tiết dạy thực nghiệm ở lớp 11B4 khá tốt (phụ lục 3 kèm theo)

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

3.1 Kết luận

- Qua việc vận dụng dạy tích hợp liên môn bài Hai đứa trẻ, bản thân người

nghiên cứu nhận thấy rằng: Đây là hình thức đổi mới phương pháp giảng dạytheo hướng phát huy tính tích cực của học sinh Học sinh không những lĩnh hộikiến thức vừa ở bề rộng ( liên môn) mà còn ở bề sâu( cảm thụ tác phẩm) mà còn

có khả năng chủ động trong việc tìm hiểu và vận dụng kiến thức để xử lí vấn đềthực tiễn

- Vì phương pháp mới, nhiều bài dạy mới, giáo viên thì mới làm quen vớiphương pháp dạy học mới nên bước chuẩn bị cho một tiết dạy rất quan trọng,quyết định cho sự thành công Bài dạy tích hợp liên môn sẽ giúp giáo viên tíchluỹ kiến thức rộng hơn, học hỏi nhiều hơn ở đồng nghiệp không những trong tổ

bộ môn mà còn phối hợp với các giáo viên bộ môn khác

3.2 Kiến nghị

- Học sinh phải lĩnh hội với lượng kiến thức quá lớn ở nhiều bộ môn Vì thếmôn Ngữ Văn cần phải tinh giảm số lượng tác phẩm lại để học sinh, giáo viên

có sự đầu tư sâu hơn cả về nội dung lẫn phương pháp

- Đề tài cần được vận dụng thường xuyên, liên tục ở nhiều lớp, nhiều năm

để xem xét, đánh giá tính hiệu quả của nó Từ đó đúc kết kinh nghiệm, bổ sungthêm để việc dạy học theo hướng tích hợp để có hiệu quả cao nhất

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ Thanh Hóa, ngày 20 tháng 5 năm 2019

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung của người khác.

Người viết sáng kiến

Lê Thị Huyền Nga

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hướng dẫn thực hiện chương trình sách giáo khoa môn Ngữ Văn 11

2 Sách giáo khoa Ngữ Văn 11 tập 1 – Nhà xuất bản giáo dục.

3 Sách giáo khoa Ngữ Văn 11 tập 2 – Nhà xuất bản giáo dục

4 Sách giáo viên Ngữ Văn 11 tập 1 – Nhà xuất bản giáo dục

5 Hướng dẫn thực hiện chương trình sách giáo khoa môn Ngữ Văn 11

6 Tài liệu Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh – BộGiáo dục và đào tạo- Hà Nội , tháng 8/2010

7 Sách chuẩn kiến thức Ngữ Văn 11- Bộ Giáo dục và đào tạo

8 Sách giáo khoa GDCD, Địa lí, Lịch sử 10,11,12 tập 1,2 – Nhà xuất bảngiáo dục

9 Một số tư liệu, hình ảnh tham khảo trên mạng internet

PHỤ LỤC PHỤ LỤC 1:

Bảng 1: Kết quả tổng kết học kì I, môn Ngữ văn của lớp 11B1, 11B4

Bảng 2: Chất lượng bài kiểm tra 90 phút (bài viết số 3) môn Ngữ văn của học sinh Trường THPT năm học 2017 – 2018

Lớp Sĩ số

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

- Thấy được một những nét độc đáo trong phong cách nghệ thuật của

Thạch Lam qua truyện ngắn trữ tình Hai đứa trẻ

- Tích hợp kiến thức Tiếng Việt, Làm Văn, Lí luận văn học

1.2 Môn Lịch sử: HS mở rộng tìm hiểu lịch sử địa phương, vùng miền, cụthể là quê hương nhà văn Thạch Lam; lịch sử xã hội Việt Nam giai đoạn 1930-

1945 ( Chương II-Lịch sử lớp 9), qua không gian nghệ thuật trong truyện Hai

dứa trẻ.

1.3 Môn Địa lí: HS mở rộng tìm hiểu địa lí địa phương, vùng miền, cụ thể

là địa thế vùng đất Cẩm Giàng, Hà Nội…

1.4 Môn GDCD: HS có sự khắc sâu, nâng cao nội dung bài học như Công dân với cộng đồng(Chương trình GDCD 10).

1.5 HS có kiến thức tổng hợp về âm nhạc, hội hoạ…

1.6 GV Tích hợp Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2014,

trong đó có các quyền dành cho trẻ em

2 Kĩ năng:

- Rèn kĩ năng đọc - hiểu văn bản văn học

- Giúp các em rèn thành thạo khả năng tư duy, nhận nhiệm vụ, thu thậpthông tin, phân tích kênh hình, xử lí thông tin, liên hệ thực tế

- Xử lí tình huống trong tác phẩm gắn với thực tế đời sống bản thân và địaphương Từ đó rút ra được cách xử lí tình huống theo chiều hướng tích cực nhất

3 Thái độ:

Học sinh có thái độ đồng cảm với những cảnh đời quẩn quanh, bế tắc,khao khát cuộc sống tốt đẹp hơn

4 Những năng lực cụ thể học sinh cần phát triển:

- Năng lực giải quyết vấn đề: lí giải hiện tượng đời sống được thể hiện quatác phẩm: hiện tượng sống mòn mỏi, bế tắc; học sinh thể hiện được quan điểm

cá nhân khi đánh giá hiện tượng đó

- Năng lực sáng tạo: HS xác định và hiểu được những ý tưởng mà ThạchLam muốn gửi gắm Trình bày được suy nghĩ của mình trước giá trị cuộc sốngđược thể hiện qua tác phẩm

- Năng lực hợp tác: HS cùng chia sẻ, phối hợp với nhau qua hoạt động thảoluận nhóm

- Năng lực giao tiếp tiếng Việt HS giao tiếp cùng tác giả qua văn bản, nângcao khả năng sử dụng tiếng Việt

- Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mỹ: HS cảm nhận vẻ đẹpngôn Ngữ văn học - tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật Thạch Lam; biết rung