KHẮC PHỤC NHỮNG hạn CHẾ TRONG VIÊC dạy và học tác PHẨM “ đàn GHI TA của LORCA” THANH THẢO CHO học SINH lớp 12

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM KHẮC PHỤC NHỮNG HẠN CHẾ TRONG VIÊC DẠY VÀ HỌC TÁC PHẨM “ ĐÀN GHI TA CỦA LORCA”- THANH THẢO CHO HỌC SINH LỚP 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KHẮC PHỤC NHỮNG HẠN CHẾ TRONG VIÊC DẠY VÀ HỌC TÁC PHẨM “ ĐÀN GHI TA CỦA LORCA”- THANH THẢO CHO HỌC SINH LỚP 12- TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

THANH HÓA, NĂM 2019

Người thực hiện: Nguyễn Hồng Khôi Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Ngữ Văn

Mục Lục

1.1 Lý do chọn đề tài

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.5 Những điểm mới của sáng kiến.

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến

2.3 Áp dụng sáng kiến, giải pháp thực hiện

2.3.1 Người đọc đồng sáng tạo- đối thoại cùng thi nhân

2.3.2 Kết nối văn hóa phương Đông và phương Tây

2.3.3 Vẻ đẹp của âm thanh- màu sắc- hình khối, thủ pháp gián cách liền kề

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

3 Kết luận và kiến nghị.

3.1 Kết luận.

3.2 Kiến nghị

Tài liệu tham khảo

Danh mục đề tài sáng kiến kinh nghiệm được hội đồng khoa học cấp ngành đánh giá

1 Mở đầu.

1.1 Lý do chọn đề tài.

Thơ ca là nơi người nghệ sĩ giải phóng cái tôi của mình, giải mã văn bản thơ thực chất là khám phá thế giới tâm hồn người nghệ sĩ ẩn tàng sau lớp ngôn

từ và thi ảnh.Sự rung động tâm hồn trước thế giới, sáng tạo thế giới, từ chân trời của một người đến chân trời nhiều người là cái đích người đọc hướng tới, tuy nhiên công việc này không phải lúc nào cũng đễ dàng

“ Đàn ghi ta của Lorca”- Thanh Thảo được đưa vào giảng dạy ở chương trình Ngữ Văn 12- THPT là tác phẩm tiêu biểu cho lối cách tân thơ ca hiện đại Bên cạnh sự độc đáo, mới, lạ… tác phẩm tạo nên nhiều băn khoăn, trăn trở cho giáo viên học sinh

Thực tế giảng dạy tác phẩm ở trường THPT chúng tôi nhận được những phản hồi như sau:

Thứ nhất, giáo viên ngại dạy “ Đàn ghi ta của Lorca”- Thanh Thảo vì tác phẩm quá khác lạ về hình thức nghệ thuật cũng như tính logic về mặt nội dung, đòi hỏi cao tính liên tưởng

Thứ hai, học sinh ngại tiếp nhận tác phẩm, cho rằng tác phẩm quá khó, khác lạ so vơi thơ ca truyền thống, đọc nhưng không hiểu nội dung ý nghĩa

Thứ ba, tác phẩm đòi hỏi người đọc phải có vốn hiểu biết nhất định về Chủ nghĩa hậu hiện đại, trường phái tượng trưng, siêu thực, thủ pháp liền kề gián cách tạo mạch ngầm tư tưởng cho văn bản thơ cũng như mở rộng trường liên tưởng cho người đọc

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Đề tài này nhằm mục đích kiến giải một cách trong sáng nhất cho việc giảng dạy và học tập tác phẩm “ Đàn ghi ta của Lorca”- Thanh Thảo nhằm tạo hứng thú cho người dạy và người học, tác phẩm hay độc đáo và dễ tiếp nhận không khó hiểu như người ta vẫn nghĩ

Phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, tạo hứng thú trong học tập, đọc hiểu văn bản thơ là quá trình đồng sáng tạo, đối thoại với nhà thơ thông qua tác phẩm

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Tác phẩm “ Đàn ghi ta của Lorca”- Thanh Thảo, kiến giải một cách trong sáng và dễ hiểu nhất

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:

Đọc hiểu tác phẩm văn chương nhằm khơi gợi xúc cảm thẩm mĩ ở học sinh THPT thông qua tác phẩm “ Đàn ghi ta của Lorca”- Thanh Thảo

Khảo sát, thống kê cách cảm nhận của học sinh thông qua hệ thống ngôn từ, hình ảnh và màu sắc được thể hiện trong tác phẩm

Phát biểu, thảo luận nhóm nhằm tìm ra sự tương đồng và khác biệt trong các ý kiến đánh giá của học sinh

1.5 Những điểm mới của sáng kiến.

Người đọc đồng sáng tạo, sự tích cực, chủ động đối thoại cùng nhà thơ thông qua tiếp cận tác phẩm

Kết nối văn hóa Phương Đông và Phương Tây.

Vẻ đẹp của màu sắc, âm thanh, hình khối thủ pháp liền kề, gián cách

2 Nội dung của sáng kiến.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến.

Sách giáo khoa Ngữ văn 12 tập 1- THPT, phần hướng dẫn học bài chỉ hướng dẫn học sinh về cấu tứ trên dòng cảm xúc mãnh liệt về cái chết bi thảm của Lorca qua khả năng liên tưởng của một loạt hình ảnh thơ, cảm nhận về hình tượng tiếng đàn, Với trình độ của học sinh THPT, hướng dẫn như vậy là đánh đố học trò, tạo tâm lí hoang mang, khó hiểu, ngại đọc, ngại học tác phẩm, nguy hiểm hơn nữa là sự suy diễn tùy tiện về tác phẩm Mặt khác, phần hướng dẫn học bài bỏ qua yếu tố quan trọng nhất của việc khám phá văn bản thơ đó chính

là : thi nhân- độc giả

“Đàn ghi ta của Lor ca”- Thanh Thảo được sáng tác theo trường phái thơ siêu thực, một trào lưu nghệ thuật ở thế kỷ XX, hạt nhân tư tưởng của nó là tuyên ngôn của André Breton: đặt phi lí tính lên trên lí tính, giải phóng con người khỏi mọi xiềng xích xã hội bằng việc diễn tả tiềm thức, coi vô thức là chủ

thể sáng tạo, Siêu thực là hiện thân của mộng, thao tác tự động thuần túy của

tâm linh, là bài chính tả mà tư tưởng đọc ra [Thụy Khuê- Từ lãng mạn đến siêu thực- Paris tháng 10/ 1999]

Thơ Siêu thực mượn Tượng trưng bằng việc khai thác lớp nghĩa ẩn dụ thứ hai, thứ ba của hình tượng, trường liên tưởng được mở rộng tối đa đến mức có thể( khoảng trống đó không bến bờ, nơi ngay cả cây cầu nhỏ cũng không có chỗ bắc sang- And ré- Breton), là căn cứ tiếp cận văn bản thơ của Thanh Thảo

Đàn ghi ta của Lorca còn chịu ảnh hưởng của lí thuyết Chủ nghĩa hậu hiện đại( ra đời từ 1950) với tiêu chí: Phi trung tâm, chấp nhận những yếu tố ngoại biên trở thành yếu tố quan trọng như các yếu tố trung tâm trước đó- Samuel Beckett Đàn ghi ta của Lorca khai thác triệt để lối viết gián đoạn, thủ pháp liền

kề “ phi nhân quả” nhằm phát huy tối đa thuộc tính đồng sáng tạo của người đọc

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến.

Sáng kiến này chỉ khảo sát ở khối 12, Trường THPT Tĩnh Gia 3, một trường vùng biển, xa trung tâm, điều kiện còn nhiều hạn chế “ Đàn ghi ta của Lorca”- Thanh Thảo là thách thức lớn đối với học sinh THPT bởi: trình độ, vốn văn hóa của các em còn hạn chế Bài thơ tiêu biểu cho lối cách tân thơ ca của Thanh Thảo: Khước từ lối biểu đạt dễ dãi, tìm kiếm lối biểu đạt mới( học sinh chưa có điều kiện tiếp xúc nhiều)

Đàn ghi ta của Lorca- Thanh Thảo, trở ngại không nhỏ đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy bởi sự mới lạ về hình thức nghệ thuật, tính đa nghĩa của văn bản thơ, kiến giải tác phẩm như thế nào cho học sinh dễ hiểu?

2.3 Áp dụng sáng kiến, giải pháp thực hiện.

2.3.1 Người đọc đồng sáng tạo- đối thoại cùng thi nhân.

Xét đến cùng, văn chương là thân phận con người, với thơ là hành trình

từ chân trời của một người đến chân trời của nhiều người sự đồng sáng tạo của người đọc mở cho thơ nhiều chiều kích “ Đàn ghi ta của lor ca” đòi hỏi người đọc phải có cái nhìn không gian trong tiếp nhận Bởi cái nhìn không gian tạo nên

tính chất liền kề các sự vật hiện tượng( điều này sẽ được đề cập ở phần vẻ đẹp của âm thanh, màu sắc, hình ảnh )

Thơ Thanh Thảo xuất hiện các hình ảnh “ vầng trăng”, “ đáy giếng” khơi

gợi vẻ đẹp yên bình ở làng quê Việt Nam gắn liền với ca dao “ Giọt nước mắt vầng trăng- Long lanh trong đáy giếng”, so sánh giọt nước mắt như vầng trăng

khơi gợi hình ảnh đẹp ngợi ca cái chết tự do của Lorca và sự siêu thoát Cái chết

như một tiền định “ đường chỉ tay đã đứt”- dấu hiệu của định mệnh? Chỉ dựa

vào định mệnh lí giải cho cái chết của Lorca không phải là dụng ý của Thanh Thảo Tác giả dùng chi tiết ấy một mặt làm giảm nhẹ nỗi đau mất mát, mặt khác hướng người đọc liên tưởng đến cái chết do “ nhân định”- bè lũ phát xít độc ác bóp nghẹt tư tưởng tự do của những con người tiến bộ Đường chỉ tay đó do kẻ xấu làm đứt- sức tố cáo mạnh mẽ của văn bản thơ

Mọi cái chết đều hướng con người ta đến sự siêu thoát:

“ Đường chỉ tay đã đứt Dòng sông rộng vô cùng Lorca bơi sang ngang Trên chiếc ghi ta màu bạc.

Chàng ném lá bùa cô gái Di- gan Vào xoáy nước

Chàng ném trái tim mình Vào lặng im bất chợt ”

Người đọc bắt gặp sự tương đồng siêu thực giữa động/ tĩnh “ xoáy nước” / “ lặng yên”, “ ném lá bùa”, “ ném trái tim” vào “ xoáy nước” vào “ lặng im” Hình thức điệp từ ngữ kết hợp động từ “ ném” thể hiện hành động dứt khoát không bi lụy, rũ bỏ tuyệt đối vướng mắc trần thế- Lorca tận cùng sự giải thoát

“ Lá bùa cô gái Di- gan”,và “ trái tim” khiến người đọc liên tưởng đến tình yêu Hình ảnh đầu bài thơ “ Bầu trời cô gái ấy” đến cuối bài định hình rõ “

cô gái Di- gan” Cô gái, trái tim là chuyện tình yêu nam nữ nhưng còn khơi gợi

cô gái và trái tim là hai thực thể độc lập Chàng ném lá bùa( bùa yêu?), ném trái tim là ném những thứ đồng nghĩa với tình yêu bởi tình yêu luôn đem đến sự phiền toái Mặt đất đầy những thế lực xấu xa hoành hành, tình người khô cạn thì hãy ném trái tim kia còn hơn phải chịu những quằn quại dưới ách bạo tàn

Trái tim còn là biểu tượng của năng lực sáng tạo, thế gian đầy ắp những độc tài sẽ không còn chỗ cho thơ và những con người chân chính Nhưng âm điệu “ li- la li- la li- la…” lại là nhạc điệu của trái tim, trái tim đó vẫn khao khát

sự tái sinh Tầm vóc tư tưởng không nhỏ của văn bản thơ

Xuyên suốt văn bản thơ xuất hiện sự tái sinh không chỉ ở hình ảnh sang sông màu sắc Phật giáo mà còn “ Tiếng đàn như cỏ mọc hoang”, cỏ bất diệt giữa mênh mang thiên địa- nơi nào có sự sống nơi ấy có cỏ, nơi khô cằn sỏi đá cỏ vẫn mọc xanh tươi Câu thơ mở ra sự vô hạn về không gian( Tây Ban Nha- Việt Nam) về sự sống và bất tử, cái nhất thời- cái vĩnh hằng Cái xấu, cái ác chỉ có thể chiến thắng tạm thời, cuối cùng sẽ bị chân lí tiến bộ của loài người đánh bại

Chuỗi âm thanh “ li- la” khơi gợi tiếng nhạc ngựa, tiếng đàn với vũ điệu Flamenco mở đầu và kết thúc tác phẩm tạo nên cấu trúc vòng tròn cho bài thơ của Thanh Thảo, mở ra nhiều tầng liên tưởng Vòng tròn của triết lí Phật giáo( sẽ trình bày ở phần kết nối văn hóa), vòng tròn kết thúc của một kiếp người, vòng tròn của luân hồi- tái sinh, vòng tròn của số kiếp quẩn quanh… Đó là những liên tưởng vô bờ của người đọc, sự liên tưởng đa dạng của những kiếp đời “ bao nhiêu cảnh, bấy nhiêu tình”- Sự vĩ đại của thi ca

2.3.2 Kết nối văn hóa phương Đông và phương Tây

Đàn ghi ta còn có tên gọi khác là Tây ban cầm nhạc cụ nổi tiếng của Tây Ban Nha gắn liền với điệu nhảy Flamenco và đấu bò đã trở thành biểu tượng của văn hóa Các biểu tượng này có phần tương phản nhau, vừa sôi nổi , hào hùng, vừa đắm đuối mê say, khát vọng mãnh liệt về cuộc sống lại thấp thoáng bóng dáng tử thần hình thành bản sắc văn hóa Tây Ban Nha Thanh Thảo triệt để sử dụng các biểu tượng đó kết hợp lối thơ tượng trưng, siêu thực mở ra trường liên tưởng phong phú cho người đọc, âm hưởng bi hùng về sự sống, cái chết, sự bất

tử của một con người và của cái đẹp

Lời đề từ của bài thơ được dẫn từ tuyên ngôn của Lorca: Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi ta, là thái độ tận hiến cho nghệ thuật, cho tự do và vĩnh hằng Tái hiện sự sống cái chết biểu tượng đắc địa nhất chính là tấm áo choàng của đấu sĩ đấu bò tót Hành động đấu bò được xem là dũng cảm, lòng can đảm được nâng lên thành nghệ thuật, các đấu sĩ là những nghệ sĩ đang khiêu vũ với thần chết

Thanh Thảo không chỉ am hiểu văn hóa Tây Ban Nha mà còn kết nối hài hòa với văn hóa phương Đông Giọng điệu bi hùng của bài thơ về cái chết của Lorca không chỉ ở hình ảnh “ áo choàng bê bết đỏ” mà còn thể hiện “ đường chỉ tay đã đứt”( thiên định về số mệnh), “ dòng sông”, “ sang ngang”( triết lí về sự giải thoát của nhà Phật)

Bài thơ viết về Lorca thi sĩ của trời Tây mang bóng dáng của văn hóa phương Đông, gần gũi với người Việt Nam Tác giả đặt hai nên văn hóa gần nhau với mục đích thân thuộc cái xa lạ, khơi gợi tâm thức người đọc Vì vậy hình ảnh “ vầng trăng- đáy giếng” làm người đọc liên tưởng đến cách Bồ Đề Đạt

Ma sang sông với một chiếc giày Đây chính là cảm thức đặc biệt của Thanh Thảo đối với Lorca

2.3.3 Vẻ đẹp của âm thanh- màu sắc- hình khối, thủ pháp gián cách, liền kề.

“ Những tiếng đàn bọt nước Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt li- la li- la li- la

đi lang thang về miền đơn độc với vầng trăng chếnh choáng trên yên ngựa mỏi mòn…”

Hình khối, âm thanh, màu sắc là đặc trưng của thơ siêu thực, hình khối của một kiểu hình hài nào đó tạo nên những hình thể giàu biểu tượng Màu sắc

và âm thanh lại là đặc trưng của chủ nghĩa lãng mạn nhằm khai thác tối đa giác quan, sự tương giao của giác quan thể hiện sự tinh tế của xúc cảm

Thơ Siêu thực không chỉ kế thừa tính chất của lãng mạn mà còn đề cao tính phi trung tâm chấp nhận mọi sự tưởng tượng, khơi gợi sự rung động ở người đọc “ Tiếng đàn bọt nước ” hai đối tượng vốn không liên quan được đặt

kề nhau tạo nên liên tưởng thú vị, hàng loạt các mệnh đề xuất hiện: Tiếng đàn mong manh như bọt nước, tiếng đàn lan tỏa như bọt nước, số phận nghệ sĩ mỏng manh như bọt nước… tạo nên tính đa nghĩa của hình tượng thơ

“ Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt”, Tây Ban Nha/ áo choàng là biểu tượng văn hóa, xứ sở của vũ điệu đấu bò đặt liền kề với “ gắt” “ Gắt” là từ cực tả của sắc đỏ làm cho biểu tượng trở nên chói chang, giàu tính hào hùng

Chuỗi âm thanh “ li- la li- la li- la” gợi âm hưởng “ lilac” trong tiếng Tây Ban Nha khơi gợi về loài hoa Tử đinh hương màu đỏ thắm kết hợp với sắc đỏ của áo choàng vẻ đẹp của Lorca hiện hữu mới lạ Hành trình của Lorca ngút ngàn sắc thắm của văn hóa Tây Ban Nha , hành trình ấy đầy sự đơn độc Hành trình đó chính là hành trình sáng tạo Bất kì tác phẩm nghệ thuật chân chính nào cũng đều hoài thai trong nỗi cô đơn, tận cùng đơn độc: “ vầng trăng chếnh choáng/ yên ngựa mỏi mòn” Cô đơn ở đây là miền đơn độc với vầng trăng, yên

ngựa-cô đơn như một tín hiệu văn hóa gắn kết người đọc cảm nhận được những mất mát, nuối tiếc hùi hụi Lorca sang sông mang bóng dáng của Kinh Kha qua Dịch Thủy hàn mang tâm thế “ nhất khứ bất phục hoàn”.Vẻ đẹp kiêu hùng của Lorca gợi đến cái chết đơn độc giữa xứ sở bạo tàn

Hình ảnh đơn độc, chếnh choáng, vầng trăng yên ngựa mỏi mòn còn mang tính dự cảm không nguôi về sự bất định thiếu bình yên Đó là tính chất đề cao lí trí người đọc của thơ Siêu thực Đoạn thơ sau minh chứng điều đó:

“ Tây Ban Nha Hát nghêu ngao bỗng kinh hoàng

áo choàng bê bết đỏ Lorca bị điệu về bãi bắn Chàng đi như người mộng du…”

Cảm xúc của thơ chứa đựng sự linh cảm Hình ảnh thơ chứa đựng tính tương phản “ hát nghêu ngao/ kinh hoàng/ áo choàng bê bết đỏ/ bãi bắn/ mộng du” Sắc đỏ của áo choàng bê bết gợi sự đổ máu- cái chết Cái chết hiện hình thành màu sắc và tan chảy những hình khối “Hát/ chết” được đặt liền kề vốn chẳng liên quan gì nhau nhưng khơi gợi cả một miền liên tưởng Cái chết đột ngột, mất mát bất ngờ

Lý thuyết của chủ nghĩa hậu hiện đại đó là sự bất định về tương lai, tương lai đầy bất trắc Con người đang khỏe mạnh, căng tràn sức sống bỗng chốc có thể chết là điều thường bắt gặp trong xã hội hậu hiện đại và là mối quan tâm sáng tạo của các nhà Siêu thực nhằm tạo nên hiệu ứng nghịch dị, sửng sốt, hình ảnh trở nên xác thực hơn

Nghịch dị, sửng sốt tác động đến người đọc qua bước đi “ mộng du” của Lorca, bước đi của người trong mơ, của ảo giác, vô định, không vướng bận chuyện chết chóc Lorca bị bắn nhưng kẻ bắn Lorca đã thất bại Sự vô định của Lorca ẩn chứa một thế giới tâm hồn được Thanh Thảo tái hiện, diễn tả thông

qua thân phận của tiếng đàn Đoạn thơ tiếp theo chất Siêu thực hiện lên đậm đặc:

“ tiếng ghi ta nâu bầu trời cô gái ấy tiếng ghi ta lá xanh biết mấy tiếng ghi ta tròn bọt nhước vỡ tan tiếng ghi ta ròng ròng

máu chảy”.

Màu sắc, âm thanh, hình khối cùng đồng hiện: ghita nâu- ghita lá xanh-ghita tròn- bọt nước- máu chảy Âm thanh được chuyển tải bằng màu sắc Màu sắc của tâm trạng con người trước cái chết Từ màu sắc chuyển sang hình khối

và sự vận động ( bọt nước/ ròng ròng máu chảy) khơi gợi sự ngỡ ngàng cho người đọc “ Bầu trời cô gái”- hình ảnh giàu tính lãng mạn, phiêu linh đó là bầu trời của tự do và “nàng thơ” món ăn tinh thần không thể thiếu của các nghệ sĩ, của những thi nhân vốn được xem là hào hoa, lãng mạn- phẩm chất quen thuộc của người nghệ sĩ

Thủ pháp gián cách, liền kề đem đến hiệu ứng sửng sốt, nghịch dị Vầng trăng -yên ngựa, bầu trời- cô gái bỗng chốc hiện hữu thành chết chóc ( ròng ròng máu chảy) làm cho người đọc rơi vào trạng thái luyến tiếc, hụt hẫng như

có gì bóp nghẹt con tim Thủ pháp này cho phép tái hiện dòng tâm tư bất định, phủ nhận tính mạch lạc, logic của văn bản, để cao tính phi logic, sự phi lí Lối cách tân thơ như thế tạo ý vị triết học và tôn giáo cho thơ những “ vật tạo tác”-nguyên thủy Tác dụng lớn nhất của nó là khả năng đánh thức cái tôi của người đọc “ Đàn ghi ta của Lorca” đưa người đọc đến thế giới bị đảo lộn nghiêm trọng, buộc tìm kiếm một cấu trúc vô hình như chơi trò Ru- bích nhằm giải mã văn bản thơ tìm ra ý tưởng

Mạch liên kết vô hình đó được liên kết xâu chuỗi : Lorca nghệ sĩ của tự

do, bị bắt và giết, cái chết của Lorca Cuộc đời Lorca gắn liền với tiếng đàn( ông xuất thân trong một gia đình nghệ thuật: mẹ là nghệ sĩ piano) Tiếng đàn là tinh anh, thể phách, là hồn cốt của Lorca Lorca chết, tiếng đàn mất, nghệ thuật chân chính không còn nhưng “ không ai chôn cất tiếng đàn” là sáng tạo “ đáng sợ” của Thanh Thảo Ngôn từ lạ hóa, biến cái đơn giản trở nên kì lạ “ Không ai chôn cất tiếng đàn” có thể hiểu không một ai có thể chôn được tiếng đàn kể cả những bạo chúa khét tiếng như: Tần Thủy Hoàng đốt sách chôn học trò; Hitler đốt sách của F Kafka, Hemingway… Thế giới tinh thần luôn bất diệt, tiếng đàn của Lorca cũng vậy nó như cỏ vẫn mọc mênh mang giữa thiên địa:

“ không ai chôn cất tiếng đàn Tiếng đàn như cỏ mọc hoang giọt nước mắt vầng trăng long lanh trong đáy giếng”

Câu thơ sử dụng vế so sánh như cỏ mọc hoang mở rộng trường liên tưởng cho người đọc Cỏ không thể chết, những nơi khắc nghiệt nhất về sự sống

cỏ vẫn mọc Đoạn thơ ngay lập tức đổi hướng cảm xúc người đọc với hình ảnh giọt nước mắt/ vằng trăng/ đáy giếng và cả đường chỉ tay ở đoạn sau phá vỡ tính logic của văn bản thơ làm cho âm hưởng trở nên ngân vang giàu tính nhạc

“ Vầng trăng/ đáy giếng ” là hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam, không gian thanh bình- cái chết siêu thoát của Lorca

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Từ năm học 2018 – 2019, sau khi áp dụng những kinh nghiệm nêu trong bản sáng kiến, trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, tôi trao đổi kinh nghiệm với các giáo viên Ngữ văn trong nhà trường và nhận được những đánh giá tích cực của đồng nghiệp Từ đó, giáo viên Ngữ văn của nhà trường đã áp dụng những kinh nghiệm này trong quá trình dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Ngữ văn của nhà trường

Để có cơ sở đánh giá chính xác hiệu quả của đề tài, trong năm học 2018 -2019, tôi phát phiếu điều tra [Phụ lục] đối với học sinh về hiệu quả học tập của vấn đề vận dụng thực tế Các ý kiến phản hồi từ học sinh như sau:

Bài học trở nên hấp dẫn, dễ hiểu

Học sinh tiếp nhận thêm nhiều tri thức mới

Dễ dàng lĩnh hội kiến thức đặc biệt là các tư tưởng: Tượng trưng, siêu thực, chủ nghĩa hậu hiện đại các thủ pháp liền kề, gián cách

Khơi dậy tình yêu đối với văn chương, cảm nhận được vẻ đẹp của trí tuệ

Hiệu quả của các sáng kiến kinh nghiệm trong đề tài không chỉ được thể hiện ở ý kiến của học sinh trong phiếu điều tra mà còn được thể hiện rõ nét nhất trong kết quả của việc tiến hành kiểm tra đối chứng mà tôi đã tiến hành trong năm học 2018 - 2019 Tôi đối chiếu kết quả học tập của học sinh ở các lớp 12A5, 12A4 (hai lớp vận dụng những kinh nghiệm nêu trong sáng kiến) với các lớp 12A8, 12A12 (hai lớp chưa vận dụng những kinh nghiệm nêu trong sáng kiến) Với cùng câu hỏi có mức độ khó, dễ như nhau dành cho các lớp có chất lượng học sinh tương đương ở khối 12, kết quả học tập của học sinh ở các lớp như sau:

Khối

Thực

nghiệm,

đối chứng Lớp Sĩ số

Kết quả học tập

Số lượng Tỉ lệ (%) lượng Số Tỉ lệ (%) lượng Số Tỉ lệ (%) lượng Số Tỉ lệ (%) lượng Số Tỉ lệ (%)

10

Thực

nghiệm 12A5 42 14 33.33 22 52.38 6 14.29 0 0 0 0 Đối chứng 12A12 42 9 21.42 19 45.23 12 28.57 2 4.78 0 0 12

Thực

nghiệm 12A4 42 16 38.09 24 57.13 2 4.78 0 0 0 0 Đối chứng 12A8 42 10 23.80 20 47.60 9 21.42 3 7.18 0 0

Bảng 01 Bảng kết quả học tập của học sinh

Qua hai bảng thống kê trên, tôi nhận thấy ở các lớp có vận dụng những kinh nghiệm nêu trong bản sáng kiến, số học sinh đạt điểm khá, giỏi cao hơn, số học sinh điểm trung bình, yếu ít hơn so với các lớp chưa vận dụng những kinh nghiệm trên Điều đó chứng tỏ hiệu quả của việc thực nghiệm sáng kiến

3 Kết luận và kiến nghị.

3.1 Kết luận

Đàn ghi ta của Lorca- Thanh Thảo được in từ tập thơ “ Khối vuông Ru-bích” xuất bản năm 1985- NXB Tác phẩm mới, được đưa vào chương trình ngữ văn 12- THPT tạo hiệu ứng mạnh mẽ về cách hiểu thơ ca hiện đại đặc biệt là thơ Siêu thực Tuy nhiên để hiểu được bài thơ này là thách thức không nhỏ đối với trình độ của học sinh Sáng kiến kinh nghiệm này nhằm mục đích khơi gợi và kiến tạo giúp học sinh tiếp cận văn bản thơ một cách trong sáng nhất

Hiểu thơ siêu thực cần có cái nhìn nhiều chiều như quy tắc chơi ru bích nhằm tìm các mặt đồng nhất trong một siêu cấu trúc

Vai trò của màu sắc , âm thanh, hình khối kết hợp với thủ pháp gián cách, liền kề tạo nên tính phi logic, siêu kết cấu của văn bản thơ, khơi gợi trường liên tưởng rộng lớn cho người đọc Chấp nhận tính phi lí của đời sống hiện đại và tính phi trung tâm, vai trò của các yếu tố ngoại vi Từ đó giúp học sinh có cái nhìn đa dạng và dũng khí trong đời sống, tính tỉ mỉ, thận trong khi tiếp nhận những vấn đề cuả đời sống - tinh thần hiệp sĩ

Không có giới hạn cho tưởng tượng, không có rào cản cho sức sống của hình tượng và ngôn từ, tiếp cận thơ hiện đại đòi hỏi học sinh không ngừng nâng cao về trí tuệ Trí tuệ là mối liên kết của nhân loại hiện đại, của thời đại khoa học và công nghệ và xu thế công dân toàn cầu

3.2 Kiến nghị

Những kinh nghiệm trong sáng kiến này được vận dụng hiệu quả, tôi kiến

nghị một số ý kiến sau:

Đối với Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa, cần tổ chức thường xuyên các chuyên đề tạo điều kiện thuận lợi về học tập, trao đổi giữa các trường phổ thông trên địa bàn toàn tỉnh Thanh Hóa, kết nối trí tuệ giữa các trường học là tiền đề nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ Văn

Đối với nhà trường và đồng nghiệp, cần tạo điều kiện hơn nữa các chương trình hoạt động ngoại khóa văn hóa, văn học, phát động thi đua sác tác thơ, văn nhằm bồi dưỡng tâm hồn, nâng cao năng lực tiếp nhận văn chương cho học sinh

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ Thanh Hóa, ngày 29 tháng 5 năm 2019

Tôi cam đoan đây là sáng kiến kinh nghiêm của mình viết, không sao chép nội dung của người khác.

NGUYỄN HỒNG KHÔI