RÈN kĩ NĂNG làm bài văn NGHỊ LUẬN văn học CHO học SINH lớp 12 TRONG kì THI THPT QUỐC GIA năm học 2018 2019

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT HẬU LỘC 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM RÈN KĨ NĂNG LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 12 TRONG KÌ THI THPT QUỐC GIA NĂM HỌC 2018- 2019

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

RÈN KĨ NĂNG LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 12 TRONG KÌ THI THPT QUỐC GIA NĂM HỌC 2018- 2019

Người thực hiện: Trần Thị Lan

Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn

SKKN môn: Ngữ văn

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU……… ………01

1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI…… ……… …… 01

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 01

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU……… 01

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……….01

II NỘI DUNG ……… ……… 01

1 CỞ SỞ LÍ LUẬN……… ………01

2 THỰC TRẠNG 02

3 GIẢI PHÁP……….…… 02

3.1 LÍ THUYẾT……… 02

3.1.1 VỀ BÀI VĂN……… 02

3.1.2 CÁC BƯỚC VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC……… 02

3.1.2.1.BƯỚC 1 ĐỌC KĨ ĐỀ VÀ PHÂN TÍCH ĐỀ……… 02

3.1.2.2 BƯỚC 2: LẬP DÀN Ý……… 02

3.1.2.2.1 VỚI KIỂU ĐÊ PHÂN TÍCH HAI ĐOẠN THƠ………02

3.1.2.2.2 VỚI KIỂU ĐỀ PHÂN TÍCH NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN, KÝ, KỊCH……….03

3.2 THỰC HÀNH………04

3.2.1 THỰC HÀNH TRÊN LỚP ………04

3.2.1.1 BÀI TẬP 1 ……….04

3 2.1.2 BÀI TẬP 2……… 07

3.2.1.3 BÀI TẬP 3……… 10

3.2.1.4 BÀI TẬP4………13

3.2 3.THỰC HÀNH Ở NHÀ………13

3.2.3.1 BÀI TẬP 1……… 15

3.2.3.2 BÀI TẬP 2……… 15

3.2.3.3 BÀI TẬP 3 ……….16

4 HIỆU QUẢ……… 17

III KẾT LUẬN……… 17

I MỞ ĐẦU.

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

Môn Ngữ văn là môn Khoa học xã hội chiếm vị trí quan trọng trong nhàtrường ở mọi cấp học Môn học được chia làm nhiều phân môn như TiếngViệt,Đọc văn, Làm văn và tùy từng cấp học mà sắp xếp chương trình từ dễ đến khó Với mỗi người Việt được sinh ra, lớn lên và trưởng thành đều không thể phủnhận môn Ngữ văn là một chiếc chìa khóa vạn năng để giúp ta đi đến thành công.Bởi ta đọc được tiếng Việt , viết được tiếng Việt , tạo lập được các văn bản tronggiao tiếp bằng tiếng Việt là nhờ vào bộ môn Ngữ văn Ngay cả tâm hồn ta trongsáng, thánh thiện, nhân ái cũng có sự góp phần không nhỏ của chức năng văn học

ở môn Ngữ văn Môn Ngữ văn còn có mặt trong tất cả các kì thi quan trọng củađời học sinh mà kì thi quan trọng nhất là kì thi THPT Quốc gia Năm học 2018 -

2019, môn Ngữ văn vẫn là môn duy nhất thi tự luận Tuy không có biến đổinhiều về cấu trúc và nội dung nhưng câu nghị luận văn học đã thay đổi cách hỏi

so với đề của năm học 2017 – 2018 Đây là điểm mới đối học sinh, vì thế trongkhi làm bài các em tỏ ra khá lúng túng Làm như thế nào để bài văn viết đúng yêucầu về hình thức, đảm bảo về nội dung và đạt điểm cao quả là không dễ với họcsinh Trước thực tiễn đó, những giáo viên như chúng tôi rất trăn trở để rồi lại bámsát đề thi minh họa của Bộ Giáo dục và Đào tạo và soạn giảng cách làm bài Nghịluận văn học theo tinh thần đổi mới cho học sinh lớp 12.Trong phạm vi bài viết

này, tôi cũng xin chia sẻ kinh nghiệm của bản thân đã rèn kĩ năng làm bài văn viết đoạn văn Nghị luận văn học cho học sinh lớp 12 trong kì thi THPT Quốc gia năm học 2018 – 2019.

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

Với đề tài sáng kiến kinh nghiệm này mục đích của người nghiên cứu là: trên cơ

sở đề minh họa của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm học 2018 – 2019 về môn Ngữvăn để xác định được phạm vi kiến thức sẽ ra cho phần Nghị luận văn học chủyếu là chương trình lớp 12; vấn đề cần nghị luận và so sánh, đánh giá là cùngnằm trong một văn bản Từ đó, bản thân người dạy sẽ hình thành về kiến thức lýthuyết như: phân tích đề, lập dàn ý cho học sinh nắm vững Sau đó, giáo viên sẽhướng dẫn học sinh thực hành lập dàn ý theo từng đặc trưng thể loại, viết bài dựatrên cơ sở của lý thuyết đã học Sau nhiều lần thực hành để hình thành kĩ nănglàm bài cho học sinh phục vụ thiết thực cho kỳ thi THPT Quốc gia trong cuốitháng 6 tới

3.ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

- Thực tế, không có tài liệu chính thống nào cho cách làm bài văn nghị luận vềhai đoạn thơ/ 2 đoạn văn/ 2 chi tiết nghệ thuật/ hai hình ảnh … và so sánh làmsang tỏ 1 vấn đề nào đó của một văn bản Giáo viên dạy phải tự bám vào đề thiminh họa của Bộ giáo dục cùng với kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy củabản thân để đưa ra phương pháp, cách thức hướng dẫn học sinh làm bài Vì vậyphần đối tượng nghiên cứu này sẽ có cả lí thuyết chung và hệ thống bài tập rèn kĩnăng cho học sinh

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

- Phần 1: Giúp HS năm lí thuyết

- Phần 2: Rèn kĩ năng qua hệ thống bài tập thực hành.

II NỘI DUNG

1 CỞ SỞ LÍ LUẬN.

Môn Ngữ văn là một trong ba bài thi bắt buộc của kì thi trung học phổ thôngQuốc gia Trong những năm gần đây, Bộ giáo dục và đào tạo có thay đổi nhiều vềcách thức tổ chức và cách thức ra đề thi Tất cả các môn thi đều ở hình thức trắcnghiệm, riêng bộ môn Ngữ văn vẫn giữ hình thức tự luận Tuy giữ nguyên hìnhthức tự luận và cấu trúc đề thi không thay đổi nhiều nhưng ở câu Nghị luận vănhọc giữa các năm liên tục có sự thay đổi về cách ra đề Giáo viên bộ môn Ngữvăn THPT như chúng tôi vừa mới thích nghi được ở dạng câu hỏi này thì sangnăm sau, Bộ lại đã ra câu hỏi minh họa kiểu khác Nhiều khi cách ra câu hỏi kiểumới làm cho giáo viên lúng túng Câu hỏi yêu cầu tạo lập văn bản nghịluận văn học, chiếm 50% trên tổng số điểm bài thi Kiến thứclớp 12 nằm toàn bộ trong câu hỏi này Xét về mức độ, đề nghịluận văn học là một đề bài tương đối khó Đề bài này không chỉđòi hỏi học sinh vừa nắm chắc kiến thức mà còn cần có nhữngđánh giá sâu sắc, nhìn nhận tỉ mỉ mới có thể xử lý được đề bàitrên Với đề minh họa , câu hỏi nghị luận văn học sẽ phân loại rõhơn các đối tượng học sinh

2.THỰC TRẠNG.

Thực tế Bộ giáo dục đổi mới cách ra đề,nhưng sách giáo khoa vẫn là nhữngbài dạy cũ Điển hình trong SGK lớp 12 là hai bài : Nghị luận về một đoạn thơ,bài thơ; Nghị luận về một ý kiến văn học Vậy nên không có một cơ sở lí thuyếtkhoa học nào hướng dẫn cụ thể về kĩ năng làm bài văn nghị luận văn học theo đềminh họa của bộ trong kì thi THPT môn Ngữ văn năm 2018- 2019 Đó là mộtkhó khăn và bất cập lớn đối với giáo viên dạy ôn thi cho HS thi THPT môn Ngữvăn

Sau khi có đề minh họa của Bộ giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạoThanh Hóa có tổ chức tập huấn trong một thời gian ngắn cho cán bộ cốt cán củacác trường Nhưng thật sự cũng không có một quy chuẩn nào về lý thuyết để giáoviên chúng tôi thực hiện Song vì tình yêu nghề, vì trách nhiệm với công việc vớihọc trò, chúng tôi lại nghiên cứu kĩ đề minh họa của Bộ năm học 2018- 2019 vàtìm những giải pháp tối ưu nhất để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình tronggiảng dạy và ôn thi THPT Quốc gia môn Ngữ văn nhất là phần Nghị luận văn học( 5.0 điểm) Đó là lý do tôi chọn đề tài này

3 GIẢI PHÁP

3.1 LÍ THUYẾT

3.1.1 VỀ BÀI VĂN:

- Bố cục 3 phần: Mở bài; thân bài; kết bài

- Diễn đạt trong sáng mạch lạc, dùng từ viết câu đúng quy tắc

3.1.2 CÁC BƯỚC VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VĂN HỌC.

3.1.2.1.BƯỚC 1 ĐỌC KĨ ĐỀ VÀ PHÂN TÍCH ĐỀ

- Theo như đề thi minh họa – phần nghị luận văn học sẽ lấy 2 đoạn thơ hoặc mộtchi tiết nghệ thuật/ hình ảnh/ nhân vật trong văn bản văn xuôi trong cùng một văn

bản Vậy cần đọc kĩ đề để xem đề yêu cầu phân tích làm sáng tỏ và nhận xét làmnổi bật vấn nào

- Phân tích đề:

+ Xác định được vấn đề cần nghị luận Trả lời được các câu hỏi:

++ Đề yêu cầu làm sáng tỏ điều gì? ( Trọng tâm)

++ Đề yêu cầu nhận xét, đánh giá cái gì

+ Thao tác lập luận:

++ Phải trả lời được câu hỏi: Sẽ phải sử dụng những thao tác lập luận nào?

+ Nhưng thường là các thao tác chính: Phân tích, chứng minh, so sánh, bình luận.+ Phạm vi kiến thức:

++ Là toàn bộ tác giả, tác phẩm liên quan đến yêu cầu đề ra

++ Phải xác định được đơn vị kiến thức trọng tâm của văn bản liên quan đến vấn

đề mình cần làm sáng tỏ trong đề Tránh lan man, xa đề

- Ví dụ: Đề minh họa có ra như sau:

+ Trong tác phẩm Vợ nhặt, nhà văn Kim Lân đã hai lần miêu tả cung cách ănuống của người vợ nhặt Chiều hôm trước, khi được Tràng đãi bánh đúc ngoài

chợ: “Thế là thị ngồi sà xuống, ăn thật Thị cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì.” Và sáng hôm sau, khi người con dâu nhận bát ‘chè khoán” từ mẹ chồng : Người con dâu đón lấy cái bát, đưa lên mắt nhìn, hai con mắt thị tối lại Thị điềm nhiên và vào miện” [ 1]

Phân tích hình ảnh của người vợ nhặt qua hai lần miêu tả trên, từ đó làm nổibật sự thay đổi của nhân vật này

+ Vấn đề cần nghị luận: Câu nghị luận văn học yêu cầu làm nổi bật hai vấn đề.

++ Thứ nhất: Phải phân tích làm sáng tỏ về hành động, cung cách ăn uống củanhân vật thị qua hai lần miêu tả trong tác phẩm Vợ nhặt ( Kim Lân) gắn với haichi tiết nghệ thuật tiêu biểu đề yêu cầu Đây sẽ là phần trọng tâm của bài làm.++ Thứ hai: Sau khi phân tích xong, học sinh phải có cái nhìn khái quát, tổng hợp

để đánh giá nhận xét về sự thay đổi trong cách hành xử của thị để làm nổi bật vẻđẹp của người đàn bà mang đầy tính nhân văn khi được sống trong tình yêuthương và hạnh phúc

+ Thao tác lập luận: Phân tích, chứng minh, so sánh, bình luận.

+ Phạm vi kiến thức: Tác phẩm Vợ nhặt ( Kim Lân), nhưng phải bám sát, xoáy

sâu vào hai chi tiết nghệ thuật đề yêu cầu (không được lan man, sa vào các phầnkhác của tác phẩm)

3.1.2.2 BƯỚC 2: LẬP DÀN Ý.

3.1.2.2.1 VỚI KIỂU ĐÊ PHÂN TÍCH HAI ĐOẠN THƠ.

* Mở bài: Khái quát nét chính về tác giả , tác phẩm, yêu cầu của đề

* Thân bài:

- Giới thiệu về tác phẩm: Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ; vị trí của tác phẩm trong

sự nghiệp sáng tác của tác giả; nội dung tư tưởng chính của tác phẩm

- Phân tích làm sáng tỏ các yêu cầu của đề.

+ Phân tích, làm sáng tỏ yêu cầu thứ nhất

+ Phân tích làm sáng tỏ yêu cầu thứ hai

- Tổng hợp, nhận xét, so sánh, đánh giá: xảy ra các trường hợp như sau:

+ Điểm giống và khác nhau qua việc phân tích hai yêu cầu trên và rút ra tácdụng, ý nghĩa.

+ Làm nổi bật một phong cách nghệ thuật hoặc một đặc điểm nghệ thuật nào đócủa tác giả, tác phẩm

+ Đánh giá , nhận xét cả nghệ thuật của tác phẩm

* Kết thúc vấn đề: Khái quát đánh giá lại vấn đề và bày tỏ suy nghĩ của bảnthân

3.1.2.2.2 VỚI KIỂU ĐỀ PHÂN TÍCH NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN, KÝ, KỊCH.

* Mở bài: Khái quát nét chính về tác giả , tác phẩm, yêu cầu của đề

* Thân bài:

- Giới thiệu về tác phẩm: Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ; vị trí của tác phẩm trong

sự nghiệp sáng tác của tác giả; nội dung tư tưởng chính của tác phẩm

- Giới thiệu khái quát về nhân vật cần làm sáng tỏ.

- Phân tích làm sáng tỏ yêu cầu của đề về nhân vật.

+ Phân tích, làm sáng tỏ yêu cầu thứ nhất về nhân vật

++ Hoàn cảnh

++ Biểu hiện

++ Ý nghĩa

- Phân tích làm sáng tỏ yêu cầu của đề về nhân vật.

+ Phân tích, làm sáng tỏ yêu cầu thứ hai về nhân vật

++ Hoàn cảnh

++ Biểu hiện

++ Ý nghĩa

- Tổng hợp, nhận xét, so sánh, đánh giá: xảy ra các trường hợp như sau:

+ Điểm giống và khác nhau qua việc phân tích hai yêu cầu trên và rút ra tácdụng, ý nghĩa

+ Làm nổi bật một phong cách nghệ thuật hoặc một đặc điểm nghệ thuật nào đócủa tác giả, tác phẩm

+ Đánh giá , nhận xét cả nghệ thuật của tác phẩm

* Kết thúc vấn đề: Khái quát đánh giá lại vấn đề và bày tỏ suy nghĩ của bản

3.2.1.1 BÀI TẬP 1

* Câu hỏi: Trong bài thơ Tây Tiến, nhà thơ Quang Dũng đã hai lần nhắc đến sự

hi sinh của người lính Tây Tiến:

“ …Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thức xuống

Nhà ai Pha Luông, mưa xa khơi.

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời !”

Và:

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”. [ 2]

Phân tích hình tượng người lính Tây Tiến trong hai đoạn thơ trên, từ đó

nhận xét ngắn gọn về bút pháp lãng mạn và tinh thần bi tráng của Quang Dũng

trong bài thơ Tây Tiến.

* Hướng dẫn học sinh phân tích đề.

- Xác định được vấn đề cần nghị luận

+ Đề yêu cầu làm sáng tỏ: Phân tích hình tượng người lính Tây Tiến trong haiđoạn thơ với vẻ đẹp bi tráng

+ Đề yêu cầu nhận xét, đánh giá: bút pháp lãng mạn và tinh thần bi tráng của

Quang Dũng trong bài thơ Tây Tiến

- Thao tác lập luận: Phân tích, chứng minh, so sánh, bình luận.

- Phạm vi kiến thức:

+ Là tác giả Quang Dũng, tác phẩm Tây Tiến

+ Kiến thức trọng tâm của văn bản: Hai đoạn thơ trên và bút pháp của QuangDũng

* Hướng dẫn học sinh lập dàn ý chi tiết

- Mở bài:

+ Tác giả: Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài: Viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc, làmthơ…nhưng độc giả biết nhiều đến ông với tư cách là thi sĩ của xứ Đoài ThơQuang Dũng hồn hậu, phóng khoáng, lãng mạn và tài hoa

+ Tác phẩm và vấn đề cần nghị luận: Tây Tiến là một trong những sáng tác tiêubiểu, xuất sắc của đời thơ Quang Dũng viết về người lính Trong đó tác giả đãkhắc họa nên vẻ đẹp bi tráng của người lính thời kỳ kháng chiến chống Pháp vàđặc sắc nhất là ở hai đoạn thơ trên

- Thân bài:

+ Giới thiệu nét chính về tác phẩm:

++ Hoàn cảnh sáng, xuất xứ:

+++ Năm 1947, Quang Dũng tham gia đoàn quân Tây Tiến với chức vụ đại đội

trưởng Tây Tiến là đơn vị bộ đội thành lập năm 1947 có nhiệm vụ phối hợp với

bộ đội Lào bảo vệ biên giới Việt – Lào, địa bàn hoạt động suốt miền núi Tây Bắc

từ Châu Mai, Châu Mộc sang Sầm Nứa cho tới miền Tây Thanh Hoá Những người lính trong đoàn quân Tây Tiến năm ấy chủ yếu là học sinh, sinh viên ra đi

từ Hà Nội, chiến đấu trong hoàn cảnh rất gian khổ, thiếu thốn về vật chất, bệnh tật hoành hành nhưng họ vẫn lạc quan, yêu đời và chiến đấu rất dũng cảm

+++ Cuối năm 1948, Quang Dũng chuyển sang đơn vị khác, tại Phù Lưu Chanh nhớ lại những kỉ niệm kháng chiến cùng đồng đội ở đơn vị cũ ông đã viết bài thơ này Bài thơ ban đầu có tựa đề “Nhớ Tây Tiến” in trong tập thơ “Mây đầu ô”

++ Vị trí: Tây Tiến là bài thơ tiêu biểu cho phong cách thơ Quang Dũng

++ Nội dung tư tưởng: Trên nền thiên nhiên miền Tây Tây Bắc Bộ, Quang

Dũng đã khắc họa nên bức tượng đài bất tử về người lính Tây Tiến với vẻ đẹphào hùng, hào hoa và bi tráng

+ Phân tích hình tượng người lính Tây Tiến trong hai đoạn thơ.

++ Đoạn 1: Vẻ đẹp bi tráng của người lính Tây Tiến thể hiện ở sự kiêu bạc,ngang tàng

+++ Người lính Tây Tiến được khắc họa nổi bật khi đặt trong khung cảnh thiênnhiên hùng vĩ, hoang sơ, khắc nghiệt và cũng là con đường đầy hi sinh, gian khổcủa đời lính:

++++ Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm Nếu chữ khúc khuỷu vẽ ra một hình thế quanh co, hiểm trở khi ẩn khi hiện thì dốc thăm thẳm lại gợi sự sâu xa như

đến hết tầm mắt

++++ Heo hút cồn mây súng ngửi trời Từ láy heo hút vừa gợi cao, gợi xa, gợi vắng nhấn mạnh sự hoang sơ, xa vắng như vô tận của núi rừng miền Tây Cồn mây vốn đã gợi độ cao, mây núi như chồng chất dựng lên thành cồn thành dốc “Súng ngửi trời” Cách nói tếu táo, hóm hỉnh cho thấy tâm hồn trẻ trung, lạc

quan ngang tàng của người lính

++++Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống:: câu thơ ngoặt gấp một cách đột

ngột, đột ngột vút lên rồi bất ngờ đổ xuống, nhìn lên cao chót vót, nhìn xuống sâuthăm thẳm

=> Con đường hành quân khó đi, khó vượt, cướp đi rất nhiều sức lực của ngườilính

+++ Hình tượng người lính Tây Tiến hiện lên:

++++“Súng ngửi trời” :Cách nói tếu táo, hóm hỉnh cho thấy tâm hồn trẻ trung,

lạc quan, ngang tàng của người lính Họ đang chinh phục đỉnh cao, khám phá sự

bí hiểm của thiên nhiên chứ không phải là hành quan gian lao

++++ Hiện thực vẫn không tránh khỏi là sự mất mát, hi sinh không bước nữa, gục lên súng mũ bỏ quên đời Cách nói giảm nói tránh để thấy cái tráng át cái bi.

Người lính nằm xuống thật nhẹ nhàng thanh thản, đón cái chết thản nhiên, kiêubạc, ngang tàng

+ Đoạn 2 : Hình tượng người lính Tây Tiến hiện lên với vẻ đẹp của sự hi

sinh anh dũng, nguyện xả thân vì nước theo lí tưởng Quyết tử cho Tổ quốc, quyết sinh.

++ Bốn câu thơ viết về cái chết của người lính Tây Tiến nhưng không gợi sự đau

thương Tác giả đã sử dụng hệ thống từ Hán Việt: “biên cương, viễn xứ, chiến trường, độc hành” nhằm lột tả không khí trang nghiêm, cổ kính Cái chết của

người lính Tây Tiến được miêu tả thật linh thiêng

++ Câu thơ Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh như một lời thề danh dự Nó cho

thấy lý tưởng dâng hiến tuổi thanh xuân khi Tổ quốc cần và Tổ quốc gọi tên +++ Sự ra đi vĩnh viễn của người lính Tây Tiến Họ nằm lại dưới vùng đất lạ

trong không khí hào hùng mà thiên nhiên dành để tiễn biệt họ Về đất vừa là cách

nói giảm nói tránh để bớt đau thương vừa là cách nói kỳ vĩ hóa cái chết của anh

bộ đội cụ Hồ, xem cái chết nhẹ tựa lông hồng

- Đoạn thơ kết thúc bằng một âm hưởng hào hùng Dường như linh hồn người tử

sĩ đã hòa cùng sông núi, con sông Mã đã tấu lên khúc nhạc đau thương, hùng

tráng để tiễn đưa người lính vào cõi bất tử Hình tượng sông Mã ở cuối bài thơ

được phóng đại và nhân hóa, tô đậm cái chết bi hùng của người lính_ sự hi sinh làm lay động đất trời, khiến dòng sông gầm lên đớn đau, thương tiếc

+ Nhận xét về bút pháp tài hoa và tinh thần bi tráng của Quang Dũng trong bàithơ:

++Bút pháp lãng mạn.

+++ Cảm hứng lãng mạn thể hiện đậm nét trước hết ở cái tôi tràn đầy cảm xúc của Quang Dũng khi nhớ về đoàn binh Tây Tiến với những kỉ niệm về một thời hoa lửa của tuổi trẻ Việt nam thời chống Pháp

+ Cảm hứng lãng mạn trong bài thơ Tây Tiến còn thể hiện ở nét bút tài hoa củatác giả khi sử dụng những từ láy tượng hình khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút,những thủ pháp nghệ thuật như cường điệu, đối lập, nói giảm, nói tránh được sửdụng rộng rãi, sáng tạo đã tô đậm cái phi thường, tạo nên ấn tượng mạnh mẽ vềcái hào hùng, hùng vĩ và cái tuyệt mĩ của con người và thiên nhiên của người línhTây Tiên và thiên nhiên miền Tây

++Tinh thần bi tráng.

+ ++ Tinh thần bi tráng trong bài thơ Tây Tiến thể hiện ở chỗ lời thơ không hề né

tránh cái bi, thường đề cập đến cái chết, nhưng đó không phải là cái chết bi lụy

mà là cái chết hào hùng, mãnh liệt, cái chết của người chiến sĩ nhẹ tự long hồng.Cái chết như đi vào cõi bất tử

+ Sự hi sinh của những người lính Tây Tiến thấm đẫm tinh thần bi tráng và đậm

đà chất sử thi Và từ đây các anh đã hòa quyện vào cỏ cây, sông núi, trở thànhhồn thiêng của đất nước Tinh thần của cái tráng lại gặp luồng gió yêu nước củathời đại anh hùng rực lửa nên càng hào hùng, rực rỡ Đúng là bài thơ đã lột tảđược cái khí phách của một thời đại và chắp cánh cho cái bi tráng bay lên nhưmột nét đẹp hiếm có của một thời đại thơ

=> Cảm hứng lãng mạn và tinh thần bi tráng luôn gắn bó với nhau, nâng đỡnhau, cộng hưởng với nhau làm nên linh hồn bất diệt của bài thơ và tạo nên vẻđẹp độc đáo của chân dung người lính Tây Tiến và vẻ đẹp đặc sắc của thi phẩm

- Kết bài: Cảm hứng lãng mạn và tinh thần bi tráng đã làm nên vẻ đẹp riêng và

giá trị bền vững của bài thơ Tây Tiến Và nó cũng đã góp phần dựng nên mộttượng đài bất tử bằng thơ về người lính vô danh ưu tú của dân tộc mà người đọcmuôn đời yêu quý, tự hào

3 2.1.2 BÀI TẬP 2

Trong tùy bút Người lái đò Sông Đà, Nguyễn Tuân luôn thay đổi góc nhìn khi

tái hiện hình ảnh con Sông Đà:

''Hùng vĩ của Sông Đà không phải chỉ có thác đá Mà nó còn là những cảnh đá

bờ sông, dựng vách thành, mặt sông chỗ ấy chỉ lúc đúng ngọ mới có mặt trời Có vách đá thành chẹt lòng Sông Đà như một cái yết hầu Đứng bên này bờ nhẹ tay ném hòn đá qua bên kia vách Có quãng con nai con hổ đã có lần vọt từ bờ này sang bờ kia Ngồi trong khoang đò qua quãng ấy, đang mùa hè mà cũng thấy

lạnh, cảm thấy mình như đứng ở hè một cái ngõ mà ngóng vọng lên một khung cửa sổ nào trên cái tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt phụt đèn điện ''

''Con Sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn

mù khói núi Mèo đốt nương xuân Tôi đã nhìn say sưa làn mây mùa xuân bay trên Sông Đà, tôi đã xuyên qua đám mây mùa thu mà nhìn xuống dòng nước Sông Đà Mùa xuân dòng xanh ngọc bích, chứ nước Sông Đà không xanh màu xanh canh hến của Sông Gâm, Sông Lô Mùa thu nước Sông Đà lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa, lừ lừ cái màu đỏ giận dữ ở một người bất mãn bực bội gì mỗi độ thu về ''[ 3]

Phân tích hình tượng con Sông Đà qua hai góc nhìn trên, từ đó làm nổi bật cáitôi tài hoa, uyên bác của Nguyễn Tuân khi viết về dòng sông này

* Hướng dẫn học sinh phân tích đề.

- Xác định được vấn đề cần nghị luận

+ Đề yêu cầu làm sáng tỏ: Phân tích hình tượng con Sông Đà qua hai góc nhìnvừa hung bạo, vừa trữ tình trong hai đoạn văn bản trên

+ Đề yêu cầu nhận xét, đánh giá: nổi bật cái tôi tài hoa, uyên bác của Nguyễn

Tuân khi viết về dòng sông này

- Thao tác lập luận: Phân tích, chứng minh, so sánh, bình luận.

- Phạm vi kiến thức:

+ Là tác giả Nguyễn Tuân và tác phẩm Người lái đò Sông Đà.

+ Kiến thức trọng tâm của văn bản: Hai đoạn văn bản trên và phong cách tài hoauyên bác của Nguyễn Tuân

* Hướng dẫn học sinh lập dàn ý chi tiết

- Mở bài:

+ Nguyễn Tuân là người nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp với phong cách nghệthuật tài hoa, uyên bác Ông có đóng góp lớn cho văn học hiện đại Việt Nam thểloại tùy bút và bút kí

+ Tác phẩm Người lái đò Sông Đà là một tùy bút tiêu biểu, xuất sắc làm nên tên

tuổi và sự thành công của Nguyễn Tuân Trong đó, ông đã khắc họa nên hìnhtượng Sông Đà với hai tính cách đối lập nhau: hung bạo – trữ tình Hai đoạn vănbản trên cũng đã phần nào thể hiện vẻ đẹp đó và giúp người đọc khắc sâu hơn vềphong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân

- Thân bài:

+ Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác, nội dung tư tưởng của tác phẩm.

++ Tuỳ bút Người lái đò sông Đà là một trong những tác phẩm đặc sắc của

Nguyễn Tuân được in trong tập Sông Đà (1960) Đây là thành quả nghệ thuật đẹp

đẽ của Nguyễ tuân sau một chuyến đi thực tế lên vùng Tây bắc xa xôi của Tổquốc để tìm chất vàng mười của thiên nhiên và chất vàng mười đã qua thử lửatrong tâm hồn người lao động

++ Ca ngợi vẻ đẹp hùng vĩ, dữ dội cũng như thơ mộng trữ tình của Sông Đà và

vẻ đẹp của người lái đò Sông Đà là tác giả đi ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên, con