SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN VÀO GIẢNG DẠY TÁC PHẨM “AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG ?” NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢN
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN VÀO GIẢNG DẠY TÁC PHẨM
“AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG ?” NHẰM NÂNG CAO CHẤT
LƯỢNG VÀ TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH LỚP 12
Trang 22.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 52.3
Những giải pháp thực hiện dạy học tích hợp tác phẩm
“Ai đã đặt tên cho dòng sông” nhằm nâng cao chất
lượng và tạo hứng thú cho học sinh
6
2.3.1 Giải pháp 1: Tích hợp trong việc chuẩn bị của Giáo
2.3.2 Giải pháp 2: Tích hợp với công nghệ thông tin trong
2.3.3 Giải pháp 3: Tích hợp trong quá trình hướng dẫn học
2.3.3.1
Tích hợp kiến thức phân môn Lí luận văn học (về thể
loại kí) nhằm định hướng cho học sinh đọc hiểu văn
bản theo đặc rưng thể loại
82.3.3.2 Tích hợp kiến thức địa lí giúp học sinh cảm nhận vẻ đẹp đa dạng của sông Hương trong thủy trình của nó. 92.3.3.3
Tích hợp kiến thức lịch sử giúp học sinh cảm nhận vẻ
đẹp của sông Hương trong mối quan hệ với những
trang sử hào hùng của dân tộc
14
2.3.3.4 Tích hợp kiến thức văn hóa giúp học sinh cảm nhận vai trò của sông Hương trong dòng chảy của văn hóa Huế 172.3.3.5 Tích hợp GDCD, viêt văn nghị luận 172.3.4 Giải pháp 4: Tích hợp trong quá trình củng cố bài học 18
1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:
Uyliam Batơdit từng nói: “Nhà giáo không phải là người nhồi nhét kiến thức mà đó là công việc của người khơi dậy ngọn lửa cho tâm hồn”.
Cùng nhìn lại những phương pháp dạy học truyền thống, đặc biệt là trong bộmôn Ngữ văn ta sẽ dễ dàng thấy rằng, người thầy với cách dạy truyền thống
Trang 3chưa thực sự “khơi dậy ngọn lửa tâm hồn”, tạo hứng thú, say mê cho học
sinh Với cách dạy truyền thống trong môn Ngữ văn, giáo viên chủ yếu làthuyết giảng Và như thế, trong quá trình dạy học, người thầy vẫn giữ vị trítrung tâm, còn học trò tiếp thu kiến thức một cách thụ động
Đó là cách dạy của một thời Bước vào thời kì hội nhập như hiện nay,đổi mới phương pháp dạy học luôn là một vấn đề mà tất cả các giáo viên
quan tâm Luật giáo dục 2005, Điều 5 đã xác định “ Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say
mê học tập và ý trí vươn lên”.
Những năm gần đây, trong việc đổi mứi phương pháp dạy học nóichung, dạy học Ngữ văn nói riêng thì dạy học tích hợp liên môn đang làphương pháp dạy học tích cực được nhiều giáo viên lựa chọn Với phươngpháp tích hợp liên môn giáo viên có thể giúp học sinh tiếp nhận tác phẩm vănhọc từ nhiều góc nhìn khác nhau Hơn thế nữa phương pháp dạy học này cònrèn luyện cho học sinh kĩ năng tự học và vận dụng kiến thức liên môn vàogiải quyết những tình huống trong học tập và trong cuộc sống
Trong số các tác phẩm được đưa vào giảng dạy trong chương trình
Ngữ văn lớp 12 cơ bản “ Ai đã đặt tên cho dòng sông ” là một tác phẩm mới,
tiêu biểu cho thể kí hiện đại Vì mới nên việc giảng dạy tác phẩm này khôngphải công việc dễ dàng đối với nhiều giáo viên Và việc tiếp nhận của họcsinh lại càng khó khăn Tìm ra một cách tiếp cận mới đối với tác phẩm này
có lẽ là điều trăn trở của nhiều giáo viên dạy văn như tôi Bởi ở môn Ngữvăn tạo hứng thú học tập cho học sinh bằng phương pháp dạy học thích hợp
có vai trò vô cùng quan trọng đối với việc tiếp nhận kiến thức của học sinh.Ngữ văn là môn học vừa có tính khoa học, vừa có tính nghệ thuật Giáo viêndạy văn không chỉ đơn thuần là truyền thụ kiến thức mà phải khơi dậy ngọnlửa tâm hồn, tác động đến tình cảm, cảm xúc của học sinh Từ đó, để tiếp cận
tác phẩm “ Ai đã đặt tên cho dòng sông” tôi thiết nghĩ giáo viên không chỉ
phải nắm những đặc trưng thể loại mà còn phải vận dụng tích hợp kiến thứcliên môn để giúp học sinh có cái nhìn toàn vẹn vẻ đẹp của tác phẩm
Xuất phát từ lí do đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chấtlượng và tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 12 như trình bày ở trên, tôi
mạnh dạn chọn nghiên cứu đề tài: “ Tích hợp kiến thức liên môn vào giảng dạy tác phẩm “Ai đã đặt tên cho dòng sông” nhằm nâng cao chất lượng và tạo hứng thú học tập cho học sinh lớp 12 trường THPT Thạch Thành 4”
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Tích hợp kiến thức liên môn vào dạy học tác phẩm “ Ai đã đặt tên cho dòng sông” giúp học sinh học tập hứng thú và có hiệu quả cao hơn đối với
bài học nói riêng và với bộ môn Ngữ văn nói chung
- Giáo viên đổi mới phương pháp dạy học giúp học sinh tiếp cận phươngpháp học mới chủ động sáng tạo hơn
Trang 41.3 Đối tượng nghiên cứu
- Lí thuyết về tiếp nhận văn học và dạy học tích hợp liên môn
- Học sinh lớp 12 trường THPT Thạch Thành 4 năm học 2017 – 2018
- Văn bản “ Ai đã đặt tên cho dòng sông”, Ngữ văn lớp 12 cơ bản.
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp thu thập thông tin, đúc rút kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy
- Phương pháp phân tích- tổng hợp, thống kê toán học, so sánh
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề.
Sách giáo khoa ngữ văn 12 cơ bản, bài Giá trị văn học và tiếp nhận
văn học đã chỉ ra rằng: “Tiếp nhận văn học là quá trình người đọc hòa mình vào tác phẩm, rung động với nó, đắm chìm trong thế giới nghệ thuật được dựng lên bằng ngôn từ, lắng tai nghe tiếng nói của tác giả, thưởng thức cái hay, cái đẹp, tài nghệ của người nghệ sĩ sáng tạo” Tiếp nhận văn học thực
chất là một quá trình giao tiếp Vì vậy, gặp gỡ, đồng điệu hoàn toàn là điềukhó Tuy nhiên để tiếp nhận văn học thực sự có hiệu quả, người tiếp nhậncần nâng cao trình độ, tích lũy kinh nghiệm, tìm cách tiếp cận tác phẩm mộtcách khách quan, toàn vẹn Muốn vậy, hoạt động tiếp nhận phải diễn ra mộtcách chủ động, tích cực, sáng tạo, hướng tới cái hay, cái đẹp của tác phẩmvăn học
Để đáp ứng nhu cầu tiếp nhận văn học, phương pháp dạy học tích hợp
sẽ là một trong những phương pháp dạy học hiệu quả nhằm trang bị cho họcsinh những kiến thức mang tính chất công cụ để học sinh có thể tiếp nhận tácphẩm một cách chủ động, tích cực
Tích hợp (tiếng Anh Integration) có các nét nghĩa: sự hợp lại thànhmột thể thống nhất, sự bổ sung thành một thể thống nhất, sự hợp nhất Ở bộmôn Ngữ văn, quan điểm dạy học tích hợp được thể hiện ở nhiều bình diện
Ở bình diện vĩ mô, đó là sự hợp nhất giữa phần Ngữ (tiếng việt, làm văn) vớiphần Văn thành Ngữ văn Ở bình diện khác, tích hợp còn là sự tổng hợp kiếnthức của nhiều môn, nhiều ngành khoa học khác nhau thành một thể thốngnhất Trong thực tế dạy học Ngữ văn, có nhiều loại tích hợp như tích hợptheo phân môn, liên môn Thực chất của dạy học tích hợp là người giáo viênphải biết lồng ghép kiến thức nhiều phân môn, nhiều môn để tạo sự phongphú cho bài dạy
Trong xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay, dạy học tích hợp đangmang lại nhiều hiệu quả thiết thực Trong dạy học tích hợp, vai trò của giáoviên không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra,định hướng hoạt động học của học sinh Vì vậy, giáo viên các bộ môn liênquan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạyhọc Như vậy, dạy học theo các chủ đề tích hợp liên môn có tác dụng bồi
Trang 5dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần pháttriển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ nănglực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Những năm gần đây, do xu thế học và thi, nhiều giáo viên và đa số họcsinh đang dần thờ ơ với các môn xã hội trong đó có môn ngữ văn Tronghoàn cảnh đó tại trường THPT Thạch Thành 4 lại có truyền thống đa số các
em học sinh vẫn lựa chọn các môn xã hội trong đó có môn ngữ văn để học,thi và định hướng cho tương lai Điều này có nghĩa là, vẫn còn rất nhiều học
sinh “quan tâm” đến môn Ngữ văn Nhưng từ “quan tâm” đến yêu thích,
hứng thú, say mê môn học lại là cả một chặng đường dài Trên chặng đường
đó, việc đổi mới phương pháp dạy học của thầy cô là việc làm quan trọngnhất Bởi khi thầy có phương pháp dạy hay, dễ học, chắc chắn sẽ thu hút vàkhơi gợi được hứng thú của học sinh đối với môn học, từ đó nâng cao đượcchất lượng day học
Ở trường THPT Thạch Thành 4 trong những năm gần đây, tập thể cán
bộ giáo viên nói chung, giáo viên Ngữ văn nói riêng đã và đang quan tâm
đến việc đổi mới phương pháp dạy học Cuộc thi “Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn” do bộ Giáo dục và Đào tạo phát động đã được đa số giáo viên
hưởng ứng, tham gia và cũng đã đạt nhiều giải cấp tỉnh, cấp quốc gia Dạyhọc tích hợp đã trở thành một trong những phương pháp tối ưu được đa sốgiáo viên lựa chọn để đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học Tuy nhiên, tôinhận thấy dạy học tích hợp vẫn chưa thưa thực sự trở thành nhu cầu thườngxuyên liên tục của giáo viên Nó dường như cũng mới chỉ dừng lại ở những
dự án dự thi Còn trong thực tế dạy học, do dạy học tích hợp đòi hỏi giáoviên phải đầu tư thời gian công sức trong việc thiết kế bài học, chuẩn bị đồdùng dạy học, đặc biệt giáo viên phải có kiến thức, hiểu biết sâu rộng ở nhiều
lĩnh vực Vì còn sợ “khó”, sợ “khổ” nên việc dạy học tích hợp trong môn
ngữ văn mới chỉ dừng ở việc tích hợp kiến thức phân môn đọc văn với tiếngviệt và làm văn Còn việc tích hợp kiến thức liên môn chưa được vận dụngnhiều và cũng chưa đạt kết quả cao Qua khảo sát và dự giờ thăm lớp , tôivẫn thấy một thực trạng chung là học sinh vẫn ngại học văn và đa số các em
vẫn có suy nghĩ “văn là môn phải học thuộc lòng” Việc tiếp thu kiến thức
của học sinh trong môn Ngữ văn còn lệ thuộc vào thầy cô, chưa có sự chủđộng trong việc tiếp nhận, đọc hiểu tác phẩm văn học Bên cạnh đó, đa sốhọc sinh vẫn còn lạ lẫm với việc vận dụng các kiến thức liên môn để giảiquyết những vấn đề đặt ra trong bài học hoặc trong cuộc sống
Xuất phát từ thực trạng trên, tôi mong muốn rằng đề tài nghiên cứunày sẽ chỉ ra được những giải pháp dạy học tích hợp nhằm nâng cao chất
lượng và tạo hứng thú cho học sinh khi học tác phẩm “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” Có thể đây chưa hẳn là những “sáng kiến” mới mẻ nhưng chắc
chắn nó là những kinh nghiệm thực tế tôi đã áp dụng trong dạy học tích hợp
và đã thu được những kết quả khá khả quan
Trang 62.3 Những giải pháp thực hiện dạy học tích hợp tác phẩm “Ai đã đặt tên cho dòng sông” nhằm nâng cao chất lượng và tạo hứng thú cho học sinh.
2.3.1 Giải pháp 1: Tích hợp trong việc chuẩn bị của Giáo viên và học sinh
2.3.1.1 Chuẩn bị của giáo viên
Để tiến hành dạy học tích hợp, giáo viên cần chuẩn bị :
- Phương tiện, thiết bị dạy học :
+ Máy chiếu đa năng, máy chiếu vật thể, máy tính: Được sử dụng vào việc
hỗ trợ giảng dạy bài học góp phần giải quyết nhanh, gọn các câu đặt ra và hỗtrợ hình ảnh làm bài giảng sinh động, hấp dẫn đối với người học, đọc
+ Bút màu, giấy A4, phấn, bảng
+ Lược đồ sông ngòi Việt Nam ở Huế: Giúp học sinh xác định được vi trí địa
lí của sông Hương qua các địa danh cụ thể liên quan đến tác phẩm
+ Tư liệu lịch sử về các địa danh ở Huế
+ Hình ảnh các lăng tẩm, đình miếu, cồn, bãi
- Các nội dung Tích hợp kiến thức liên môn:
+ Phân môn lí luận văn học: Những tri thức về thể kí
+ Môn Địa lý: Sử dụng bản đồ sông Hương, vị trí địa lí của sông Hương ở
bốn khúc sông Các dòng sông trên thế giới như sông: Xen, Đa-nuýp, Nê-va
+ Môn Lịch sử: Xác định được thời điểm của Lăng Tự Đức, chùa Thiên Mụ,
Sông Hương trong các sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc
+ Môn Vật lí: Sự phản xạ ánh sáng dẫn đến mảng phản quang màu sắc ở
Huế: sáng xanh, trưa vàng, chiều tím
+ Môn Sinh học: Quá trình thẩm thấu của nước và chống rửa trôi của nước,
rừng có tác dụng trong việc bảo vệ đất giữ độ ẩm, lá phổi xanh
+ Môn GDCD: Yêu quê hương đất nước, bảo vệ môi trường, bảo vệ những
di sản văn hóa phi vật thể
2.3.1.2 Chuẩn bị của học sinh
Để học sinh có thể tiếp nhận tác phẩm một cách chủ động, sáng tạo vàhứng thú đối với giờ học, tôi hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà và giaonhiệm vụ cụ thể cho các em như sau:
- Soạn bài theo hệ thống câu hỏi trong phần hướng dẫn học bài
- Tìm hiểu từ tài liệu, tra cứu mạng Internet một số nội dung có liên quan đếnbài học, cụ thể là:
+ Tri thức về thể loại kí (khái niệm, đặc trưng cơ bản, những thành tựu)+ Thể loại kí trong sự nghiệp sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường nói
chung và tác phẩm kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông nói riêng”.
+ Những nhận định đánh giá hay về tác giả, tác phẩm
+ Tìm nghe bài hát Dòng sông ai đã đặt tên
+ Bản đồ địa lí sông Hương, xứ Huế
+ Một số kiến thức liên môn: kiến thức về đặc điểm địa hình Việt Nam qua
Chương trình địa lý lớp 12, bài 6 “Đất nước nhiều đồi núi” sách giáo khoa
trang 29 – 30; Địa lí 12, Bài 10 - Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa - SGK
Trang 7trang 45; kiến thức lịch sử về vai trò của sông Hương trong sự nghiệp kháng
chiến của dân tộc; kiến thức về ca Huế; tìm hiểu về một số dòng sông trênthế giới: Sông Xen (Pari), sông Đanuyp ; sông Nêva…
Trên cơ sở nội dung đã được tìm hiểu, chuẩn bị học sinh sẽ rèn luyệncho mình kĩ năng tự học và trong giờ học trên lớp các em sẽ tiếp nhận bàihọc một cách tích cực, chủ động
2.3.2 Giải pháp 2: Tích hợp với công nghệ thông tin trong hoạt động khởi động bài học.
Cho đến nay hoạt động khởi động bài học vẫn ít được giáo viên chú ý.Trong dạy học tích hợp, việc giáo viên sử dụng kiến thức liên môn kết hợpvới hình ảnh minh hoạ, sử dụng công nghệ thông tin vào hoạt động khởiđộng bài học sẽ tạo hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh ngay khi bước vàobài học Cụ thể, giáo viên dùng của các video hoặc hình ảnh có nội dung phùhợp với nội dung của bài học cùng với công nghệ thông tin để dẫn học sinhvào bài mới thay thế cho các phương pháp truyền thống nhằm tạo ra được sựhứng thú và tâm lý muốn khám phá bài học cho học sinh khi bước vào bàimới
Cụ thể để khởi động bài học “Ai đã dặt tên cho dòng sông” - Giáo
viên đưa hình ảnh nhà văn Nguyễn Tuân và con sông Đà, Yêu cầu học sinh
kể tên tác phẩm viết về dòng sông được nhắc đến trong hình ảnh và thể loạitác phẩm đó?
- Học sinh kể tên tác phẩm đã được học viết về dòng sông và trả lời thuộc thểloại nào
Sau đó, GV cho học sinh nghe một đoạn bài hát: “Dòng sông ai đã đặt tên” sau đó hỏi bài hát tên gì? viết về địa danh ở đâu? Trên cơ sở câu trả
lời của học sinh, giáo viên giới thiệu bài học
2.3.3 Giải pháp 3: Tích hợp trong quá trình hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản
2.3.3.1 Tích hợp kiến thức phân môn Lí luận văn học (về thể loại kí) nhằm định hướng cho học sinh đọc hiểu văn bản theo đặc rưng thể loại.
Trong chương trình Ngữ văn 11 cơ bản phần lí luận văn học, học sinh
đã được học các thể loại thơ, truyện, kịch, nghị luận, các em đã được trang bị
Trang 8kiến thức lí luận về các thể loại này Riêng kí là thể loại mới được đưa vàogiảng dạy nên chắc chắn cả giáo viên và học sinh vẫn chưa chú ý đúng mứcnhững kiến thức lí luận về thể loại này Nhận thức được thực trạng đó, trongphần hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà, tôi đã yêu cầu các em đọc tàiliệu tìm hiểu về thể kí Trên cơ sở phần chuẩn bị bài của học sinh, tôi sẽ gọimột học sinh thuyết trình trước lớp về thể loại của tác phẩm trong phần đọchiểu khái quát Đây sẽ là kiến thức nền quan trọng, định hướng học sinh tiếpnhận tác phẩm theo đặc trưng thể loại.
- Khái niệm: Kí là tên gọi cho một nhóm thể tài nằm ở phần giao nhau
giữa văn học và cận văn học (báo chí, chính luận, ghi chép tư liệu các loại),chủ yếu là văn xuôi tự sự
- Tiểu loại: do hướng đến những phạm vi thông tin và nhận thức đa dạng, ký
cũng rất phong phú, bao gồm nhiều thể, nhiều tiểu loại trong đó có thể kểđến một số tiểu loại kí tiêu biểu:
+ Ký sự: là một thể của ký thiên về tự sự, thường ghi chép các sự kiện, hay
kể lại một câu chuyện khi nó mới xảy ra Ký sự có cốt truyện hoàn chỉnhhoặc tương đối hoàn chỉnh, cũng là loại thể có yếu tố trữ tình và chính luận,nhưng khuynh hướng của tác giả được toát ra từ tình thế và hành động (VD:
“Thượng kinh kí sự” của Lê Hữu Trác học sinh đã được học ở chương trình
ngữ văn lớp 11, học kì 1)
+ Phóng sự: là một thể ký nổi bật bằng những sự thật xác thực, dồi dào và
nóng hổi, không chỉ đưa tin mà còn dựng lại hiện trường cho mọi người quansát, đánh giá, do đó nó nghiêng hẳn về phía tự sự, miêu tả, tái hiện sự thật
+ Bút ký: là một thể của ký, nằm trung gian giữa ký sự và tùy bút Bút ký
thiên về ghi lại một cảnh vật mà nhà văn mắt thấy tai nghe, thường trong cácchuyến đi Bút ký tái hiện con người và sự việc một cách phong phú, sinhđộng, nhưng qua đó biểu hiện khá trực tiếp khuynh hướng cảm nghĩ của tácgiả, có màu sắc trữ tình
+ Tùy bút: Là một thể của ký đối lập với phóng sự Nếu phóng sự thiên về tự
sự với điểm tựa là sự kiện, thì tùy bút nghiêng hẳn về trữ tình với điểm tựa
là cái tôi của tác giả Hình thức thể loại này cho phép nhà văn phóng bút viếttùy theo cảm hứng, tùy cảnh, tùy việc mà suy tưởng, nhận xét, đánh giá, trìnhbày v.v Những chi tiết, con người cụ thể trong tác phẩm chỉ là cái cớ để tácgiả bộc lộ cảm xúc, suy tư và nhận thức, đánh giá
- Lịch sử ra đời và phát triển thể loại kí: Trước khi có hoạt động báo chí,
trong lịch sử văn học từ nghìn xưa đã có những tác phẩm ký, như Sử ký của
Tư Mã Thiên cách đây mấy nghìn năm vừa là tác phẩm sử học vừa có thể coi
là ký Ở Việt Nam, những tác phẩm ký nổi tiếng cũng đã xuất hiện từ sớmnhư Thượng kinh ký sự, Vũ trung tùy bút Những năm 1930-1945, kí pháttriển mạnh mẽ với các tác phẩm phóng sự của Ngô Tất Tố (với Việc làng, Tập án cái đình), Nguyễn Đình Lập với Ngõ hẻm ngoại ô, Tam Lang với Tôikéo xe; Vũ Trọng Phụng với Vỡ đê v.v
Trang 9Trong văn học cách mạng, loại thể ký bắt đầu từ sáng tác của Nguyễn ÁiQuốc những năm 20 của thế kỷ 20 Sau Cách mạng Tháng Tám đến nay cónhiều tác phẩm ký có giá trị nhất định như Truyện và ký sự của Trần Đăng,
Ở rừng của Nam Cao, Ký sự Cao Lạng của Nguyễn Huy Tưởng, Rất nhiềuánh lửa của Hoàng Phủ Ngọc Tường v.v
- Đặc trưng cơ bản của thể kí:
+ Viết về người thật, việc thật, kí đòi hỏi sự trung thực, chính xác
+ Sức hấp dẫn của kí nằm ở khả năng tái hiện sự thật một cách sinh động củatác giả Kí ít chấp nhận sự hư cấu, do đó để làm nên cái hay, cái đẹp cho tácphẩm kí, phải dựa vào những liên tưởng, tưởng tượng bất ngờ, tài hoa của tácgiả khi phản ánh sự vật, cuộc sống
+ Đặc điểm nổi bật của tác phẩm kí là chất trữ tình Tác phẩm kí thường thểhiện những cái tôi tác giả: uyên bác, tài hoa, độc đáo…
- Thể loại kí trong sự nghiệp sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường:
Sáng tác ở nhiều thể loại: truyện ngắn, thơ, kí…thể loại nào HoàngPhủ Ngọc Tường cũng có những thành công nhất định, nhưng những tácphẩm kí của ông vẫn luôn là những tác phẩm thành công nhất Kí của ôngmang dấu ấn riêng, vừa mê đắm vừa tài hoa, vừa bộc lộ bản lĩnh sáng tạo củangười nghệ sĩ Ông tìm đến thể loại kí như là một phương tiện để trải lòngmình với những suy tư, trăn trở về con người, cuộc sống Lời văn của HoàngPhủ Ngọc Tường được cấu tạo bởi hệ thống ngôn từ nghệ thuật sang trọng,
ám ảnh, đậm chất trữ tình của cái tôi uyên bác, tài hoa Ông đã đem đến chothể kí một diện mạo mới, một sức sống mới Và chính thể văn này cũng đãđem đến cho Hoàng Phủ Ngọc Tường vị trí là nhà viết kí tiêu biểu của vănxuôi Việt Nam hiện đại Tính đến nay ông đã có 9 tập bút kí được xuất bản
Như vậy, từ trước đến nay học sinh vốn quen với các tác phẩm văn
xuôi thiên về tự sự Đến với thể kí qua tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông, các em phải cảm thụ một tác phẩm văn xuôi giàu chất trữ tình, ít nhiều
các em sẽ cảm thấy lúng túng và không mấy hứng thú Việc trang bị cho họcsinh những kiến thức về thể loại là hết sức cần thiết Nó phản ánh đúng bảnchất của phương pháp dạy học tích hợp, đó là hướng dẫn cách học, trang bịmột chiếc chìa khóa để mở cửa vào thế giới nghệ thuật của tác phẩm
2.3.3.2 Tích hợp kiến thức địa lí giúp học sinh cảm nhận vẻ đẹp đa dạng của sông Hương trong thủy trình của nó.
Sông Hương nói riêng, xứ Huế nói chung đã đi vào thơ ca, âm nhạchội họa từ bao đời nay với biết bao vẻ đẹp say mê lòng người Thế nhưngvới những học sinh đa số là dân tộc ở trường THPT Thạch thành 4, điều kiệntiếp xúc thực tế với những danh thắng xứ Huế hầu như là chưa có Bởi thế,trước khi hướng dẫn học sinh khám phá vẻ đẹp sông Hương qua trang văncủa Hoàng Phủ Ngọc Tường, tôi sẽ cung cấp cho các em những kiến thức cơbản về vị trí địa lí qua lược đồ dòng chảy sông Hương
Trang 10Bản đồ dòng chảy của sông Hương
- Sông Hương hay Hương Giang là con sông chảy qua thành phố Huế và các
huyện, thị xã: Hương Trà, Hương Thủy, Phú Vang đều thuộc tỉnh ThừaThiên - Huế, miền Trung Việt Nam
- GV trình chiếu hình ảnh sông Hương, chỉ trên lược đồ và giới thiệu nguồngốc dòng chảy: Sông Hương là một trong những nét đẹp tiêu biểu của thiênnhiên xứ Huế Sông là hợp lưu của hai nguồn Hữu Trạch, Tả Trạch, chảy quavùng đá hoa cương cuồn cuộn ghềnh thác, đổ dốc từ độ cao 900 mét đầunguồn Hữu trạch, 600 mét đầu nguồn Tả trạch, vượt 55 ghềnh thác củanguồn hữu, 14 ghềnh thác của nguồn tả, chảy qua nhiều vùng địa chất, uốnmình theo núi đồi trùng điệp của Trường Sơn để gặp nhau ở ngã ba BàngLãng, êm ả đi vào thành phố, hợp lưu với sông Bồ ở Ngã Ba Sình và dồnnước về phá Tam Giang, đổ ra cửa biển Thuận An Từ Bằng Lãng đến cửasông Thuận An, sông Hương dài 33 km và chảy rất chậm (bởi vì mực nướcsông không cao hơn mấy so với mực nước biển) Khi chảy quanh dọcchân núi Ngọc Trản, sắc nước sông Hương xanh hơn – đây là địa điểm ĐiệnHòn Chén Tại đây có một vực rất sâu Sông Hương được cho là rất đẹp khichiêm ngưỡng nó từ nguồn và khi nó chảy quanh các chân núi, xuyên quacác cánh rừng rậm của hệ thực vật nhiệt đới Con sông chảy chậm qua cáclàng mạc như Kim Long, Nguyệt Biều, Vỹ Dạ, Đông Ba, Gia Hội, chợDinh, Nam Phổ, Bao Vinh Các công trình kiến trúc hai bên bờ sônggồm thành quách, thị tứ, vườn tược, chùa chiền, tháp và đền đài ánh phảnchiếu của chúng trên dòng nước khiến con sông mang theo nhiều chất thơ vàtính nhạc
Như vậy với những kiến thức về địa lí và sử dụng lược đồ dòng chảycủa sông Hương, học sinh sẽ có cái nhìn trực quan về hành trình của sông
Hương qua ngòi bút tài hoa của Hoàng Phủ Ngọc Tường: “qua điện Hòn Chén, vấp Ngọc Trản, nó chuyển hướng sang tây bắc,vòng qua thềm bãi