Giải pháp 2: Chú trọng rèn luyện kỹ năng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Ngữ văn cho giáo viên và học sinh 10 2.3.3.. Học sinh thiếu và yếu về các kỹnăng làm việc nhóm;
Trang 11.3 Đối tượng nghiên cứu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
2333
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm
2.1.2 Tác dụng của phương pháp thảo luận nhóm
4 4
42.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4
2.3.1 Giải pháp 1: Thay đổi nhận thức của một số giáo viên dạy
Văn khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm
8
2.3.2 Giải pháp 2: Chú trọng rèn luyện kỹ năng sử dụng phương
pháp thảo luận nhóm trong dạy học Ngữ văn cho giáo viên và
học sinh
10
2.3.3 Giải pháp 3: Đa dạng hóa các hình thức tổ chức thảo luận
nhóm
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo
dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
15
3 Kết luận và kiến nghị
Tài liệu tham khảo
Danh mục sáng kiến kinh nghiệm đã được xếp loại cấp Sở
182020
I Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Trang 2Đổi mới phương pháp dạy học là đưa phương pháp dạy học mới vàogiảng dạy trên cơ sở phát huy mặt tích cực của phương pháp dạy học truyềnthống để nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả đào tạo của giáo viên.
Trong quá trình dạy học Ngữ văn, người giáo viên luôn là người tổ chức,hướng dẫn hoạt động của học sinh, mọi học sinh đều hoạt động học tập để nângcao và phát triển năng lực cá nhân Giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh huyđộng vốn hiểu biết và kinh nghiệm bản thân để chiếm lĩnh tri thức và vận dụngtri thức có được trong quá trình thực hành, tạo cho học sinh thói quen làm việc
tự giác, chủ động, không rập khuôn, máy móc, biết tự đánh giá kết quả học tậpcủa mình, của bạn
Để phát huy những tích cực trên, trong quá trình dạy học ngoài nhữngphương pháp dạy học truyền thống như vấn đáp, thuyết trình, chúng tôi còn kếthợp một số phương pháp dạy học tích cực trong quá trình giảng dạy, đặc biệt làphương pháp thảo luận nhóm Điều tra thực tế tại trường THPT Như Thanh 2trong năm học 2018 - 2019 cho thấy: 72% số giáo viên được khảo sát đã hướnghọc sinh tiến hành thảo luận nhóm thường xuyên; 28% thỉnh thoảng áp dụng Vàhiệu quả tích cực mà phương pháp này mang lại là không thể phủ nhận: Họcsinh không những được giải tỏa sự căng thẳng trong quá trình học tập mà ngượclại các em còn có những giây phút thoải mái, có thời gian tâm sự trao đổi vớinhau về mọi vấn đề Đặc biệt là giúp học sinh có niềm tin, niềm vui trong họctập Đồng thời đây cũng là thời điểm để học sinh phát huy năng lực sở trườngcủa mình, biết vận dụng kiến thức mới trong bài học, trong đời sống xã hội Song, không phải vì thế mà ta tối ưu hóa, độc tôn hóa phương pháp dạyhọc này Bởi, thực trạng dạy và học có sử dụng phương pháp thảo luận nhóm ởtrường THPT Như Thanh 2 cũng cho thấy đã và đang tồn tại những hạn chế nổibật như: hiệu quả của hoạt động nhóm còn chưa cao, còn mang tính hình thức,học sinh chú trọng tạo ra sản phẩm để báo cáo đối phó, ít chú trọng đến quátrình hợp tác nhóm để tạo ra sản phẩm chung Học sinh thiếu và yếu về các kỹnăng làm việc nhóm; ý thức tham gia, đóng góp ý kiến của học sinh chưa cao,một số học sinh còn mang tâm lý trông chờ, ỷ lại dẫn đến sự phát triển khôngđồng đều của học sinh trong quá trình học tập; hạn chế về thời gian; việc lạmdụng thảo luận nhóm;… Đặc biệt, việc vận dụng phương pháp thảo luận nhómtrong môn Ngữ văn nếu không linh hoạt, sáng tạo thì sẽ làm mất đi ý nghĩa đặcbiệt của môn học
Trong khi đó, nhiều bạn bè, đồng nghiệp đã đưa ra những cách thức hay,độc đáo nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học nhờ phương pháp thảo luận nhóm.Tuy nhiên chưa có nhiều tài liệu nghiên cứu, bàn sâu về các giải pháp nhằm
Trang 3khắc phục những hạn chế nổi bật khi sử dụng phương pháp này trong dạy họcNgữ văn Với những trăn trở về đổi mới phương pháp, trong đó có thảo luậnnhóm nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học, nhất là lấy lại niềm đam
mê, hứng thú với môn Ngữ văn của học sinh, tôi mạnh dạn viết sáng kiến: “Một
số giải pháp nhằm khắc phục hạn chế nổi bật khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy môn Ngữ văn ở trường THPT Như Thanh 2”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Mục đích của tôi khi nghiên cứu đề tài này là nhằm khắc phục những hạnchế, khó khăn nổi bật của cả thầy và trò trong khi sử dụng phương pháp thảoluận nhóm vào dạy - học môn Ngữ văn ở trường THPT Như Thanh 2 Từ đó rènluyện kĩ năng thảo luận nhóm, nâng cao năng lực hợp tác, tăng cường mối quan
hệ giữa cá nhân và tập thể Đồng thời phát huy hiệu quả tích cực và toàn diệncủa phương pháp thảo luận nhóm: giúp người học tự giác, tích cực, chủ độngtiếp thu kiến thức; tạo điều kiện thuận lợi để các em bộc lộ những suy nghĩ củamình; tạo không khí học tập sôi nổi, kích thích tất cả học sinh tham gia vào quátrình học tập một cách sáng tạo;…
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Những hạn chế nổi bật khi sử dụng phươngpháp thảo luận nhóm trong dạy học Ngữ văn
- Đối tượng khảo sát và thực nghiệm: hoạt động dạy và học môn Ngữvăn của giáo viên, học sinh trường THPT Như Thanh 2, huyện Như Thanh,tỉnh Thanh Hóa
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Với đề tài này, tôi vận dụng sáng tạo một số phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Thu thập và đọc cáctài liệu lý luận, các đề tài nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm
- Nghiên cứu thực nghiệm: Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trongdạy học môn Ngữ văn tại lớp 10B1, 11C3, 11C5
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: qua quan sát,phỏng vấn, phát phiếu điều tra, phiếu học tập, bài kiểm tra của học sinh
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu: Phân tích, tổng hợp từ các số liệuthu thập được tổng kết và đánh giá rút kinh nghiệm
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Trang 42.1.1 Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm
Thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học xuất hiện từ những năm 70của thế kỷ 20, ở trường Đại học Sư phạm của một số nước tiên tiến, bắt đầu từmôn học “Năng động tập thể” (Group dynanies) - một môn học dạy cho sinhviên kỹ năng làm việc tập thể Dần dần, môn học này chuyên rèn luyện kỹ nănglàm việc theo nhóm, từ đó hình thành nên phương pháp thảo luận trong dạy học
ở tất cả các cấp học Ở Việt Nam, phương pháp này được áp dụng rộng rãi trongdạy học từ những năm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI
Theo tác giả Nguyễn Văn Cường “Dạy học nhóm là một hình thức xã hộicủa dạy học, trong đó học sinh của lớp học được chia thành các nhóm nhỏ trongkhoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tậptrên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đóđược trình bày và đánh giá trước toàn lớp.” [1, 98] Tác giả Phan Trọng Ngọ
cũng cho rằng:“Thảo luận nhóm là phương pháp trong đó nhóm lớn (lớp học)
được chia thành những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều đượclàm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhómmình về vấn đề đó.” [6, 223] Thống nhất với các quan điểm trên, Nguyễn Trọng
Sửu trong công trình “Dạy học nhóm – phương pháp dạy học tích cực” viết:
“Dạy học nhóm là một hình thức của xã hội học tập, trong đó học sinh của mộtlớp được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian nhất định, mỗi nhóm
tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làmviệc, kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trướclớp.”[7, 21]
Từ các định nghĩa trên, chúng ta có thể đi đến kết luận: thảo luận nhóm làmột phương pháp dạy học hiện đại, lấy người học làm trung tâm Với phươngpháp này, người học được làm việc cùng nhau theo các nhóm nhỏ và mỗi mộtthành viên trong nhóm đều có cơ hội tham gia vào giải quyết các nhiệm vụ họctập trong một khoảng thời gian nhất định dưới sự hướng dẫn, gợi mở của giáoviên
2.1.2 Tác dụng của phương pháp thảo luận nhóm
Mục đích chính của thảo luận nhóm là thông qua cộng tác học tập, nhằm: Phát huy tính tích cực, chủ động, tự lực của học sinh: trong thảo luânnhóm, học sinh phải tự giải quyết nhiệm vụ học tập, đòi hỏi sự tham gia tích cựccủa các thành viên; đồng thời, các thành viên cũng có trách nhiệm về kết quảlàm việc của mình
Trang 5Phát triển năng lực cộng tác làm việc của học sinh: học sinh được luyệntập kỹ năng cộng tác, làm việc với tinh thần đồng đội, các thành viên có sự quantâm và khoan dung trong cách sống, cách ứng xử…
Giúp cho học sinh có điều kiện trao đồi, rèn luyện khả năng ngôn ngữthông qua cộng tác làm việc trong nhóm, phát triển năng lực giao tiếp, biết lắngnghe, chấp nhận và phê phán ý kiến người khác Đồng thời, các em biết đưa ranhững ý kiến và bảo vệ những ý kiến của mình
Giúp cho học sinh có sự tự tin trong học tập, vì học sinh học tập theo hìnhthức hợp tác và qua giao tiếp xã hội - lớp học, cho nên các em sẽ mạnh dạn vàkhông sợ mắc phải những sai lầm
Hình thành phương pháp nghiên khoa học cho học sinh: thông qua thảoluận nhóm, nhất là quá trình tự lực giải quyết các vấn đề bài học, giúp các emhình thành dần phương pháp nghiên cứu khoa học, rèn luyện và phát triển nănglực khoa học trong mọi vấn đề cuộc sống
Tăng cường tri thức, hiệu quả trong học tập: qua học nhóm, học sinh có thểnắm bài ngay trên lớp, hình thành những tri thức sáng tạo thông qua sự tự tư duycủa mỗi thành viên Áp dụng phương pháp này sẽ khích thích học sinh tìm kiếmnhững nguồn tri thức có liên quan đến vấn đề thảo luận Trên cơ sở đó, các em
sẽ thu lượm những kiến thức cho bản thân thông qua quá trình tìm kiếm tri thức
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Trong những năm gần đây, phương pháp thảo luận nhóm được giáo viên
sử dụng trong nhiều giờ dạy Ngữ văn ở các trường THPT nói chung và THPTNhư Thanh 2 nói riêng Khi dự giờ các tiết học của đồng nghiệp khác chuyênmôn và cùng chuyên môn, chúng tôi thấy có những tiết dạy thành công do giáoviên vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp dạy học trong đó có phươngpháp thảo luận nhóm Song có một số tiết dạy chưa thật sự thành công, thậm chíthất bại khi sử dụng phương pháp này Trong phạm vi sáng kiến, tôi tập trungnghiên cứu khảo sát, điều tra, phân tích những mặt còn tồn tại, hạn chế nổi bật
mà giáo viên và học sinh gặp phải trong quá trình sử dụng phương pháp thảoluận nhóm vào dạy học môn Ngữ văn ở trường THPT Như Thanh 2
Xuất phát từ tâm lí của đa số giáo viên, đổi mới phương pháp dạy học làphải sử dụng các phương pháp dạy học tích cực Không sử dụng là không đổimới Điều đó dẫn tới tình trạng không ít giáo viên khi soạn giảng cố tình épphương pháp này vào mọi bài học dù cho có những bài Đọc văn sử dụng làkhông phù hợp Đặc biệt trong các giờ dự giờ thăm lớp, thao giảng, hội giảng,thi giáo viên giỏi thì việc chú trọng hình thức còn diễn ra phổ biến Như vậy,thực trạng lạm dụng phương pháp sẽ lợi ít hại nhiều, sẽ phá hỏng một phương
Trang 6pháp tốt hiện nay của nghề dạy học Tình trạng phòng học bàn ghế san sát, lớpđông chật cứng (40 - 45 học sinh), thầy cô vẫn dõng dạc chia thành nhóm, giaonhiệm vụ và vẫn có nhóm trưởng thuyết trình sản phẩm Rõ ràng là có hoạt độngnhưng mang tính hình thức cao mà chưa chú trọng đến việc học sinh đạt được
gì, có được gì sau phần thảo luận nhóm đó
Trong dạy học Văn, để sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, giáo viênphải xác định sử dụng vào hoạt động nào cho phù hợp Để đạt hiệu quả giáoviên cần lựa chọn vấn đề thảo luận mang tính chất tranh luận, hấp dẫn khơi dậytính tích cực của học sinh Nếu không sẽ đi ngược lại với hiệu quả tích cực củaphương pháp này mang lại
Ví dụ: Dự giờ bài Nhàn của tác giả Nguyễn Bỉnh Khiêm, thầy giáo Vũ
Quang Bình chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm tìm hiểu hai câu:
Nhóm 1: Tìm hiểu hai câu đề
Nhóm 2: Tìm hiểu hai câu thực
Nhóm 3: Tìm hiểu hai câu luận
Nhóm 4: Tìm hiểu hai câu kết
Rõ ràng là sử dụng câu hỏi thảo luận như vậy là chưa phù hợp, khá đơnđiệu chưa tạo sự hứng thú cho học sinh Phần thảo luận trải cả bài ‘‘Nhàn”khiến học sinh thiếu định hướng cần thiết Dù thầy đã cố gắng hỗ trợ tuy nhiênkết quả thảo luận nhóm chưa hiệu quả: chỉ một, hai học sinh làm việc trongnhóm, sản phẩm nhóm chưa đáp ứng yêu cầu bài, phần trình bày còn khiêncưỡng, Đối với lớp 10B5 đa phần là học sinh có lực học trung bình nên việc tổchức nhóm như vậy là quá sức so với các em Để đảm bảo, giáo viên có thể chọnmột hoạt động nhỏ cuối bài để học sinh thảo luận, củng cố kiến thức với câu hỏi
như: Có người cho rằng chữ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm là thoát li thực tại
xã hội, chỉ cốt lo sự nhàn hạ bản thân ý kiến của em như thế nào? Sau đó chialớp thành các nhóm, mỗi nhóm 4 bạn Thời gian thảo luận là 3 phút, sau đó đạidiện các nhóm phát biểu Giáo viên định hướng, nhận xét, chốt ý để tổng kết bàihọc
Một thực trạng nữa khi tổ chức nhóm cho học sinh đang tồn tại là giáoviên quá tin tưởng học sinh, nhiều khi chỉ đơn thuần giao nhiệm vụ cho học sinh
mà chưa có sự kiểm tra, đôn đốc phần chuẩn bị thảo luận của các em Dẫn đếnviệc học sinh không chuẩn bị hoặc chuẩn bị sơ sài Như vậy thảo luận nhóm sẽkhông sôi nổi thậm chí xảy ra tình trạng dở khóc dở cười khi dạy học Ví dụ khi
dự tiết Người cầm quyền khôi phục uy quyền, thầy giáo Nguyễn Văn Lực cũng
chia lớp thành 4 nhóm theo đơn vị tổ Trong quá trình thảo luận nhóm, học sinh
Trang 7lớp 11C6 không chuẩn bị kĩ nên nhiều học sinh không tích cực, không tương tácvới giáo viên, các em hợp tác một cách gượng gạo, thậm chí có học sinh trả lờisai hoàn toàn so với văn bản.
Đồng thời cách chia nhóm nhiều khi chưa linh hoạt, đa phần giáo viên haychia nhóm theo đơn vị tổ, gây nhàm chán, đơn điệu, chưa phát huy hết khả năngcủa tất cả học sinh vì tổ khá đông từ 10-12 học sinh
Mặt khác, giáo viên thường ấn định việc chọn học sinh khá, giỏi làm nhómtrưởng trước mà không do nhóm tự bầu hoặc luân chuyển giữa các thành viêntrong nhóm Cho nên chỉ có số ít học sinh làm việc thật sự, còn lại các emthường ngồi chơi, nói chuyện, làm việc riêng, thậm chí ngồi không Một số họcsinh không ý thức được sự cần thiết phải hợp tác để chiếm lĩnh tri thức nênnhiều khi các em biến hoạt động thảo luận thành cơ hội để tán gẫu, lãng phí thờigian, gây ồn ào, ảnh hưởng tới lớp khác Sự phát triển không đồng đều giữa cáchọc sinh trong các nhóm cũng là tồn tại cần lưu ý khắc phục
Bản thân tôi, trong quá trình tổ chức hoạt động nhóm ở phần I Cuộc đời
Nguyễn Du, bài Truyện Kiều ở lớp 10B1, học sinh làm việc sôi nổi, tích cực Cô
và trò say sưa thảo luận nên dẫn đến hạn chế mất nhiều thời gian cho hoạt độngnày Đây là hạn chế nổi bật khi sử dụng phương pháp này cần khắc phục để đạthiệu quả bài học đạt như mong muốn
Hơn nữa, khi tiến hành thảo luận nhóm, một số giáo viên thường ngồi tạichỗ nên không quan sát, bao quát hết được học sinh trong lớp làm gì trong thờigian thảo luận, dẫn tới tình trạng có học sinh lợi dụng làm việc riêng, nói chuyệntrong thời gian này Giáo viên cũng không nắm bắt được những khó khăn, lúngtúng của học sinh trong quá trình thảo luận để có sự gợi ý, hỗ trợ kịp thời
Khi thảo luận xong, học sinh thường viết phương án trả lời ra bảng hoặc ragiấy, nhóm trưởng thay mặt nhóm đọc kết quả thảo luận trước lớp hoặc viết lênbảng Giáo viên gọi học sinh khác nhận xét, bổ sung và kết luận Giáo viên cónhận xét tuy nhiên mới dừng ở việc đánh giá kết quả mà chưa nhận xét cả quátrình tham gia hoạt động nhóm của học sinh Điều đó khiến học sinh khôngnhững không thấy hạn chế của mình, không khắc phục dẫn đến lỗi vẫn lặp lỗi,học sinh không tiến bộ Đồng thời, khi kiểm tra vở học sinh sau giờ học, tôi thấy
đa số học sinh chỉ tập trung vào sản phẩm chung mà ít chú tâm đến việc ghi bài,kết quả các em ghi có phần sơ sài, có em không kịp ghi thậm chí có em khôngghi bài
Từ những thực trạng trên cho thấy việc sử dụng phương pháp thảo luậnnhóm vẫn còn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục để phát huy ưu điểm của
Trang 8phương pháp dạy học tích cực này trong môn Ngữ văn nói riêng và trong dạyhọc nói chung
Qua nghiên cứu từ các tiết dự giờ thao giảng, dự giờ thăm lớp và quá trìnhdạy môn Ngữ văn ở trường THPT Như Thanh 2, xét về những hạn chế củaphương pháp thảo luận nhóm, tôi thấy nguyên nhân chủ yếu đó là:
Thứ nhất, do yêu cầu cao của việc đổi mới phương pháp trong hoạt độnggiáo dục, khi tiến hành, giáo viên tự gò ép mình một cách máy móc, áp đặt việc sửdụng mà chưa vận dụng linh hoạt, sáng tạo, chưa đầu tư nhiều vào khâu soạngiảng,
Thứ hai, đa số giáo viên đều thấy được ưu điểm của phương pháp thảo luậnnhóm khi vận dụng vào hoạt động dạy học môn của mình song việc nắm vững quytrình hay kỹ năng tiến hành thảo luận nhóm chưa chú trọng rèn luyện nhiều,
Thứ ba, đối tượng học sinh của trường THPT Như Thanh đa số là con emđồng bào dân tộc (vùng 135) cho nên nhiều em thiếu kiến thức, kĩ năng làm việctheo nhóm, chưa có tinh thần tự giác, chủ động, tích cực tham gia hoạt động họctập,
Ngoài ra do điều kiện lớp học còn chật chội, cơ sở vật chất chưa đảm bảo.Quỹ thời gian cho môn học quá eo hẹp, gây khó khăn, mệt mỏi cho giáo viên lẫnhọc sinh trong tổ chức hoạt động học tập theo nhóm vì phải làm việc quá tải Vìthế gây khó khăn khá lớn cho việc thảo luận nhóm
2.3 Một số biện pháp giải quyết thực trạng.
2.3.1 Giải pháp 1: Thay đổi nhận thức của một số giáo viên dạy Văn khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm
Môn Ngữ văn có 3 phân môn là: Đọc văn, Tiếng Việt và Làm văn Trongquá trình dạy học, giáo viên cần vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương phápdạy học tích cực sao cho phù hợp với nội dung bài học nhằm khai thác tính chủđộng trong hoạt động học của học sinh
Giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Ngữ văn và ngay cả một bộ phận cán
bộ quản lý chuyên môn tuyệt đối không xem thảo luận nhóm là “kim chỉ nam”trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng vào mọi điều kiện, mọithời điểm, mọi dạng thức bài học Chúng ta nên tránh quan điểm sai lầm “đổimới phương pháp là phải tổ chức hoạt động nhóm” Đồng thời cũng cần nhậnthấy rằng sử dụng phương pháp mới cần có sự đầu tư thời gian, công sức, tâmhuyết thì mới thực sự đem lại hiệu quả cao Tránh tình trạng làm cho có làm,qua loa, đại khái một cách chiếu cố, sẽ làm mất đi tác dụng tích cực mà phươngpháp này đem lại
Trang 9Với môn Ngữ văn, phương pháp thảo luận nhóm rất thích hợp với việcdạy các bài Tiếng Việt và Làm văn
Ví dụ: Bài Đặc điểm loại hình của tiếng Việt (CTNV 11, HKII), phần
Luyện tập, Bài 1: Hãy phân tích những ngữ liệu dưới đây về mặt từ ngữ (chú ýnhững từ ngữ in đậm) để chứng minh tiếng Việt thuộc loại hình ngôn ngữ đơnlập
- Trèo lên cây bưởi hái hoa,
Bước xuống ruộng cà hái nụ tầm xuân.
Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc,
Em có chồng rồi anh tiếc lắm thay.
- Thuyền ơi có nhớ bến chăng,
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền.
- Yêu trẻ, trẻ đến nhà; kính già, già để tuổi cho.
Tôi mời ba em làm bài viết lên bảng, còn lại ở dưới lớp các em làm bàiđộc lập ra nháp Sau đó ghép nhóm, cứ hai bạn làm một nhóm Mời ba em kháclên bảng dùng phấn khác màu chữa phần bài mà mình cho là chưa đúng hoặc bổsung phần còn thiếu sót Tương tự như vậy ở dưới lớp hai bạn được ghép nhómđổi bài cho nhau để giúp nhau sửa chữa, bổ sung bài cho hoàn thiện Sau cùng,giáo viên sửa mẫu các bài trên bảng để các em đói chiếu đúng sai Với cách làmnhư trên, linh hoạt khi tổ chức hoạt động nhóm, tôi nhận thấy trong hoạt độngnhóm học sinh nào cũng được làm việc Giờ học vẫn sôi nổi, không nhàm chán
mà lại đat được hiệu quả giáo dục
Đối với mỗi phân môn, cần lựa chọn chủ đề thảo luận sao cho phù hợp.Đặc biệt trong phần Đọc văn không nên áp đặt hay khiên cưỡng sẽ làm mất điđặc thù riêng của văn bản, khiến văn bản trở nên rời rạc, thiếu chất văn chương,tiết học trở nên thô cứng, thiếu cảm xúc,
Ví dụ: Tổ chức cho HS thảo luận nhóm khi dạy Chí Phèo (tiết 53), tôi chia nhóm
để mỗi nhóm thấy được một phần của bức tranh nông thôn Việt Nam mà thu nhỏlại chính là hình ảnh làng Vũ Đại Hoàn thành phần thảo luận nhóm với nhữngnội dung sau là cơ sở để các em có cái nhìn về xã hội, nơi đó sẽ sinh ra nhữngđiển hình như Bá Kiến, Chí Phèo
Nhóm 1: Nam Cao đã đưa vào tác phẩm những loại người nào để hình thành
diện mạo của làng Vũ Đại?
Trang 10Nhóm 2: Em có nhận xét gì về làng Vũ Đại nói riêng và bổi cảnh xã hội nông
thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám nói chung?
Nhóm 3: Đọc và tìm những chi tiết miêu tả chân dung bá Kiến: Về ngoại hình,
tính cách bản chất…? ( Chú ý cái cười, giọng nói…)
Nhóm 4: Nét điển hình trong tính cách của Bá là gì? Bá Kiến là con người như
thế nào?
Như vậy, lựa chọn phần thảo luận phù hợp, tiết học sẽ thực sự hấp dẫn,hiệu quả cao Chỉ những hoạt động đòi hỏi sự phối hợp của các cá nhân để hoànthành nhiệm vụ nhanh chóng hơn, hiệu quả hơn hoạt động cá nhân thì mới nên
sử dụng phương pháp này Đổi mới phương pháp dạy học nói chung trong đó có
sử dụng phương pháp thảo luận nhóm chỉ thực sự đạt hiệu quả ở những giáoviên có năng lực, chịu khó tìm tòi, học tập, vận dụng sáng tạo và nhất là cái tâmcủa người thầy Tất cả vì học sinh thân yêu!
2.3.2 Giải pháp 2: Chú trọng rèn luyện kỹ năng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Ngữ văn cho giáo viên và học sinh
Trước hết giáo viên và học sinh cần tích cực học tập tìm hiểu về đổi mớiphương pháp dạy và học trong đó có phương pháp thảo luận nhóm, phải nắmvững khái niệm, tác dụng, ưu nhược điểm của phương pháp, nhất là nắm vữngcác bước tiến hành hoạt động nhóm:
Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập
- Giáo viên giới thiệu chủ đề thảo luận nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ học tập
- Tổ chức chia nhóm phù hợp, giao nhiệm vụ cho các nhóm, quy định thời gian
và phân công cụ thể nhiệm vụ làm việc cho các nhóm
- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm Kiểm tra khâu chuẩn bị của các nhóm
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- Các thành viên hoàn thành nhiệm vụ được phân công, sau đó cùng trao đổi, tìmcâu trả lời, thống nhất ý kiến Ghi ý kiến thống nhất vào biên bản thảo luậnnhóm
- Trong khi học sinh tiến hành trao đổi, thảo luận giáo viên theo dõi, quan sát,khuyến khích các em hợp tác Giáo viên hỗ trợ kịp thời, hiệu quả khi các em gặpkhó khăn,…
Bước 3: Báo cáo kết quả và thuyết trình sản phẩm
Trang 11- Các thành viên được cử hoặc luân phiên trình bày sản phẩm, đảm bảo thời gian quy định.
- GV lưu tâm tạo cơ hội để nhiều em trong nhóm hoặc nhóm khác trao đổi, đóng góp, xây dựng bài tuy nhiên luôn chủ động trong việc tổ chức định hướng phần thảo luận sao cho tập trung.
Bước 4: GV nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập, chính xác hóa kiến thức bài/nội dung thảo luận
Ví dụ: Khi dạy phần I Cuộc đời Nguyễn Du trong bài Truyện Kiều, Ngữ văn 10, tôi tiến hành theo quy trình:
Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập (phát phiếu học tập và biên bản thảo luận)
- Các nhóm phân công nhiệm vụ cho từng thành viên và ghi vào biên bản
- Thời gian thảo luận: 3 phút
- Nội dung thảo luận và phân công nhiệm vụ, cụ thể:
+ Nhóm 1: Phiếu học tập 1 ( Thời đại)
+ Nhóm 2: Phiếu học tập 2 (Quê hương)
+ Nhóm 3: Phiếu học tập số 3 (Gia đình) + Nhóm 4: Phiếu học tập số 4 (Bản thân)
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
– Các thành viên hoàn thành nhiệm vụ được phân công, sau đó cùng trao đổi, tìm câu trả lời, thống nhất ý kiến Ghi ý kiến thống nhất vào biên bản thảo luận nhóm
– Trong khi học sinh tiến hành trao đổi, thảo luận giáo viên theo dõi, quan sát, khuyến khích các em hợp tác Giáo viên hỗ trợ kịp thời, hiệu quả khi các em gặpkhó khăn,…
Bước 3 : Báo cáo kết quả và thuyết trình
Nhóm 1 Em Vi Thanh Trí lên trình bày yếu tố thời đại:
– Đầy biến động: giang sơn mấy lần đổi chủ
– Chế độ phong kiến suy tàn, phong trào khởi nghĩa nông dân nổi lên khắp nơi
=> Suy ngẫm về cuộc đời và thế thái nhân sinh
Nhóm 2: Em Lê Thị Mai trình bày yếu tố quê hương:
– Quê cha: Hà Tĩnh->giàu truyền thống văn hóa, hiếu học.
– Quê mẹ : Bắc Ninh– cái nôi của dân ca quan họ
– Nguyễn Du sống chủ yếu ở Thăng Long -> Mảnh đất nghìn năm văn hiến.– Quê vợ : Thái Bình, nhiều truyền thống văn hóa