Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 ở trường THPT thường xuân 2 trong dạy đọc hiểu văn bản tuyên ngôn độc lập của hồ chí minh

Khả năng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 ở trường THPT Thường Xuân 2 trong dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh………...6 2.2.. Giải pháp phát t

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT THƯỜNG XUÂN 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT THƯỜNG XUÂN 2

TRONG DẠY ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

“TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP” CỦA HỒ CHÍ MINH

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Chức vụ : Giáo viên

SKKN thuộc môn: Ngữ Văn

THANH HOÁ NĂM 2019 MỤC LỤC

Trang

1 Mở đầu……… 1

1.2.Lí do chọn đề tài……… 1

1.2 Mục đích nghiên cứu……… 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu………2

2 Nội dung………4

2.1 Cơ sở lí luận……… 4

2.1.1 Khái quát chung về năng lực và năng lực giải quyết vấn đề……… 4

2.1.1.1 Khái niệm năng lực ……….4

2.1.1.2 Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề ……….4

2.1.1.3 Tầm quan trọng của năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học văn…….5

2.1.2 Khả năng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 ở trường THPT Thường Xuân 2 trong dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh……… 6

2.2 Thực trạng của vấn đề……….… 6

2.3 Giải pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 ở trường THPT Thường Xuân 2 trong dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh………8

2.3.1 Dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh theo đặc trưng thể loại 8

2.3.2 Dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh bằng cách tích hợp kiến thức từ các môn học Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân 12

2.3.3 Dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh theo cách tổ chức các hoạt động dạy học phát triển năng lực 14

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 15

3 Kết luận và kiến nghị 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 18

Tài liệu tham khảo 20 Phụ lục 22

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay, với sự phát triển như vũ bão của tri thức và khoa học công nghệ4.0 đã làm xã hội biến đổi nhanh chóng Quá trình toàn cầu hóa đang diễn ramột cách mạnh mẽ làm thay đổi tất cả các lĩnh vực cuộc sống đặc biệt là khoahọc công nghệ, giáo dục và đào tạo Đứng trước thực tế này, ngành giáo dục đàotạo nước ta đã có những thay đổi căn bản và toàn diện từ mục tiêu đào tạo đếnnội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học nhằm đáp ứng yêu cầu củathời đại mới Giờ đây, mục đích giáo dục không chỉ dừng lại truyền thụ kiếnthức mà quan trọng hơn là phải chú trọng hình thành và phát triển các năng lựccho các em Theo chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015 [4], trong hệthống các năng lực chung cần thình thành cho học sinh thì năng lực giải quyếtvấn đề là năng lực quan trọng và cần thiết để các em có thể làm chủ và phát triểnbản thân trước thế giới đầy biến động, thách thức như ngày nay

Với học sinh lớp 12, các em chuẩn bị cho kì thi quan trọng của cuộc đời,cũng như sắp phải đối mặt với những vấn đề phức tạp của cuộc sống Vì thế, các

em rất cần năng lực giải qyết vấn đề cho chính bản thân mình trong tương lai.Trong khi đó, thông qua dạy đọc hiểu văn bản nghị luận, học sinh sẽ rèn luyệncho mình nhiều năng lực trong đó có năng lực giải quyết vấn đề Bởi sức thuyếtphục của văn bản nghị luận thể hiện ở khả năng giải quyết vấn đề của người nói,người viết được thể hiện trong văn bản Có nghĩa, dạy học văn nghị luận sẽ giúphọc sinh lớp 12 biết xác lập quan điểm sống, biết tranh biện để bảo vệ chínhkiến của cá nhân, biết chọn lựa lối sống hay nghề nghiệp cho riêng mình…thôngqua năng lực giải quyết vấn đề mà các em có Trong số những văn bản nghị luận

được đưa vào trong chương trình, Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh được

xem như áng văn nghị luận mẫu mực Bởi vậy, không phải ngẫu nhiên mà trongđịnh hướng đổi mới chương trình Ngữ văn mới năm 2018 [1], Bộ giáo dục đã

chọn Tuyên ngôn độc lập là một trong 6 tác phẩm bắt buộc đưa vào trong chương trình Ngữ văn Việc dạy đọc hiểu văn bản nghị luận “Tuyên ngôn độc

lập” không chỉ đem đến cho học sinh có những hiểu biết về giá trị lịch sử, giá trị

văn hóa và văn học của bản tuyên ngôn mà còn có ưu thế rèn luyện năng lực giảiquyết vấn đề cho các em.

Hiện nay, việc dạy học văn bản nghị luận trong nhà trường phổ thông nói

chung và văn bản “ Tuyên ngôn độc lập” nói chung vẫn chưa chưa thực sự phát

huy được năng lực giải quyết vấn đề cho người học Từ thực tế trên, tôi chọn đề

tài nghiên cứu: “Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 ở

trường THPT Thường Xuân 2 trong dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh ” nhằm đề xuất một số giải pháp dạy học để phát triển năng

lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn

độc lập, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy học văn nghị luận nói riêng và

dạy học môn Ngữ văn nói chung ở trường THPT

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này, tôi tập trung đề xuất các giải pháp phát triển năng

lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc

lập của Hồ Chí Minh cho học sinh lớp 12 ở trường THPT Thường Xuân 2, nhằm

phát triển năng lực người học theo chuẩn đầu ra và góp phần nâng cao hiệu quảdạy học văn trong nhà trường phổ thông

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp, cách thức tổ chức để phát triển năng lực giải quyết vấn đềcho học sinh lớp 12 trường THPT Thường Xuân 2 trong dạy đọc hiểu văn bản

Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các khái niệm,vấn đề có liên quan đến cơ sở lí luận và thực tiễn để phát triển năng lực giảiquyết vấn đề cho học sinh lớp 12 ở trường THPT Thường Xuân 2 trong dạy đọc

hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh.

1.4.2 Phương pháp điều tra

Phương pháp điều tra nhằm khảo sát thực tế để có căn cứ rút ra kết luận

về thực trạng dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12

ở trường THPT Thường Xuân 2 trong dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận

2.1.1 Khái quát chung về năng lực và năng lực giải quyết vấn đề 2.1.1.1 Khái niệm năng lực

Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa về năng lực bởi mỗi nhà nghiên cứu cónhững điểm nhìn, quan niệm, phương pháp khác nhau

Trong Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên có nêu: “Năng lực là khả

năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào

đó Phẩm chất tâm lý và sinh lý tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao” [9, tr.639].

Theo cuốn Tài liệu chuyên văn (tập 2) PGS TS Đỗ Ngọc Thống [8] lại

cho rằng: Năng lực là một tiêu chuẩn đòi hỏi ở một cá nhân khi thực hiện mộtcông việc cụ thể Nó bao gồm sự vận dụng tổng hợp các tri thức, kĩ năng vàhành vi ứng xử trong thực hành Nói cách khác, năng lực là một trạng thái haymột phẩm chất, một khả năng tương xứng để có thể thực hiện một công việc cụthể

2.1.1.2 Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề

Trong số những năng lực cần hình thành cho học sinh trong dạy học,

người ta phải nói đến năng lực giải quyết vấn đề Theo PISA 2012, “ Năng lực

giải quyết vấn đề là tổ hợp các năng lực thể hiện ở các kĩ năng (thao tác tư duy

và hoạt động) trong hoạt động học tập nhằm giải quyết có hiệu quả những vấn

đề đặt ra Năng lực giải quyết vấn đề là khả năng của một cá nhân và giải quyết tình huống vấn đề mà khi giải pháp giải quyết chưa rõ ràng Nó bao gồm sự sẵn sàng tham gia vào giải quyết tình huống có vấn đề đó, thể hiện tiềm năng là công dân tích cực và xây dựng” [17, tr.69].

Năng lực giải quyết vấn đề là một năng lực chung, thể hiện khả năng củamỗi người trong nhận thức và khám phá được những tình huống có vấn đề tronghọc tập và cuộc sống mà không có định hướng trước về kết quả và tìm các giảipháp để giải quyết những vấn đề đặt ra trong tình huống Qua đó, thể hiện rõ khả

năng tư duy trong việc chọn lựa và quyết định giải pháp tối ưu

Có thể nói, năng lực giải quyết vấn đề là một trong những năng lực thenchốt mà nhà trường cần rèn luyện phát triển cho học sinh Năng lực giải quyết

vấn đề bao gồm việc “Nhận thức được mâu thuẫn giữa tình huống thực tế với

hiểu biết của cá nhân và chuyển hóa được mâu thuẫn thành vấn đề đòi hỏi sự tìm tòi khám phá, thể hiện khả năng của cá nhân trong quá trình thu thập và xử

lí thông tin từ các nguồn khác nhau, đề xuất phương án và thực hiện phương án

đã chọn, điều chỉnh trong quá trình, đánh giá hiệu quả của phương án và đề xuất vận dụng trong các tình huống mới tương tự” [5, tr.50] Quá trình đó được

thực hiện bằng sự hứng thú tìm tòi, khám phá cái mới, tình thần trách nhiệm của

cá nhân và sự phối hợp, tương tác giữa các cá nhân Đó chính là sự vận dụngtổng hợp của kiến thức, kĩ năng, thái độ, tính sẵn sàng thể hiện qua các hoạtđộng cụ thể Quy trình giải quyết vấn đề nhìn chung được thực hiện qua cácbước cơ bản sau:

- Xác định vấn đề, chuyển vấn đề trong tình huống thực tế thành vấn đềđòi hỏi khám phá và giải quyết

- Thu thập và xử lí thông tin để đưa ra các phương án giải quyết vấn đề

- Thực hiện phương án đã chọn và điều chỉnh trong quá trình thực hiện

- Đánh giá hiệu quả của phương án và đề xuất để vận dụng vào tình huốngmới

1.1.1.3 Tầm quan trọng của năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học văn

Chương trình giáo dục phổ thông chương trình tổng thể năm 2017 [2] và

Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn tháng 1/2018 [3] đã quy

định năng lực giải quyết vấn đề là một năng lực bắt buộc trong số những nănglực chung (năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác ) cần hìnhthành cho học sinh Trong nhóm năng lực chung đó, năng lực giải quyết vấn đề

có tầm quan trọng đặc biệt Bởi trong học tập nói chung và dạy học văn nóiriêng, chính năng lực giải quyết vấn đề sẽ phát huy được tính chủ động sáng tạo

của học sinh Các em sẽ tự mình giải quyết được những tình huống đặt ra tronggiờ học Sự hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề giúp các emchiếm lĩnh được nội dung bài học một cách chủ động Nhờ đó, giờ đọc văn cũngtrở nên thú vị hơn Thông qua quá trình phát hiện và giải quyết các tình huống

có vấn đề trong khi học môn văn, học sinh sẽ được rèn luyện năng lực giải quyếtvấn đề Từ môi trường học tập các em sẽ có được năng lực giải quyết vấn đề đểứng dụng vào thực tiễn đời sống

2.1.2 Khả năng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp

12 ở trường THPT thường Xuân 2 trong dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh

Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh từ lâu được đánh giá là một văn bản

có nhiều giá trị Trước hết, Tuyên ngôn độc lập là văn kiện có giá trị lịch sử to

lớn bởi nó là lời tuyên bố của một dân tộc về sự ra đời của một nước Việt Namdân chủ cộng hòa, chấm dứt chế độ phong kiến suốt một nghìn năm cùng chế độ

thực dân gần một trăm năm Hơn nữa, về mặt tư tưởng, Tuyên ngôn độc lập là

tác phẩm kết tinh lí tưởng đấu tranh giải phóng dân tộc và tinh thần yêu chuộngđộc lập, tự do - một biểu hiện của trào lưu tư tưởng cao đẹp và nhân văn của

nhân loại trong thế kỉ XX Xét về góc độ văn học, Tuyên ngôn độc lập của Hồ

Chí Minh là áng văn nghị luận đạt đến trình độ mẫu mực với lập luận chặt chẽ, lí

lẽ sắc bén, dẫn chứng xác đáng, văn phong hùng hồn Với một tác phẩm như thế,thông qua quá trình đọc hiểu, giáo viên rất dễ phát triển năng lực giải quyết vấn

đề cho học sinh

2.2 Thực trạng dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí

Minh theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12

ở trường THPT Thường Xuân 2

Việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh vừa mangtính thời sự đáp ứng được yêu cầu cấp bách do Bộ giáo dục và đào tạo đề ra vừamang tính thực tiễn đáp ứng được nhu cầu của người học, nhu cầu của cuộcsống Phương pháp dạy học mới này sẽ khắc phục được những hạn chế của lối

dạy học truyền thống, mang lại những hiệu quả tích cực cho việc học của họcsinh, giúp các em có điều kiện phát triển tối đa năng lực của bản thân.

Tuy nhiên, thực tế dạy học văn nói chung và dạy văn bản Tuyên ngôn độc

lập nói riêng của giáo viên ở trường THPT Thường Xuân 2 hiện nay chưa thực

sự sáng tạo Phần lớn giáo viên vẫn coi trọng dạy kiến thức và tìm kiếm kiến

thức hơn là tìm kiếm phương pháp dạy học phù hợp Hơn nữa, Tuyên ngôn độc

lập của Hồ Chí Minh là một tác phẩm hay nhưng cũng là một tác phẩm khó Bởi

vậy, nhìn chung khi dạy văn bản này, giáo viên thường chủ yếu dạy theo cáchdạy truyền thống đọc chép (giáo viên đọc cho học sinh ghi) hay đưa ra hệ thốngcâu hỏi đóng nhằm tìm hiểu nội dung và nghệ thuật của tác phẩm như bao tácphẩm văn học khác mà chưa căn cứ theo đặc trưng thể loại Điều đó khiến giờhọc trở nên khô khan Học sinh thụ động ghi nhớ kiến thức của tác phẩm màkhông thấy hứng thú Cũng có khi giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin đểtrình chiếu thêm cho học sinh xem một số hình ảnh có liên quan đến tác phẩmhay đã tích hợp kiến thức thuộc một số môn học: Lịch sử, địa lí vào bài dạynhưng đó vẫn là cách dạy lấy giáo viên làm trung tâm mà chưa thực sự hướngvào phát triển năng lực người học nhất là năng lực giải quyết vấn đề

Về phía học sinh, khi đọc hiểu văn bản Tuyên Ngôn độc lập các em vẫn

còn thụ động thay vì tích cực, chủ động kiếm tìm kiến thức Vì thế, nhìn chung

các em rất lúng túng khi đọc hiểu văn bản Tuyên Ngôn độc lập của Hồ Chí

Minh, đặc biệt là giải quyết những đề thi và đề kiểm tra về tác phẩm Điều này,

một phần không nhỏ là do các em chưa có kĩ năng đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn

độc lập nên khi viết bài các em thường thiếu kiến thức liên quan, thường khó

xác định vấn đề nghị luận, luận điểm và cách lập luận Có nghĩa các em chưa cóđược hoặc chưa được rèn luyện về năng lực giải quyết vấn đề trong tình huốnghọc tập của văn bản cũng như trong tình huống mới đặt ra trong đề thi có liên

quan đến tác phẩm Tuyên ngôn độc lập

Để giải quyết được thực trạng trên, trong sáng kiến kinh nghiệm này, tôi

đã đề xuất một số giải pháp để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

lớp 12 ở trường THPT Thường Xuân 2 như sau:

- Dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh theo đặc

trưng thể loại

- Dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh bằng cách

tích hợp kiến thức từ các môn học Lịc sử, Địa lí, Công dân

- Dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh theo các

biện pháp tổ chức dạy học phát triển năng lực

2.3 Giải pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp

12 ở trường THPT Thường Xuân 2 trong dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn

văn học Với Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh, đây là một văn bản nghị

luận Do đó, khi đọc hiểu về tác phẩm này cần căn cứ vào đặc trưng của vănnghị luận để khai thác

- Đầu tiên, giáo viên phải hướng dẫn học sinh tìm hiểu phần Tiểu dẫn

trong sách giáo khoa để có những hiểu biết về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

Từ đó, nhận xét vấn đề nêu lên trong tác phẩm xuất phát từ nhu cầu thực tế:Chúng ta vừa giành được đất nước từ tay phát xít Nhật, trong khi Đồng minhthắng thế trên chính trường, Pháp đang lăm le quay trở lại Việt Nam, quântưởng, quân Anh và đế quốc Mĩ cũng đang mưu đồ xâm chiếm nước ta Trước

tình hình đó, việc viết và đọc Tuyên ngôn độc lập để tuyên bố về sự ra đời của

nhà nước mới, khai sinh một chế độ mới cùng nền độc lập của dân tộc có ýnghĩa vô cùng quan trọng trong lúc này

- Sau đó, giáo viên hướng dẫn các em tóm tắt tác phẩm bằng việc tìm ra

hệ thống luận điểm, luận cứ chính của văn bản cùng với mối quan hệ của chúng

Phần mở đầu: Tác giả nêu nguyên lí chung của Tuyên ngôn độc lập hay

còn gọi là nêu cơ sở pháp lí chính nghĩa của bản tuyên ngôn: tất cả mọi người vàcác dân tộc đều có quyền bình đẳng, quyền được sống, quyền tự do và quyềnmưu cầu hạnh phúc

Phần thứ hai: Qua thực tế lịch sử hơn 80 năm thực dân Pháp xâm lược và

đô hộ nước ta, tác giả chứng minh nguyên lí trên đã bị thực dân Pháp phản bội.Bởi thế, chính mặt trận Việt Minh và nhân dân Việt Nam đã bền bỉ đấu tranh để giành quyền tự do độc lập của mình

Phần kết luận: Tác giả tuyên bố về quyền được hưởng tự do và độc lậpcủa dân tộc Việt Nam

Giáo viên cũng cần hướng dẫn học sinh phân tích nghệ thuật lập luận của

tác phẩm Tuyên ngôn độc lập, cách nêu chứng cứ, sử dụng ngôn ngữ cùng tác

dụng của biện pháp đó đối với từng vấn đề được nêu ra trong tác phẩm

Nghệ thuật lập luận sắc bén trong bản Tuyên ngôn độc lập trước hết được

thể hiện trong bố cục, cách sắp xếp các ý của bài văn Phần đầu tiên, Hồ ChíMinh đã nêu lên cơ sở pháp lí, làm nền tảng cho bản tuyên ngôn Phần thứ hainêu lên cơ sở thực tiễn, làm dẫn chứng giúp cho bản tuyên ngôn giàu sức thuyếtphục Sau khi hội tụ đầy đủ hai yếu tố lí luận và thực tiễn, Người đưa ra lờituyên bố dõng dạc, đanh thép, tràn đầy tinh thần tự hào, khai sinh ra nước ViệtNam dân chủ cộng hòa

Về cơ sở pháp lí, mở đầu bản tuyên ngôn của nước Việt Nam, Hồ ChíMinh đã trích dẫn lời trong hai bản tuyên ngôn của Mĩ và của Pháp: Tuyên ngôn

độc lập của nước Mĩ năm 1776: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình

đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”; Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp năm 1791:

“Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi; và phải luôn luôn được tự do

và bình đẳng về quyền lợi” Từ đó, Bác khẳng định quyền bình đẳng, quyền tự

do, quyền sống và quyền mưu cầu hạnh phúc của mỗi cá nhân như một “lẽ phải

không ai chối cãi được” Từ quyền của con người, Hồ Chí Minh đã suy rộng ra:

“Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có

quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do” Như vậy, Người đã nâng quyền

con người, quyền cá nhân thành quyền dân tộc Đây là cách lập luận của vôcùng thuyết phục, bằng việc đi từ một tiên đề có giá trị như một chân lí không aichối cãi được Tiên đề được đưa ra ở đây chính là quyền bình đẳng, quyền tự do,quyền sống và quyền mưu cầu hạnh phúc của mỗi con người Bởi vậy, nếu Pháp

và Mĩ xâm phạm quyền tự do và độc lập của dân tộc ta thì có nghĩa đã phản bác

lại chính cha ông tổ tiên của mình Với chiến thuật “gậy ông đập lưng

ông” mạnh mẽ, dứt khoát, Người đã khiến kẻ thù không thể chối cãi, không thể

chống đỡ được Đồng thời, khi đặt ba cuộc cách mạng của nhân loại ngang bằngnhau, Bác đã đưa dân tộc ta đàng hoàng bước lên vũ đài chính trị thế giới, sánhvai với các cường quốc

Không chỉ dừng lại ở cơ sở lí luận, để thêm phần thuyết phục, Hồ Chí

Minh đã đưa ra cơ sở thực tiễn phong phú, chân thực Pháp nhân danh “khai

hóa”, mang đến văn minh cho dân tộc Việt nhưng đã bị Người vạch trần tội ác

trên các phương diện: Về chính trị chúng tước đoạt tự do dân chủ, thi hành luậtpháp dã man, chia để trị, lập nhà tù nhiều hơn trường học, chém giết nhữngchiến sĩ yêu nước của ta, …; Về kinh tế chúng bóc lột nhân dân ta đến tận xươngtủy, độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng, …Hành động của chúng tráihẳn với những lời nói hoa mĩ chúng tung ra, chúng chỉ mang đến đau thương,mất mát cho nhân dân Việt Nam, khiến hơn hai triệu đồng bào chết đói Không

chỉ vậy, Pháp nhân danh “bảo hộ”, nhưng chúng không những không bảo hộ được mà “trong vòng 5 năm đã bán nước ta hai lần cho Nhật” Hành động đó

còn chứng minh Pháp là những kẻ phản bội phe Đồng minh, quỳ gối trước phephát xít - Nhật

Hơn nữa, Hồ Chí Minh còn nêu lên quá trình đấu tranh bền bỉ của dân tộc

ta Sau quá trình đấu tranh gian khổ ấy, Việt Nam đã giành được những kết quả

vô cùng to lớn: “Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị Dân ta đã đánh

đổ các xiềng xích thực dân gần 100 năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỉ mà lập nên chế độ dân chủ cộng hòa ” Câu văn ngắn gọn đã khẳng định chiến thắng của dân tộc

trước thế lực thù địch vô cùng mạnh, nguy hiểm Và lời tuyên bố “Thoát li hẳn

quan hệ thực dân với Pháp, xóa bỏ hết các hiệp ước mà Pháp đã kí về nước Việt Nam, xóa bỏ tất cả mọi đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam” Tuyên bố

khối đoàn kết toàn dân “trên dưới một lòng” kiên quyết chống lại âm mưu của

thực dân Pháp

Từ những cơ sở pháp lý và cơ sở thực tế hết sức đầy đủ, và chặt chẽ, HồChí Minh đã đi đến tuyên bố: Việt Nam đã thành một nước tự do, độc lập vàkhẳng định ý chí bảo vệ nền độc lập tự do đó Hai nội dung trên chính là haiđiều kiện để lời tuyên ngôn độc lập của một dân tộc thực sự có sức thuyết phục

Tính chính luận xuất sắc còn được thể hiện trong nghệ thuật liệt kê, sosánh để làm nổi bật lên tội ác của Pháp đối với nhân dân ta Kết hợp với việc sử

dụng những hình ảnh vừa giàu tính biểu cảm, vừa chính xác như: “chúng tắm

các cuộc khởi nghĩa của ta trong biển máu”, “chúng bóc lột nhân dân ta đến tận xương tủy” cùng những câu văn dài, chia làm nhiều vế có sự trùng điệp về

cấu trúc tạo nên sức tố cáo lớn cho tác phẩm

Nghệ thuật lập luận còn được thể hiện qua sự đa giọng điệu trong tácphẩm Giọng điệu đanh thép và kiên quyết khi tố cáo tội ác của thực dân Phápđối với nhân dân Việt Nam Có khi lại hùng hồn khi khẳng nói về quyền cơ bản

của con người và dân tộc: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng”.

Có lúc, giọng điệu lại hào sảng cùng sắc thái trang trọng khi tuyên bố với thếgiới về quyền tự do, độc lập của dân tộc đồng thời thể hiện quyết tâm cao độ bảo

vệ nền tự do, độc lập: “Toàn dân Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực

lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”.

Bằng lập luận sắc bén, dẫn chứng chân thực giàu sức thuyết phục, cùngvới đó là giọng điệu, ngôn ngữ biến đổi linh hoạt, Hồ Chí Minh đã mang đếnbản tuyên ngôn bừng bừng khí thế dân tộc Bản tuyên ngôn đã mở ra một trang

sử mới, vẻ vang, khi dân ta được làm chủ Đồng thời, bản tuyên ngôn cũng chothấy nghệ thuật lập luận bậc thầy của Hồ Chí Minh.

- Giáo viên cũng cần hướng dẫn học sinh cảm nhận tâm tư tình cảm của

của người viết trong bản Tuyên ngôn độc lập - một mạch chìm trong dòng chảy

của tác phẩm Chính các sắc thái tình cảm thể hiện trong sự bàn luận làm tăngsức thuyết phục của bản tuyên ngôn mà không ai có thể phủ nhận được Đó làthái độ căm phẫn khi nói về tội ác cuả thực dân Pháp, là lòng thương xót dànhcho người dân Việt Nam dưới ách ngoại xâm, là thái độ cương quyết, tự hào khikhẳng định và tuyên bố nền độc lập của dân tộc

- Cuối cùng, giáo viên phải hướng dẫn học sinh khái quát lên những giá

trị của tác phẩm Tuyên ngôn độc lập về hai phương diện nội dung tư tưởng và

nghệ thuật biểu hiện

Thông qua dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập theo đặc trưng thể

loại, học sinh sẽ hình thành được năng lực đọc hiểu văn bản văn nghị luận Từ

đó, học sinh có khả năng đọc những văn bản tương tự trong một tình huống mới.Hơn nữa, các em cũng sẽ có những kiến thức nền tảng để tạo lập văn bản nghịluận: Khi tạo lập một văn bản nghị luận, cần biết lên luận điểm, luận cứ; cần biếtkết hợp các thao tác nghị luận; cần biết cách lập luận; cần bày tỏ được quanđiểm tình cảm của mình về vấn đề nghị luận Đây chính là năng lực giải quyết

vấn đề được hình thành sau khi học đọc hiểu về tác phẩm Tuyên ngôn độc lập

của Hồ Chí Minh

2.3.2 Dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh bằng cách tích hợp kiến thức từ các môn học Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân

Dạy học tích hợp là một quan điểm dạy học nhằm hình thành và phát triển

ở học sinh những năng lực cần thiết trong đó có năng lực vận dụng kiến thức đểgiải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn Thông qua dạy học tích hợp, họcsinh có thể vận dụng kiến thức để giải quyết các bài tập hiện tại, đặt cơ sở nềnmóng cho quá trình học tập tiếp theo và cao hơn là có thể vận dụng để giải quyết

những tình huống có ý nghĩa trong cuộc sống hàng Trong dạy đọc hiểu văn bản

Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh, giáo viên cần tích hợp kiến thức thuộc

các môn học như: Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân… để giúp học sinh có hiểubiết sâu sắc về tác phẩm đồng thời từ đó rèn luyện được năng lực giải quyết vấnđề

Khi đọc hiểu phần Tiểu dẫn hay phần mở đầu của tác phẩm Tuyên ngôn

độc lập, giáo viên có thể tích hợp kiến thức trong các bài lịch sử đã học hoặc

những kiến thức lịch sử có liên quan đến bài học như: Bài 30 (Lịch sử 10) Chiến tranh giành độc lập của 13 bang thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ - Sự thành lậpHợp chúng quốc Mĩ); Bài 31 (Lịch sử 10) - Cách mạng tư sản Pháp; Bài 4 (Lịch

-sử 11) - Các nước Đông Nam Á (cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX); Bản đồlịch sử các nước Đông Nam Á giành độc lập; Bản Tuyên ngôn độc lập của nước

Mĩ (1776) là văn bản do Jefferson soạn thảo tuyên bố li khai khỏi Anh của 13bang thuộc địa Bắc Mĩ và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của nướcPháp (1791) Từ đó, học sinh có thể lí giải được câu hỏi đặt ra trong giờ học:

Tại sao mở đầu bản Tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh lại trích dẫn hai bản tuyên ngôn của nước Mĩ và của nước Pháp?

Hoặc giáo viên cũng có thể sử dụng kiến thức trong môn Giáo dục công

dân vào quá trình đọc hiểu tác phẩm Tuyên ngôn độc lập: Bài 3 - Công dân bình

đẳng trước pháp luật; Bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản ở lớp 12 để

làm rõ quyền con người và quyền độc lập dân tộc được nói trong tác phẩm

Giáo viên cũng có thể sử dụng kiến thức về địa lí giúp học sinh có thêm

hiểu biết về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm Chẳng hạn tìm hiểu về câu hỏi: Bác

đã đọc tuyên ngôn độc lập vào thời gian nào, ở đâu? Giáo viên có thể trình

chiếu một số hình ảnh vườn hoa Ba Đình (Quảng trường Ba Đình) và giới thiệu

về địa danh này Quảng trường Ba Đình nằm ở phía tây cổng thành cổ Hà Nội.Đầu thế kỉ XX, thực dân Pháp cho san lấp và xây dựng một vườn hoa Nơi đây,

đã trở thành một địa danh gắn liền với dấu mốc lịch sử quan trọng - Bác Hồ đọc

bản tuyên ngôn độc lập Tất cả kiến thức này đều có thể lấy từ Bản đồ Việt Nam(Bài 2 - Địa lí lớp 12: Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ), Bản đồ Hà Nội và quảngtrường Ba Đình (Bài 43 - Địa lí lớp12: Địa lí địa phương).

Việc tích hợp kiến thức thuộc các môn học khác nhau đưa vào dạy đọc

hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập sẽ giúp các em có kiến thức nền để giải quyết

được những câu hỏi định hướng học tập của giáo viên trong giờ học Từ đó, các

em dễ dàng hiểu và chiếm lĩnh được những đơn vị kiến thức về nội dung vànghệ thuật của tác phẩm Và những kiến thức tích hợp từ các môn khác nhauđược đưa vào phục vụ việc đọc hiểu sẽ là những tư liệu quý cho học sinh vậndụng để lí giải, trình bày quan điểm của mình trước những câu hỏi mở trong giờhọc và trong các đề thi

2.3.3 Dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh bằng cách tổ chức các hoạt động dạy học phát triển năng lực

Một giờ học thực sự có hiệu quả hay không phụ thuộc vào cách tổ chứccác hoạt động học tập của giáo viên cho học sinh Để rèn luyện năng lực cho các

em trong đó có năng lực giải quyết vấn đề thì không thể thiếu các hoạt động học

tập Khi dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập, giáo viên cần thiết phải biết

cách tổ chức hoạt động Đó là cách giáo viên tạo nên những tình huống học tậpđòi hỏi học các em phải giải quyết Từ đó, các em không chỉ lĩnh hội được nộidung cơ bản của tác phẩm mà còn được rèn luyện những năng lực cần thiết chobản thân trong đó có năng lực giải quyết vấn đề

Trước khi vào bài học Tuyên ngôn độc lập, giáo viên có thể sử dụng hoạt

động khởi động nhằm tạo tâm thế học tập cho học sinh Bằng việc sử dụng máychiếu, giáo viên trình chiếu một số hình ảnh liên quan đến sự kiện Bác Hồ đọcbản Tuyên ngôn độc lập hay những hình ảnh về cuộc cách mạng tháng Tám vàngày 2.9.1945 rồi yêu cầu học sinh dự đoán sự kiện lịch sử thông qua hình ảnh

Từ đó, giáo viên dẫn dắt học sinh đi vào tìm hiểu bài học

Ở hoạt động hình thành kiến thức mới, thông qua các câu hỏi gợi mở và

tổ chức hoạt động nhóm, giáo viên hình thành năng lực giải quyết vấn đề cho

học sinh Với câu hỏi của giáo viên đưa ra: Tại sao nói Tuyên ngôn độc lập là

một tác phẩm có nhiều giá trị?, học sinh phải vận dụng kiến thức lịch sử, văn

học, văn hóa tư tưởng… mới trả lời một cách thỏa đáng Hay câu hỏi: Tội ác

của thực dân Pháp nêu lên trong tác phẩm gợi nhắc cho ta nhớ đến tội ác của

kẻ thù nào đã từng xâm lược nước ta được phản ánh trong văn học Từ đó em hãy đưa ra những nhận xét của bản thân về bản chất của những kẻ đi xâm lược?

Đây là câu hỏi yêu cầu học sinh vận dụng những kiến thức đã học trong Tuyên

ngôn độc lập của Hồ Chí Minh và Bình ngô đại cáo của Nguyễn Trãi để giải

quyết tình huống mới “nhận xét của bản thân về bản chất của những kẻ đi xâm

lược”

Trong hoạt động củng cố, việc sử dụng câu hỏi: Lí giải tại sao bản Tuyên

ngôn độc lập là một áng văn chính luận có sức lay động sâu sắc hàng chục trái tim con người Việt Nam? Hãy vẽ sơ đồ tư duy tóm tắt nội dung tác phẩm? đòi

hỏi học sinh phải tư duy phải thu thập thông tin, lựa chọn phương án tối ưu vàbiện giải, thực hiện phương án đã lựa chọn bằng ngôn ngữ cá nhân hay sơ đồhóa được

Với hoạt động vận dụng và nâng cao, giáo viên có thể giao những bài tập gợi

mở yêu cầu học sinh phải thu thập thông tin để có thể giải quyết được vấn đề nêu ra

ở câu hỏi:

- Bản tuyên ngôn độc lập có ý nghĩa như thế nào với thời đại ngày nay ?

- Tìm đọc bản tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ và tuyên ngôn Nhânquyền và Dân quyền của nước Pháp

- Nhận xét về Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh, có ý kiến cho rằng:

“Tuyên ngôn độc lập là một văn kiện lịch sử vô giá” Ý kiến khác lại khẳng định: “Tuyên ngôn độc lập là một áng văn nghị luận mẫu mực” Từ việc cảm nhận về giá trị của bản Tuyên ngôn độc lập, anh/ chị hãy làm rõ ý kiến trên.

Như vậy, thông qua những giải pháp trên, trong giờ đọc hiểu văn bản

Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh, chúng ta hoàn toàn có thể hình thành

năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh một cách hiệu quả

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

Sau khi thực hiện những tiết dạy đọc hiểu văn bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ

Chí Minh, bản thân tôi thấy được giờ học bớt khô khan, kiến thức của tác phẩm cầntruyền đạt đến học sinh một cách dễ dàng Đa số học sinh nắm được giá trị nội dung

và giá trị nghệ thuật của tác phẩm Các em còn được rèn luyện kĩ năng giải quyếtnhững tình huống có vấn đề trong bài học để từ đó có khả năng giải quyết những vấn

đề đạt ra trong học tập và trong đời sống

Sau khi tiến hành dạy học thực nghiệm giáo án đọc hiểu Tuyên ngôn độc lập

của Hồ Chí Minh theo hướng rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề ở lớp 12A1, sosánh với các lớp 12A4 và các lớp cùng khối học theo cách thông thường thì thấy có

kết quả Dưới đây là mẫu kết quả so sánh giữa việc dạy đọc hiểu văn bản Tuyên

ngôn độc lập theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 ở

trường THPT Thường Xuân 2 với cách dạy đọc hiểu thông thường

trọng cùng những giá trị to lớn của tác phẩm Tuyên ngôn độc lập.

Thứ hai, học sinh có được hiểu biết toàn diện hơn về bài học Không chỉ cókiến thức tác phẩm, học sinh cũng sẽ dễ nhận thấy được tài năng và sự đóng góp tolớn của tác giả Hồ Chí Minh cho nền văn học Việt Nam hiện đại về thể loại văn học

Thứ ba, đọc hiểu Tuyên ngôn độc lập theo hướng phát hình thành năng

lực giải quyết vấn đề, các em còn có những kĩ năng quan trọng để tìm hiểunhững văn bản thuộc thể loại văn nghị luận - thể loại hay nhưng không dễ vớihọc sinh cũng như có thêm năng lực cần thiết khi giải quyết những vấn đề đặt ra trong học tập và trong đời sống