GIÚP HS rèn LUYỆN kỹ NĂNG GIẢI QUYẾT câu hỏi NGHỊ LUẬN văn học TRONG đề THI THPT QUỐC GIA 2019

Đó là dạng đề khá mới mẻ và cũng không dễ dàngchinh phục nhất là với học sinh không chịu trang bị cho mình nền tảng kiến thức về tácgiả, tác phẩm vững chắc.Là một GV giảng dạy môn Ngữ vă

Cơ sở lý luận và thực tiễn

Cơ sở lý luận

Cơ sở thực tiễnThực trạng và hậu quảThực trạng vấn đềHậu quả vấn đềGiải pháp thực hiệnHướng dẫn HS tìm hiểu đề

Tìm hiểu chung về đề minh họa môn Văn 2019Tìm hiểu chi tiết về câu hỏi nghị luận văn học ( Câu 2 phần Làmvăn) trong đề minh họa 2019

2 2 3 3 4 4 4 4 5 6 6 6 7 8 8 11

12 15

16 17 17 17 18

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Những năm gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày càng chú trọng nhiều hơn đếnviệc nâng cao chất lượng giáo dục ở các cấp học nhằm cung cấp tri thức, kỹ năng toàndiện cho người học Nghị quyết số 29/NQ-TW Hội nghị trung ương 8 khóa XI về đổi mới

căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ: “Tiếp tục tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền đạt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực” Nhận thức được tầm quan

trọng của việc tăng cường đổi mới kiểm tra, đánh giá thúc đẩy đổi mới phương pháp dạyhọc, gần đây, kỳ thi THPT Quốc gia luôn đổi mới đề thi từ hình thức thi đến cấu trúc vàphạm vi kiến thức, kỹ năng của đề Trong thời đại số, việc thay đổi để phù hợp, thíchứng tốt hơn luôn luôn cần thiết bởi không đổi mới là giẫm chân tại chỗ, đồng nghĩa vớiloại khỏi quy luật đổi thay đến chóng mặt của đời sống Đổi mới đề thi văn không nằmngoài quy luật đó

Ngữ văn trở thành môn thi duy nhất thi theo hình thức tự luận trong kỳ thi THPTQuốc gia hiện nay Do vậy, việc trang bị cho HS những kiến thức môn học đầy đủ là vôcùng cần thiết nhưng rèn luyện cho HS kỹ năng làm bài, kỹ năng tạo lập văn bản nghịluận văn học lại càng cần thiết hơn Thực tế cho thấy, rất nhiều HS dù đã năm vững kiếnthức nhưng khi bắt tay vào làm bài lại lúng túng, không biết cách triển khai, không biếtviết từ đâu, như thế nào, cá biệt có những em còn để giấy trắng do đó kết quả đạt đượckhông khả quan

Trong cấu trúc đề thi THPT Quốc gia môn Ngữ văn, câu nghị luận văn học chiếm50% tổng số điểm toàn bài (5,0/10,0 điểm) Vì thế, khi ôn thi cho HS bên cạnh việc rènluyện cho các em kỹ năng giải quyết các câu hỏi phần đọc hiểu; kỹ năng viết đoạn vănnghị luận xã hội 200 chữ thì việc hướng dẫn các em giải quyết câu nghị luận văn học làtối quan trọng để có thể đạt được kết quả cao nhất

So với cấu trúc đề thi môn Ngữ văn những năm gần đây, nhất là năm 2018, đề thinăm 2019 về cơ bản không có nhiều khác biệt Thay đổi lớn nhất chính là câu 2 phần làmvăn (tức câu nghị luận văn học) Nếu trong đề thi năm 2018 câu nghị luận văn học yêucầu học sinh vận dụng kiến thức trong hai lớp là lớp 11 và lớp 12 thì trong đề tham khảo

2019 của Bộ chỉ hỏi duy nhất kiến thức nằm trong chương trình lớp 12 Mặt khác yêu cầucủa đề là cảm nhận/phân tích 2 vấn đề trong nội bộ tác phẩm để từ đó rút ra nhận xét,

2

kết luận theo định hướng cho trước Đó là dạng đề khá mới mẻ và cũng không dễ dàngchinh phục nhất là với học sinh không chịu trang bị cho mình nền tảng kiến thức về tácgiả, tác phẩm vững chắc.

Là một GV giảng dạy môn Ngữ văn đã gần 20 năm, đang trực tiếp ôn thi cho HSlớp 12 tại trường THPT Triệu Sơn 2, nhằm đáp ứng nhiệm vụ dạy và học chuẩn bị cho kỳthi, tôi nhận thấy rèn luyện kỹ năng làm bài cho HS nhất là kỹ năng làm bài nghị luận văn

học là rất quan trọng và cần thiết Đó cũng là động lực thôi thúc tôi lựa chọn đề tài: GIÚP

HS RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIẢI QUYẾT CÂU HỎI NGHỊ LUẬN VĂN HỌCTRONG ĐỀ THI THPT QUỐC GIA 2019

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

Thực tế nhiều năm làm công tác ôn thi và chấm thi Tốt nghiệp THPT, THPT Quốcgia tôi nhận thấy câu hỏi nghị luận văn học là câu khó đạt được điểm cao nhất, cũng làcâu khiến không ít HS lúng túng, có khi để trống, để trắng không làm câu này Trong khi

đó, mấy năm gần đây, phần yêu cầu của câu hỏi này có những thay đổi không ít nhằmmục đích không chỉ đánh giá đúng năng lực thí sinh, tránh tình trạng sao chép máy móctài liệu mà còn có khả năng phân loại đối tượng nhằm xét tuyển Đại học, Cao đẳng

Nghiên cứu đề tài: GIÚP HS RÈN LUYỆN KỸ NĂNG GIẢI QUYẾT CÂU HỎI

NGHỊ LUẬN VĂN HỌC TRONG ĐỀ THI THPT QUỐC GIA 2019 là nhu cầu bức thiếtđối với người viết để ôn luyện và trang bị cho những HS lớp 12 đang chuẩn bị bước vào

kỳ thi THPT Quốc gia năm nay những kiến thức và kỹ năng quan trọng nhất để giải quyếtcâu hỏi nghị luận văn học phần làm văn nhằm đạt được kết quả cao nhất không chỉ để xéttốt nghiệp mà còn xét tuyển vào các trường đại học, cao đẳng khối C, D, C20 như mongmuốn Bên cạnh đó, thông qua đề tài này, tôi muốn được chia sẻ, giao lưu, trao đổi kinhnghiệm với anh, chị, em, bạn bè, đồng nghiệp để học hỏi, trau dồi thêm sự hiểu biết vàđạt được kết quả cao hơn trong công việc của mình

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài chỉ giới hạn trong phạm vi kỹ năng giải quyết câunghị luận văn học (câu 2 phần Làm văn) trong đề thi THPT Quốc gia năm 2019 theo đềminh họa của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 6/12/2018 Đây là dạng đề khá mới bởi đãđược “lạ hóa” so với cách ra đề của những năm trước

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Điều tra

- Thống kê, phân tích, tổng hợp

- Thực nghiệm

2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1.1 Cơ sở lý luận

Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số

16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/6/2006 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã nêu: “Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học, bồi dưỡng cho HS phương pháp tự học, khả năng hợp tác, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho HS” Việc giảng dạy môn Ngữ văn

cũng không ngoại lệ

HS lớp 12 là những HS cuối cấp THPT, chuẩn bị bước vào ngưỡng cửa lựa chọnnghề nghiệp, định hướng cho tương lai nên việc ôn luyện cho các em có một vị trí hết sứcquan trọng: vừa phải tổng kết được những kiến thức, kĩ năng đã được học tập, rèn luyệntrong quá trình học, vừa phải chuẩn bị cho các kỳ thi, tạo tâm thế, tiềm lực cho các emlên bậc Đại học hoặc đi vào cuộc sống thực tế

Nghị luận nói chung, nghị luận về một tác phẩm Văn học nói riêng có vị trí rất quantrọng trong chương trình Tập làm văn lớp 12 nhất là trong cấu trúc đề thi THPT Quốcgia Nghị luận văn học là một dạng nghị luận mà các vấn đề đưa ra bàn luận là các vấn đềvăn học: tác phẩm, tác giả, thời đại văn học, trào lưu, khuynh hướng sáng tác, phong cáchnghệ thuật của tác giả hoặc các giá trị về nội dung, nghệ thuật của một tác phẩm cụ thể.Xuất phát từ đặc trưng của văn học: có tính hình tượng, hàm súc, đa nghĩa; là nghệ thuậtngôn từ; là phương tiện chuyển tải những tư tưởng, tình cảm của nhà văn để từ đó mangđến nội dung giáo dục sâu sắc về tình cảm, thẩm mĩ cho người đọc Do vậy, khi làm bàinghị luận văn học, người viết phải phát hiện được các giá trị nội dung tư tưởng và nghệthuật thẩm mĩ, nền cảm xúc, của tác phẩm, tác giả đồng thời thể hiện được năng lực cảmthụ, thưởng thức văn học của cá nhân

Mặt khác, cũng cần hiểu rằng một tác phẩm văn học ra đời là đứa con tinh thần đượcsinh ra trong quá trình thai nghén đầy cảm xúc; chịu sự chi phối của tư tưởng, quan niệm

và tài năng của tác giả Đồng thời, nó cũng phản ánh một thời đại lịch sử (bối cảnh tácphẩm) trong một hoàn cảnh xã hội nhất định (hoàn cảnh ra đời) Do đó, khi làm bài nghịluận văn học cần huy động tri thức về thời đại của tác giả, về hoàn cảnh ra đời của tácphẩm, về văn học và về tiếng Việt Khi nghị luận về tác phẩm văn học phải đặt tác phẩmvào thời đại mà tác phẩm phản ánh cũng như hoàn cảnh tác phẩm ra đời để thấy rõ giá trị

4

nội dung và nghệ thuật của nó Như vậy, để làm tốt bài nghị luận văn học, cần cho họcsinh hiểu rõ tính chất tổng hợp của kiểu bài này Giáo sư Lê Trí Viễn đã có lời nhắn nhủ:

“Dạy văn lấy cảm làm đầu” Người giáo viên dạy học sinh làm bài văn nghị luận văn họckhông thể nghèo nàn cảm xúc, cũng không thể kém hiểu biết thực tế cuộc sống Cho nênhướng dẫn, gợi ý học sinh trình bày những cảm nhận, đánh giá tác phẩm phải xuất phát từnhững rung cảm thẩm mĩ chân thật; phải biết kết hợp linh hoạt nhiều thao tác lập luận;phát huy tính tích cực, sáng tạo của cá nhân, không gò ép theo khuôn mẫu

2.1.2 Cơ sở thực tiễn

Căn cứ vào đề minh họa môn Ngữ văn của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày6/12/2018 dễ dàng nhận ra điểm mới đáng chú ý của đề thi theo đánh giá của giới nghiêncứu và các Thầy Cô đang trực tiếp giảng dạy là độ khó giảm (nội dung kiến thức chỉ tậptrung ở chương trình 12, không có nội dung chương trình lớp 10 và lớp 11), yêu cầu đãđược “lạ hóa” ở câu nghị luận văn học

Điểm đáng chú ý thứ nhất là, độ khó đề minh họa môn Văn năm 2019 giảm so với năm

2018 và nội dung đề thi không xuất hiện kiến thức lớp 10 và lớp 11: kiến thức Tiếng Việt

và Văn học phần Đọc hiểu, phần viết đoạn văn cho đến phần viết bài nghị luận văn học.Phần Đọc hiểu vẫn gồm 4 câu hỏi nhưng tập trung vào kiểm tra năng lực đọc và hiểu mụcđích, ý nghĩa văn bản và bày tỏ quan điểm không xuất hiện các câu hỏi kiểm tra kiến thứcnhư thao tác lập luận, phương thức biểu đạt, phong cách ngôn ngữ hay biện pháp tu từ

Điểm đáng chú ý thứ hai là, câu nghị luận văn học đã đổi mới yêu cầu (lạ hóa đề thi) so

với những năm trước đây Xin trích dẫn ra đây để dễ theo dõi:

“Trong truyện ngắn Vợ nhặt, nhà văn Kim Lân hai lần miêu tả cung cách ăn uống của

người vợ nhặt Chiều hôm trước, khi được Tràng đồng ý đãi bánh đúc ở ngoài chợ: “Thế

là thị ngồi sà xuống, ăn thật Thị cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì.” và sáng hôm sau, khi nhận bát “chè khoán” từ mẹ chồng: “Người con dâu đón lấy cái bát, đưa lên mắt nhìn, hai con mắt thị tối lại Thị điềm nhiên và vào miệng.”

(Kim Lân – Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2015, tr.27 và tr.31)

Phân tích hình ảnh người vợ nhặt trong hai lần miêu tả trên, từ đó làm nổi bật sự thay đổicủa nhân vật này

Lưu ý là đây chỉ là một trong các cách lạ hóa đề thi, vừa đảm bảo yêu cầu cơ bản (phân tích hình ảnh người vợ nhặt trong hai lần miêu tả trên) và yêu cầu nâng cao (từ đó làm nổi bật sự thay đổi của nhân vật này) Đồng thời, đề thi cũng đã hướng vào vấn đề trọng

tâm của tác phẩm đó là niềm khao khát hạnh phúc, khao khát hướng về mái ấm, tổ ấm giađình, niềm tin bất diệt vào bản tính lương thiện, tốt đẹp của con người dù ở trong hoàncảnh khốn cùng nhất, cận kề bên bờ vực của cái chết

Ngoài những điểm mới đáng chú ý đã đề cập phía trên thì nhìn chung, từ cấu trúc, thangđiểm,… không có gì thay đổi so với năm vừa rồi (2018) Vì thế, ôn tập cho HS lớp 12 kỹnăng giải quyết câu hỏi này là nhu cầu bức thiết xuất phát từ thực tiễn ôn thi

2.2 THỰC TRẠNG VÀ HẬU QUẢ CỦA VẤN ĐỀ.

2.2.2 Hậu quả của vấn đề.

Có thể thấy kỹ năng tạo lập văn bản nghị luận văn học với học sinh phổ thôngkhông phải là vấn đề mới Tuy nhiên, điều đáng nói là ở chỗ, trong cấu trúc đề thi nămnay, yêu cầu của câu hỏi này đã được làm mới theo hướng “lạ hóa” để phân loại đốitượng thí sinh Vì vậy, thực trạng ấy dẫn đến kết quả như sau:

6

Nhiều Hs lúng túng không biết làm bài nghị luận văn học như thế nào; không ít Hsbăn khoăn đề ra vào những vấn đề nhỏ như vậy lấy gì để viết trong thời gian 120 phút;nhiều HS không biết phải sắp xếp các luận điểm, luận cứ trong bài ra sao, phải tiến hànhcác bước như thế nào trong khi đó câu hỏi này lại chiếm tới 50% điểm toàn bài.

Thực trạng ấy đặt ra vấn đề cần đẩy mạnh hơn nữa việc rèn luyện kỹ năng làm bàivăn nghị luận văn học theo yêu cầu của đề minh họa năm 2019 cho HS trong các tiết ôntập chuẩn bị cho kỳ thi THPT Quốc gia Đó quả là một vấn đề không dễ Đề tài của tôi làmột kinh nghiệm nhỏ để giải quyết câu hỏi đó

2.3 GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN

2.3.1 Hướng dẫn HS tìm hiểu đề.

Tìm hiểu đề là khâu cực kỳ quan trọng và cần thiết để HS tránh được các lỗi cơbản khi làm bài như: lạc đề, lậu đề, lệch đề

2.3.1.1 Tìm hiểu chung về đề minh họa môn Văn 2019

Xin được dẫn ra đề thi minh hoạ năm 2019 môn Ngữ văn của Bộ Giáo dục – Đàotạo công bố ngày 6/12/2018

* Về mặt cấu trúc:

So với đề thi THPT quốc gia năm 2018, đề thi tham khảo không có bất kì sự thay đổi nào

về cấu trúc và thời gian thi Khuôn mẫu này vẫn được duy trì từ năm 2017 cho đến nay

Cụ thể như sau:

– Phần Đọc hiểu (3,0 điểm): gồm 1 đoạn ngữ liệu đi kèm 4 câu hỏi nhỏ Các câu hỏi đượcsắp xếp tuần tự từ cấp độ nhận biết đến vận dụng

– Phần Làm văn (7,0 điểm):

+ Câu viết đoạn văn nghị luận xã hội (2,0 điểm)

+ Câu nghị luận văn học (5,0 điểm)

– Thời gian làm bài: 120 phút

* Về mặt nội dung

– Phần Đọc hiểu: Đề thi tham khảo vẫn giữ nguyên việc sử dụng ngữ liệu nằm ngoài sáchgiáo khoa Sự thay đổi lớn nhất trong phần Đọc hiểu nằm ở cách ra các câu hỏi Câu đầutiên không còn kiểm tra học sinh về các kiến thức tiếng Việt căn bản như thể thơ, phongcách ngôn ngữ, phương thức biểu đạt, thao tác lập luận … như những năm trước Các câuhỏi đều không yêu cầu học sinh có sự học thuộc các kiến thức trong sách giáo khoa Ở đềtham khảo, phần Đọc hiểu yêu cầu học sinh thực hiện chính xác hai thao tác là đọc vàhiểu ngữ liệu Đây là sự thay đổi hết sức lớn, nếu đề thi chính thức vẫn giữ nguyên cách

ra đề như đề tham khảo, học sinh không còn cần phải quá tập trung vào việc học các kiếnthức tiếng Việt

– Phần Làm văn:

+ Câu viết đoạn văn: Đây là câu hỏi duy nhất không chứng kiến bất kì một sự thay đổinào Đề tham khảo vẫn giữ nguyên cách hỏi và hình thức thể hiện của câu hỏi này so với

đề thi THPT quốc gia năm 2018 Học sinh vẫn được yêu cầu viết một đoạn văn nghị luận

xã hội khoảng 200 chữ nghị luận về một vấn đề được trích ra trong ngữ liệu ở phần Đọchiểu Học sinh cần nắm chắc nội dung ngữ liệu phía trên để có thể làm tốt câu hỏi này.+ Câu nghị luận văn học: Giống như phần Đọc hiểu, câu nghị luận văn học trong đề thamkhảo năm 2019 có sự thay đổi rất lớn so với câu nghị luận văn học trong đề thi năm 2018.Nếu năm 2018, câu nghị luận văn học yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức trong hai lớp

là lớp 11 và lớp 12 thì trong đề tham khảo chỉ hỏi duy nhất kiến thức nằm trong chươngtrình lớp 12 Câu nghị luận văn học trong đề tham khảo chỉ hỏi kiến thức nằm trọn vẹntrong một tác phẩm của lớp 12 nhưng vẫn ẩn chứa sự so sánh trong nội tại câu hỏi Còn

về độ khó, câu nghị luận văn học trong đề tham khảo năm 2019 được đánh giá có độ khógần tương đương so với đề thi năm 2018 Không liên hệ với kiến thức 11, chỉ hỏi duynhất kiến thức của lớp 12 nhưng câu hỏi này lại đi sâu vào việc yêu cầu học sinh phân

tích sự thay đổi hình ảnh của nhân vật qua hai lần miêu tả Với câu lệnh như vậy, dù đềbài không yêu cầu nhưng trong quá trình làm bài, học sinh vẫn phải thực hiện thao tác sosánh để làm rõ sự thay đổi của nhân vật.

* Nhận định chung

So với đề thi Ngữ văn kỳ thi THPT quốc gia năm 2018, đề tham khảo năm 2019không có sự thay đổi nào về cấu trúc đề thi mà chỉ chứng kiến sự thay đổi trong việc racâu hỏi và nội dung của từng câu hỏi Nhưng xét trên tổng quan và dựa theo những thôngbáo chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo về phạm vi kiến thức thi thì đề thi tham khảonăm 2019 không hề xuất hiện bất kì một kiến thức nhỏ nào trong chương trình lớp 11 vàlớp 10 Đây thực sự là một câu hỏi lớn cần đặt ra và đi tìm lời giải đáp Bởi nếu dựa vào

đề tham khảo để tiến hành ôn tập kiến thức thì liệu học sinh có thực sự làm tốt được trong

kì thi sắp tới hay không?

2.3.1.2 Tìm hiểu chi tiết về câu hỏi nghị luận văn học ( Câu 2 phần Làm văn) trong

đề minh họa 2019

Trên cơ sở đề minh họa của Bộ, phân tích để HS hiểu một cách sâu sắc, thấu đáonhững yêu cầu về kiến thức, kỹ năng của câu 2, phần làm văn

“Trong truyện ngắn Vợ nhặt, nhà văn Kim Lân hai lần miêu tả cung cách ăn uống của

người vợ nhặt Chiều hôm trước, khi được Tràng đồng ý đãi bánh đúc ở ngoài chợ: “Thế

là thị ngồi sà xuống, ăn thật Thị cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì.” và sáng hôm sau, khi nhận bát “chè khoán” từ mẹ chồng: “Người con dâu đón lấy cái bát, đưa lên mắt nhìn, hai con mắt thị tối lại Thị điềm nhiên và vào miệng.”

(Kim Lân – Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2015, tr.27 và tr.31)

Phân tích hình ảnh người vợ nhặt trong hai lần miêu tả trên, từ đó làm nổi bật sự thay đổicủa nhân vật này

Đây chỉ là một trong các cách lạ hóa đề thi, vừa đảm bảo yêu cầu cơ bản (phân tích hình ảnh người vợ nhặt trong hai lần miêu tả trên) và yêu cầu nâng cao (từ đó làm nổi bật sự thay đổi của nhân vật này) Đồng thời, đề thi cũng đã hướng vào vấn đề trọng

tâm của tác phẩm Cụ thể, thông qua hai lần miêu tả cách ăn uống của người vợ nhặt, họcsinh rút ra được hai mặt tích cách đối lập của nhân vật này trong hai hoàn cảnh khácnhau Một mặt, thiếu lòng tự trọng, mất hết ý tứ của người phụ nữ với cung cách

10

ăn: “Thế là thị ngồi sà xuống, ăn thật Thị cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì.” Một mặt, biết san sẻ khó khăn cùng gia đình, chung vai xây dựng mái ấm qua cung cách ăn: “Người con dâu đón lấy cái bát, đưa lên mắt nhìn, hai con mắt thị tối lại Thị điềm nhiên và vào miệng” Để từ phân tích này đi đến tổng hợp, đánh

giá về sự thay đổi của nhân vật vợ: tính cách của người vợ nhặt đã hoàn toàn thay đổi, từmột cô gái thiếu lòng tự trọng đến một người phụ nữ ý thức được hạnh phúc, đã biết san

sẻ với gia đình trong những ngày đói để cùng hướng về sự sống khi được che chở trongmái ấm gia đình Đó cũng chính là thông điệp chính mà nhà văn Kim Lân muốn gửi gắmthông qua truyện ngắn này và là nội dung trọng tâm của tác phẩm mà đề thi minh họa lầnnày đã hướng vào

Thực chất câu nghị luận văn học trong đề tham khảo chỉ hỏi kiến thức nằm trọnvẹn trong một tác phẩm của chương trình lớp 12 (Tác phẩm Vợ nhặt) nhưng vẫn ẩn chứa

sự so sánh trong nội tại câu hỏi HS không những phải phân tích thấu đáo, kỹ lưỡng từnghình ảnh người vợ nhặt qua 2 lần miêu tả cung cách ăn của thị theo yêu cầu của đề màcòn phải so sánh để thấy được điểm tương đồng, khác biệt giữa chúng từ đó rút ra nhậnxét về sự vận động, sự thay đổi của hình tượng nhân vật người vợ nhặt qua 2 lần miêu tả

Đó cũng là căn cứ quan trọng để định hướng HS cách làm bài đối với những “form” đềtương tự

2.3.2 Hướng dẫn HS cách làm bài.

Từ tình hình thực tiễn của HS lớp 12C4 và 12C5 ở trường THPT Triệu Sơn 2 màtôi đang trực tiếp giảng dạy, ôn tập; từ sự nghiên cứu, tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm củabạn bè, đồng nghiệp trong quá trình giảng dạy qua các đề thi thử được giới thiệu trên cáctrang mạng hay các trường trên địa bàn huyện Triệu Sơn kết hợp với kinh nghiệm thực tếcủa bản thân, tôi đã hướng dẫn HS cách làm bài nghị luận văn học theo dàn ý sau:

MỞ BÀI:

- Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm

- Dẫn dắt vào 2 vấn đề nghị luận mà đề bài yêu cầu và kết luận cần hướng tới

Điều cần lưu ý là:

- Mở bài không chỉ nhằm giới thiệu vấn đề cần nghị luận mà còn phải tạo được sự hấp dẫn,lôi cuốn đối với người đọc (giám khảo) Do đó, mở bài vừa phải đúng, vừa phải hay, sángtạo, độc đáo.

- HS thường gặp rất nhiều khó khăn trong phần mở bài Trong khi đó, “đầu có xuôi, đuôimới lọt” nên GV có thể gợi ý cho HS một vài kiểu mở bài có thể vận dụng linh hoạt chonhiều tác phẩm khác nhau, nhất là đối với những lớp không chuyên chie ôn tập môn văn

để thi xét tốt nghiệp (Lẽ dĩ nhiên luôn khuyến khích sự sáng tạo riêng của HS trong cácbài làm văn của mình)

Ví dụ như tôi đã cung cấp cho HS một vài cách mở bài sau:

Mở bài 1: Đối với tác phẩm thuộc thể loại thơ

“Thơ là người thư ký trung thành của những trái tim” (Đuy Be-lây) Nếu với ngườinghệ sĩ “làm thơ là nắn một cung đàn, ấn một đường tơ, làm rung rinh một đường ánhsáng” thì với người đọc thơ con đường đến đích ngắn nhất là “đi từ trái tim đến trái tim”,

đi tìm sự đồng điệu của tiếng nói tri âm Đọc bài thơ của cũng gợi cho ta một tiếng nóinhư thế, một điệu tâm hồn như thế đặc biệt là các đoạn/khổ thơ: (trích dẫn đoạn thơ cầnnghị luận)

Mở bài 2: dành cho tác phẩm văn xuôi (với dạng đề cảm nhận, phân tích nhân vật)

Nhà văn Nguyễn Minh Châu từng khẳng định: “Văn học và đời sống là nhữngvòng tròn đồng tâm mà tâm điểm là con người” Quả thực, dù gián tiếp hay trực tiếp conngười luôn là đối tượng trung tâm trong các tác phẩm văn học Đó có thể là một cáchnhìn, cách cảm, cách nghĩ trước cuộc đời; là một số phận éo le, một mảnh đời bất hạnhhay một tính cách điển hình qua đó gửi gắm ước mơ, khát vọng, tâm tư, tình cảm củangười nghệ sĩ đối với con người và cuộc đời Có lẽ đó cũng là ấn tượng sâu sắc nhất đọnglại trong tâm trí độc giả khi đọc tác phẩm Ta chưa quên một (tên nhân vật)trong tácphẩm với số phận càng không thể quên (tên nhân vật cần nghị luận) với được thểhiện qua (trích dẫn phần yêu cầu của đề)

Hoặc tùy từng đề bài cụ thể mà hướng dẫn các em cách mở bài tương ứng

THÂN BÀI:

12

- Luận điểm thứ nhất: Khái quát chung về chủ đề, nội dung cảm hứng bao trùm toàn bộ

tác phẩm từ đó giới thiệu vào vị trí, nội dung khái quát của vấn đề cần nghị luận

HS nên xuất phát từ nhan đề, đề tài, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm hoặc đặcđiểm nổi bật trong phong cách nghệ thuật của tác giả để từ đó khái quát về chủ đề, tưtưởng, nội dung cảm hứng của tác phẩm

- Luận điểm thứ hai: Cảm nhận/phân tích cụ thể từng vấn đề theo yêu cầu của đề bài.

Đó có thể là 2 đoạn/khổ thơ, 2 đoạn văn, 2 chi tiết, hai hình ảnh trong nội bộ một tácphẩm trong chương trình Ngữ văn 12 Lẽ dĩ nhiên muốn làm tốt, các em cần phải nắmchắc, nắm kỹ và đầy đủ kiến thức trọng tâm của tác phẩm cả về mặt nội dung cũng như

về mặt nghệ thuật

Cần lưu ý:

+ Đối với thể loại thơ trữ tình khi phân tích cần bám sát các phương diện ngônngữ, hình ảnh thơ, âm hưởng nhịp điệu của đoạn thơ, cách gieo vần, ngắt nhịp, các biệnpháp tu từ nghệ thuật cũng như thể loại của thi phẩm

+ Đối với thể loại văn xuôi cần chú ý đó là ngôn ngữ của ai?( ngôn ngữ tác giả hayngôn ngữ nhân vật), là ngôn ngữ đối thoại hay độc thoại nội tâm? Xuất hiện trong ngữcảnh nào? Là lời kể hay lời tả để tái hiện và thể hiện điều gì? Có vai trò, ý nghĩa như thếnào trong việc thể hiện chủ đề tư tưởng của tác phẩm? Đồng thời các em cũng cần chú ýđến kiểu câu, các thủ pháp, biện pháp nghệ thuật được sử dụng để thệ hiện nội dung.Sau khi phân tích, cảm nhận mỗi vấn đề nghị luận cần có những tiểu kết để đánh giá,thâu tóm lại những nội dung đã được trình bày

- Luận điểm thứ ba: Nêu đánh giá, nhận xét chung về 2 vấn đề đã được nghị luận ở

trên

+ Trước hết cần so sánh để rút ra điểm tương đồng và khác biệt giữa hai đối tượngnghị luận hoặc mối quan hệ, liên hệ giữa chúng trong việc thể hiện chủ đề, tư tưởng củatác phẩm Có thể lý giải một cách ngắn gọn nếu cần thiết

+ Từ đó rút ra nhận xét theo yêu cầu của đề bài Có thể giải thích ngắn gọn cáckhái niệm, thuật ngữ văn học nếu cần ( ví như cái tôi trữ tình, tinh thần bi tráng, tính cổ

điển và hiện đại, cảm hứng lãng mạn, phong cach nghệ thuật của tác giả, tính sử thi )sau đó nhận xét về vấn đề đó được thể hiện như thế nào qua 2 vấn đề đã được nghị luận ởtrên.

KẾT BÀI

- Đánh giá chung về vấn đề nghị luận

- Khẳng định giá trị của tác phẩm, cũng như tài năng, cá tính sáng tạo của tác giả

Trên đây chỉ là dàn ý có tính chất định hướng về mặt ký năng giúp các em biếtcách giải quyết câu hỏi nghị luận văn học trong đề thi THPT Quốc gia mà thôi Điều cơbản và quan trọng là muốn làm bài tốt và đạt kết quả cao nhất các em phải nắm thật kỹ,thật sâu, thật đầy đủ, thấu đáo kiến thức về tác giả, tác phẩm Có như vậy các em mới có

đủ “da”, đủ “thịt” để đắp cho những khung xương có sẵn

2.3.3 Tổ chức cho HS luyện tập qua các đề được biên soạn theo cấu trúc đề minh họa.

- Gớt từng nói: “Mọi lý thuyết chỉ là màu xám, chỉ có cây đời mãi mãi xanh tươi”.

Trên cơ sở dàn ý đã hướng dẫn hs, tôi cung cấp cho các đề bài cụ thể để các em thựchành từ đó củng cố, khắc sâu kiến thức về tác phẩm cũng như kỹ năng làm bài, kỹ năngtạo lập văn bản nghị luận văn học

- Trong chương trình Ngữ văn 12 có 12 đơn vị tác phẩm, đoạn trích nằm trongphần trọng tâm ôn tập bao gồm:

Tuyên ngôn độc lập – Hồ Chí Minh

Tây tiến – Quang Dũng

Người lái đò sông Đà – Nguyễn Tuân

Ai đã đặt tên cho dòng sông- Hoàng Phủ Ngọc Tường

14

Hồn Trương Ba, da hàng thịt – Lưu Quang Vũ

Chiếc thuyền ngoài xa – Nguyễn Minh Châu

Mỗi đơn vị tác phẩm, đoạn trích Hs có thể luyện tập một vài lần với nhiều vấn đềkhác nhau Điều quan trọng là chỉ khi HS bắt tay vào làm bài, thầy cô chấm, sửa và nhậnxét từng bài làm thật cụ thể, tỉ mỉ các em mới nhớ lâu, nhớ kỹ và như vậy mới có thể tiến

bộ, đạt được kết quả khả quan hơn

Bên cạnh đó một số tác phẩm văn học lớp 11, HS cũng cần chú ý như:

Chữ người tử tù – Nguyễn TuânHai đứa trẻ –Thạch Lam

Chí phèo – Nam CaoTràng giang – Huy CậnVội vàng – Xuân DiệuĐây thôn Vĩ Dạ – Hàn Mặc Tử

Từ ấy – Tố HữuChiều tối – Hồ Chí Minh

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

Trong năm học 2018-2019 tôi được Ban giám hiệu Trường THPT Triệu Sơn 2phân công giảng dạy môn Ngữ văn ở 4 lớp trong đó có 2 lớp 12 là 12C4 ( thi môn văn đểxét tốt nghiệp) và 12C5 ( Lớp cơ bản theo định hướng khối D, thi môn văn vừa để xét tốtnghiệp vừa để xét tuyển Đại học, Cao đẳng vào các trường tương ứng) Kể từ khi BộGiáo dục công bố đề thi minh họa, cùng với quá trình giảng dạy, cung cấp kiến thức cho

Hs theo phân phối chương trình, tôi đã tiến hành ôn tập, rèn kỹ năng làm bài cho các em,nhất là kỹ năng làm bài văn nghị luận văn học bằng các đề luyện tập, thực hành Qua cáclần thi khảo sát chất lượng theo định hướng THPT Quốc gia mà nhà trường tổ chức, kếtquả mà 2 lớp tôi trực tiếp giảng dạy đạt được có những tiến bộ rõ rệt như sau (những kếtqủa này đều có trong thống kê của nhà trường qua mỗi lần thi cụ thể)

Điểm TB lần 1 Điểm TB lần

2

Điểm TB lần 3

Điểm TB lần

4

Điểm TB lần 5

Từ những nghiên cứu trên có thể rút ra kết luận như sau:

Đóng góp của đề tài là ở chỗ: giúp HS tăng cường rèn luyện kỹ năng giải quyết câuhỏi nghị luận văn học trong đề thi THPT Quốc gia để các em đạt được kết quả cao nhấttrong kỳ thi THPT Quốc gia sắp tới

Rèn luyện kỹ năng làm bài thi môn ngữ văn nói chung, kỹ năng tạo lập văn bảnnghị luận văn học nói riêng trong các tiết ôn tập chuẩn bị cho kỳ thi THPT Quốc gia là rấtcần thiết và có tính thực tiễn cao Việc rèn luyện này không chỉ giúp các em có được kỹnăng quan trọng khi làm bài mà còn giúp các em đạt được kết quả cao nhất trong kỳ thi

để xét tuyển theo nguyện vọng của mình

3.2 KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT.

- Bộ Giáo dục và Đào tạo cần sớm đưa ra đề thi minh họa và hướng dẫn cụ thể nội dung

ôn tập để GV, HS chủ động và có thời gian ôn tập tốt hơn

- Tăng cường các tiết ôn tập và tổ chức thi, chấm thi nghiêm túc cho HS lớp12 để khảosát chất lượng HS từ đó có kế hoạch ôn luyện cho phù hợp

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 28 tháng 05 năm 2019

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của tôiviết, không sao chép nội dung của ngườikhác

16

Người thực hiện

Hoàng Thị Huyên

THƯ MỤC THAM KHẢO

1 Nhiều tác giả, Chuẩn kiến thức, kỹ năng Ngữ Văn 10,NXBGDVN,H,2010

2 Nhiều tác giả, Chuẩn kiến thức, kỹ năng Ngữ Văn 11,NXBGDVN,H,2010

3 Nhiều tác giả, Chuẩn kiến thức, kỹ năng Ngữ Văn 12,NXBGDVN,H,2010

4 Phan Trọng Luận (Chủ biên), Ngữ Văn 12, NXBGD,H,2009

5 Nguồn từ Internet