Thiết kế một số nội dung tổ chức cho học sinh tự học phần sinh thái học nhằm rèn luyện năng lực tự học cho học sinh

Lý do chọn đề tàiĐiều 27.1 Luật giáo dục của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam xácđịnh: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện vềđạo đức, trí tuệ, t

MỤC LỤC

Trang

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 4

1 Mở đầu 5

1.1 Lý do chọn đề tài 6

1.2 Xác định mục đích nghiên cứu 6

1.3 Đối tượng nghiên cứu 6

1.4 Phương pháp nghiên cứu 6

1.5 Những điểm mới của SKKN

2 Nội dung 6

2.1 Cơ sở lí luận 6

2.1.1 Khái niệm tự học 6

2.1.2 Một số KN tự học cần rèn luyện cho HS THPT 6

2.1.3 Vai trò của tự học 7

2.1.4 Bản chất của việc tự học 7

2.1.5 Các hình thức tự học 7

2.1.6 Biểu hiện của việc tự học tốt 9

2.1.7 Những khó khăn của HS khi tiến hành tự học 9

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi nghiên cứu 9

2.2.1 Nội dung chương trình SGK Sinh học 12 9

2.2.2 Về phía GV 9

2.2.3 Về phía HS 10

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 10

2.3.1 CHƯƠNG 1 TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC PHẦN SINH THÁI HỌC RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH 10

2.3.1.1 Phân tích Logic cấu trúc nội dung phần Sinh thái học chương trình Sinh học 12 THPT 10

2.3.1.2 Quy trình tổ chức học sinh tự học 11

2.3.1.3 Ví dụ minh họa quy trình tổ chức học sinh tự học 12

2.3.1.3.1 Ví dụ tổ chức HS tự học rèn luyện kỹ năng tóm tắt nội dung bài học 12

2.3.1.3.2 Ví dụ tổ chức HS tự học rèn luyện kỹ năng diễn đạt nội dung bài học: 13

2.3.1.3.3 Ví dụ tổ chức HS tự học rèn luyện kỹ năng phân tích nội dung bài học 14

2.3.1.3.4 Ví dụ tổ chức HS tự học rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức đã học 14

2.3.1.3.5 Ví dụ tổ chức HS tự học rèn luyện kỹ năng sát nhập nội dung kiến thức 15

2.3.2 CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ MỘT SỐ NỘI DUNG TỔ CHỨC HỌC SINH TỰ HỌC PHẦN SINH THÁI HỌC CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC 12 THPT 16

để thiết kế các hoạt động dạy học rèn luyện kỹ năng tự học cho HS 16 2.3.2.2 Thiết kế các nội dung tổ chức HS tự học phần Sinh thái học

chương trình Sinh học 12 THPT 17

2.3.2.2.1 Rèn luyện kỹ năng tóm tắt nội dung bài học 17

2.3.2.2.2 Rèn luyện KN diễn đạt nội dung bài học 19

2.3.2.2.3 Rèn luyện KN phân tích nội dung bài học 19

2.3.2.2.4 Rèn luyện KN vận dụng kiến thức đã học 20

2.3.2.2.5 Rèn luyện KN sát nhập nội dung kiến thức 21

2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động giáo dục, bản thân đồng nghiệp, và nhà trường 22

2.4.1 Phân tích định tính 22

2.4.2 Phân tích định lượng 23

3 Kết luận và kiến nghị 23

3.1 Kết luận 23

3.1.1 Nội dung 23

3.1.2 Ý nghĩa 24

3.1.3 Hiệu quả 24

3.2 Kiến nghị 24

TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

1 Mở đầu 1.1 Lý do chọn đề tài

Điều 27.1 Luật giáo dục của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam xácđịnh: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện vềđạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cánhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt NamXHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân…”

Điều 28.2 Luật giáo dục xác định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phảiphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặcđiểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làmviệc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác độngđến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Để đáp ứng nhu cầu đào tạo những con người năng động, sáng tạo, có kiếnthức sâu rộng đòi hỏi giáo dục phải đổi mới cả nội dung và phương pháp Chiếnlược phát triển giáo dục 2001-2010 (ban hành kèm theo theo quyết định số201/2001/QĐ-TTG ngày 28 tháng 12 năm 2010 của Thủ tướng chính phủ, ởmục 5.2 ghi rõ

Để đạt được mục tiêu đề ra, đổi mới giáo dục cần phải thực hiện đồng bộ ở

ba khâu: mục tiêu, nội dung và phương pháp Bên cạnh mục tiêu, nội dungchương trình đã, đang được đổi mới và ngày càng hoàn thiện thì yêu cầu đổi mớiphương pháp (PP) và hình thức tổ chức dạy học là điều quan trọng

Dù áp dụng bất kì phương pháp dạy học (PPDH) nào thì dạy học đều hướngtới việc tổ chức cho học sinh (HS) chủ động đi tìm hiểu và vận dụng được kiếnthức Vậy tự học có vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình học tập ở HS.Không có một phương pháp dạy nào tốt hơn là rèn luyện cho HS kỹ năng tự học,

tự tìm tòi kiến thức Tự học phát huy tính tự giác, tích cực chiếm lĩnh tri thứccủa HS, tự học là điều kiện cần để thực hiện nhiệm vụ giáo dục ở các trườngtrung học phổ thông (THPT)

Ước mơ của học sinh và gia đình học xong cấp 3 rồi sẽ đỗ đạt được vào đạihọc Với cấu trúc đề thi bây giờ kiến thức ở cả 3 khối 10, 11, 12 thật khó để cóthể để học ở trường, lớp, một trong những giải pháp đó là phương pháp tự họccủa học sinh như thế nào cho hiệu quả

Ở chương trình Sinh học 12, phần Sinh thái học có vai trò quan trọng trongchương trình, đây là phần học rất lý thú nghiên cứu về các mối quan hệ thốngnhất giữa sinh vật thuộc các mức độ tổ chức khác nhau với môi trường (MT).Nội dung kiến thức của phần Sinh thái rất gần gũi, gắn liền MT sống xungquanh Như vậy, để đạt được mục đích của phần này, người GV cần tổ chứccho HS tự khám phá, khắc sâu và vận dụng được tri thức một cách khoa họcnhất

Xuất phát từ những lý do chủ yếu trên, tôi quyết định chọn nghiên cứu đề tài

“Thiết kế một số nội dung tổ chức học sinh tự học phần Sinh thái học nhằm rèn luyên năng lực tự học cho học sinh trong chương trình Sinh học 12 THPT” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm cho mình.

1.2 Xác định mục đích nghiên cứu

Thiết kế một số nội dung nhằm rèn luyện cho HS kỹ năng (KN) tự học trongdạy – học phần Sinh thái học chương trình Sinh học 12 THPT, góp phần nângcao chất lượng học tập môn Sinh học

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Thiết kế một số nội dung rèn luyện KN tự học trong dạy học phần Sinhthái học chương trình Sinh học 12 THPT

- Đối tượng khảo sát, thực nghiệm

HS khối 12 trường THPT Hậu lộc 1 – Thanh hoá

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: đọc, phân tích các loại tài liệu có liênquan tới đề tài

- Phương pháp chuyên gia: trao đổi với các chuyên gia có hiểu biết về nộidung của sáng kiến kinh nghiệm

- Phương pháp điều tra: thông qua quan sát, dự giờ; phỏng vấn, trao đổi; phátphiếu điều tra đối với GV và HS ở trường THPT Hậu lộc 1

- Phương pháp thực nghiệm: tiến hành dạy thực nghiệm sư phạm tại một sốlớp 12 ở trường THPT Hậu lộc 1, phân tích định tính (quan sát thái độ HS,phỏng vấn HS) và phân tích định lượng (cho HS làm bài kiểm tra; thống kê, xử

lý số liệu) để rút ra những nhận xét, kết luận về tính khả thi và hiệu quả của đề tài

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.

2 Nội dung

2.1 Cơ sở lí luận.

2.1.1 Khái niệm tự học

Việc đưa ra khái niệm tự học đã được nhiều tác giả đề cập đến:

Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời rất quan tâm đến vấn đề tự học – tự đàotạo Người đã chỉ ra rằng: “Tự học là sự nỗ lực của chính bản thân người học, sựlàm việc của bản thân người học một cách có kế hoạch trên tinh thần tự độnghọc tập, lại còn cần phải có môi trường (tập thể để thảo luận) và quản lý chỉ đạogiúp vào” Trong cuốn “Sửa đổi lối làm việc” Bác đã nhấn mạnh: “Cách học tập,phải lấy tự học làm cốt, phải biết tự động học tập”

Nguyên bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Minh Hiển cho rằng: “Tựhọc là một khâu rất quan trọng trong quá trình giáo dục, góp phần hình thành vànâng cao năng lực, phẩm chất cho HS, sinh viên đặc biệt là trong điều kiện hiệnnay

Như vậy, tự học là quá trình đòi hỏi người học phải nỗ lực tối đa, tích cực, chủ động, sáng tạo để chiếm lĩnh tri thức bằng hoạt động của chính mình nhằm đạt được mục đích đã đề ra từ trước.

2.1.2 Một số KN tự học cần rèn luyện cho HS THPT

Theo GS.TS Đinh Quang Báo và Nguyễn Đức Thành, trong tài liệu phươngpháp giảng dạy Sinh học đã nêu ra một số KN cơ bản của HS khi làm việc vớiSGK:

- KN tách nội dung bản chất từ tài liệu đọc được

- KN phân loại tài liệu đọc được.

- KN trả lời câu hỏi dựa trên tài liệu đọc được

- KN lập dàn bài khi đọc SGK

- KN soạn đề cương

- KN làm tóm tắt tài liệu đọc được

- KN đọc và phân tích bảng số liệu, biểu đồ, đồ thị, hình vẽ trong SGK.Theo Nguyễn Duân đã xác định các KN làm việc với SGK bao gồm:

- Nhóm KN làm việc với kênh chữ: KN tìm ý chính, KN tóm tắt, KN lậpdàn ý, KN lập bảng, KN lập sơ đồ

- Nhóm KN làm việc với kênh hình trong SGK: KN khai thác thông tintranh ảnh trong SGK, KN khai thác thông tin sơ đồ trong SGK, KN khai thácthông tin đồ thị trong SGK, KN khai thác thông tin từ bảng trong SGK, KN vậndụng thông tin từ SGK

Thông qua nghiên cứu việc phân loại các KN trên và mục tiêu giáo dục hiện nay, trong đề tài này tôi sẽ tập trung rèn luyện cho HS các KN sau:

- KN tóm tắt nội dung bài học.

- KN diễn đạt nội dung bài học.

- KN phân tích nội dung bài học.

2.1.4 Bản chất của việc tự học

Mỗi chúng ta đều nhận thấy rằng muốn làm tốt một việc gì dù nhỏ, đơn giảncũng cần có sự nỗ lực, phấn đấu của bản thân Việc học tập cũng vậy, HS sẽ trởthành cái máy ghi âm lời thầy cô và cũng chóng quên nếu không biến những trithức ấy thực sự là của mình

Bản chất của quá trình tự học là không có sự hướng dẫn trực tiếp của GV nêntất yếu đòi hỏi sự nỗ lực, tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS

2.1.5 Các hình thức tự học

* Tự học hoàn toàn (không có GV): Người học tự mày mò, tự học qua tài

liệu, thực tiễn, tự rút kinh nghiệm một cách độc lập không có sự hướng dẫn của

GV Hình thức học tập này đòi hỏi người học phải có sự say mê khám phá tri

Tự học khi kết thúc chương

Tự học khi kết thúc phần

Hình thành

kiến thức mới

Tự học khi kết thúc môn học

* Tự học qua tài liệu hướng dẫn: Người học tự tìm hiểu thông tin qua sách,

báo, giáo trình, từ đó hình thành tư duy và KN Đây là cách học mà chúng ta cầnchú ý vì cách học này giúp ta xây dựng cách học tập suốt đời Cách học nàycũng gặp phải nhược điểm là trong lúc tự nghiên cứu gặp khó khăn, vướng mắcbản thân không tự giải quyết được

* Tự học có GV ở xa hướng dẫn qua phương tiện truyền thông: Đây là cách

học mà người học có sự trao đổi, hướng dẫn của GV từ xa trong việc giải quyếttình huống, làm bài, kiểm tra, đánh giá Tuy nhiên, người học cũng gặp khókhăn là không tiếp xúc trực tiếp được với GV để trao đổi những thông tin, kiếnthức vướng mắc

* Tự học dưới sự hướng dẫn chặt chẽ của GV (hay còn gọi là tự học có hướng dẫn): Người học học theo tài liệu hướng dẫn GV đưa trước và có sự hỗ

trợ trực tiếp hoặc gián tiếp của GV Hình thức tự học có hướng dẫn GV có thể tổchức dạy học ở hai hình thức:

- Tự học ở nhà: GV định hướng một cách gián tiếp về PP tự học và nội dung

kiến thức nghiên cứu HS chủ động sắp xếp kế hoạch, phát huy tính chủ động,tích cực để hoàn thành những yêu cầu mà GV yêu cầu

- Tự học trên lớp: GV hỗ trợ, hướng dẫn và tạo điều kiện cho nghiên cứu HS

tự chiếm lĩnh tri thức mới HS là chủ thể của quá trình nhận thức, tự giác, tíchcực sáng tạo tham gia vào quá trình học tập

Sơ đồ các hình thức tự học

2.1.6 Biểu hiện của việc tự học tốt

Người có ý thức học tập tốt thể hiện ở chỗ họ có thái độ đối với việc học tập

ở lớp cũng như ở nhà và họ thực hiện học tập như thế nào Việc này tưởngchừng như đơn giản, nhưng không phải HS nào cũng thực hiện được Đó là

những HS “biết học hết mình, biết chơi hết mình”, biết kết hợp giữa học tập và

giải trí một cách hợp lý, thậm chí, có thể học được nhiều điều từ các trò chơi.Trên lớp, người học luôn tập trung nghe giảng, đào sâu suy nghĩ, hăng hái phátbiểu bởi vì người ta thường nhớ rất nhanh và rất bền điều học hiểu Tự học ởnhà giúp HS đào sâu suy nghĩ, hệ thống lại những tri thức đã lĩnh hội

2.1.7 Những khó khăn của HS khi tiến hành tự học

HS thường gặp nhiều khó khăn khi tiến hành tự học, nguyên nhân kháchquan là không được rèn luyện từ cấp dưới hoặc nguyên nhân chủ quan nhưkhông tự tin, không kiên trì, dễ chán nản khi gặp khó khăn, thiếu KN tự họcnhư: đề ra kế hoạch học tập cụ thể; sưu tầm, nghiên cứu,

Nếu người học có hướng trao dồi KN tự học và khắc phục những khó khăntrong hoạt động tự học thì người học sẽ đạt được kết quả rất khả quan trong họctập và đây cũng chính là cách giúp người học có thể học tập suốt đời

2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu

2.2.1 Nội dung chương trình SGK Sinh học 12

Nội dung kiến thức chương trình Sinh học 12 được trình bày rất cụ thể gồm

ba phần: phần 1 – Di truyền học, phần 2 – Tiến hoá, phần 3 – Sinh thái học; mỗiphần lại chia thành các chương nhỏ Trong đó, kiến thức Sinh thái học rất gầngũi và ảnh hưởng mạnh đến hoạt động sống của sinh giới nói chung và conngười nói riêng Khi truyền thụ kiến thức này, GV có thể tổ chức hướng dẫn HS

tự nghiên cứu bằng hệ thống câu hỏi – bài tập đã thiết kế sẵn (PHT, PBT) Cáchdạy học này, giúp HS rèn luyện được nhiều KN đặc biệt là KN độc lập nghiêncứu, khơi dậy được tiềm năng say mê học tập trong chính bản thân của mỗi HS.

2.2.2 Về phía GV

Để phục vụ cho hướng nghiên cứu của đề tài, tôi đã tiến hành tìm hiểu thựctrạng giảng dạy bộ môn Sinh học Đặc biệt là thực trạng rèn luyện KN tự họcphần Sinh thái học bằng hệ thống câu hỏi, bài tập tự thiết kế (thể hiện trongPHT, PBT) Tôi đã tiến hành dự giờ, quan sát, trao đổi ý kiến với GV đang dạySinh học 12 Kết quả thu được như sau

* Về nhận thức:

Đa số GV được khảo sát đều nhận thức được vai trò và sự cần thiết của việcrèn luyện KN tự học cho HS trong quá trình tiếp thu kiến thức mới Khoảng80% GV đã có tổ chức cho HS tự học phần Sinh thái học

* Thực trạng tổ chức cho HS tự học trong các khâu của quá trình dạy học bộ môn Sinh học:

GV đã có chú ý đến việc bồi dưỡng năng lực tự học cho HS trong các khâucủa quá trình giảng dạy: hướng dẫn HS tự học bài mới ở lớp; ở nhà; trong khâucủng cố, ôn tập, hệ thống kiến thức; kiểm tra đánh giá Tuy nhiên, tổ chức tự họcchỉ dừng lại ở mức độ không thường xuyên

* Nhận thức về rèn luyện các KN tự học

Đa số giáo viên được khảo sát đã nhận thức được mức độ cần thiết phải rèn

luyện KN tự học cho HS, đặc biệt là các KN như: tóm tắt nội dung bài học, diễn đạt nội dung bài học, phân tích nội dung bài học, vận dụng kiến thức đã học, sát nhập nội dung kiến thức Bên cạnh đó, một số GV chưa quan tâm đến việc rèn

luyện KN tự học cho HS và cho rằng việc rèn luyện các KN này là không cầnthiết

Như vậy, chúng ta thấy được rằng việc rèn luyện KN tự học cho HS là rấtcần thiết nhằm phát huy tính tích cực của HS nhưng có thể do các nguyên nhânchủ quan và khách quan mà bản thân GV chưa thực hiện được thường xuyênhoặc đã thực hiện nhưng chưa có hiệu quả Nguyên nhân của những hạn chế trênlà:

KN, kinh nghiệm thiết kế và sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập để tổ chức rènluyện KN cho HS của GV chưa nhiều

Khó tạo ra hệ thống câu hỏi, bài tập có chất lượng thu hút được sự hứng thúnghiên cứu tài liệu của HS

2.2.3 Về phía HS

Đa số HS được khảo sát cho rằng: Tự học sẽ giúp các em rèn luyện và pháttriển khả năng tư duy nhạy bén; hình thành được tính độc lập không dựa dẫmvào người khác; đồng thời khắc sâu kiến thức và nâng cao kết quả học tập Tuynhiên, một số HS còn thụ động và cho rằng chỉ cần tiếp thu kiến thức truyền đạt

từ GV là đủ vì tự học chỉ mất thời gian, lượng kiến thức hiểu được lại ít hơn màchưa chắc điều mình tìm hiểu được là đúng; các KN tự học của HS còn chưa có

Tóm lại, từ thực trạng trên đòi hỏi phải nhanh chóng trang bị cho HS những

KN tự học, bước đầu giúp các em tự học có hiệu quả, từ đó phát triển KN tự họcnhững vấn đề lớn hơn Chính vì vậy GV cần thiết kế được các nội dung giúp rènluyện cho HS một số KN tự học cơ bản để phát huy tối đa tính tích cực học tậpcủa HS, thực hiện yêu cầu đổi mới PPDH mà không tạo áp lực nặng nề trong 1tiết học cho HS

Trong phạm vi đề tài, tôi chỉ đi sâu nghiên cứu thiết kế các nội dung để rèn

luyện cho HS các kỹ năng: tóm tắt nội dung bài học, diễn đạt nội dung bài học, phân tích nội dung bài học, vận dụng kiến thức đã học, sát nhập nội dung kiến thức vào giảng dạy phần Sinh thái học chương trình Sinh học 12

THPT

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 CHƯƠNG 1

TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC PHẦN SINH THÁI HỌC

RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH 2.3.1.1 Phân tích Logic cấu trúc nội dung phần Sinh thái học chương trình Sinh học 12 THPT

Có thể hình dung Logic cấu trúc nội dung chương trình STH THPT theo sơ

đồ sau

Sơ đồ: Logic cấu trúc nội dung chương trình STH – THPT

(Mũi tên 2 chiều chỉ sự tương tác; VS: vô sinh; HS: hữu sinh; CN: con người)

(tác giả muốn tách con người riêng ra với nhân tố hữu sinh)

Có thể đánh giá về cấu trúc, nội dung phần Sinh thái học chương trình Sinhhọc 12 THPT như sau:

- Bố cục: Chương trình được soạn theo hướng phát triển về mặt nội dung, đi

từ cấp thấp đến cấp cao, từ đơn giản đến phức tạp hơn

- Nội dung chính của chương trình Sinh thái học là các khái niệm, các mốiquan hệ tương tác giữa các yếu tố cấu trúc trong từng cấp độ tổ chức, qua đógiúp HS hiểu rõ hơn về thiên nhiên, vai trò của thiên nhiên với sự phát triển vàtồn tại của sự sống, hiểu và biết vận dụng quy luật sinh thái vào thực tiễn

- Nội dung mang tính tích hợp giáo dục MT cao vì thế đây là nội dung cónhiều thuận lợi nhất trong việc giáo dục MT.

- Nội dung có tính khoa học và cập nhật cao

Tuy nhiên, trong SGK phần Sinh thái học chủ yếu là các hoạt động minh họa,chứng minh kiến thức, số lượng các hoạt động chưa nhiều, các hoạt động để tổchức HS tự học còn rất ít Điều đó gây khó khăn cho GV trong việc tổ chức hoạtđộng học tập của HS theo các phương pháp sư phạm khác nhau để rèn luyện KN

tự học cho HS Trong khi đó, phần kiến thức Sinh thái học lại có nhiều thuận lợitạo ra các tình huống sư phạm đa dạng cũng như tổ chức được các hoạt động tựhọc cho HS rất phong phú

Những đặc điểm cấu trúc, nội dung phần Sinh thái học đã định hướng cho tôithiết kế, bổ sung thêm các nội dung để tổ chức HS học tập, giúp các em nhậnthức, lĩnh hội kiến thức tốt hơn, rèn luyện được cho HS KN tự học, tạo cho các

em lòng say mê và hứng thú trong học tập

2.3.1.2 Quy trình tổ chức học sinh tự học

- Bước 1: GV giới thiệu hoạt động, giao nhiệm vụ cho HS

- Bước 2: HS tìm kiếm, ghi chép thông tin có liên quan, xử lý thông tin đãthu thập để hoàn thành yêu cầu của GV Lưu ý ở bước này, GV có thể cho HSlàm việc độc lập hoặc cho tổ chức thảo luận nhóm tùy thuộc vào nội dung từngbài học cụ thể

- Bước 3: Tổ chức thảo luận cả lớp

- Bước 4: GV hướng dẫn HS tự kiểm tra, chỉnh sửa nội dung thu nhận và xử

lý

- Bước 5: HS hoàn thiện kiến thức

2.3.1.3 Ví dụ minh họa quy trình tổ chức học sinh tự học

2.3.1.3.1 Ví dụ tổ chức HS tự học rèn luyện kỹ năng tóm tắt nội

dung bài học: Minh họa 1: Tổ chức tự học ở lớp, bài dạy:

Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ

VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

(Dạy mục I – Khái niệm quần xã

và mục II – Các đặc trưng cơ bản của quần xã) Bước 1: GV giới thiệu hoạt động

GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin SGK và thảo luận nhóm hoàn thành PHT 40

Bài tập: Tìm hiểu khái niệm quần xã

Hãy quan sát hình ảnh về quần xã sinh vật rừng mưa nhiệt đới và trả lời cáccâu hỏi:

1/ Hãy kể tên các quần thể sinh vật có trong quần xã

2/ Các quần thể trong quần xã có mối quan hệ như thế nào?

3/ Từ các nội dung trên hãy rút ra khái niệm quần xã

12

2

Bước 2: Tổ chức hoạt động nhóm GV phân chia thành 4 nhóm (mỗi tổ một

nhóm) và giao nhiệm vụ:

- Nhóm 1: hoàn thành bài tập 1 và câu hỏi 1 - bài tập 2

- Nhóm 2: hoàn thành bài tập 1 và điền nội dung vào vị trí (1), (1’), (2), (2’)

ở câu hỏi 2 – bài tập 2

- Nhóm 3: hoàn thành bài tập 1 và và điền nội dung vào vị trí (3), (3’), (4),(4’), (5), (5’) ở câu hỏi 2 – bài tập 2

- Nhóm 4: hoàn thành bài tập 1 và và điền nội dung vào vị trí (6), (6’), (7),(7’) ở câu hỏi 2 – bài tập 2

* Mỗi nhóm có 5 phút để hoàn thành nội dung của nhóm

Bước 3: GV tổ chức thảo luận cả lớp

GV gọi đại diện nhóm trình bày kết quả tự nghiên cứu đã ghi trong PHTcủa nhóm mình Trong bước này GV có thể gọi nhiều nhóm khác nhau bổ sung(nếu cần) nhằm hoàn thiện kiến thức

Bước 4: GV nhận xét kết quả cuối cùng, hướng dẫn HS tự kiểm tra, chỉnh sửa

nội dung PHT

Bước 5: HS hoàn chỉnh kiến thức vào PHT và dùng PHT làm tư liệu học tập.

2.3.1.3.2 Ví dụ tổ chức HS tự học rèn luyện kỹ năng diễn đạt nội

dung bài học: Minh họa 2: Tổ chức tự học trên lớp, bài dạy:

Bài 44: CÁC CHU TRÌNH SINH ĐỊA HÓA VÀ SINH QUYỂN

GV yêu cầu HS quan sát sơ đồ khuyết về “Chu trình cacbon” kết hợp với nội

dung mục II SGK hoàn thành các câu hỏi:

Bài tập: 1/ Hãy điền các từ còn thiếu vào các ô từ 1  5 để được sơ đồ hoàn

chỉnh

13