Đây là quá trình bằng tài năng, tâm huyết của mình, người dạy sáng tạo ra các phương pháp để nhằm thực hiện hai mục đích gợi hứng thú khi các em bắt đầu tiết học và tạo đam mề cho các em
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT NGA SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GỢI HỨNG, TẠO ĐAM MÊ CHO HỌC SINH KHI HỌC MÔN SINH HỌC 11- CƠ BẢN
Người thực hiện: Nguyễn Thị Dung
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Sinh
THANH HÓA NĂM 2019
Trang 22 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN 5
2.3 Giải pháp pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6
3 Kết luận, kiến nghị.
1 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài:
Một thực tế là lâu nay các em học sinh THPT ít mặn mà với học tập, nhiều emcòn mắc “căn bệnh” chán học vì không cảm nhận được học hay ở chỗ nào Trong tiết học, khi giáo viên thực hiện các công đoạn cho bài giảng, nhiều học sinh tỏ ra lơ là biểu hiện như: gục, hoặc nằm dài trên bàn, ngao ngán, uể oải, mong cho hết giờ, viết những mảnh giấy nhỏ truyền thông tin cho nhau, lén lút
Trang 3sử dụng điện thoại di động để nhắn tin, tệ hơn là các em đùa giỡn, nói chuyện riêng, chơi cờ ca-rô, xin thầy cô ra ngoài lớp…
Có nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng đó, cả chủ quan và khách quan trong
đó có nguyên nhân từ phía người dạy Người dạy chưa truyền được cảm hứng, tạo đam mê cho học sinh vẫn dạy theo phương pháp truyền thống thầy nói trò nghe, thầy đọc trò chép Trong giờ học, học sinh cảm thấy bị dồn ép, bị áp đặt không hiểu vẫn nghi cho đầy vở
Chương trình môn sinh học ở bậc THPT có nhiều bài nội dung kiến thức khó, mang tính trừu tượng khó hiểu khi dạy những đối tượng học sinh ở trường tôi
có chất lượng đầu vào còn thấp Đây là quá trình bằng tài năng, tâm huyết của mình, người dạy sáng tạo ra các phương pháp để nhằm thực hiện hai mục đích gợi hứng thú khi các em bắt đầu tiết học và tạo đam mề cho các em khi đi vào nội dung bài học
Là một giáo viên dạy sinh, tôi đã từng băn khoăn, trăn trở, cố gắng tìm ra phương pháp giảng dạy phù hợp với từng bài, phù hợp với đối tượng học sinh từng lớp, tạo không khí thoải mái với học sinh trong các tiết học Và với mong muốn góp phần nâng cao hiệu quả cho học sinh trong giờ học môn sinh , tôi xin
được trao đổi về “Một số phương pháp gợi hứng , tạo đam mê cho học sinh
khi học môn sinh học 11- Cơ bản” mà tôi đã sử dụng trong những năm qua
Tôi rất mong nhận được sự trao đổi, góp ý chân thành của đồng nghiệp và
những ai quan tâm đến vấn đề này để phương pháp dạy học của chúng ta ngày một hoàn thiện hơn
1.2 Mục đích nghiên cứu đề tài:
- Mục đích thứ nhất: trong hoạt động học tập, hứng thú có vai trò hết sức quan trong, thực tế cho thấy hứng thú đối với các môn học của học sinh tỉ lệ thuận với kết quả học tập của các em Do vậy, tạo hứng thú trong học tập phải làđiều đầu tiên mà giáo viên cần đem đến cho học sinh trước khi dẫn dắt các em tìm hiểu những kiến thức bổ ích Có như thế học sinh mới tích cực chủ động tìm hiểu những chân trời kiến thức, đúng như tinh thần của đổi mới phương pháp
Trang 4dạy học hiện nay Dạy học là một nghệ thuật, trong đó giáo viên phải là người gợi mở, dẫn dắt và phải tạo được sự hứng thú trong việc tiếp thu kiến thức của học sinh
Hứng thú này cần tạo ra khi các em bắt đầu bước vào môn học và ngay trongkhi vào từng bài học mới, tiết học mới bằng cách đặt vấn đề kích thích sự tò mò,chú ý của học sinh
Khi được gợi hứng, tạo đam mê học sinh sẽ phấn khởi vui vẻ, yêu thích bộ
môn mong mỏi được học tập, được tìm hiểu, khám phá những kiến thức phongphú, sôi động , hấp dẫn từ bộ môn và các lĩnh vực đời sống xã hội Học sinhđược khởi dậy niễm đam mê sáng tạo và khát khao chiếm lĩnh tri thức, khẳngđịnh tài năng, bản lĩnh của mình trong học tập và đời sống; các em trưởng thành
cả về nhân cách lẫn phong cách sống đồng thời góp phần tạo nên sức mạnh,niềm tin và sự hứng khởi cho học sinh trong suốt cuộc đời
- Mục đích thứ 2: Khi học sinh đã khởi dậy niễm đam mê sáng tạo và khátkhao chiếm lĩnh tri thức, khẳng định tài năng, bản lĩnh của mình thì việc nghiên
cứu bài mới bằng một số kỹ thuật như khăn trải bàn, nhóm chuyên gia hay phương pháp kiến tạo…thì học sinh sẽ đam mê nghiên cứu, tìm hiểu kiến thức
khi đó các em sẽ khẳng định được mính và có sự phối hợp giúp đỡ nhau để cúngnhau tiến bộ…
- Mục đích thứ 3: Hướng dẫn học sinh sử dụng bản đồ tư duy khi củng cố bàihọc học giúp học sinh sẽ hệ thống hóa được những nội dung kiến thức logic củabài đồng thới các em còn có điều kiện để thể hiện khả năng hội họa, tư duy logiccủa mình…
- Mục đích thứ tư: Giúp giáo viên thêm gắn bó tâm huyết với nghề, luôn tìm
tòi áp dụng nhiều kiến thức, phương pháp giảng dạy mới, nắm bắt được tâm lícủa học sinh, nâng cac chất lượng giáo dục, giảng dạy; xây dựng môi trườnggiáo dục dân chủ mang tính nhân văn Với học sinh sẽ được khởi truyền nguồncảm hứng trong học tập, các em được quan tâm một cách toàm diện hơn từ nhậnthức đến phương pháp học tập, tâm lí học tập
Trang 51.3 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh khối 11 gồm các lớp mà tôi đã trực tiếp giảng dạy trong năm học:2018- 2019 như sau
STT Lớp Sĩ số Số học sinh
nam
Số họcsinh nữ
GVCN
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Đọc và nghiên cứu các tàiliệu sách vở liên quan đến đề tài mà tôi đang nghiên cứu, Tôi chắt lọc những nộidung liên quan đến đề tài, trên cơ sở đó tôi tổng hợp lại thành cơ sở lí luận cho
đề tài
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: dự giờ, tham khảo ý kiến đồng nghiệp
- Phương pháp thực nghiệm : Thông qua hệ thống câu hỏi trắc nghiệm hoặc tự luận cho các đối tượng học sinh khác nhau
- Sau khi điều tra tôi tiến hành thống kê, sử lí số liệu thu được
2: Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số
16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/6/2006 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã nêu: “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặctrưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứngthú và trách nhiệm học tập cho học sinh”
Qua thực tế giảng dạy tại trường THPT Nga Sơn, tôi nhận thấy đa số học
sinh chưa có hứng thú học tập, nhất là đối với môn Sinh học, nên kết quả cuối năm của học sinh còn chưa cao Trước đây khi giảng bài tôi thường chú ý tới nộidung mình phải truyền tải những gì cho học sinh, mà không coi trong học sinh
Trang 6đã nắm được gì qua mỗi tiết học,học sinh đã hào hứng học tập hay chưa Vì vậy mỗi tiết Sinh học đến với các em đều buồn chán và tẻ nhạt Do đó, công việc của
người giáo viên lúc này là phải thay đổi suy nghĩ về vị trí của người dạy và người học Người dạy nên gợi hứng thú học tập cho học sinh, tìm ra phương
pháp hướng dẫn học sinh tìm hiều kiến thức để trình bày trước giáo viên và cả lớp mà giáo viên và các học sinh trong lớp là người góp ý chỉnh sửa và các em cũng là người rút ra kết luận chứ không phải giáo viên
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
- Trường THPT Nga sơn nơi tôi đang trực tiếp giảng dạy đa phần các em là connhà nông dân ngoan, hiền nhưng kỹ năng sống chưa được tốt Cũng một phầnđiều kiện gia đình khó khăn ít quan tâm đến việc học của con và chất lượng đầuvào còn thấp các em chưa ý thức được tầm quan trong của việc học, nên việc màcác em tự nghiên cứu tìm hiểu kiến thức còn hạn chế ở trường tôi
- Đa số giáo viên còn trẻ, tuổi đời và tuổi đới chưa nhiều nên kinh nghiệm giảngdạy còn non nhưng tất cả đều nhiệt huyết, cố gắng để tìm ra phương pháp dạyhiệu quả nhất đối với học sinh trường tôi
- Qua dự giờ của một số giáo viên, các đồng chi cũng đã có sử dụng một số kỹnăng phát huy tính tích cực của học sinh, song cũng không sử dụng trong suốtquá trình bài dạy mà chỉ được một phần nào đó mà chủ yếu là bài mới còn việcgợi hứng cho học sinh trước khi vào bài mới và phần củng cố thì còn tẻ nhạt
- Qua khảo sát về mức độ hứng thú và đam mê học tập đầu năm học 2018-2019trước khi chưa áp dụng đề tài ở Trường THPT Nga Sơn nh sau:ư sau:
Trang 72.3 1.Gợi hứng, tạo đam mê học tập cho học sinh bằng các cách đặt vấn
đề vào bài Đối với mỗi kiểu bài lên lớp, mỗi bài học cụ thể và thời gian cho
phép, cách đặt vấn đề cĩ khác nhau Cĩ nhiều cách đặt vấn đề như: Trực tiếp:vào thẳng nội dung muốn đề cập gián tiếp: đặt câu hỏi gợi mở vấn đề muốn đềcập, từ những hiện tượng thực tế dẫn dắt học sinh vào vấn đề, kể một mẩuchuyện vui, biểu diễn một thí nghiệm, dùng một hình vẽ…
- Vào bài bằng một thí nghiệm hoặc dẫn chứng cụ thể.
Ví dụ: Khi dạy bài 2: Vận chuyển các chất trong cây
1 tháng sau
HS quan sát hình vẽ Thí nghiệm 2 cành hoa cắm vào 2 cốc nước( một cốc nước trắng và một và 1 cốc nước màu để chỗ sáng)
=>HS Nhận xét hướng vận chuyển nước muối khống và chất hữu cơ trong cây
=> GV: Vậy con đường vận chuyển nước, muối khống và chất hữu cơ trongcây cĩ những đặc điểm gì, chúng ta cùng nghiên cứu: Bài 2: Vận chuyển cácchất trong cây
- Vào bài theo phương pháp dẫn dắt logic: Với cách vào bài này, giáo viên
dẫn dắt từ kiến thức cũ sang bài mới bằng mối liên hệ logic hoặc đi từ kiến thứctổng thể chung đến kiến thức bộ phận của bài học
Ví dụ: Dạy bài 3 – Thốt hơi nước: Như chúng ta đã biết sự vận chuyển nước
và ion khống trong cây là do sự phối hợp của 3 yếu tố: lực đẩy của rễ, lực hútcủa lá do thốt hơi nước và lực trung gian Trong đĩ lực hút của lá do thốt hơinước là cơ bản Vậy sự thốt hơi nước qua lá được thực hiện như thế nào?Chúng ta cùng tìm hiểu bài hơm nay
Trang 8- Vào bài theo phương pháp kể chuyện: Với cách vào bài này, giáo viên kể
một câu chuyện nhỏ và vui, rồi từ tình huống hay vấn đề trong câu chuyện để dẫn vào bài học
Ví dụ: Dạy bài 28 – Điện thế nghỉ: Cách đây hơn 200 năm, vợ của giáo sư giải phẫu L.Ganvani ở Trường Đại học Bologna, Italia, mua một số chân ếch còn tươi về để nấu ăn Bà dùng các móc bằng đồng cắm vào chân ếch và treo lên các
xà ngang sắt ở ban công Bà bỗng giật mình kinh sợ khi nhìn thấy những chiếc chân ếch đã bị cắt rời thỉnh thoảng lại co giật như bị ma ám mỗi khi chúng chạmvào xà ngang sắt Hiện tượng này đã gây nên sự chú ý đối với giáo sư
L.Ganvani Ông đã tiến hành rất nhiều thí nghiệm để chứng minh các tổ chức sống có điện Điện trong cơ thể sống được gọi là điện sinh học Điện sinh học có
2 loại: Điện thế nghỉ và điện hoạt động Bài học hôm nay, chúng ta sẽ nghiên cứu
- Vào bài bằng việc liên hệ thực tế: Giáo viên qua một câu chuyện, một ví dụ
thực tế dùng hình ảnh hoặc vi deo chiếu bằng máy chiếu rồi dẫn dắt vào bài mới Kiểu vào bài này giúp học sinh có hứng thú trong học tập, mong muốn giải thích được các hiện tượng xung quanh các em, ngoài ra nó còn làm cho học sinhyêu thích môn học do thấy được mức độ ứng dụng của sinh học trong đời sống hàng ngày
Ví dụ: Dạy bài 31 – Tập tính của động vật: Trong đời sống động vật, từ nhữngđộng vật bậc thấp đến những động vật bậc cao đều có nhiều điều kì diệu tronghoạt động, hành vi của chúng Một số động vật có hiện tượng
Làm tổ ở loài chim Cá hồi di cư để đẻ trứng Gấu bắc cực ngủ đông…
Trang 9( Hình ảnh nguồn internet)
Người ta gọi tất cả những hiện tượng đó là tập tính Vậy tập tính là gì?
Chúng ta cùng nghiên cứu bài hôm nay – Bài 31: Tập tính của động vật
Vào bài bằng phương pháp đặt câu hỏi: Giáo viên đặt một câu hỏi thách
đố, khêu gợi trí tò mò, sau đó dẫn dắt vào bài mới VD: Dạy bài 20 – Cân bằng
nội môi: Tại sao trời nóng chóng khát, trời mát chóng đói ? Tại sao khi ăn mặnchúng ta thấy khát nước và khi uống nhiều nước chúng ta lại đi tiểu nhiều? Tạisao người uống rượu lại khát nước, uống nhiều nước và đi tiểu nhiều ? Tại saokhi sốt cao kéo dài chúng ta có thể bị chết? Để trả lời những câu hỏi nàychúng ta cùng tìm hiểu bài hôm nay
Vào bài theo phương pháp sử dụng các thông tin thời sự: Kiểu vào bài này
được đánh giá cao về việc liên hệ thực tế, cập nhật thông tin nóng bỏng hàng ngày liên quan đến khoa học sinh học cần giải thích, làm rõ Qua đó, học sinh ngày càng yêu thích bộ môn, tự giác theo dõi các tin tức liên quan và tự tìm cáchtrả lời bằng kiến thức đã học hoặc mang đến lớp nhờ giáo viên, bạn nhóm giải quyết Với hình thức này, tuyệt đối thông tin phải chính xác, giáo viên không thể
tự đưa ra thông tin mà không có minh chứng, khiến học sinh nghi vấn thông tin
Ví dụ: Dạy bài 35 – Hoocmon thực vật: Trên chương trình thời sự của đài truyềnhình Việt Nam đã từng nhắc tới vụ việc cây rau trồng 2 – 3 ngày có thể thu hoạch Vậy tại sao trong thời gian ngắn người ta lại có thể thu hoạch được số rauđó? Chúng ta sẽ tìm được câu trả lời sau bài học ngày hôm nay
- Vào bài theo phương pháp tổ chức trò chơi: Vào bài theo phương thức này
có tác dụng khuyến khích tinh thần học tập của học sinh, tăng cường tính thân thiện, đoàn kết nhóm học tập, học sinh được thể hiện nhóm mình với tập thể
giúp tiết học sẽ sôi nổi hơn về sau:
+ Ví dụ 1: Dạy bài 18 – Tuần hoàn máu: GV chia lớp thành hai nhóm và yêu cầu mỗi nhóm dựa vào kiến thức đã biết nêu các thành phần cấu tạo nên hệ tuần hoàn, thời gian 3 phút và mỗi cá nhân trong nhóm chỉ được viết một thành phần lên tờ giấy để trên 2 bàn khác nhau , sau 5 phút, giáo viên treo tờ giấy lên bảng
Trang 10một thành viên của nhóm lên trình bày , nhóm nào viết được nhiều, chính xác sẽ thắng và có phần thưởng, sau đó dựa vào ý kiến của HS để dẫn dắt vào bài học.+ Ví dụ 2: Dạy bài 12- Hô hấp ở thực vật giáo viên tổ chức trò chơi ô chữ nhằm gây hứng thu học tập cho học sinh và kiểm tra những hiểu biết của học sinh những nội dung có liên quan đến bài mới
Câu hỏi 1: Bào quan được ví như nhà máy năng lượng của tế bào ?
Câu hỏi 2: Một chất khí được dùng làm nguyên liệu cho nhà máy năng lượng của
tế bào sử dụng ?
Câu hỏi 3: Dạng năng lượng bị mất ra môi trường ?
Câu hỏi 4: Loại tế bào chứa bào quan có màng bao bọc ?
Câu hỏi 5: Dạng năng lượng được sử dụng cho các hoạt động sống của tế bào ?
Â
H N
T Ê I
H
N
I X
Ô
Ê
H
T I
T
+ Mỗi ô hàng ngang nếu học sinh trả lời đúng 8 điểm
+ Nếu học sinh trả lời được ô chủ đề được 10 điểm
- Vào bài bằng sự suy đoán của học sinh: Cách vào bài này giúp giáo viên có
thể phát hiện sự thông minh, nhanh trí của học sinh
Ví dụ: Khi dạy bài 8: Quang hợp ở thực vật
Năng lượng các em đang hoạt động được lấy từ đâu? HS….Từ thức ăn( chất hữu cơ) Năng lượng trong chất hữu cơ có nguồn gốc từ đâu? HS…Từ ánh sáng Nhờ quá trình nào mà năng lượng từ ánh sáng chuyển thành năng lượng trong chất hữu cơ ? … Chúng ta cùng nghiên cứu bài mới…
2.3.2 Gợi hứng, tạo đam mê học tập cho học sinh bằng các kĩ thuật dạy học tích cực khi tiến hành học bài mới
Tùy vào từng đối tượng học sinh và tùy vào nội dung bài học, tùy vào thời gian mà giáo viên có thể linh hoạt sử dụng các kỹ thuật khác nhau sao cho hiểu quả nhất
a) Kĩ thuật "Khăn trải bàn":
Trang 11- Đây là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động
cá nhân và hoạt động nhóm nhằm:
+ Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực
+ Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS
+ Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS
- Để học sinh thực hiện có hiệu quả giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách tiến
hành kĩ thuật "Khăn trải bàn"
- Hoạt động theo nhóm (4 người / nhóm) (có thể nhiều người hơn)
- Mỗi người ngồi vào vị trí như hình vẽ minh họa
- Tập trung vào câu hỏi (hoặc chủ đề, )
- Viết vào ô mang số của bạn câu trả lời hoặc ý kiến của bạn (về chủ đề ) Mỗi
cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút
- Kết thúc thời gian làm việc cá nhân, các thành viên chia sẻ, thảo luận và thốngnhất các câu trả lời
- Viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn (giấy A0)
- Đại diện nhóm lên trình bày ý kiến chung của nhóm
Ví dụ: Khi dạy mục I Rễ là cơ quan hấp thụ nước và muối khoáng ( thuộc bài
1: Sự hấp thụ nước và muối khoáng của rễ- sinh 11)- Thực hiện lớp 11I
GV: -Chia lớp thành 4 nhóm - Ổn định nhóm
- Yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK mục I