Do đó, việc đổi mới phương pháp dạy học PPDH SH với mục tiêu để học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập là một vấn đề cần thiết và không thể thiếu được, phù hợp với yêu cầu c
Trang 1Phần 1: PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở các trường phổ thông để phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh nhằm đào tạo những con người chủ động, năng động và sáng tạo đã được đặt ra trong ngành giáo dục từ nhiều năm nay Tuy nhiên, việc cải cách giáo dục về cả nội dung lẫn phương pháp trong những năm gần đây hiệu quả vẫn chưa chưa cao, đặc biệt ở các trường miền núi
Văn kiện Đại hội XI của Đảng cộng sản Việt Nam lại tiếp tục xác định mục
tiêu: “Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp.” [4]
Cùng với sự phát triển của khoa học – công nghệ, những kiến thức Sinh học (SH) và vai trò của chúng đối với cuộc sống con người cũng liên tục được cập nhật
Có những kiến thức được xem là chuẩn ở thời điểm này nhưng cũng có thể chỉ một thời gian ngắn sau đó chúng đã trở nên lạc hậu Do đó, việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) SH với mục tiêu để học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập là một vấn đề cần thiết và không thể thiếu được, phù hợp với yêu cầu chung của giáo dục và là yêu cầu cấp bách của thời đại
Một trong những phương hướng đổi mới PPDH Sinh học ở trường phổ thông
là nghiên cứu tổ chức quá trình DH theo hướng tích cực hóa hoạt động của HS, trong đó HS thực hiện một nhiệm vụ DH phức hợp gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả trong đó kết quả là những sản phẩm hành động có thể giới thiệu được – hay nói cách khác
đó là kiểu tổ chức DH Dựa trên dự án (kể từ đây viết tắt là DHDA)
Theo các nhà nghiên cứu GD: HS sẽ có hứng thú hơn với việc học khi có cơ
Trong trang này: đoạn “ Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, …” được trích nguyên văn từ
Trang 2hội thâm nhập vào những vấn đề phức tạp, mang tính thách thức cao và đôi khi đầy rẫy những khó khăn nhưng rất sát với thực tế đời sống HS học tập theo PPDHDA
sẽ có nhiều cơ hội đó
Gần đây ngành giáo dục đã tập huấn đổi mới PPDH, trong đó có PPDHDA
đã triển khai, tuy nhiên phương pháp này triển khai ở các trường còn rất ít, vẫn chưa có nhiều đề tài SKKN về vận dụng DHDA trong DHSH
Xuất phát từ thực tế trên, với mong muốn góp phần đổi mới PPDH SH ở phổ thông chúng tôi lựa chọn đề tài:
Tổ chức dạy học dự án: “Hướng dẫn sử dụng thuốc kháng sinh đúng cách’’ lồng ghép trong bài 22, 23 Sách giáo khoa Sinh học 10 Cơ bản.
2 Mục đích nghiên cứu
Xây dựng và đề xuất qui trình tổ chức bài học SH: Bài 22, 23, Sinh học 10
CB theo PPDHDA để nâng cao chất lượng lĩnh hội kiến thức bộ môn của HS
3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu: Nội dung kiến thức bài 22, 23, SH 10 CB và PPDH dựa trên dự án
3.2 Khách thể nghiên cứu: Học sinh lớp 10
4 Phương pháp nghiên cứu
- PP nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu lí thuyết các vấn đề có liên quan đến PPDHDA
- Các PP nghiên cứu thực tiễn: phương pháp quan sát, phương pháp đàm thoại, phương pháp thực nghiệm; phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu tập thông tin
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Trang 3
Phần 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1 Cơ sở lí luận của đề tài
1.1 Khái niệm dự án và DHDA
Khái niệm dự án ngày nay được hiểu là một dự định, một kế hoạch, trong đó
cần xác định rõ mục tiêu, thời gian, phương tiện tài chính, vật chất, nhân lực và cần được thực hiện nhằm đạt mục tiêu đề ra trong những điều kiện xác định và có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau [1]
Theo định nghĩa của Chương trình GD của Intel thì “Dạy học theo dự án là
một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm Nó giúp phát triển kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo
ra những sản phẩm của chính mình Chương trình dạy học theo dự án được xây dựng dựa trên những câu hỏi định hướng quan trọng, lồng ghép các chuẩn nội dung
và tư duy bậc cao trong những bối cảnh thực tế” [3]
Nét nổi bật của DHDA là GV hướng dẫn HS thực hiện dự án học tập gắn liền với nội dung môn học Dự án này mô phỏng những hoạt động có thật của XH chúng ta; có thể do GV gợi ý, HS tự lựa chọn chủ đề, xác định các nhiệm vụ cụ thể,
tự tổ chức, tự giải quyết nhiệm vụ [2]
1.2 Qui trình xây dựng và tổ chức DHDA
1.2.1 Chuẩn bị dự án
* Hoạt động của GV: [2]
- Thiết kế dự án: GV xác định các chuẩn kiến thức, thiết lập mục tiêu học tập và
triển khai thành dự án
3 Trong trang này: Khái niệm “dự án” được trích nguyên văn từ tài liệu tham khảo số 1; Định nghĩa “ Dạy học theo dự án …” được trích nguyên văn từ TLTK số 3; Đoạn: “ Nét nổi bật của
Trang 4- Xây dựng bộ câu hỏi để đạt chuẩn kiến thức kĩ năng của bài
- Thiết kế tài liệu hỗ trợ GV và HS
- Chuẩn bị các tài liệu hỗ trợ cho GV và HS
- Lập kế hoạch tổ chức dự án
* Hoạt động của HS
Dựa vào bộ câu hỏi định hướng của GV, HS lập bản đồ tư duy để xác định các vấn đề nghiên cứu và lựa chọn dự án Tiếp theo, HS kế hoạch hóa dự án tức là phải xác định tên dự án, các mục tiêu bài học và những tiêu chuẩn được sử dụng để đánh giá dự án, dự đoán các nguồn tài liệu cần nhận được để thực hiện dự
án, phải hình dung ra sản phẩm, vạch ra được giải pháp, dự kiến thời gian, vật liệu, kinh phí, phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm
1.2.2 Thực hiện dự án [2]
* Hoạt động của HS:
- Các thành viên thực hiện công tác theo kế hoạch đã đề ra Trong giai đoạn này HS thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực tiễn, thực hành Những hoạt động
này xen kẽ và tác động qua lại lẫn nhau, như: tìm kiếm, thu thập dữ liệu, ghi lại các thông tin quan trọng: từ báo chí, internet, sách, quan sát thực tế, phỏng vấn các
chuyên gia, điều tra thực tế,… rồi tiến hành kiểm tra các ý tưởng bằng thực nghiệm (nếu có)
- Các thành viên trong nhóm tiến hành thảo luận thường xuyên để phân tích (so
sánh, đối chiếu, lập bảng biểu…), giải thích các kết quả, chỉnh sửa và viết lại sao
cho dễ hiểu; tổng hợp thông tin (liệt kê ý chính, tóm tắt thông tin bằng một hoặc hai câu…), xây dựng kết quả học tập
- Trong suốt dự án, HS thường xuyên xem xét các hoạt động của mình; báo cáo thường kì với GV nhằm đảm bảo tiến độ và hướng đi của dự án
4 Trong trang này: Mục “1.2.2 Thực hiện dự án” được tham khảo từ TLTK số 2.
Trang 5- Cuối cùng nhóm HS đưa ra kết luận và trình bày sản phẩm Sản phẩm dự án có thể là những sản phẩm vật chất, hoặc cũng có thể là những hành động phi vật chất, chẳng hạn việc biểu diễn một vở kịch, việc tổ chức một buổi tuyên truyền nhằm tạo
ra tác động XH, phòng triển lãm trưng bày tranh ảnh…
* Hoạt động của GV:
- Trong suốt giai đoạn này, GV đóng vai trò là người định hướng, kiểm tra, đôn đốc, giúp đỡ, động viên các nhóm hoàn thành sản phẩm Cần tạo điều kiện cho HS trao đổi thường xuyên và cởi mở
- GV có thể trao đổi với HS trong các giờ học trên lớp, nhưng đa số các cuộc trao đổi giữa GV và HS được diễn ra ở bên ngoài lớp học Trong giai đoạn này GV và
HS có thể gặp gỡ nhau trong giờ ra chơi, cuối buổi học,…Khi cần thiết, GV và HS còn có thể trao đổi với nhau qua email, trang web của trường và khi cần thiết có thể qua yahoo,…
1.2.3 Khai thác dự án [2]
* Hoạt động của HS:
- Sau khi báo cáo sản phẩm, HS cần phải trở lại dự án để thực hiện việc tổng kết và
có thể đi đến những kết luận rộng hơn Trong quá trình xem xét lại dự án, HS tiến hành tự đánh giá bản thân, cũng như đánh giá tất cả các nhóm khác
* Hoạt động của GV
- GV hỗ trợ HS trong việc trả lời các câu hỏi xem xét lại dự án, bổ sung những thiếu sót và đưa ra những nhận xét cuối cùng một cách toàn diện, sâu sắc về quá trình thực hiện dự án và về kết quả dự án của HS
- GV cũng là người hỗ trợ quá trình đánh giá của HS thể hiện ở việc cung cấp những tiêu chí đánh giá rõ ràng, có ý nghĩa và tham gia đánh giá kết quả thực hiện
dự án đối với các nhóm và đối với từng HS
5 Trong trang này: Mục “1.2.3 Khai thác dự án” được tham khảo từ TLTK số 2.
Trang 6- Ngoài ra, HS có thể đề nghị hoặc GV sẽ gợi ý hướng phát triển tiếp theo của dự
án để cho thấy rằng dự án mà các em thực hiện hoàn toàn có các cơ hội mở rộng, kích thích mong muốn được tiếp tục thực hiện các dự án tiếp theo
1.3 Kiểm tra, đánh giá trong DHDA
DHDA kết hợp đánh giá kiến thức, kĩ năng và đánh giá dựa trên hoạt động
* Công cụ đánh giá trong DHDA [1]
- GV đánh giá dự án qua Sổ theo dõi dự án Sổ theo dõi dự án chính là hồ sơ quá
trình học tập của HS, là bằng chứng về kết quả hoạt động của từng cá nhân trong nhóm, bao gồm:
- Phiếu đánh giá: GV sẽ căn cứ vào mục đích đánh giá và xây dựng các chỉ số đánh
giá cụ thể Sau đó, GV tham khảo ý kiến của HS về các tiêu chí này để tiêu chí đánh giá sát với điều kiện thực tế học tập và rèn luyện của HS Các tiêu chí trình bày rõ ràng, dễ hiểu
- Bài kiểm tra trên giấy: Đem lại kết quả định lượng đánh giá mức độ lĩnh hội kiến
thức của HS sau khi thực hiện dự án GV chuẩn bị đề kiểm tra tương ứng với chuẩn kiến thức kĩ năng HS cần đạt
2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Thuận lợi khi thực hiện đề tài SKKN
- Được Sở GD&ĐT Thanh Hoá tập huấn, cung cấp tài liệu về các kĩ thuật dạy học
và các phương pháp dạy học tích cực trong những năm qua là cơ sở để tôi thực hiện
đề tài này
- Các trang thiết bị như máy tính, máy chiếu đa năng đã được trang bị trong nhiều năm qua thuận tiện cho giáo viên và học sinh khi áp dụng các PPDH tích cực
6 Trong trang này: ”Công cụ đánh giá trong DHDA” được trích từ TLTK số 1.
Trang 7- Đa số các học sinh đều có khả năng truy cập internet và khai thác kiến thức từ nhiều nguồn khác nhau phục vụ cho bài học
- Sự phù hợp của DHDA đối với đặc điểm nội dung kiến thức bài 22, 23, SH 10 CB
2.2 Khó khăn khi thực hiện đề tài SKKN
- Đa số giáo viên trong trường chưa giảng dạy học sinh theo phương pháp DHDA
- Kĩ năng hoạt động học tập của HS theo PPDHDA chưa có
- Chất lượng giáo dục đại trà của học sinh miền núi còn thấp nên áp dụng phương pháp dạy học hiện đại gặp nhiều khó khăn
3 Giải pháp tổ chức DH bài 22, 23 SH 10 CB theo PPDHDA
3.1 Xây dựng bài học: bài 22, 23 SH 10 CB theo DHDA
3.1.1 Quy trình xây dựng bài học: bài 22, 23 SH 10 CB theo PPDHDA
Chúng tôi giới thiệu qui trình xây dựng bài học theo DHDA theo 6 bước sau [1]:
- Bước 1: Phân tích mục tiêu, nội dung của bài học: bài 22, 23 SH 10 CB Bước 2: Lựa chọn chủ đề của dự án, để tiến hành dạy học bài 22, 23 SH 10 CB theo DHDA, chúng tôi chia lớp học thành 4 nhóm với cùng 1 dự án:
Tên dự án: “Hướng dẫn sử dụng thuốc kháng sinh đúng cách”
- Bước 3: Thiết kế ý tưởng dự án
- Bước 4: Lựa chọn tư liệu tham khảo
- Bước 5: Thiết kế phiếu đánh giá dự án
- Bước 6: Xây dựng bài tập mẫu
7 Trong trang này: ” Quy trình xây dựng bài học theo DHDA” được trích từ TLTK số 1 Tên của
”Dự án 1 và Dự án 2” tác giả tự viết.
Trang 83.1.2 Qui trình xây dựng dự án: “Hướng dẫn sử dụng thuốc kháng sinh đúng cách”
3.1.2.1 Bước 1: Phân tích mục tiêu, nội dung của bài học
Ta thấy nội dung của chương này phù hợp với PPDHDA như: có nhiều ứng dụng trong thực tiễn, HS đã có những hiểu biết thực tế về nội dung bài học và có nhu cầu tìm hiểu thêm về VSV
3.1.2.2 Bước 2: Lựa chọn chủ đề của dự án
Thuốc kháng sinh có tác động rất lớn trong đời sống và sức khỏe của con người; giúp chữa trị được rất nhiều bệnh nhiễm khuẩn; Tuy nhiên nếu sử dụng không đúng cách nó gây ra nhiều tác hại khôn lường cho mỗi cá nhân con người và cộng đồng
Với những lí do vừa nêu, chúng tôi lựa chọn dự án “Hướng dẫn sử dụng thuốc kháng sinh đúng cách”
3.1.2.3 Bước 3: Thiết kế ý tưởng dự án
Mục tiêu của dự án này là:
- HS nêu được các kiến thức cơ bản về VSV: quá trình tổng hợp và phân giải các chất ở VSV
- HS nêu được những ý nghĩa và tác hại của kháng sinh trong đời sống
- Phát triển kĩ năng tìm, tra cứu tài liệu và xử lý thông tin từ các nguồn khác nhau, đặc biệt là từ mạng internet
- Rèn luyện kĩ năng viết, phát hiện, giải quyết và trình bày vấn đề
Thời lượng thực hiện dự án: 1 tuần
Bối cảnh dự án: HS lớp 10, các em là những tuyên truyền viên của Công ty cổ phần dược và vật tư y tế Thanh Hóa Việc tuyên truyền được HS thực hiện theo hình thức đóng kịch hay báo cáo (bản word hay power point)
Các dự án được thực hiện đồng thời, vào thời điểm HS đang học chương I, phần Ba của chương trình Sinh học 10 Cơ bản Dự án được sử dụng lồng ghép vào giờ dạy bài 22; 23 của chương, cũng có thể được thực hiện như một chương trình ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp
Trang 9Sản phẩm dự án phải trả lời bộ câu hỏi để đạt chuẩn kiến thức kĩ năng của bài: + Thuốc kháng sinh là gì?
+ Tại sao lại phải dùng thuốc kháng sinh?
+ Cơ chế tác động của thuốc kháng sinh?
+ Những sai lầm thường mắc phải khi sử dụng thuốc kháng sinh?
Nguyên nhân gây ra những sai lầm đó?
+ Nên sử dụng thuốc kháng sinh như thế nào cho hợp lí?
Nhóm HS biên soạn một bài báo cáo (bản word hoặc powerpoint) hoặc diễn một
vở kịch đáp ứng các nội dung trên
3.1.2.4 Bước 4: Lựa chọn tài liệu tham khảo
- Tài liệu hỗ trợ dự án : Một số đoạn clip liên quan đến thuốc kháng sinh:
1) Đoạn clip bàn về việc sử dụng thuốc kháng sinh chữa các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp: http://clip.vn/watch/khang-sinh-cho-phoi,DgRL
2) Đoạn clip cảnh báo việc sử dụng không đúng cách thuốc kháng sinh: http://clip.vn/watch/WHO-canh-bao-ve-loai-vi-khuan-khang-cac-loai-thuoc-khang-sinh,DeuU
3) Đoạn clip trích từ chương trình “Tiêu dùng thông minh ” (VTV1 – Đài truyền hình Việt Nam): http://clip.vn/watch/Hau-qua-cua-thoi-quen-dung-thuoc-khong-don,z8rZ
4) Đoạn clip trích từ chương trình Thời sự của Đài Truyền hình Việt Nam nói
về Tình trạng sử dụng thuốc kháng sinh: http://clip.vn/watch/Tinh-trang-khang-khang-sinh-trong-dieu-tri-benh,W2hk
* Một số bài báo liên quan:
1) Bài báo viết về những nhận định sai lầm thường gặp ở con người khi sử dụng thuốc kháng sinh: http://dantri.com.vn/c7/s7-180037/5-nhan-dinh-sai-lam-ve-thuoc-khang-sinh.htm
Trang 102) Bài báo viết về một số lỗi thường gặp khi sử dụng thuốc kháng sinh (từ http:// dantri.com.vn/ ): http://dantri.com.vn/c7/s7-332819/mot-so-loi-thuong-gap-khi-dung-thuoc-khang-sinh.htm
Các từ khóa có thể dùng để tra cứu tài liệu bằng các trang web tìm kiếm: “thuốc kháng sinh”, “chữa bệnh bằng thuốc kháng sinh”, “sử dụng thuốc kháng sinh”,
…
Ngoài ra HS có thể tìm tài liệu về thuốc kháng sinh ở những nguồn khác và hỏi
ý kiến chuyên gia là các dược sỹ, bác sỹ,…
3.1.3 Phiếu đánh giá nội dung bài báo cáo
PHIẾU ĐÁNH GIÁ NỘI DUNG
Tên dự án: “Hướng dẫn sử dụng thuốc kháng sinh đúng cách”
Nhóm thực hiện:
Người đánh giá:
tối đa
Điểm đánh giá
2 Kể ra được ít nhất tên 3 loại thuốc kháng sinh 0,5
3 Nêu được công dụng nói chung của thuốc kháng sinh 1,5
4 Nêu được công dụng cụ thể của 1 loại thuốc kháng sinh 0,5
5 Nêu được cơ chế tác động của thuốc kháng sinh 1,5
6 Lấy được ví dụ minh họa về cơ chế tác động của thuốc
kháng sinh
0,5
7 Nêu được những sai lầm thường mắc phải khi sử dụng
thuốc kháng sinh
1
8 Phát biểu được nguyên nhân gây ra những sai lầm vừa
nêu ở mục 7
1
9 Đề xuất được cách sử dụng thuốc kháng sinh đúng
cách
1,5
10 Thiết kế một tờ rơi để tuyên truyền về việc sử dụng
thuốc kháng sinh đúng cách:
- Nội dung: Khuyến cáo mọi người cần sử dụng thuốc 0,5