Vận dụng sáng tạo một số trò chơi nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong tiết bài tập, ôn tập sinh học có hiệu quả

Việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay nhằm theo hướng phát huytính tích cực và chủ động của học sinh, làm cho học sinh phải suy nghĩ nhiềuhơn, làm việc nhiều hơn, đồng thời phải tác

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài.

Việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay nhằm theo hướng phát huytính tích cực và chủ động của học sinh, làm cho học sinh phải suy nghĩ nhiềuhơn, làm việc nhiều hơn, đồng thời phải tác động đến tâm tư, tình cảm, đem lại

niềm vui hứng thú học tập cho học sinh là cần thiết, dạy học theo hướng “Tích cực hoá” lấy hoạt động học tập của học sinh làm trung tâm, vai trò của người

thầy là người tổ chức – chủ đạo, học trò là người chủ động khám phá – lĩnh hộikiến thức, muốn vậy người giáo viên phải linh hoạt trong việc tổ chức các hoạtđộng dạy học, sử dụng tích hợp các phương pháp dạy học tích cực đem lại hiệuquả dạy học cao nhất Một trong những hình thức dạy học đem lại hiệu quả cao

là kết hợp tổ chức các trò chơi trong giờ dạy Sinh học

Hiện nay theo tôi được biết, hầu hết các tiết ôn tập sinh học thường diễn

ra một cách tẻ nhạt thậm chí gây nhàm chán, chỉ một số em tập trung học tập,làm bài tập, số còn lại ngồi chơi hoặc làm việc khác, đó là do các tiết ôn tậpchưa đủ lôi cuốn, không kích thích được sự tìm tòi, khám phá, không tạo đượchứng thú và khó lôi cuốn được học sinh, giờ học sẽ tẻ nhạt, mang tính chất côngthức khô khan, các trò chơi trong giờ học Sinh học ở các trường THPT chưađược nhiều giáo viên quan tâm vì thường gây ồn ào dễ ảnh hưởng đến việc họctập của lớp khác, giáo viên phải chuẩn bị vất vả mất nhiều thời gian, có thể gâycháy giáo án

Việc xây dựng tổ chức các trò chơi học tập phù hợp với nội dung bài họctrong môn Sinh học, cũng không phải là vấn đề quá khó, có thể tổ chức đượcmột trò chơi phù hợp để dẫn dắt học sinh tiếp thu kiến thức, củng cố kiến thức

đã học Ngoài ra, còn giáo dục được thái độ của học sinh trong việc học tập Sinhhọc, gây được hứng thú học tập bộ môn từ đó đem lại thành công cho tiết dạySinh học, do vậy việc tổ chức các trò chơi trong dạy học Sinh học chắc chắn sẽgây được hứng thú học tập của học sinh, phát triển ở học sinh kỹ năng quan sát,tạo cho học sinh sự chủ động, tự tin khi lĩnh hội tri thức bởi vì học sinh là ngườitrực tiếp tham gia các hoạt động

Xuất phát từ những lý do trên và được sự giúp đỡ của Ban giám hiệu, sựđóng góp ý kiến của bạn bè đồng nghiệp, sự tìm tòi qua các phương tiện thông

tin, tôi đã “Vận dụng sáng tạo một số trò chơi nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong tiết bài tập, ôn tập Sinh học có hiệu quả”.

2 Mục đích nghiên cứu.

Trên cơ sở khảo sát thực trạng học tập môn Sinh học của học sinh hiện nay,

đề xuất giải pháp tổ chức các trò chơi sinh học để cải thiện môi trường học tậpcho học sinh trường THPT Như Thanh nhằm giúp các em phát triển kỹ năng tìmhiểu, khám phá kiến thức

3 Đối tượng nghiên cứu.

Hệ thống các trò chơi dạy học trong dạy học môn Sinh học của học sinhtrường THPT Như Thanh

Tính tích cực trong học tập môn Sinh học

4 Phương pháp nghiên cứu.

Đề tài chỉ nghiên cứu các trò chơi trong tiết bài tập, ôn tập có ảnh hưởngđến tính tích cực trong học tập của học sinh trường THPT Như Thanh

4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Tổng quan các tài liệu liên quan tới vấn đề nghiên cứu, phân tích và rút rakết luận về các công trình nghiên cứu trước đây, qua đó xây dựng cơ sở lý luậncho đề tài :

4.4 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi ( phương pháp Ankét):

Tôi tiến hành lấy ý kiến của học sinh về các vấn đề có liên quan đến dạyhọc Sinh học có tổ chức các trò chơi thông qua phiếu thăm dò

4 5 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp này để xử lý kết quả thu thập được Phục vụ cho việcphân tích, đánh giá trong quá trình nghiên cứu

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu của đề tài.

1.1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu và tác dụng của tính tích cực hóa hoạt động học tập môn Sinh học.

Vấn đề tích cực hóa được đặt ra từ rất lâu, được giải thích từ nhiều lậptrường khác nhau như : Tích cực hóa quá trình dạy học, tích cực hóa quá trìnhnhận thức của học sinh; phát huy tích cực nhận thức của học sinh, nâng cao tínhtích cực tự giác chủ động của học sinh

Tác giả Đặng Thành Hưng đã đưa ra khái niệm về tích cực hóa như sau:

Tích cực hoá là làm cho người học sống và làm việc tích cực đến mức tối đa sovới tiềm năng và bản chất của mỗi người, so với những điều kiện và cơ hội thực

tế mà mỗi người có được

Theo Thái Duy Tuyên, tích cực hóa là một tập hợp các hoạt động nhằm

làm chuyển biến các vị trí của người học từ thụ động sang chủ động, từ đốitượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học

tập Như vậy, có thể hiểu: Tích cực hoá người học vào quá trình học tập là quátrình tác động để làm cho người học năng động hơn, linh hoạt hơn trong học tậpnhằm nâng cao hiệu quả học tập của người học, tích cực hoá cá nhân, làm chotính tích cực cá nhân được phân hoá và hướng nhiều hơn vào việc giải quyết cácvấn đề, nhiệm vụ học tập nhằm đạt các mục tiêu học tập.

1.1.2 Sơ lược lịch sử nghiên cứu và tác dụng của các trò chơi sinh học

Trong nền giáo dục cổ điển, ý tưởng sử dụng trò chơi với mục đích dạy họcđược thể hiện đầy đủ trong hệ thống giáo dục của nhà sư phạm người Đức

Ph.Phroebel(1782-1852) Ông là người đã khởi xướng và đề xuất ý tưởng kết

hợp dạy học với trò chơi cho trẻ Quan điểm của ông về trò chơi phản ánh cơ sởlý luận sư phạm duy tâm thần bí Ông cho rằng thông qua trò chơi trẻ nhận thứcđược cái khởi đầu do thượng đế sinh ra tồn tại ở khắp mọi nơi, nhận thức đượcnhững qui luật tạo ra thế giới, tạo ra ngay chính bản thân mình

Ở Việt Nam, có nhiều tác giả nghiên cứu về việc thiết kế và sử dụng tròchơi dạy học dưới các góc độ và các bộ môn khác nhau Một số tác giả như PhanHuỳnh Hoa, Vũ Minh Hồng, Trương Kim Oanh, Phan Kim Liên, Lê BíchNgọc đã để tâm 11 nghiên cứu biên soạn một số trò chơi và trò chơi học tập.Các tác giả đặc biệt quan tâm đến ý nghĩa phát triển của trò chơi học tập, khôngchỉ phát triển ở các giác quan mà phát triển các chức năng tâm lý chung củangười học

Tóm lại, điểm qua các kết quả nghiên cứu trên cho thấy từ trước đến nay tuy đã

có khá nhiều công trình nghiên cứu về trò chơi dạy học Song chưa có một côngtrình nghiên cứu nào đi sâu vào việc xây dựng và sử dụng trò chơi dạy học nhằmtích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong dạy học môn sinh học trên

đây là cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài : “Vận dụng sáng tạo một số trò chơi nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong tiết bài tập, ôn tập Sinh học có hiệu quả”

1.2 Các khái niệm công cụ của đề tài.

1.2.1 Tích cực hóa học tập

Tính tích cực nhận thức : “ Là trạng thái hoạt động của người học, đặctrưng bởi khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và nghị lực vươn cao trong quá trìnhnắm kiến thức Đó chính là tính tích cực của cá nhân được huy động giải quyếtnhiệm vụ nhận thức

Tích cực hóa (TCH) học tập là tác động đến người học và quá trình họctập thông qua các yếu tố của quá trình dạy học Hay nói cách khác, TTC học tập

là giúp cho người học tự giác, chủ động, độc lập, sáng tạo để thực hiện nhiệm vụhọc tập của mình

1.2.2 Trò chơi sinh học

Trò chơi giáo dục được lựa chọn và sử dụng trực tiếp để dạy học, tuântheo mục đích, nội dung, các nguyên tắc và phương pháp dạy học, có chức năng

tổ chức, hướng dẫn và động viên học sinh tìm kiếm và lĩnh hội tri thức, học tập

và rèn luyện kỹ năng, tích lũy và phát triển các phương thức hoạt động văn hóa,đạo đức, thẩm mỹ, pháp luật, khoa học, tức là tổ chức và hướng dẫn quá trìnhhọc tập của học sinh khi họ tham gia trò chơi gọi là trò chơi dạy học

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Tiến trình khảo sát thực trạng.

Tôi khảo sát bằng phiếu đánh giá của 150 học sinh các lớp 10A10, lớp11C2 và lớp 12B7 (năm học 2017-2018) trường THPT Như Thanh về tính tíchcực trong học tập môn Sinh học Trên phiếu điều tra ghi rõ họ tên, giới tính, dântộc Nhằm tìm ra nguyên nhân và nêu giải pháp cải thiện môi trường học tập chohọc sinh trường THPT Như Thanh

2.2 Thực trạng của vấn đề.

Để hình thành và phát triển năng lực tự học cho học sinh, thì tính tích cực,chủ động là yếu tố rất quan trọng Tuy nhiên để đánh giá được tính tích cực họctập môn Sinh học ở trường THPT Như Thanh hiện nay, tôi đã tiến hành khảo sátvới kết quả thể hiện ở bảng 1:

Bảng 1: Thực trạng tính tính tích cực học tập môn Sinh học Trở Trường THPT ường THPTng THPT

Nh Thanh.ư

ST

T

Biểu hiện TTC trong học

tập của học sinh trường

THPT Như Thanh

Tỷ lệ %Rất

thườngxuyên

Thườngxuyên

Kháthườngxuyên

Ítthườngxuyên

Khôngthườngxuyên1

Hăng hái tham gia mọi

hình thức hoạt động học

tập

6.8% 7.2% 14.3% 45.5% 26.2%

2 Hoàn thành bài tập khiđược yêu cầu 9.4% 13.4% 19.7% 30.5% 27%

3 Vận dụng được các kiếnthức đã học vào thực tiễn 0.8% 4.3% 9.4% 10.7% 74.8%

4 Sáng tạo trong học tập 1.4% 7.3% 11.4% 32.6% 47.3%Nhìn vào bảng 1 ta thấy tính tích cực trong học tập môn Sinh học đặc biệt

là trong các tiết ôn tập qua khảo sát còn nhiều hạn chế trong đó : Giáo viên vàHọc sinh chưa sử dụng được quỹ thời gian trên lớp một cách có hiệu quả, giờ ôntập như một giờ lên lớp khuôn mẫu , nhàm chán, hầu hết các em đều không hoạtđộng tích cực

Vậy, từ kết quả khảo sát trên cho thấy: Rất cần thiết để tạo môi trườnghọc tập sôi động vui vẻ cho học sinh giúp các em có cơ hội thể hiện, từ đó các

em có thể hình thành và phát triển kỹ năng , đó cũng chính là mục tiêu cuối cùngcủa quá trình dạy học Sinh học

2.3 Thuận lợi và khó khăn.

Trong quá trình vận dụng" Phương pháp trò chơi học tập" Giáo viên còn mắcphải một số sai lầm làm ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả của bài học đó là :Nội dung trò chơi học tập không phù hợp với nội dung bài học, đơn vị kiếnthức cần đạt hay cần củng cố; giáo viên còn lúng túng khi sử dụng phương pháptrò chơi học tập

Nội dung trò chơi học tập không phù hợp với điều kiện thực tế, khả năngcủa học sinh

Nóng vội cầu toàn, muốn mọi việc diễn ra trơn tru ngay, thiếu tin tưởngvào học sinh

Đánh giá việc thực hiện trò chơi của các em thiếu khách quan,công bằng.

3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

3.1 GIẢI PHÁP

Để khắc phục thực trạng trên tôi đã áp dụng giải pháp là:

“Vận dụng sáng tạo một số trò chơi nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong tiết bài tập, ôn tập Sinh học có hiệu quả”

Học sinh học những bài trong sách giáo khoa cả một năm học sẽ làm chocác em thấy nhàm chán và áp lực, đặc biệt là rất thụ động trong quá trình thựchành giảng dạy trong sách giáo khoa, Giáo viên thường phải logic theo trật tựcủa nội dung chương trình, theo phân phối chương trình Việc dạy và học giữaGiáo viên và học sinh cứ lặp đi lặp lại suốt cả một năm học; thời gian trên lớphạn chế, vì thế Giáo viên chỉ có thể yêu cầu học sinh thực hành như yêu cầu củasách giáo khoa, điều này không thể giúp học sinh phát triển tính tích cực chủđộng trong học tập

Vì vậy, để có thể tích cực hóa hoạt động của học sinh trong học tập, tôi

đã tạo cho các em môi trường để học tập môn Sinh bằng cách tổ chức các trò chơi để học sinh vừa có điều kiện phát triển năng lực vừa lại được vui chơi giải trí giúp các em phát triển toàn diện.

* Để tổ chức một buổi ôn tập bằng các trò chơi thành công, giáo viên cần nhớ một số lưu ý sau:

Thứ nhất: Chọn một chủ đề cho tiết bài tập hoặc ôn tập

Thứ hai: Xác định mục tiêu của tiết bài tập, ôn tập: trò chơi phải ẩn chứa

mục tiêu của bài và gây sự chú ý tò mò đối với học sinh Trò chơi phải củng cốđược kĩ năng, kiến thức của bài vừa học, để làm được điều này giáo viên phảinghiên cứu kĩ bài dạy nắm được mục tiêu của mỗi bài học

Thứ ba: Cho học sinh cơ hội để lắng nghe nhau Để đảm bảo học sinh

phải quan tâm đến hoạt động của nhau, hãy cung cấp cho các em một mục tiêu

mà các em cần thực hiện chỉ bằng cách nghe các học sinh khác Ví dụ nếu đội 1đang trả lời câu hỏi, thì hãy để đội 2 và đội 3 lắng nghe và nhận xét

Thứ tư: Hãy tạo cho học sinh một cảm giác hoàn thành công việc Đến

cuối buổi, giáo viên nên tổng kết lại kiến thức Hãy nhắc lại các lỗi mà các họcsinh mắc phải hoặc tổng hợp kết quả nếu đó là một cuộc thi

Thứ năm: : Trò chơi phải được cả lớp cùng tham gia Có thể không trực

tiếp tham gia chơi nhưng cũng phải tiếp nhận được yêu cầu và có phương án trảlời để vừa tham gia cổ vũ vừa có thể nhận xét được kết quả của bạn

Sau khi chơi xong giáo viên phải có nhận xét đánh giá kịp thời, toàn diện về kếtquả, về ý thức tham gia chơi và cũng qua trò chơi ta rèn luyện được đạo đức vànhân cách cho học sinh

3.2 TỔ CHỨC THỰC HIỆN

3.2.1 Xây dựng sáng tạo trò chơi học tập

Để việc tổ chức trò chơi nhận thức thật sự lôi cuốn và hiệu quả, giáo viên

có thể xây dựng, thiết kế trò chơi dựa trên những cơ sở sau đây:

Quan sát thực tế

Quy luật nhận thức đã chỉ ra rằng trực quan sinh động là chất liệu thúc đẩy

tư duy trừu tượng, giúp con người kiến tạo tri thức mới Vì vậy giáo viên cầntích cực quan sát sự vật hiện tượng trong thực tiễn sinh động hàng ngày để cóthể tái cấu trúc hành động thường ngày thành thao tác chơi tương ứng với mộtnội dung học tập nào đó

Cải biên trò chơi sẵn có

Trò chơi học tập có thể được thiết kế lại từ những trò chơi sẵn có trong sinhhoạt hàng ngày, đặc biệt là từ những gameshow đa dạng trên đài truyền hình.Giáo viên phải chỉnh sửa cách chơi cho phù hợp với điều kiện của lớp học, điều

đó cũng khiến trò chơi có yếu tố mới lạ, giúp học sinh hứng thú tham gia chơi vànhận thức bài học từ trò chơi đó

Sáng tạo theo nội dung học tập

Nếu nội dung học tập rất trừu tượng, mang nặng tính lí thuyết và những tròchơi có sẵn không phù hợp để tổ chức gợi mở tri thức cho học sinh thì giáo viênphải sáng chế trò chơi dựa trên nội dung học tập Đây là cách thức sáng tạo khókhăn nhất Nhưng khi trò chơi được hình thành thì bài học trừu tượng trở nên rất

ấn tượng và không khí học tập hết sức sôi nổi, hào hứng đối với học sinh

Học sinh đồng sáng tạo với giáo viên

Cho phép học sinh được tham gia thiết kế lớp học, trò chơi Kết quả là,học sinh sẽ đi theo quá trình học tập mà họ đã tự định ra, cho phép họ thể hiện

sự sáng tạo và nắm bắt một phần định hướng của cả lớp tạo cho học sinh cảmgiác rằng họ góp phần vào thành quả của lớp, khuyến khích họ tham gia vàthành công trong lớp học

Cho học sinh cơ hội thứ hai và thứ ba.

Học sinh có thể thử làm bài tập, hoặc thành công hoặc thất bại, và thử lại.học sinh thành công ngay lập tức có thể lựa chọn để chuyển sang một thử tháchmới, hoặc cố gắng nâng cao điểm số, những học sinh thất bại lần đầu tiên, có cơhội học hỏi từ những sai lầm của mình, và thử lại cho đến khi thành công Điềunày thúc đẩy học sinh làm chủ các kỹ năng và nâng cao thành tích, đồng thờiloại bỏ áp lực hoặc sự kỳ thị đối với thất bại

Cung cấp phản hồi tức thì : Khi học sinh thực hiện một lựa chọn trong

trò chơi, thường cho biết ngay lập tức là lựa chọn đúng hay sai học sinh có thểđưa ra phản hồi cho nhau, giáo viên chỉ hỗ trợ những người cần

Đưa ra các huy hiệu & phần thưởng cá nhân

Huy hiệu hoặc các phần thưởng khác là một cách tốt để công nhận thànhtích của học sinh và khích lệ học sinh tiếp tục nỗ lực đạt được các mục tiêu họctập và là một công cụ tuyệt vời nhằm nâng cao sự tự tin của học sinh việc ghinhận sự cố gắng của học sinh cũng tạo động lực trong học tập

3.2.2 Chuẩn bị:

Giáo viên: Đọc và tìm hiểu nội dung bài học để lựa chọn trò chơi cho phùhợp với tiết dạy Hướng dẫn thể lệ, cách thực hiện trò chơi (tuỳ thuộc vào từngtrò chơi để đưa ra luật chơi)

Học sinh: Nắm chắc thể lệ trò chơi do giáo viên đưa ra để tuân thủ thựchiện một cách nghiêm ngặt và đúng quy tắc Nếu là trò chơi mang tính chất tập

thể thì đòi hỏi mỗi thành viên phải có tinh thần trách nhiệm và ý thức cao khitham gia chơi.

3.2.3 Giới thiệu một số trò chơi

Trò chơi : Hái hoa dân chủ

* Đặc điểm: Là trò chơi mà giáo viên dùng một chậu cây trên đó có gắn

các bông hoa, mà mỗi hoa có chứa 1 câu hỏi hoặc bài tập yêu cầu người đượchái hoa thực hiện ( trả lời câu hỏi, bài tập)

* Chuẩn bị: Một cây cảnh, trên có đính các bông hoa bằng giấy màu

trong có các câu hỏi liên quan đến chủ đề ôn tập

+ Giáo viên chuẩn bị hệ thống câu hỏi hoặc bài tập có liên quan đến nộidung của phần ôn tập hoặc bài tập ghi vào các mảnh giấy nhỏ cắt hình bông hoakích thước như nhau

+ Với tiết ôn tập, giáo viên cho học sinh trước câu hỏi để về nhà học sinhchuẩn bị Với tiết bài tập yêu cầu học sinh xem lại toàn bộ các câu hỏi và bài tậptrong sách giáo khoa, sách bài tập hết phần nội dung đã học

*Cách chơi : Chia lớp thành 4 đội chơi, mỗi đội sẽ có 4 lượt lên hái hoa,

các đội sau mỗi lần bắt hoa có thể đổi hoa khác nhưng sẽ bị trừ 1 điểm, Giáoviên bố trí 3 màu hoa trên cây hoa tương ứng với nhóm câu hỏi có độ khó khácnhau Xen kẽ lượt chơi sẽ có phần giải trí do giáo viên bố trí đề tạo không khílớp học được sôi nổi

Lượt 1 : Học sinh được yêu cầu bắt các hoa có các câu hỏi lý thuyết dễLượt 2 : Học sinh được yêu cầu bắt các hoa với các câu hỏi lý thuyết khóLượt 3 : Giáo viên yêu cầu học sinh sẽ bắt các bông hoa màu trong đó cóyêu cầu nhóm thể hiện 1 màn năng khiếu : hát, múa, kể chuyện hài

Lượt 4: Gồm các câu hỏi vận dụng bài tập

Sau mỗi lượt chơi, Giáo viên sẽ nhận xét tổng kết và cho điểm mỗi đội, đội nàotrả lời sai, yêu cầu các đội khác suy nghĩ, bổ sung, thành viên nào trả lời đượccâu hỏi của đội bạn thì ngoài điểm chung của nhóm sẽ được cộng thêm điểmtrong phần cho điểm cá nhân

VÍ DỤ : Sinh học 11 (Tiết 21 - Bài tập)

Các câu hỏi bài tập trong mỗi Hoa :

Câu 1 Tế bào biểu bì duy nhất của lá có lục lạp là loại tế bào nào? Giải thích tại

sao tế bào này lại có lục lạp trong khi đó các tế bào biểu bì khác của lá thì không

có ?

Câu 2 Giải thích các câu ca dao trên phương diện sinh học:

a/ “ Lúa chiêm lấp ló đầu bờ

Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”

b/ “ Bèo dâu là giống bèo tiên

Bèo làm ra thóc ra tiền cho ta”

Câu 3 Mô tả thí nghiệm chứng minh vai trò sức hút của tán lá, sức hút và sức

đẩy của rễ trong quá trình đưa nước từ rễ lên lá?

Câu 4 Nếu dùng phân đạm sẽ giảm tốc độ cố định đạm trong thực vật? Vì sao?

Câu 5 Trình bày về các loại vi khuẩn có khả năng cố định nitơ và đặc điểm hoạt

động của chúng ?

Câu 6 Muốn hoa tươi lâu thì khi cắm hoa phải ngâm gốc cành trong nước rồi

cắt cành dưới nước Hãy giải thích cách làm trên ?

Câu 7.Vì sao cây sống trong “ biển đạm” mà vẫn có thể “đói về đạm”?

Câu 8 Thực vật ở nước và thực vật ở cạn không có lông hút thì hút nước bằng

cách nào ?

Câu 9 Hai loài thực vật trên cạn có số lượng lông hút và bề mặt hấp thu như

nhau nhưng có một loài hút được nước và khoáng nhiều hơn Vì sao?

Câu 10 Bộ rễ thực vật thích nghi với chức năng hút nước và hút khoáng như thế

nào ?

Câu 11  Câu 20 (Phụ lục)

Trò chơi đố vui ba dữ kiện

* Đặc điểm : Giáo viên đưa ra các dữ kiện yêu cầu học sinh đoán chính xác nội

dung giáo viên muốn đề cập

* Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị các dữ kiện ( khái niệm, nội dung ) liên quan

đến chủ đề của tiết ôn tập, bài tập thường đó là các dữ kiện liên quan đến các từkhóa của tiết ôn tập, bài tập

* Cách chơi: Đầu tiên, giáo viên đưa ra câu hỏi ở dạng khái niệm hoặc nội

dung Dữ kiện thứ nhất ở mức độ khó nhất (hầu như chưa gợi ý gì), dữ kiện thứhai ở mức độ trung bình (có gợi ý) và dữ kiện thứ ba ở mức độ dễ nhất (gợi ýgần tới câu trả lời đúng) Nếu học sinh trả lời đúng ở dữ kiện thứ nhất sẽ được

30 điểm/câu, dữ kiện thứ hai là 20 điểm/câu, dữ kiện thứ ba là 10 điểm/câu Mỗi

dữ kiện cách nhau 10 giây

VÍ DỤ : Sinh học 12 (Tiết 48 - Ôn tập)

Đố vui 1: Đây là hiện tượng gì ?

Dữ kiện 1: Có thể phát hiện được nguyên nhân bằng phương pháp làm tiêu bản

tế bào, và phổ biến nhất trong các bệnh đột biến NST

Dữ kiện 2: Là 1 hội chứng có liên quan đến đột biến số lượng NST 21

Dữ kiện 3: Người bệnh thấp bé, má phệ, cổ rụt, khe mắt xếch, lưỡi dày, dị tậttim và ống tiêu hóa

Đáp án dữ kiện : Hội chứng Đao

Đố vui 2: Đây là công nghệ gì ?

Dữ kiện 1: Enzym giới hạn và thể truyền được sử dụng trong công nghệ này

Dữ kiện 2: Giống lúa gạo vàng  - carôten là thành tựu của công nghệ này

Dữ kiện 3: Là các thao tác tác động lên ADN để chuyển một đoạn ADN mangmột hoặc một cụm gen từ tế bào của loài cho (tế bào cho) sang tế bào của loàinhận (tế bào nhận) nhờ thể truyền

Đáp án dữ kiện: Công nghệ gen

Đố vui 3: Đây là quá trình gì ?

Dữ kiện 1: Nếu diễn ra trên quy mô rộng lớn và thời gian lịch sử lâu dài sẽ dẫnđến hiện tượng hình thành các đơn vị phân loại trên Loài

Dữ kiện 2: Khi môi trường thay đổi theo 1 hướng xác định thì sẽ làm biến đổitần số alen theo một hướng xác định

Dữ kiện 3: Phân hóa khả năng sống sót và sinh sản của các cá thể với các kiểugen khác nhau trong quần thể.

Đáp án dữ kiện: Chọn lọc tự nhiên

Đố vui 4: Đây là con đường hình thành loài nào ?

Dữ kiện 1: Loài mới có đặc điểm giống với thể đột biến dị đa bội

Dữ kiện 2: Là con đường hình thành loài nhanh nhất

Dữ kiện 3: Loài lúa mì trồng hiện nay được tạo ra bằng con đường này

Đáp án dữ kiện: Lai xa kèm đa bội hóa

Đố vui 5: Đây là hiện tượng gì ?

Dữ kiện 1: Là hiện tượng xảy ra giữa chim sâu và sâu đo

Dữ kiện 2: Đảm bảo cân bằng sinh thái trong quần xã

Dữ kiện 3: Số lượng cá thể của một loài bị khống chế ở một mức nhất định,không tăng cao quá hoặc giảm thấp quá do tác động của các mối quan hệ hỗ trợhoặc đối kháng

Đáp án dữ kiện: Khống chế sinh học

Đố vui 6  Đố vui 12 ( Phụ lục)

Trò chơi đuổi hình bắt chữ (đố vui bằng hình ảnh).

* Đặc điểm: Là kiểu trò chơi mà người chơi phải đoán, bình luận về chủ

đề, nội dung liên quan đến hình ảnh được quan sát

* Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị các tranh hình câm liên quan đến chủ đề

ôn tập hoặc bài tập hoặc có thể giao cho học sinh mỗi nhóm tự chuẩn bị tranh đốcủa nhóm mình (cách này tính tích cực của học sinh sẽ cao hơn)

*Cách chơi: Lớp chia làm 4 đội chơi, mỗi đội chơi chuẩn bị 2 tranh vẽ câm,

chia làm 2 lượt chơi, ở mỗi lượt chơi từng nhóm sẽ bắt thăm xem nhóm nào chơitrước, các nhóm sẽ đưa tranh của mình cho các nhóm khác quan sát, sau 3 phút, cácnhóm thảo luận và cử đại diện đưa ra nội dung của bức tranh, dựa trên đáp án củanhóm đố tranh, giáo viên nhận xét, bổ sung và cho điểm các nhóm

VÍ DỤ : Sinh học 12 (Tiết 17 - Ôn tập phần di truyền học) Cách 1: Giáo viên chuẩn bị các tranh hình về điều hòa hoạt động của gen

trong môi trường có lactozo và không có lactozo, các dạng đột biến gen, độtbiến nhiễm sắc thể làm tranh đố chữ cho các đội chơi, các đội chơi phải đoánđúng dạng đột biến được mô tả trong tranh và trình bày về dạng đột biến đó

Cách 2: Giáo viên yêu cầu mỗi đội chơi tự vẽ về một dạng đột biến nào đó,

sau đó dùng tranh vẽ đố các đội chơi còn lại

Sau mỗi lượt chơi giáo viên cũng sẽ nhận xét và cho điểm các đội chơi và điểm

cá nhân giống như phần chơi hái hoa dân chủ

Ví dụ: Sinh học 11 (Tiết 21 - Bài tập)

Cách chơi: Lớp chia 4 nhóm, Học sinh các nhóm chuẩn bị các tranh hình

vẽ về các dạng hệ tuần hoàn ở động vật, yêu cầu đội bạn nêu tên chính xác dạngtuần hoàn được nhắc đến và mô tả sơ lược về dạng tuần hoàn đó:

Hệ tuần hoàn hở, hệ tuần hoàn kín, hệ tuần hoàn đơn, hệ tuần hoàn kép

Trò chơi “ Đi tìm thủ phạm”

* Đặc điểm : Giáo viên đưa ra các tình huống vui về truy tìm thủ phạm qua

việc phân tích ADN, NST Học sinh dựa vào kiến thức di truyền đã được học để

có đáp án đúng Thường là nhưng câu hỏi về nguyên nhân, cơ chế

* Cách chơi : Giáo viên chuẩn bị 4 hộp giấy được để trên 1 cái bàn kê

giữa lớp học, bố trí các mảnh giấy ghi các thủ phạm của hiện tượng ( đáp án)được gấp lại cho vào trong các hộp giấy, sau khi phát lệnh tình huống, các nhóm

sẽ lên hộp của nhóm mình để lựa chọn chính xác mảnh giấy có ghi thủ phạm củahiện tượng đó , nhóm nào tìm ra nhanh nhất sẽ có điểm cao nhất theo tứ tự 40điểm, 30 điểm, 20 điểm, 10 điểm

VÍ DỤ : Sinh học 12 tiết 16 : Bài tập chương I, II

Tình huống 1 : Một con chuột có vấn đề về phát triển, nhưng vẫn còn

khả năng sinh sản, được kiểm tra bởi 1 nhà di truyền học, phát hiện ra rằngchuột này có 3 nhiễm sắc thể số 21 Hãy chỉ ra chính xác thủ phạm tạo nên conchuột có hiện tượng này ?

TP1 : Tinh trùng được thụ tinh để tạo ra con chuột này có 2 NST số 21

TP2 : Giao tử tạo ra con chuột này có cả giao tử 1 NST số 21 và giao tử 2 NST số 21.TP3 : Qủa trứng được thụ tinh để tạo ra con chuột này có 2 NST số 21

TP4 : NST số 21 của con chuột này nhân đôi nhưng không phân li

Tình huống 2 : Một phân tử ADN đang tiến hành nhân đôi, nhưng kết

quả sau khi nhân đôi ngưởi ta quan sát thấy phân tử ADN con bị mất đi 1 cặp nu

so với bản gốc của phân tử ADN mẹ, Hãy chỉ ra chính xác thủ phạm gây ra hiệntượng này là gì ?

TP 1 : acridin chèn vào mạch khuôn cũ

TP 2 : acridin chèn vào mạch mới đang tổng hợp

TP 3 : Guanin dạng hiếm (G*) kết cặp với timin trong tái bản

TP 4 : Chất 5-brom uraxin (5BU) là chất đồng đẳng của timin gây đột biến thêm

1 cặp nucleotit

Tình huống 3 : Trong quá trình phát triển phôi sớm ở ruồi giấm đực

có bộ nhiễm sắc thể được ký hiệu AaBbDdXY Phôi đó phát triển thành thể độtbiến Khi phân tích thể đột biến người ta thấy trong cơ thể xuất hiện 3 dòng tếbào có bộ NST khác nhau Hãy chỉ ra chính xác nguyên nhân dẫn đến hiệntượng trên ?

TP 1 : Ở lần phân bào thứ 6, một số tế bào cặp Dd không phân ly

TP 2 : Một số tế bào cặp Dd và Bb không phân ly

TP 3 : Cặp Aa và Bb không phân ly

TP 4 : Cặp Aa và cặp NST giới tính XY không phân ly

Tình huống 4: Hàm lượng ADN trong hệ gen của nấm men có kích

thước lớn hơn hàm lượng ADN của E.Coli khoảng 100 lần, trong khi đó tốc độsao chép ADN của E.Coli nhanh hơn ở nấm men chỉ khoảng 7 lần Hãy tìmchính xác cơ chế giúp toàn bộ hệ gen nấm men có thể sao chép hoàn chỉnh chỉchậm hơn hệ gen của E.Coli khoảng vài chục lần ?

TP 1 : Tốc độ sao chép ADN của các enzim ở nấm men nhanh hơn ở E.Coli

TP 2 : Ở nấm men có nhiều loại enzim ADN pôlimeraza hơn E.Coli

TP 3 : Cấu trúc ADN ở nấm men giúp cho enzim dễ tháo xoắn, dễ phá vỡ cácliên kết hidro

TP 4 : Hệ gen nấm men có nhiều điểm khởi đầu tái bản

Tình huống 5 Nhiệt độ nóng chảy của ADN là nhiệt độ để phá vỡ

liên kết hidro và làm tách hai mạch đơn của phân tử Hai phân tử ADN có chiều