Lí do chọn đề tài Trong các nhà trường trung học phổ thông hiện nay việc dạy học môn lịch sử đang bộc lộ nhiều khó khăn, hạn chế: Học sinh chỉ quan tâm học các mônkhối A, khối B để phục
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT ĐÔNG SƠN 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ Ở THANH HÓA ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG LỚP 12 - TRƯỜNG THPT ĐÔNG SƠN 1
Người thực hiện: Ngô Thị Kim Huê Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch Sử
THANH HOÁ, NĂM 2019
Trang 2MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU 1
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu: 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu: 2
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3
2.1.1 Ưu điểm: 3
2.1.2 Hạn chế: 3
2.3 Các giải pháp giải quyết vấn đề 4
2.3.1 Sử dụng di tích lịch sử ở Thanh Hóa để nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử địa phương lớp 12 - Trường THPT Đông Sơn 1 4
2.3.2 Một số hình thức sử dụng các di tích lịch sử tiêu biểu trên để nâng cao chất lượng dạy học 8
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 15
2.4.1 Đối với học sinh 15
2.4.2 Đối với giáo viên 16
3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 17
3.1 Kết luận: 17
3.2 Kiến nghị 17
Trang
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Trong các nhà trường trung học phổ thông hiện nay việc dạy học môn lịch
sử đang bộc lộ nhiều khó khăn, hạn chế: Học sinh chỉ quan tâm học các mônkhối A, khối B để phục vụ cho thi tốt nghiệp và thi tuyển sinh đại học, trong khi
đó lại xem nhẹ việc học môn lịch sử; giáo viên chưa mạnh dạn đổi mới phươngpháp giảng dạy môn lịch sử theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực củangười học, trong đó chưa chú ý khai thác sử dụng các di tích lịch sử văn hóa ởđịa phương vào dạy học lịch sử để nâng cao chất lượng bộ môn, do vậy dễ làmcho học sinh nhàm chán, khó hiểu, không hứng thú với việc học môn lịch sử
Nhận thức ró tầm quan trọng của việc sử dụng di sản văn hóa vào dạy học
và giáo dục để nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường phổ thông trong
đó có bộ môn lịch sử, thông qua đó góp phần giáo dục di sản Bộ Giáo dục vàĐào tạo phối hợp Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch ban hành Công văn liênngành số 73/HD - BGD&ĐT-BVHTTDL ngày 16 tháng 01 năm 2013 để chỉđạo, hướng dẫn thực hiện việc “Sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trườngphổ thông, trung tâm GDTX”
Thanh Hóa là vùng đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, cónhiều danh nhân tiêu biểu, có nhiều di tích lịch sử văn hóa Đây là lợi thế đểgiáo viên sử dụng di tích lịch sử văn hóa trong tỉnh vào dạy học để nâng caochất lượng dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông làm cho các bài họclịch sử trở nên sinh động, hấp dẫn lôi cuốn đối với học sinh Tuy nhiên cáctrường THPT và giáo viên giảng dạy bộ môn lịch sử trong tỉnh lại chưa làm tốtđiều này Thanh Hóa hiện có hơn 1.535 di tích của tỉnh, có 135 di tích lịch sửcách mạng, kháng chiến Trong đó có 101 di tích đã được xếp hạng (32 di tíchquốc gia và 69 di tích cấp tỉnh) Hệ thống di tích lịch sử cách mạng trên địa bàntỉnh Thanh Hóa rất đa dạng, phong phú, gồm có đình, đền, chùa, địa điểm, khu
di tích, nhà thờ, nhà lưu niệm, tượng đài, gắn với các sự kiện lịch sử trongtừng thời kỳ của cách mạng Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng
Các di tích lịch sử cách mạng, kháng chiến hàm chứa cả di sản văn hóavật thể và phi vật thể mang dấu ấn lịch sử của cách mạng Việt Nam trên đấtThanh Hóa, thể hiện cốt cách, bản lĩnh, ý chí và khát vọng giành tự do độc lập,chiến thắng ngoại xâm và xây dựng đất nước, quê hương giàu đẹp, hùng cườngcủa toàn dân tộc và của mỗi người dân nơi đây; đã và đang trở thành nguồn lựcphát triển kinh tế - xã hội và đó chính là nguồn lực quan trọng nhằm giáo dụctruyền thống yêu nước, cách mạng, hình thành và phát triển nhân cách, góp phầnxây dựng đất nước và tỉnh Thanh ngày càng đàng hoàng, tươi đẹp
Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước vẻ vang của dân tộc
ta, công tác giáo dục truyền thống lịch sử là điều rất cần thiết Từ khi có Đảng
Trang 4Cộng sản Việt Nam và Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa ra đời, việc tổ chức thành lậpcác hội, chi bộ Đảng để lãnh đạo quần chúng và nhân dân đấu tranh giành độclập, phong trào cách mạng của nhân dân , những địa điểm nơi thành lập, tậpkết, trú quân của quân và dân cả nước nói chung và tỉnh Thanh Hóa nói riêngtrong kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ là những di tích lịch sửcách mạng có ý nghĩa vô cùng quan trọng Tất cả các di tích lịch sử trên đều
có thể sử dụng để nâng cao chất lượng dạỵ học môn lịch sử ở trường trung họcphổ thông, các giáo viên giảng dạy môn lịch sử căn cứ điều kiện, đặc điểm tìnhhình của trường mình để chọn các di tích lịch sử phù hợp, các hình thức và biệnpháp sử dụng khác nhau để góp phần nâng cao chất lượng dạy học của bộ môn Với trách nhiệm của giáo viên giảng dạy môn lịch sử chúng ta phải tích cực đổimới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực phẩm chất của ngườihọc, tích cực khai thác và sử dụng có hiệu quả các di tích lịch sử trên địa bànThanh Hóa vào trong mỗi giờ dạy của mình, làm cho giờ học lịch sử không cònkhô khan mà trở nên hấp dẫn, sinh động làm cho học sinh hứng thú mỗi khi họclịch sử và khi học sinh đã yêu thích học môn lịch sử thì sẽ học tốt môn lịch sử
Từ những trăn trở đó tôi đã nghiên cứu và viết đề tài “Sử dụng di tích lịch sử ở
Thanh Hóa để nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử địa phương lớp 12 Trường THPT Đông Sơn 1”.
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Sử dụng các di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa nhằm gópphần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường trung học phổthông Đông Sơn 1
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm của bản thân và các giáo viên trong
tổ Lịch sử của trường; điều tra, khảo sát kết quả học tập, lấy ý kiến của giáo viên
và học sinh
- Phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích và so sánh
Trang 52 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Việc sử dụng di tích lịch sử văn hóa trong dạy học môn lịch sử ở trườngTHPT góp phần hướng dẫn hoạt động nhận thức cho học sinh: Các di tích lịch
sử khi được sử dụng trong dạy học lịch sử đều góp phần nâng cao tính trực quangiúp học sinh mở rộng khả năng tiếp cận đối tượng, hiện tượng liên quan đến bài học
- Phát triển kĩ năng tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức cho học sinh: Di tíchlịch sử là phương tiện quan trọng giúp học sinh rèn một số kĩ năng như quan sát,thu thập xử lí thông tin, thảo luận nhóm, qua đó tự chiếm lĩnh kiến thức cần thiếttrong quá trình tiếp cận học tập
- Kích thích hứng thú của học sinh trong học tập môn lịch sử: Trong quátrình tiếp cận với di tích lịch sử văn hóa theo sự hướng dẫn của giáo viên, cácgiá trị của di tích sẽ được học sinh tìm hiểu, khám phá và trải nghiệm Điều đólàm cho học sinh có hứng thú và có được động cơ học tập đúng đắn và có thái
độ hành vi thân thiện, giữ gìn, chăm sóc và phát huy giá trị của di tích
- Góp phần phát triển trí tuệ và giáo dục nhân cách học sinh: Cho học sinhtiếp cận với di tích lịch sử đúng mục đích, đúng lúc với những phương pháp dạyhọc phù hợp sẽ giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, khả năng xử lí thôngtin, khả năng phân tích, tổng hợp và so sánh Vì ẩn chứa trong di tích là các giátrị lịch sử, truyền thống tốt đẹp của dân tộc, của địa phương được lưu truyền từđời này qua đời khác, nó sẽ có tác động đến tư tưởng, tình cảm, đạo đức dẫn tớiviệc hình thành nhân cách học sinh
- Góp phần phát triển kĩ năng sống cho học sinh: Khi tổ chức học tập,tham quan, trải nghiệm tại di tích sẽ góp phần hình thành ở học sinh một số kĩnăng như: Kĩ năng lắng nghe, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng quản lí thời gian, kĩnăng tìm kiếm và xử lí thông tin
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Ưu điểm:
- Giáo viên giảng dạy môn Lịch sử ở bậc THPT đều ý thức rõ về tầm quantrọng của việc sử dụng di tích lịch sử văn hóa để góp phần nâng cao chất lượnggiảng dạy của mình, nâng cao nhận thức và góp phần phát triển nhân cách họcsinh
- Chuyên viên phụ trách bộ môn Lịch sử Sở GD & ĐT Thanh Hóa và các
tổ chuyên môn Lịch sử ở các trường THPT luôn trăn trở trong việc tìm giải pháp
để sử dụng có hiệu quả các di tích lịch sử trên địa bàn Thanh Hóa nhằm nângcao chất lượng dạy học của bộ môn
2.1.2 Hạn chế:
- Đa số giáo viên lịch sử vẫn còn chưa mạnh dạn khai thác các di tích lịch
sử để dạy học vì sợ mất thời gian sưu tầm tư liệu về di tích để phục vụ cho bàidạy của mình, hoặc còn lúng túng trong xây dựng kế hoạch, nội dung bài giảng
- Khi tiến hành một bài học lịch sử nội khóa theo phân phối chương trình,một bài học lịch sử địa phương tại di tích hay một buổi tham quan tại bảo tàngthì mất nhiều thời gian và phải chuẩn bị rất công phu như: Lựa chọn di tích, xây
Trang 6dựng kế hoạch xin ý kiến nhà trường, chuẩn bị nội dung bài dạy, phương án đảmbảo an toàn cho học sinh trong quá trình đi học tại di tích lịch sử, kinh phí thựchiện nên giáo viên rất e ngại.
2.3 Các giải pháp giải quyết vấn đề
2.3.1 Sử dụng di tích lịch sử ở Thanh Hóa để nâng cao chất lượng dạy
và học lịch sử địa phương lớp 12 - Trường THPT Đông Sơn 1.
a Một số yêu cầu cần lưu ý khi sử dụng di tích lịch sử văn hóa để dạy học môn lịch sử
Di tích lịch sử văn hóa có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nâng cao chấtlượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT Tuy nhiên, để sử dụng có hiệu quảgiáo viên phải thực hiện tốt các yêu cầu sau:
- Đảm bảo mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông của môn Lịch
sử và mục tiêu giáo dục thông qua di tích lịch sử:
+ Đảm bảo chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử theo quy định
của Bộ Giáo dục và Đào tạo (không thêm, bớt thời lượng làm thay đổi chươngtrình)
+ Đảm bảo mục tiêu giáo dục phổ thông gắn với mục tiêu giáo dục di tíchlịch sử
Vì vậy, việc lựa chọn di tích lịch sử để dạy học một bài hoặc một nộidung nào đó thì giáo viên cần xác định mục tiêu bài học và lựa chọn di tích phảihướng vào thực hiện mục tiêu đã được xác định
- Xác định nội dung và thực hiện các bước chuẩn bị chu đáo: Khi tiến
hành dạy học tại địa điểm có di tích lịch sử hay dạy học trên lớp có sử dụng ditích lịch sử, GV cần chuẩn bị kỹ nội dung và các điều kiện thực hiện
- Phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh trải
nghiệm: Phải luôn đề cao vai trò hoạt động chủ động, tích cực, sáng tạo của học
sinh, luôn tạo điều kiện tối đa để học sinh được tham gia vào các hoạt động với
di tích lịch sử, giao nhiệm vụ và hướng dẫn học sinh làm việc với di tích lịch sử.Được tự chủ trong công việc, tự hoàn thành báo cáo sau khi đã tìm hiểu di tích,
có sản phẩm do cá nhân hoặc nhóm tạo ra các em sẽ phấn khởi càng cố gắnghoàn thành nhiệm vụ Điều đó càng khuyến khích học sinh làm việc tích cực,nhiệt tình, là lúc các em có cơ hội được thể hiện mình
- Kết hợp đa dạng các hình thức tổ chức thực hiện: Xung quanh chúng ta
tồn tại rất nhiều di tích lịch sử Tùy theo mỗi di tích và các giá trị chứa đựngtrong mỗi di tích để giáo viên sử dụng vào mục đích dạy học và giáo dục Mỗiloại di tích lại có những đặc điểm riêng về hình thức, giá trị Vì vậy, ta có thể tổchức nhiều hình thức tiếp cận khác nhau: Cho HS trực tiếp quan sát di tích, tiếpxúc qua phim, ảnh Nếu không có điều kiện đưa học sinh tới nơi có di tích, thìnhà trường tổ chức các loại hình hoạt động để học sinh tìm hiểu di tích lịch sửngay trong khuôn viên, phòng truyền thống của nhà trường, các buổi ngoạikhóa, tiến hành các buổi sinh hoạt chuyên đề tìm hiểu di tích lịch sử xung quanhnhà trường…
b Di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu ở Thanh Hóa có thể sử dụng để nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử địa phương lớp 12 - Trường THPT Đông Sơn 1.
Trang 7Thanh Hóa hiện có hơn 1.535 di tích của tỉnh, có 135 di tích lịch sử cáchmạng, kháng chiến Trong đó có 101 di tích đã được xếp hạng (32 di tích quốcgia và 69 di tích cấp tỉnh) Tất cả các di tích lịch sử trên đều có thể sử dụng đểnâng cao chất lượng dạỵ học môn lịch sử ở trường trung học phổ thông, giáoviên giảng dạy môn lịch sử căn cứ điều kiện, đặc điểm tình hình của trườngmình để chọn các di tích lịch sử phù hợp, các hình thức và biện pháp sử dụngkhác nhau để góp phần nâng cao chất lượng dạy học của bộ môn Tôi xin nêu ramột số di tích lịch sử tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.
▪ Cụm di tích lịch sử cách mạng đình Hàm Hạ
Cách đây 87 năm, ngày 25/6/1930, tại nhà ông Lê Kiều Oanh làng Hàm
Hạ, dưới sự lãnh đạo của Xứ ủy Bắc Kỳ, Chi bộ Hàm Hạ - Chi bộ Đảng đầu tiên
ở Thanh Hóa được thành lập tại làng Hàm Hạ, tổng Kim Khê (nay là khu phốĐại Đồng thị trấn Rừng Thông) Sự ra đời của Chi bộ Hàm Hạ là một mốc sonchói lọi trong phong trào cách mạng ở Đông Sơn trước Cách mạng Tháng 8,đồng thời là nền móng cho sự ra đời của Đảng bộ huyện Đông Sơn nói riêng vàĐảng bộ tỉnh Thanh Hóa nói chung Chấm dứt giai đoạn khủng hoảng kéo dàicủa phong trào cách mạng do thiếu sự lãnh đạo của một chính Đảng Từ đâyphong trào cách mạng ở Thanh Hóa bước vào thời kỳ mới, thời kỳ có ĐảngCộng sản lãnh đạo như con thuyền có người chèo lái vững vàng
▪ Khu di tích lịch sử chiến khu Ngọc Trạo
Giữa năm 1941, Ngọc Trạo huyện Thạch Thành đã được chọn để xâydựng chiến khu du kích, làm căn cứ huấn luyện cán bộ cốt cán, đào tạo về quân
sự, chính trị, phát triển nhanh lực lượng cách mạng, tiến tới xây dựng đội quân
vũ trang theo tinh thần Hội nghị Trung ương lần thứ 8 Ngày 19-9-1941, tạiHang Treo - một địa điểm của căn cứ Ngọc Trạo, Ban lãnh đạo chiến khu thànhlập đội du kích vũ trang thoát ly đầu tiên gồm 21 đồng chí Đội du kích NgọcTrạo được biên chế thành tiểu đội cảm tử, tiểu đội súng, tiểu đội trinh sát cùngcác bộ phận y tế, cứu thương và liên lạc Dù chỉ có 11 khẩu súng, còn lại là cácloại vũ khí thô sơ như dao bầu, mã tấu, cung nỏ, gậy gộc cùng điều kiện sinhhoạt khó khăn, thiếu thốn nhưng các chiến sĩ du kích luôn lạc quan, tin tưởngvào con đường mà Đảng, Bác Hồ đã lựa chọn, cùng nhân dân Ngọc Trạo dốclòng, chung sức gây dựng chiến khu Từ chỗ có 21 đội viên khi mới thành lập,đến cuối tháng 9-1941, số đội viên du kích và cán bộ ở chiến khu Ngọc Trạo đãtăng lên trên 80 chiến sĩ Lúc này, thực dân Pháp đánh hơi thấy hoạt động vũtrang của các chiến khu ở Thanh Hóa, chúng ráo riết tìm cách trấn áp, càn quét.Trước sự lớn mạnh không ngừng của chiến khu Ngọc Trạo, thực dân Pháp đãđiên cuồng càn quét nhằm triệt phá phong trào, khủng bố tinh thần cách mạngcủa nhân dân ta Mặc dù chỉ có vũ khí thô sơ như giáo mác, mã tấu nhưng cácchiến sĩ cảm tử Ngọc Trạo vẫn anh dũng chiến đấu, tiêu diệt kẻ thù, bảo vệthành quả cách mạng
Chiến khu Ngọc Trạo là đỉnh cao của phong trào khởi nghĩa vũ trang ởBắc Trung Bộ, là tiền thân của lực lượng vũ trang Thanh Hóa sau này Nhữngchiến tích hào hùng và sự hy sinh anh dũng của các chiến sĩ du kích Ngọc Trạo
là dấu son đậm nét, tô thắm truyền thống bất khuất, kiên cường của Đảng bộ vànhân dân các dân tộc tỉnh Thanh Hóa
Trang 8▪ Khu lưu niệm Bác Hồ tại thị trấn Rừng Thông
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành tình cảm và sự quan tâm đặcbiệt đối với Thanh Hóa Khi lần đầu tiên Bác Hồ về thăm Thanh Hóa
(20/2/1947), trước khi ra về, Người căn dặn “Tỉnh Thanh Hóa phải trở nên một tỉnh kiểu mẫu”
Bác Hồ đã về thăm Thanh Hóa 4 lần, có thể nói những lần Bác Hồ vềthăm Thanh Hóa là nguồn cổ vũ, động viên kịp thời cho người dân Thanh Hóaquyết tâm chiến đấu, hết lòng vì lý tưởng độc lập cho dân tộc Điều này còn có ýnghĩa chiến lược vì Thanh Hoá là một trong những tỉnh có tiềm lực lớn về nhiềumặt: đất rộng, người nhiều, nhân dân có truyền thống anh dũng đấu tranh và cần
cù lao động, có địa thế phát triển về kinh tế biển, đồng bằng và rừng núi Khi cảnước bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ, cần phải huy động nhân lực, vật lựctối đa, Thanh Hóa là địa phương có điều kiện để đáp ứng Mảnh đất này là huyếtmạch của con đường chi viện cho tiền tuyến miền Nam, con người nơi đây luôntiếp sức ủng hộ sức người, sức của, góp phần to lớn vào thắng lợi của cách mạngdân tộc
72 năm đã qua, kể từ ngày Bác Hồ lần đầu tiên về thăm Thanh Hóa, bằng
sự ngưỡng mộ và lòng kính yêu Bác vô hạn, Ðảng bộ và nhân dân các dân tộctrong tỉnh đã đoàn kết một lòng, vượt lên muôn vàn khó khăn, gian khổ, giànhđược những thành tựu hết sức tự hào Quyết tâm xây dựng quê hương ThanhHóa ngày càng giàu đẹp, văn minh, sớm trở thành “Tỉnh kiểu mẫu” như lời Bác
Hồ hằng mong muốn
▪ Khu di tích lịch sử văn hóa Hàm Rồng
Nhắc đến mảnh đất Thanh Hóa, chắc hẳn nhiều người sẽ nghĩ ngay đếnHàm Rồng, địa danh đã đi vào lịch sử như những trang vàng chói lọi trong cuộckháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc Nơi đây còn được biết đến làthắng cảnh thiên nhiên kỳ thú với quần thể sông, núi, hang động lôi cuốn dukhách mỗi khi có dịp ghé thăm
Khu di tích lịch sử văn hóa Hàm Rồng với tổng diện tích 568 ha thuộcphường Hàm Rồng, thành phố Thanh Hóa, bao gồm các danh lam thắng cảnh, ditích lịch sử cách mạng và công trình văn hóa tâm linh như: cầu Hàm Rồng, núiHàm Rồng, núi Ngọc, đồi Quyết Thắng, đền thờ Bà mẹ Việt Nam anh hùng vàcác anh hùng liệt sĩ tỉnh Thanh Hóa, làng cổ Đông Sơn, động Tiên Sơn, độngLong Quang, núi Cánh Tiên…
Hình ảnh đầu tiên gợi nhớ về chiến thắng Hàm Rồng lịch sử năm xưa đóchính là cầu Hàm Rồng bắc qua sông Mã Cầu được xây dựng năm 1905 theokiểu cầu vòm thép có trụ, hiện đại nhất Đông Dương thời bấy giờ
Bị thất bại ở chiến trường miền Nam, cuối năm 1964, đầu năm 1965 đếquốc Mỹ vạch kế hoạch ném bom miền Bắc, xác định từ Hà Nội vào đường mòn
Hồ Chí Minh có 60 điểm tắc, trong đó Hàm Rồng được xem là “điểm tắc lýtưởng”, là “đầu mút của khu vực cán xoong” Phá sập cầu Hàm Rồng, Mỹ sẽ cắtđứt được mạch máu giao thông Bắc - Nam, đồng thời phá hoại nền kinh tếThanh Hóa, làm suy yếu vai trò của hậu phương đối với tiền tuyến miền Nam
Do vậy, việc đánh phá Hàm Rồng được Nhà Trắng và Lầu Năm Góc chọn
là mục tiêu quan trọng nhất trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất
Trang 9Với âm mưu cắt đứt sự chi viện Bắc - Nam, cô lập Hàm Rồng và tập trungđánh dứt điểm Hàm Rồng, vào 8 giờ 45 phút ngày 3/4/1965, 16 chiếc máy bayđầu tiên của Mỹ ném bom vào địa phận Thanh Hoá với một loạt địa điểm đánhphá như cầu Đò Lèn (Hà Trung), cầu Cun (Nông Cống), ga Văn Trai (TĩnhGia)
13 giờ ngày 3/4, cuộc tấn công của đế quốc Mỹ vào khu vực Hàm Rồngbắt đầu Từng tốp máy bay phản lực hiện đại đủ các loại F105, F8, RF101 , tênlửa, rốc két đánh phá cầu Hàm Rồng liên tục trong 2 giờ 36 phút
7 giờ 30 phút ngày 4/4/1965, nhiều tốp máy bay địch tiến vào vùng trờiThanh Hoá và phát hiện lực lượng pháo của Trung đoàn 234 đang trên đường từNghệ An vào Thanh Hoá, chúng đã tập trung đánh phá khu vực bến phà Ghép(Tĩnh Gia) nhằm ngăn không cho xe pháo của ta qua sông Ngay lập tức, các đạiđội 2, 4, 5 và khẩu đội 14 ly 5 cùng quân dân các xã Hải Ninh, Tân Dân, Hải
An, Hải Châu (Tĩnh Gia) đã bắn rơi 3 chiếc F105 và bắt sống một tên giặc lái
Chỉ trong 2 ngày 3 và 4/4/1965, quân Mỹ đã sử dụng 174 lần tốp, 454 lầnchiếc máy bay, ném xuống địa bàn tỉnh Thanh Hoá 627 quả bom phá, 58 quảbom nổ chậm (gồm các loại từ 500 đến 1.000kg), hàng trăm tên lửa, rốc-két vàocác khu vực trọng điểm của Thanh Hoá Riêng khu vực Hàm Rồng - Nam Ngạn
- Yên Vực, địch bổ nhào 85 lần, cắt bom bắn phá 80 lần, ném 350 quả bom, bắn
149 quả đạn rốc-két
Đáp trả lại hành động điên cuồng của đế quốc Mỹ, quân, dân Hàm Rồng Nam Ngạn - Yên Vực dũng cảm bám chắc trận địa với ý chí quyết chiến quyếtthắng Hàng chục khẩu súng cao xạ của bộ đội chủ lực ở các trận địa Đồng Đá,Yên Vực, Nam Bình, Cồn Đu (bờ Bắc), đồi C4, Đám Cháy, Tàu thuyền, đồiKhông tên (bờ Nam) và hàng trăm khẩu súng trung liên, súng trường của tự vệcác xí nghiệp Lò cao, Phân lân, Máy xanh, Máy điện , các tay súng dân quâncác xã Hoằng Long, Hoằng Lý, Hoằng Anh, Nam Ngạn hợp đồng nổ súng tạothành nhiều tầng đạn, lưới lửa bủa vây đội hình máy bay Mỹ Những chiếc nàolọt vào gần cầu lập tức bị các trận địa cao xạ trên đồi Không tên, đồi Ba câythông, núi Ngọc, núi Rồng nổ súng tan xác Hoảng hốt trước sự đánh trả mãnhliệt của quân ta, giặc Mỹ đành bay vút lên cao bỏ chạy Đến 16 giờ ngày4/4/1965, trận chiến đấu kết thúc
-Có thể khẳng định đây là lần đầu tiên kể từ khi mở cuộc chiến tranh pháhoại bằng không quân ra miền Bắc, đế quốc Mỹ tổ chức một trận đánh với quy
mô lớn nhất và mức độ ác liệt nhất Sau 2 ngày chiến đấu kiên cường, ThanhHoá đã bắn rơi 47 máy bay “Thần sấm”, “Con ma” của đế quốc Mỹ, bắt sốngnhiều giặc lái, bảo vệ an toàn cầu Hàm Rồng khiến dư luận nước Mỹ xôn xao,bạn bè yêu chuộng công lý và hòa bình trên toàn thế giới khâm phục
Cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất của đế quốc Mỹ kéo dài
4 năm với hơn 1.000 ngày đêm xung trận Trên mảnh đất Hàm Rồng lịch sử,mỗi ngọn núi, dòng sông, cánh đồng, nhà máy, mỗi xóm làng thân yêu đều làmục tiêu đánh phá của kẻ thù
Tiếp đó, trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ 2 của Mỹ (từ ngày26/12/1971 đến 15/1/1973), đế quốc Mỹ đã sử dụng những phương tiện chiến
Trang 10tranh hiện đại từ máy bay chiến lược B52 đến tên lửa Tà-lốc, bom xuyên, bomla-de tập trung rải xuống Hàm Rồng
Qua 2 cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, riêng quân và dân HàmRồng đã bắn rơi 117 máy bay, tiêu diệt, bắt sống nhiều giặc lái Mỹ, bảo vệ cầubảo đảm giao thông thông suốt, đẩy mạnh sản xuất góp phần xứng đáng cùngquân, dân cả nước đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn
2.3.2 Một số hình thức sử dụng các di tích lịch sử tiêu biểu trên để nâng cao chất lượng dạy học.
Cả 4 di tích lịch sử nêu trên đều có thể sử dụng để nâng cao chất lượngdạy học môn lịch sử với các hình thức thực hiện khác nhau: Sử dụng dể dạy bàihọc lịch sử trên lớp, sử dụng để dạy bài học lịch sử nội khóa tại thực địa, sửdụng dể dạy bài học lịch sử địa phương Thanh Hóa, sử dụng để tổ chức cho họcsinh tham quan trải nghiệm
a Hình thức thứ nhất: Sử dụng di tích lịch sử để thực hiện bài học lịch
sử (theo phân phối chương trình) dạy học trên lớp
Đối với bài học lịch sử trên lớp thì tài liệu về di tích lịch sử đóng vai trò làmột nguồn kiến thức góp phần bổ sung, cụ thể hoá, làm phong phú hơn nội dungbài học mà sách giáo khoa không đề cập tới Nó làm cho những kiến thức trongbài học sống động hơn, có hồn hơn, hấp dẫn hơn giúp cho HS tái hiện được kiếnthức và hiểu bài nhanh, nhớ lâu hơn
Ví dụ: Giáo viên lựa chọn di tích lịch sử: Cụm di tích lịch sử cách mạng
đình Hàm Hạ sử dụng để dạy bài 13 Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam
từ năm 1925 đến năm 1930 Mục II, 2: Hội nghị thành lập Đảng CSVN
(Trang 87 - SGK Lịch sử lớp 12 - Chương trình chuẩn - NXB GD năm 2013)
+ Khi dạy đến mục này, giáo viên sử dụng những tư liệu và hình ảnh đã
khai thác được ở Cụm di tích lịch sử cách mạng đình Hàm Hạ để nói về sự ra
đời của Chi bộ Hàm Hạ là một mốc son chói lọi trong phong trào cách mạng ởĐông Sơn trước Cách mạng Tháng 8, đồng thời là nền móng cho sự ra đời củaĐảng bộ huyện Đông Sơn nói riêng và Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa nói chung.Đồng thời từ đây phong trào cách mạng ở Thanh Hóa bước vào thời kỳ mới, thời
kỳ có Đảng Cộng sản lãnh đạo như con thuyền có người chèo lái vững vàng
+ Khi dạy bài 16 Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939 - 1945) nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời Mục II,
4, a: Xây dựng lực lượng cho cuộc khởi nghĩa vũ trang (Trang 109 - SGK
Lịch sử lớp 12 - Chương trình chuẩn - NXB GD 2013) Giáo viên sử dụng hình
ảnh, tư liệu Khu di tích lịch sử chiến khu Ngọc Trạo để tái hiện lại quá trình
thành lập Đội du kích Ngọc Trạo, tiền thân của lực lượng vũ trang ở Thanh Hóa.Qua đó giáo viên giúp học sinh tự rút ra được mối liên hệ giữa phong trào cáchmạng ở Ngọc Trạo, Thanh Hóa cũng như phong trào cách mạng của cả nướctrong những năm 1939 - 1945
Khí thế sục sôi của Chiến khu Ngọc Trạo là đỉnh cao của phong trào khởinghĩa vũ trang ở Thanh Hóa nói riêng và Bắc Trung Bộ nói chung Những chiếntích hào hùng và sự hy sinh anh dũng của các chiến sĩ du kích Ngọc Trạo là dấuson đậm nét, tô thắm truyền thống bất khuất, kiên cường của Đảng bộ và nhândân các dân tộc tỉnh Thanh Hóa
Trang 11Như vậy với với việc sử dụng những tư liệu của di tích lịch sử vào bài họctrên lớp đã góp phần phát triển kĩ năng quan sát, so sánh, liên hệ về mối quan hệgiữa lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc Góp phần phát triển năng lực tự học,
tự nghiên cứu cho học sinh, giúp học sinh hiểu được giá trị của di tích đó
b Hình thức thứ hai: Sử dụng di tích lịch sử để thực hiện bài học lịch sử
(theo phân phối chương trình) dạy học tại di tích.
Bài học lịch sử nội khóa không chỉ được tiến hành ở trên lớp mà có thểtiến hành ở nơi có di tích lịch sử Bài học lịch sử tại di tích có ý nghĩa rất lớn đốivới học sinh về cả kiến thức, kỹ năng và thái độ Bởi vì khi tiến hành bài học tại
di tích những tư liệu, hiện vật, dấu vết của quá khứ lưu giữ tại đây đã giúp các
em phát triển trí tưởng tượng, đa dạng hoá hoạt động nhận thức, gây hứng thútrong học tập môn lịch sử Tiến hành học tại thực địa là phương thức thực hiệndạy học gắn với đời sống có tác dụng nâng cao hiểu biết về kiến thức môn học,
về văn hoá – giáo dục, lòng yêu quê hương, đất nước, óc thẩm mĩ cho các em
Ví dụ: Giáo viên dạy học Bài 18 Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946 - 1950) Mục II Cuộc chiến đấu
ở các đô thị và việc chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài (Trang 131
-SGK Lịch sử lớp 12 – Chương trình chuẩn, NXB GD 2013) tại Khu lưu niệm
Bác Hồ tại thị trấn Rừng Thông, ta có thể tiến hành như sau:
Giáo viên đưa học sinh tập trung trước Đài tưởng niệm Bác Hồ tại thị trấn Rừng Thông để tiến hành bài học theo các bước và thời lượng như một bài
học lịch sử ở trên lớp Sau khi thực hiện xong nội dung bài học, giáo viên tổchức cho học sinh tham quan Nhà lưu niệm dưới sự hướng dẫn của giáo viênhoặc hướng dẫn viên (học sinh chỉ tham quan khai thác những tư liệu trong khu
di tích có liên quan đến nội dung bài học)
Qua bài học thực tế, giúp học sinh hiểu rõ việc Bác Hồ về thăm ThanhHóa lần thứ nhất có ý nghĩa vô cùng quan trọng để động viên sức người, sứccủa, góp phần to lớn vào thắng lợi của cách mạng cả nước
Trong quá trình tham quan sau giờ học sẽ hình thành cho học sinh kỹnăng quan sát, lắng nghe, giao tiếp, trao đổi thông tin, kỹ năng làm việc, thao tácđộc lập và theo nhóm; phát triển năng lực tự học, tự lĩnh hội kiến thức
Sau khi học xong bài học và thông qua tư liệu đã khai thác được trong quátrình học tập tại di tích, giáo viên yêu cầu học sinh về nhà viết bài thu hoạch:
Là một học sinh của quê hương xứ Thanh, em sẽ làm gì để góp phần xây dựng Thanh Hóa trở thành tỉnh “kiểu mẫu” như lời Bác Hồ hằng mong muốn?
Như vậy, với hai hình thức trên học sinh đã tiếp thu đầy đủ nội dung kiếnthức được qui định trong chương trình của bài cả về kiến thức, thái độ, kĩ năngđồng thời qua bài học để giáo dục cho học sinh nội dung và giá trị của khu ditích lịch sử văn hóa đó Qua việc nghe giáo viên tường thuật, miêu tả giúp các
em hiểu thêm về lịch sử địa phương và những đóng góp của nhân dân ThanhHóa trong cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, cũng như trong công cuộcxây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay Đồng thời rèn luyện cho các em kỹ năngtrao đổi, thảo luận, chia sẻ thông tin, giao tiếp, phát triển năng lực tự học, tựnghiên cứu, tự lập kế hoạch