Vận dụng nguyên tắc liên môn để tổ chức dạy học bài “truyền thống yêu nước của dân tộc việt nam thời phong kiến” (lịch sử 10 cơ bản)

Lí do chọn đề tàiLà một giáo viên Lịch sử, bản thân tôi đặc biệt chú trọng giáo dục cho họcsinh về truyền thống yêu nước của dân tộc để làm sao thôi thúc trong các emngọn lửa của tinh th

1.MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Là một giáo viên Lịch sử, bản thân tôi đặc biệt chú trọng giáo dục cho họcsinh về truyền thống yêu nước của dân tộc để làm sao thôi thúc trong các emngọn lửa của tinh thần yêu nước và lòng tự hào dân tộc chính đáng, để từ đó các

em ý thức được trách nhiệm của mình với quê hương đất nước

Để nâng cao hiệu quả giáo dục về truyền thống yêu nước của dân tộc ViệtNam , theo tôi cần vận dụng triệt để nguyên tắc dạy học liên môn Trên cơ sởkiến thức của nhiều môn học khác nhau như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, GDCD,GDQP - AN, Âm nhạc, việc giáo dục về truyền thống yêu nước của dân tộc sẽđược tiến hành thuận lợi hơn

Để việc vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn mang lại hiệu quả nhất

theo tôi cần thực hiện dạy học theo dự án (Project method) Đó chính là “Cách thức giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp có tính thực tiễn cao hoặc gắn liền giữa lí thuyết với thực hành, học sinh là người

tự lập kế hoạch, chủ động thực hiện, sáng tạo ra các sản phẩm nhất định và đánh giá kết quả đạt được” [8, tr.137].

Bắt đầu từ năm học 2018-2019, nhóm Lịch sử chúng tôi đã họp và thốngnhất dạy học bài 28: Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phongkiến (Lịch sử 10) theo nguyên tắc dạy học liên môn Trên cơ sở nghiên cứu kĩcác văn bản của ngành GD-ĐT, qua thực tiễn dạy học, tôi đã cấu trúc lại nộidung dạy học Bài 28 - Lịch sử 10, vận dụng nguyên tắc dạy học liên môn (vớimôn Ngữ văn, GDCD, GDQP - AN) và tích hợp với kiến thức Lịch sử Việt Nam(từ năm 1945 đến nay) để giáo dục truyền thống yêu nước cho các em học sinh

Theo tôi việc đề ra sáng kiến: Vận dụng nguyên tắc liên môn để tổ chức dạy học bài “Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến”

(Lịch sử 10- cơ bản) là hết sức cần thiết Qua đó các em học sinh được vận dụng

kiến thức các môn học để đóng vai một nhân vật lịch sử hay để tổ chức thi đốvui lịch sử nên càng hứng thú học tập

Đồng thời bồi dưỡng cho các em tinh thần yêu nước, thấm thía giá trị củađộc lập, tự do và ý thức được trách nhiệm của bản thân đối với công cuộc xâydựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

1.2.Mục đích nghiên cứu:

Để giúp cho bản thân mình cũng như anh, chị em đồng nghiệp có thêmnguồn tài liệu bổ ích trong quá trình giảng dạy bài “Truyền thống yêu nước ViệtNam thời phong kiến” từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy đối với bộ môn

1.3.Đối tượng nghiên cứu:

Vận dụng nguyên tắc liên môn để tổ chức dạy học bài “Truyền thống yêu nướccủa dân tộc Việt Nam thời phong kiến” (Lịch sử 10- cơ bản)

1.4.Phương pháp nghiên cứu:

-Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Sử dụng trong việc sưu tầm một số công trình nghiên cứu, giáo trình, tàiliệu, sách báo….có liên quan đến đề tài

-Phương pháp thống kê:

Chọn lựa và thống kê các tài liệu, dẫn chứng tiêu biểu để phục vụ chomục đích nghiên cứu

-Phương pháp điều tra khảo sát thực tế,thu thập thông tin:

Lấy thông tin từ học sinh và giáo viên để đưa ra được những biện pháp tối

ưu nhất

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận:

HS cần lấy được những ví dụ cụ thể về truyền thống yêu nước Việt Nam

từ quá trình hình thành đến sự phát triển và tôi luyện ở thời phong kiến độc lập vàtiếp tục được phát triển trong thời đại hiện nay Từ đó, ý thức được trách nhiệm củabản thân đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay thông qua việcvận dụng kiến thức Lịch sử, Ngữ văn, Địa lí, Âm nhạc, GDCD, GDQP - AN,những hiểu biết về tình hình chính trị - xã hội hiện nay,…

- Môn Lịch sử (Bài 28 - Lịch sử 10): Lòng yêu nước: bắt nguồn từ nhữngtình cảm đơn giản, mang tính địa phương Lòng yêu nước được xuất hiện khi

hình thành quốc gia dân tộc Việt, được phát huy ở thời kỳ Bắc thuộc, đã hình

thành truyền thống yêu nước Việt Nam Truyền thống yêu nước được phát triển

và tôi luyện trong các thế kỉ phong kiến độc lập, mà nét đặc trưng nhất chính làyêu nước chống ngoại xâm

- Môn GDCD: Bài “Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (GDCD 10): Khái niệm lòng yêu nước, truyền thống yêu nước của dân

tộc Việt Nam, trách nhiệm của học sinh đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

- Môn Ngữ văn: Các truyền thuyết “Con Rồng cháu Tiên”, “ThánhGióng”, “Mị Châu Trọng Thủy” (về quá trình hình thành truyền thống yêunước), các tác phẩm văn học thể hiện tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc thờiphong kiến độc lập như “Nam Quốc sơn hà”, “Hịch tướng sĩ”, “Bình Ngô đạicáo” Đáng chú ý là trong SGK Ngữ văn 10 đã đưa một số câu chuyện lịch sử

về Thái sư Trần Thủ Độ, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn (trích trong bộ

“Đại Việt sử kí toàn thư”) Hay câu chuyện Trần Quốc Toản bóp nát quả camvừa là một câu chuyện lịch sử , lại vừa được nhà văn Nguyễn Huy Tưởngchuyển thể thành tác phẩm văn học “Lá cờ thêu sáu chữ vàng”

- Lĩnh vực Âm nhạc: Bài hát “Tổ quốc gọi tên mình”.

- Kiến thức thời sự: Hiểu biết về tình hình chính trị xã hội hiện nay từ đórèn luyện ý thức làm chủ đất nước, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng

- Rèn kỹ năng phân tích, vận dụng kiến thức liên môn Ngữ văn, Lịch sử,Địa lí, GDCD, GDQP - AN, Âm nhạc, liên hệ thực tế

- Kĩ năng sử dụng tranh ảnh, download, sưu tầm tài liệu, sử dụng côngnghệ thông tin (phần mềm power point), kĩ năng thuyết trình, kĩ năng trình bàysuy nghĩ ý tưởng, hợp tác

- Định hướng năng lực: Tư duy, tự học, phát triển ngôn ngữ, đóng vai mộtnhân vật lịch sử.

Trải qua 10 năm giảng dạy môn Lịch sử, tôi nhận thức được rằng các kiếnthức liên môn có ý nghĩa quan trọng trong việc khôi phục, tái hiện hình ảnh quákhứ, đặc biệt là trong công tác tuyên truyền giáo dục cho học sinh THPT hiệnnay

2.2 Thực trạng vấn đề

*Thuận lợi

Nguồn tư liệu trên các phương tiện thông tin, truyền thông hiện nay vôcùng phong phú, đặc biệt là trên mạng In-ter-net, giúp các em học sinh có thể dễdàng tìm hiểu vấn đề Sự quan tâm chỉ đạo của Ban Giám hiệu nhà trường, sựtâm huyết của giáo viên Đa số các em học sinh ngoan, luôn ủng hộ các hoạtđộng của nhà trường, các thầy cô giáo

*Khó khăn

Sau khi tiến hành điều tra, khảo sát ở trường THPT Như Xuân, tôi có một

số ý kiến sau đây:

Thứ nhất, do đặc trưng riêng của nhà trường, học sinh là con em các dân

tộc Thái , Thổ, Mường có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, điều kiện tiếp cậnvới các phương tiện truyền thông, thông tin của nhiều em còn hạn chế Điềuđáng lưu ý là đa số các em chưa có kĩ năng phân tích, tổng hợp, xử lí thông tin,trong khi nhiều nguồn thông tin trái chiều đang tràn ngập trên mạng In-ter-nethiện nay

Thứ hai, do điều kiện thực tế của nhà trường, việc tổ chức dạy học tích

hợp theo dự án chưa được tiến hành rộng rãi và thường xuyên, đặc biệt là nhóm

bộ môn Khoa học xã hội Do vậy, bản thân tôi phải tự tìm tòi, định hướng chomình về nội dung, phương pháp, cách thức tổ chức sao cho có hiệu quả Hơnnữa, nhiều em học sinh cũng chưa quen với cách thức học tập mới nên công tácgiao nhiệm vụ, định hướng, hướng dẫn học sinh chuẩn bị học tập theo dự án còngặp nhiều khó khăn

- Tổng hợp kết quả điều tra về nhận thức của học sinh đối với vấn đề Trước khi xây dựng và triển khai dự án 2 tuần lễ, tôi đã tiến hành phátphiếu điều tra về thực trạng nhận thức của các em học sinh nhà trường vềtruyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến:

TỔNG HỢP KẾT QUẢ KHẢO SÁT 277 HỌC SINH KHỐI 10

bình

Yếu, kém

3 Truyền thống yêu nước của dân

tộc Việt Nam được hình thành

vào thời kì nào? Vì sao?

4 Thống kê các triều đại phong

5 Nêu một vài dẫn chứng về tinh

thần yêu nước của nhân dân ta

trong công cuộc xây dựng và phát

triển đất nước thời phong kiến

độc lập

6 Nêu một vài dẫn chứng về tinh

thần yêu nước của nhân dân ta

trong sự nghiệp đấu tranh bảo vệ

Tổ quốc thời phong kiến độc lập

7 Kể tên một số danh nhân lịch

sử, anh hùng dân tộc (đất nước,

địa phương) tiêu biểu cho tinh

thần yêu nước, thương dân thờì

phong kiến

8 Xác định trách nhiệm của bản

thân đối với việc phát huy truyền

thống yêu nước của dân tộc trong

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ

quốc hiện nay

2.3 Các biện pháp giải quyết vấn đề

Xuất phát từ mục tiêu giáo dục nói chung và mục tiêu bộ môn nói riêng,dạy học lịch sử ở trường phổ thông cần có sự vận dụng kiến thức của nhiều mônhọc, sự trao đổi chuyên môn giữa các nhóm bộ môn khác nhau trong nhà trường

Do đó, để học sinh khối 10- trường THPT Như Xuân hiểu sâu sắc truyền thốngyêu nước của dân tộc Việt Nam, tôi xin đưa ra các bước thực hiện giải pháp vậndụng nguyên tắc dạy học liên môn để tổ chức dạy học theo dự án bài “Truyềnthống yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến” (Lịch sử 10- cơ bản)như sau:

BƯỚC 1: CHUẨN BỊ CHO DỰ ÁN:

Giáo viên xây dựng kế hoạch dạy học, liệt kê các công việc cần thực hiện,phân công nhiệm vụ và cung cấp tài liệu hỗ trợ cho học sinh

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1 – BÀI 28 (LỊCH SỬ 10):

TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM

THỜI PHONG KIẾN

Lớp 10 C3- Trường THPT Như Xuân

3 Nhiệm vụ:

- Nhóm 1 Vận dụng kiến thức các môn Lịch sử, GDCD, Ngữ văn, Âm

nhạc, trình bày cách hiểu của em về khái niệm lòng yêu nước và nêu ví dụ minhhọa

- Nhóm 2 Thông qua các tranh ảnh, tư liệu và truyền thuyết lịch sử, hãy

làm rõ quá trình hình thành của truyền thống yêu nước Việt Nam :

- Nhóm 3 Lòng yêu nước của người Việt cổ được biểu hiện như thế nào

ở thời đại dựng nước đầu tiên (Văn Lang – Âu Lạc)?

- Nhóm 4 Trong suốt hơn 1000 năm dưới ách đô hộ của ngoại bang (thời

Bắc thuộc), người Việt có cam chịu cảnh mất nước không? Bằng những dẫnchứng cụ thể có hình ảnh minh họa, em hãy làm rõ những biểu hiện lòng yêunước của người Việt thời kì này

4 Tài liệu tham khảo

- Các truyền thuyết, thơ ca, bài hát thể hiện tinh thần yêu nước và các tưliệu tham khảo, hình ảnh có liên quan

- SGK Lịch sử, GDCD 10,

5 Tiêu chí đánh giá:

- Đánh giá sản phẩm về bố cục, nội dung, hình thức

- Đánh giá về cách trình bày và khả năng kết hợp sử dụng công nghệthông tin

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 – BÀI 28 (LỊCH SỬ 10):

TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM

THỜI PHONG KIẾN

Lớp 10 C3- Trường THPT Như Xuân

- Khai thác thông tin trên sách báo, mạng Internet,

3 Nhiệm vụ:

- Nhóm 1 Hãy diễn một đoạn tiểu phẩm dựng lại một chi tiết/ nhân vật/sự

kiện lịch sử tiêu biểu cho tinh thần yêu nước chống ngoại xâm của nhân dân tathời phong kiến mà nhóm em tâm đắc nhất

- Nhóm 2 Thiết kế bài trình chiếu (trên Power Point hoặc Word) có hình

ảnh minh họa và các thông tin giới thiệu về một vị anh hùng dân tộc hoặc mộtdanh nhân lịch sử (đất nước/địa phương) tiêu biểu cho tinh thần yêu nước ở thờiphong kiến mà nhóm em tâm đắc nhất Từ đó lí giải tại sao yêu nước lại phảigắn liền với tinh thần đoàn kết, thương dân?

- Nhóm 3 Vận dụng kiến thức Ngữ văn, Lịch sử thể hiện truyền thống

yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến, hãy thiết kế một bài trình chiếu

và cử người làm MC, phụ trách kĩ thuật cho các nhóm còn lại tham gia chươngtrình Game Show gồm 2 phần thi “Hiểu biết” và “Nhận diện lịch sử”.

4 Tài liệu tham khảo

- SGK Lịch sử, Ngữ văn 10, GDQP-AN 10; Tài liệu tham khảo có liênquan

5 Tiêu chí đánh giá:

- Đánh giá sản phẩm về bố cục, nội dung, hình thức

- Đánh giá về cách trình bày và kết hợp sử dụng công nghệ thông tin (nếucó)

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3 – BÀI 28 (LỊCH SỬ 10):

TRUYỀN THỐNG YÊU NƯỚC CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM

THỜI PHONG KIẾN

Lớp 10 C3- Trường THPT Như Xuân

- Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết một số tình huống thực tiễn

- Ý thức được trách nhiệm của bản thân đối với việc phát huy truyềnthống yêu nước của dân tộc

3 Nhiệm vụ:

Câu hỏi 1: Nét đặc trưng của truyền thống yêu nước Việt Nam thời

phong kiến là gì? Vì sao?

Câu hỏi 2: Là công dân trẻ tuổi của đất nước, theo em cần phải làm gì để

phát huy truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam?

4 Tài liệu tham khảo

- SGK Lịch sử, GDCD 10, GDQP-AN 10; Tài liệu tham khảo có liênquan

5 Tiêu chí đánh giá:

- Đánh giá sản phẩm về bố cục, nội dung, hình thức

- Đánh giá về cách trình bày, giải quyết tình huống, liên hệ thực tế

BƯỚC 2: KHỞI ĐỘNG BẮT ĐẦU DỰ ÁN:

GV cho HS 3 nhóm tìm từ khóa (chủ đề) cho những hình ảnh, tư liệu GVđưa ra Nhóm nào phất cờ trước có quyền trả lời Trả lời đúng từ khóa của nhóm

hình ảnh được 50 điểm Trả lời sai thì hai đội còn lại có quyền phất cờ trả lời.

- Hình ảnh, tư liệu 1: Hai Bà Trưng, chống quân Mông Nguyên, kháng

chiến chống Mĩ, hướng về biển đảo, kèm lời đoạn nhạc bài hát “Tổ quốc gọi tênmình”

- Hình ảnh, tư liệu 2: GV đưa ra một số hình ảnh và tư liệu về truyền

thống tôn sư trọng đạo

- Hỏi: Những truyền thống này có từ lâu đời chưa? Theo em truyền thốngnào là kết tinh sức mạnh và niềm tự hào của dân tộc ta?

- GV nêu khái niệm truyền thống và giới thiệu bài học

+ Truyền thống là những yếu tố về sinh hoạt xã hội, phong tục, tập quán,lối sống, đạo đức của một dân tộc được hình thành và lưu truyền từ đời này sangđời khác Trải qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, cha ông ta đã để lạibao truyền thống tốt đẹp Trong đó, truyền thống yêu nước là thiêng liêng nhất,

kết tinh bản lĩnh, sức mạnh và niềm tự hào dân tộc Trong năm điều Bác dạy

thiếu niên nhi đồng thì điều thứ nhất là: "Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào" Người đã từng khẳng định: "Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần

ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước".

Vậy, truyền thống yêu nước được hình thành như thế nào? Được phát triển vàtôi luyện ra sao ở thời phong kiến? Theo em, cần phải làm gì để kế thừa và pháthuy truyền thống yêu nước của cha ông trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổquốc ta hiện nay?

- GV định hướng các hoạt động cho học sinh:

Hoạt động 1: Khởi động (tích hợp kiến thức GDCD, Âm nhạc với Lịch

sử)

Hoạt động 2: Tích hợp kiến thức Ngữ văn, GDCD với Lịch sử để làm rõ

sự hình thành của truyền thống yêu nước Việt Nam

Hoạt động 3: Tích hợp kiến thức Ngữ văn, GDCD, GDQP-AN với Lịch

sử để làm rõ những biểu hiện của truyền thống yêu nước Việt Nam thời phongkiến

Hoạt động 4: Tích hợp kiến thức GDCD, GDQP – AN, hiểu biết về tình

hình chính trị xã hội hiện nay với Lịch sử để làm rõ đặc trưng của truyền thốngyêu nước thời phong kiến và liên hệ với trách nhiệm bản thân hiện nay

BƯỚC 3: TRIỂN KHAI THỰC HIỆN:

Các nhóm học sinh phân công nhiệm vụ cụ thể trong nhóm, nghiên cứu

dự án và hoàn thành sản phẩm dự án Giáo viên định hướng rõ ràng về các sảnphẩm dự án mà học sinh phải hoàn thành

Giáo viên cũng đưa ra tiêu chí đánh giá ngay từ đầu để học sinh có thểhoàn thành một cách có hiệu quả nhất Giáo viên luôn giữ liên lạc, theo dõi,động viên, giúp đỡ học sinh, đồng thời điều chỉnh kịp thời khi các nhóm họcsinh đi “chệch hướng” ban đầu

BƯỚC 4: TRÌNH BÀY VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ DỰ ÁN:

Giáo viên hướng dẫn, tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả, trình bày cácsản phẩm dự án trước lớp Các nhóm khác nhận xét, góp ý, trao đổi và đánh giálẫn nhau theo các tiêu chí cho trước Giáo viên qui định thời gian cho các nhómtrình bày, giới thiệu sản phẩm dự án Giáo viên đưa ra câu hỏi cần thiết và nhậnxét, đánh giá phần trình bày cũng như sản phẩm dự án của các nhóm Cuối cùng,giáo viên tổng kết các nội dung cơ bản của bài

BƯỚC 5: HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC, TỰ ĐÁNH GIÁ

1 Giáo viên đưa ra bảng tự đánh giá năng lực để hướng dẫn học sinh

tự học ở nhà:

Rubric định lượng/phân tích Mức/điểm

Tiêu chí

1 (Giỏi

9 -10 điểm)

2 (Khá

7 -8 điểm)

3 (Trung bình

5 -6 điểm)

4 (Không đạt < 5 điểm)

GDCD, thơvăn, âmnhạc)

Trình bàytương đối

rõ ràng,mạch lạc,nêu đượcmột vài dẫnchứng vềkhái niệmlòng yêunước,

truyềnthống,truyềnthống yêunước (vậndụng kiếnthức

GDCD, thơvăn, âmnhạc)

Trình bàyđược một

số ý cơ bảncủa nộihàm kháiniệm lòngyêu nước,truyềnthống,truyềnthống yêunước

nhưng cònmột vài saisót nhỏ,chưa nêuđược ví dụ

Trình bày chưa đầy

đủ, còn nhiều sai sót nghiêm trọng

Trình bày,phân tíchtương đốiđầy đủnhững biểuhiện củalòng yêunước thờiVăn Lang-

Âu Lạc,thời Bắcthuộc (cómột vài dẫnchứng), lậpluận tương

Trình bày,phân tíchđược một

số biểuhiện củalòng yêunước quacác thời kìnhưng cònmột vài saisót nhỏ,chưa nêuđược dẫnchứngminh họa

Trình bày chưa đầy

đủ, còn nhiều sai sót nghiêm trọng

Âu Lạc,thời Bắcthuộc (códẫn chứng

cụ thể), lậpluận chặtchẽ, thuyếtphục

đối chặtchẽ

những biểuhiện củatruyềnthống yêunước thôngqua nhữngdẫn chứng

cụ thể, vậndụng kiếnthức liênmôn, phátbiểu suynghĩ củabản thân

Hiểu biết,phân tíchtương đốiđầy đủnhững biểuhiện củatruyềnthống yêunước, vậndụng kiếnthức liênmôn, phátbiểu suynghĩ củabản thântương đốitốt

Trình bày,phân tíchđược một

số biểuhiện nhưngcòn một vàisai sót nhỏ,chưa nêuđược dẫnchứngminh họa,phần liên

hệ chưa tốt

Trình bày chưa đầy

đủ, còn nhiều sai sót nghiêm trọng

là chốngngoại xâm,bảo vệ nềnđộc lập dântộc Sosánh vớithế giới,nêu được

ví dụ minh

Lí giảiđược tươngđối đầy đủnét đặctrưng củatruyềnthống yêunước ViệtNam thờiphong kiến

là chốngngoại xâm,bảo vệ nềnđộc lập dântộc Nêuđược ví dụminh họa,liên hệ,

Lí giảiđược mộtvài ý chonét đặctrưng củatruyềnthống yêunước ViệtNam thờiphongnhưng cònmột vài saisót nhỏ,nêu ví dụminh họanhưng chưa

cụ thể,phần liên

Chưa lí giảiđược, còn nhiều sai sót nghiêm trọng