Nghị quyết Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần XI của Đảng đã xác định: " Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đạihóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc t
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT LÊ LỢI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN: VĂN- SỬ- ĐỊA- GDCD VÀO GIẢNG DẠY BÀI 20: CUỘC KHÁNG CHIẾN TOÀN QUỐC CHỐNG THỰC DÂN PHÁP KẾT THÚC (1953- 1954) Ở LỚP 12, TRƯỜNG
THPT LÊ LỢI (CHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN)
Trang 23 Đối tượng nghiên cứu
4 Phương pháp nghiên cứu
5.Những điểm mới của SKKN
3- 44445
3 Những SKKN và các giải pháp đã sửdụng để giải quyết vấn đề
4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt độnggiáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhàtrường
5 66- 1717- 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO
DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SKKN ĐÃ ĐẠT
21
Trang 3PHẦN I: MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài.
Nghị quyết Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần XI của Đảng đã xác định:
" Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đạihóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế" và " phát triến nhanh nguồnnhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mớicăn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân " Đổi mới căn bản, toàn diệnnền giáo dục quốc dân trong đó có đổi mới phương pháp dạy học, chú trọngkiến thức liên môn, tích hợp kiến thức nhiều môn học khác nhau trong dạyhọc là một định hướng lớn của Đảng và Nhà nước Đây được coi là một quanniệm dạy học hiện đại, có thể khơi dậy sự hứng thú của học sinh trong họctập, phát huy tính tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức của các em, nhờ đó, cótác dụng quyết định trong việc nâng cao chất lượng giáo dục
Thực hiên chủ trương trên của Đảng, ngành giáo dục Thanh Hóa nóichung, trường THPT Lê Lợi nói riêng đã và đang nỗ lực tiến hành đổi mớigiáo dục sâu rộng, trong đó then chốt là đổi mới hình thức, phương pháp dạyhọc ở tất cả các bộ môn
Nói về môn Lịch sử, trong nhiều năm qua, thực trạng của việc dạy vàhọc Lịch sử trong nhà trường phổ thông còn những tồn tại: nội dung củanhiều bài lịch sử rất khô khan, có quá nhiều sự kiện nên chưa tạo được hứngthú học Lịch sử đối với học sinh Học sinh hiểu một cách rời rạc, nông cạn vềkiến thức lịch sử, không nắm được mối liên hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộclĩnh vực đời sống xã hội, về kiến thức liên môn…
Dạy học theo chủ đề tích hợp là một trong những nguyên tắc quantrọng trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng, nhằm phát huytính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục Dạy họctích hợp làm cho người học sử nhận thức được sự phát triển xã hội một cáchliên tục, thống nhất, thấy được mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đờisống xã hội, khắc phục được tính tản mạn rời rạc trong kiến thức
Dạy học liên môn trong môn Lịch sử là hình thức liên kết những kiếnthức giao thoa với môn Lịch sử như Ngữ văn, Địa lí, Tin học, Giáo dục côngdân Trên cơ sở đó, giáo viên rèn luyện kĩ năng sống, giáo dục ý thức bảo vệ
di sản văn hóa địa phương… để học sinh tiếp thu kiến thức, biết vận dụngkiến thức lịch sử vào cuộc sống và ngược lại từ cuộc sống để giải quyết cácvấn đề liên quan đến lịch sử…
Trong chương trình phổ thông, giáo viên có thể sử dụng phương pháptích hợp trong hầu hết các bài dạy, từ đó làm tăng hứng thú cho học sinh
Tuy nhiên, thực tế chương trình Lịch sử – THPT ban cơ bản (ở cả 3khối lớp), có rất nhiều bài, phần lịch sử dài với nhiều nội dung và sự kiện cầnđược phân tích sâu hơn, kỹ hơn để giờ học lịch sử bớt đi sự “khô khan”.Muốn làm được điều đó, học sinh không chỉ nắm vững kiến thức thông sử là
đủ mà cần phải biết vận dụng kiến thức của các môn học khác như Địa Lí,
Trang 4Ngữ Văn, Giáo dục công dân và ứng dụng công nghệ thông tin…mới có thểlàm được Qua thực tiễn giảng dạy và nghiên cứu, tôi thấy trong Bài 20- phầnlịch sử Việt Nam – lớp 12, chương trình cơ bản, nếu chỉ dạy những kiến thứcđơn thuần thì rất dễ sa vào cứng nhắc, khô khan và nhàm chán, khó kích thíchđược sự hứng thú học tập và yêu thích môn Lịch sử của học sinh trong thờigian bó hẹp có 2 tiết
Mặt khác, Bài 20 này là một bài quan trọng bởi nó chứa đựng nội dungcủa một trong những sự kiện lịch sử trọng đại nhất của dân tộc ta ở thế kỉ XX.Với mỗi tháng năm về, chúng ta- những người con đất Việt không khỏi bồihồi, xúc động nhớ về ngày hè lịch sử năm ấy- ngày mùng 7 tháng 5, dân tộc ta
đã làm nên một chiến thắng Điện Biên " Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu"
Vì tất cả những lí do trên, muốn có được hiệu quả cao trong bài họcnày, thì việc sử dụng kiến thức liên môn là hết sức cần thiết, đồng thời để gópphần tạo niềm say mê, yêu thích môn Lịch sử đích thực cho học sinh, tôi
mạnh dạn lựa chọn đề tài: Vận dụng kiến thức liên môn Văn- Sử- Giáo dục công dân vào giảng dạy Bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc
Địa-chống thực dân Pháp kết thúc( 1953- 1954) - (Lịch sử 12, chương trình
chuẩn), làm đề tài nghiên cứu khoa học Qua đề tài, tôi muốn giúp học sinh
có sự hiểu biết sâu sắc về một sự kiên trọng đại, một mốc son chói lọi tronglịch sử dân tộc Đồng thời, đề tài cũng nhằm góp phần phục vụ cho quá trìnhgiảng dạy của bản thân trong việc tiến hành đổi mới phương pháp dạy họctheo tinh thần của Nghị quyết 29 của BCHTW Đảng khóa XI
2 Mục đích nghiên cứu
Thực hiện đề tài này, bản thân tôi mong muốn tìm cách áp dụng kiếnthức các môn học có liên quan, như Ngữ văn, Địa lí, Giáo dục công dân, Tinhọc vào dạy học Lịch sử, trên cơ sở đó, góp một phần nhỏ bé vào việc từngbước đổi mới phương pháp dạy học, khơi gợi sự yêu thích môn Lịch sử củahọc sinh, tiến tới nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử ở trường THPTLêLợi Mặt khác, qua đề tài này, tôi cũng rất mong được quý đồng nghiệp traođổi, góp ý nhằm tìm ra phương pháp dạy học lịch sử một cách có hiệu quảnhất cho từng bài Lịch sử cụ thể
3 Đối tượng và nghiên cứu
Do thực tế được phân công dạy chủ yếu ở các lớp khối 12, nên phạm vithực hiện đề tài của tôi chỉ dừng lại ở việc áp dụng vào giảng dạy thựcnghiệm trên đối tượng học sinh thuộc Khối 12, cụ thể là hai lớp 12A1 và 12ª6
4 Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở phương pháp luận sử học Mác- Lênin, đề tài được thực hiệndựa trên phương pháp nghiên cứu chính là phương pháp lịch sử, phương pháplôgic, phương pháp liên ngành Phân tích một số nội dung lịch sử trọng tâmcủa bài học bằng việc dựa trên kiến thức của các môn Địa Lí, Ngữ Văn,GDCD
5 Những điểm mới của SKKN.
Trang 5* Về phương pháp tiến hành:
+ Tôi giao nhiệm vụ để HS chuẩn bị trước, bằng cách phân lớp thành 4
nhóm, giao nhiệm vụ cho từng nhóm
+ GV kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện của các nhóm HS
+ HS là người chủ động thực hiện
+ GV chỉ đóng vai trò là người hướng dẫn
* Về nội dung: Đề tài sử dụng kiến thức liên môn bao gồm Văn-
Sử-Địa - GDCD
* Về hiệu quả:
+ Thực hiện đề tài, HS đã rất tích cực, chủ động trong công việc được
giao trước đó, cũng như trong khi thực hiện Nhờ vậy, HS trở thành chủ thể,chủ động tìm tòi, lĩnh hội tri thức, không còn bị động " Thầy nói- trò nghe"nữa
+ Khi thực hiện đề tài liên môn, HS không chỉ nắm được kiến thức
môn Lịch sử, mà còn mở rộng, củng cố được nhiều kiến thức của môn Địa - GDCD
Văn-+ Đề tài còn có tác dụng rèn kĩ năng phân tích, tổng hợp, đánh giá,
nhận định cho HS
PHẦN II: NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Kiến thức Liên môn là kiến thức của nhiều môn học Sử dụng hay tíchhợp kiến thức liên môn là sự kết hợp kiến thức của nhiều môn học có mốiquan hệ mật thiết với nhau trong quá trình giảng dạy
Theo từ điển giáo dục học: Sử dụng kiến thức liên môn là hành độngliên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vựchoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học
Sử dụng kiến thức liên môn là một xu thế, một trào lưu dạy học và giáodục phổ biến trên thế giới trong nhiều thập kỉ qua, đã được nhiều nước thựchiện Quan điểm dạy học kết hợp, sử dụng kiến thức liên môn được xem làđịnh hướng lí luận của chương trình giáo dục Việt Nam hiện nay và nhữngnăm sắp tới
Trong bộ môn Lịch Sử, có rất nhiều nội dung cần có sự phối hợp giảngdạy kiến thức Sử học với các môn khoa học khác, đặc biệt là các môn khoahọc xã hội như Ngữ Văn, Địa Lí, GDCD…và cả kiến thức của bộ môn Giáodục quốc phòng Ở Bài 20- phần Lịch sử lớp 12 – ban cơ bản là nội dungquan trọng của khối lớp 12 nhưng lượng kiến thức nhiều mà thời lượng trênlớp có 2 tiết, nên để có thể hiểu được nội dung này một cách sâu sắc, hiểunhững vấn đề cốt lõi của bài học, giảm được thời lượng trên lớp cũng như cóthể vận dụng vào việc học tập các môn học khác thì việc vận dụng kiến thứcliên môn là hết sức cần thiết ở phần này
2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Trang 6Vấn đề sử dụng kiến thức liên môn trong hoạt động dạy học nói chung
và trong dạy học Lịch sử nói riêng được đặt ra từ nhiều thập niên trước Ởcác nước tiến tiến người ta đã áp dụng, thực hiện điều này từ lâu Với ViệtNam ta, vấn đề này còn khá mới có lẽ chỉ bắt đầu vào thời gian gần đây, khi
Bộ giáo dục thực hiện chủ trương của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ươnglần 8 khóa XI về " Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam"
Với bộ môn Lịch sử, để đáp ứng yêu cầu đổi mới, chương trình sáchgiáo khoa đã có những cải cách, tuy nhiên, vẫn nặng cung cấp kiến thức để thi
cử, quá nhiều sự kiện lịch sử, ít chú trọng vấn đề bồi dưỡng năng lực cho họcsinh
Về phía giáo viên, dạy Lịch sử, cụ thể là dạy Bài 20 - lớp 12- cơ bảnnày mới chỉ coi nặng việc truyền thụ kiến thức, liệt kê sự kiện có trong sáchgiáo khoa, ít vận dụng kiến thức liên môn, chủ đề tích hợp liên quan đến sựkiện lịch sử và bài học, thực tế là đã xem nhẹ việc giúp học sinh phát triếnnăng lực cần thiết nhằm giải quyết các vấn đề trong thực tiễn Hệ quả là ngườidạy sa vào lối đọc chép, tiết dạy khô khan, thiếu sinh động
Về phía học sinh, bài học Lịch sử trở thành áp lực ghi nhớ máy móc,nặng nề, chỉ toàn là năm tháng với sự kiện Học không gắn vói thực tiễn, vớikiến thức liên môn Điều này dẫn tới học sinh chỉ ghi nhớ vụn vặt, bài họcnhàm chán, cứng nhắc Chính những hạn chế của bộ môn, của áp lực họcthuộc, cộng với tác động của xã hội, của thời cuộc, vấn đề đầu ra đầu vào, thivào trường nào, ra sẽ làm gì làm cho học sinh không còn yêu thích môn Lịch
+ GV chỉ đóng vai trò là người hướng dẫn.
Để đề tài đạt hiệu quả, tôi đã chuẩn bị nghiêm túc và chu đáo qua cácbước sau:
Bước 1: Lập kế hoạch báo cáo với Ban giám hiệu, xin ý kiến về đề
xuất thực hiện đề tài trong 2 tiết học liên tục để đề tài không bị ngắt quãng tại
2 lớp 12A1 và 12A2
Bước 2: Chuấn bị của giáo viên: Cuối tiết học Bài 19, tôi thông báo kế
hoạch của mình với học sinh Sau đó, tôi chia học sinh làm 4 nhóm trên cơ sở
4 tổ, rồi giao nhiệm vụ chung của cả lớp và nhiệm vụ riêng cho từng tổ
Cụ thể như sau:
* Nhiệm vụ của cả lớp: Chuẩn bị bài 20- SGK12 (Chương trình cơ bản)
* Nhiệm vụ riêng của từng nhóm:
Nhóm 1: Tìm hiểu vị trí, tầm quan trọng của khu vực Tây Bắc Việt
Nam và vùng lòng chảo Điện Biên Phủ
Nhóm 2: Tìm hiểu và sưu tầm các tác phẩm văn học,thơ, các ca khúc
viết về cuộc tiến công chiến lược Đông- Xuân 1953- 1954 và chiến dịch Điện
Trang 7Biên Phủ, về sự kiện ngày 7 tháng 5 hoặc có liên quan.
Nhóm 3: Tìm hiểu và sưu tầm những lời nhận xét, đánh giá của các nhà
lãnh đạo Đảng và Chính phủ ta cũng như của các học giả nước ngoài về thắnglợi này
Nhóm 4: Sưu tầm tranh ảnh về cuộc tiến công chiến lược Đông - Xuân
1953- 1954 và chiến dịch Điện Biên Phủ, về sự kiện ngày 7 tháng 5, về cốĐại tướng Võ Nguyên Giáp, sắp xếp theo trình tự thời gian
Bước 3: Sau khi giao nhiệm vụ cho các nhóm, bản thân tôi vừa đôn
đốc, nhắc nhở, kiểm tra việc chuẩn bị của học sinh, vừa bắt tay soạn giáo án
Trong giáo án này, tôi cũng thể hiện đầy dủ các mục, các bước lên lớp
A Mục tiêu bài học:
1 Về kiến thức: Yêu cầu học sinh cần nắm được:
- Hoàn cảnh ra đời, nội dung kế hoạch Na- va Chủ trương của ta trongĐông- Xuân 1953- 1954
- Cuộc tiến công chiến lược Đông- Xuân 1953- 1954và chiến dịch ĐiệnBiên Phủ
- Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chốngthực dân Pháp xâm lược và can thiệp Mĩ
B Thiết bị, tài liệu dạy học.
- Học sinh: Chuẩn bị bài ở nhà, chuẩn bị phần kiến thức giáo viên đã giao.
- Giáo viên: Chuẩn bị các bảng biểu trên tờ giấy Ao, tranh ảnh, lược đồtrên phần mềm Power Point để trình chiếu
- Tài liệu tham khảo trong SGV và Phần đọc thêm SGK
- Đại cương Lịch sử Việt Nam, Tập III
Trang 8( Trong đề tài này, tôi chỉ chú trọng đề cập đến những cải tiến, những kinh nghiệm mà bản thân đã thực hiện trong bài giảng, không đi sâu vào trình bày nội dung kiến thức bài học )
1/ Mở bài ( Giới thiệu bài học)
- GV: Giáo viên trình chiếu trên màn hình hình ảnh dưới đây:
Biểu tượng chiến thắng Điện Biên Phủ
- Hỏi HS? Các em có biết đây là hình ảnh gì, nói về sự kiện nào không? + HS : Đây là hình ảnh lá cờ Quyết thắng của ta tung bay trên nóc
hầm sở chỉ huy Pháp ở Điện Biên Phủ; nói về chiến thắng Điện Biên Phủ
+ GV: Đây chính là nội dung bài học hôm nay của chúng ta, Bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc( 1953- 1954) 2/ Dạy và học bài mới
I/ Âm mưu mới của Pháp- Mĩ ở Đông Dương: Kế hoạch Nava
- Nhiệm vụ của GV: Ở mục này, tôi hướng dẫn để HS tự tìm hiểu trên cơ
sở SGK và những kiến thức đã học ở Bài 18- 19 để đi sâu phân tích hoàn cảnhlịch sử Pháp- Mĩ đề ra và thực hiện kế hoạch Nava; Nội dung kế hoạch; Quahoàn cảnh ra đời và nội dung, rút ra nhận xét
- HS nắm được các yêu cầu:
*Hoàn cảnh:
+ Trải qua 8 năm chiến tranh xâm lược, pháp tổn thất nặng nề
Mĩ ngày càng can thiệp sâu hơn, tăng viện trợ
+ Ngày 7/ 5/ 1953, được sự thỏa thuận của Mĩ, tướng Nava được cử sangĐông Dương, hy vọng xoay chuyển tình thế trong vòng 18 tháng để "kết thúcchiến tranh trong danh dự"
* Nội dung kế hoạch: 2 bước
+ Bước 1: Từ thu - đông 1953 đến xuân 1954, giữ thế phòng ngự miềnBắc, tiến công chiến lược Trung bộ và Nam Đông Dương
Trang 9+ Bước 2: Từ thu 1954, chuyển lực lượng ra chiến trường miền Bắc
II/ Cuộc tiến công chiến lược Đông- Xuân 1953- 1954 và chiến dịch
Điện Biên Phủ năm 1954.
1 Cuộc tiến công chiến lược Đông- Xuân 1953- 1954.
- GV: Trước âm mưu mới của Pháp- Mĩ, Đảng ta đề ra chủ trương gì?
- HS: + Cuối tháng 9- 1953 Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương
Đảng họp ở Việt Bắc bàn về kế hoạch quân sự trong đông - xuân 1953- 1954 + Nội dung: "Tập trung lực lượng mở những cuộc tiến công vào những hướng quan trọng về chiến lược mà địch tương đối yếu, nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giải phóng đất đai mà tạo ra cho ta những điều kiện thuận lợi mới đtiêu diệt thêm từng bộ phận sinh lực của chúng"
*Diễn biến
- GV: Ở phần này, do đã yêu cầu HS tìm hiểu và chuẩn bị bài trước , nên
tôi chỉ trình chiếu Hình 53: Lược đồ hình thái chiến trường trong xuân 1953- 1954 ( Phần này, chủ yếu tôi giao nhiệm vụ cho học sinh
- Yêu cầu một HS lên trình bày lược đồ
Trang 10Hình 53: Lược đồ hình thái chiến trường trong
đông- xuân 1953- 1954.
- GV: Ở phần này, do đã yêu cầu HS tìm hiểu và chuẩn bị bài trước ở
nhà, nên tôi chỉ trình chiếu Hình 53: Lược đồ hình thái chiến trường trong đông- xuân 1953- 1954
( Phần này, chủ yếu tôi giao nhiệm vụ cho học sinh để các em phát huy tính chủ động và tích cực tự giải quyết nhiệm vụ của mìn.)
- Yêu cầu một HS lên trình bày lược đồ
+ Ngày 10/ 12/ 1953, ta mở chiến dịch Lai Châu
+ Cũng trong tháng 12/ 1953, liên quân Lào- Việt tấn công Trung Lào + Cuối tháng 1/1954, liên quân Lào- Việt lại tấn công Thượng Lào + Đầu tháng 2/ 1954 quân ta tấn công địch ở Bắc Tây Nguyên
- Một HS khác bổ sung, nhận xét.
- GV: Sau khi HS hoàn thành nhiệm vụ, GVchuẩn kiến thức.
2 Chiến dịch Điện Biên Phủ
* Âm mưu của Pháp: