Tìm hiểu 990 năm danh xưng thanh hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc trung ương

Và bản thân trong chương trình lịch sử 10 THPT, học sinh cũng đã đượchọc bài 28: “ Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến”,trong bài này các em cũng đã được học về kh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG KIẾN THỨC BÀI THI “TÌM HIỂU 990 NĂM DANH XƯNG THANH HÓA VỚI TƯ CÁC LÀ ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG” VÀO SOẠN GIẢNG TIẾT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH LỊCH SỬ 10 THPT VỚI CHỦ ĐỀ: THANH HÓA TRONG TIẾN TRÌNH LỊCH SỬ ĐẤT NƯỚC TỪ NGUỒN GỐC ĐẾN

GIỮA THẾ KỈ XIX

Người thực hiện: Lê Thị Hồng Hoa Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch sử

THANH HOÁ NĂM 2019

Mục lục Trang

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh 5

nghiệm

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo 16

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Lịch sử giữ một vị trí rấtquan trọng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức và truyền thống chohọc sinh Qua môn học giáo dục hình thành phẩm chất, có lòng yêu nước nồngnàn, yêu CNXH, biết suy nghĩ độc lập, hành động tập thể, và có tổ chức, nhận rõkết quả hoạt động của mình, phát triển tối đa tinh thần chủ động đáp ứng yêucầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc XHCN Dạy học tốt bộ môn Lịch sử nhằm gópphần vào thực hiện mục tiêu chiến lược của Đảng về đào tạo thế hệ trẻ, tiếp tục

sự nghiệp cách mạng của cha anh, đưa đất nước phát triển và hội nhập Trongđó, những tri thức lịch sử địa phương có ý nghĩa rất quan trọng

Thực tế, tình yêu nước bắt đầu từ tình yêu quê hương Nhà văn hoá Xô

viết E- ren-bua từng nói: "Lòng yêu nước bắt đầu từ lòng yêu những vật tầm thường nhất, yêu các cây trồng trước nhà, yêu cái phố nhỏ đổ ra bờ sông…”

Và bản thân trong chương trình lịch sử 10 THPT, học sinh cũng đã đượchọc bài 28: “ Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến”,trong bài này các em cũng đã được học về khái niệm truyền thống, truyền thốngyêu nước và đặc biệt là khái niệm về lòng yêu nước: “Lòng yêu nước bắt nguồn

từ những tình cảm đơn giản, trong một không gian nhỏ hẹp như: tình yêu giađình, yêu quê hương nơi chôn nhau cắt rốn, nơi mình sinh sống gắn bó (đó lànhững tình cảm gắn với địa phương) Từ khi hình thành quốc gia dân tộc Việt:Văn Lang - Âu Lạc những tình cảm gắn bó mang tính địa phương phát triểnthành tình cảm rộng lớn - lòng yêu nước ”…

Thật vậy! Một con người yêu Tổ quốc thiết tha thì càng yêu quê hươngmình sâu sắc, càng yêu quê hương thì càng yêu Tổ quốc và ngược lại Quêhương và Tổ quốc tác động lẫn nhau, bổ sung cho nhau làm phong phú tình cảmcủa mỗi con người Chính vì thế mà trong sự hình thành nhân cách của học sinh,lịch sử địa phương có ý nghĩa rất quan trọng

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, đất nước đang trên đường đổi mới,những mặt trái của cơ chế thị trường tác động và ít nhiều làm xói mòn đạo đức

xã hội, làm méo mó nhân cách của học sinh và thế hệ trẻ Thì việc hình thànhcho học sinh sự hiểu biết về lịch sử địa phương, về những giá trị và truyền thốngquê hương, giáo dục lòng tự hào và ý thức trách nhiệm xây dựng quê hươngcàng trở nên bức thiết

Với vai trò và vị trí đã được khẳng đinh đòi hỏi mỗi giáo viên lịch sửkhông ngừng trau dồi tri thức, tích lũy kinh nghiệm để giờ dạy của mình thực sựmang lại hiệu quả giáo dục cao nhất đối với học sinh Xuất phát từ nhận thức đótrong quá trình giảng dạy tôi không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức, tích lũykinh nghiệm để nâng cao chất lượng công tác giảng dạy

Đặc biệt trong năm 2019, toàn tỉnh Thanh Hóa tưng bừng náo nức chuẩn

bị kỉ niệm 990 năm danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trựcthuộc Trung ương Và một trong những hành động thiết thực nhất đề mỗi ngườicon tỉnh Thanh hiểu rõ về danh xưng vùng đất quê mình, đó là việc Tỉnh ủy

Thanh Hóa đã phát động cuộc thi “Tìm hiểu 990 danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương” Cuộc thi được triển khai

sâu rộng đến các tầng lớp nhân dân là người Thanh Hóa đang sinh sống, làmviệc ở trong và ngoài tỉnh, người tỉnh ngoài, người nước ngoài đang sinh sống

và công tác tại Thanh Hóa Hình thức thi gồm: Thi viết và thi trắc nghiệm Cuộcthi nhằm làm cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân trong tỉnh hiểubiết, tự hào về con người và sự ra đời của 990 năm Danh xưng Thanh Hóa Quađó, tạo động lực tinh thần để Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thanh Hóavượt qua khó khăn, thử thách, nỗ lực phấn đấu vươn lên, quyết tâm xây dựngquê hương xứ Thanh ngày càng giàu đẹp, văn minh, sớm trở thành “Tỉnh kiểumẫu” như Bác Hồ hằng mong muốn

Hòa chung với không khí tỉnh nhà, cán bộ, giáo viên và học sinh trườngTHPT Hoằng Hóa 3 cũng háo hức tìm hiểu các cứ liệu lịch sử để hiểu rõ thêm

về quê mẹ qua các thời kì lịch sử với tên gọi “Thanh Hóa”

Qua cuộc thi tổ chức tại trường đã có 100 % giáo viên và học sinh có bàitham gia trong đó có 5 bài xuất sắc được gửi dự thi cấp huyện Tại cấp huyện đãcó 4 trong tổng số 5 bài thi của trường THPT Hoằng Hóa 3 đã đạt kết quả cao: 1giải nhì, 1 giải ba và hai giải khuyến khích, cả 4 bài thi đều đã được lựa chọngửi tham dự kì thi cấp tỉnh( trong đó có 3 bài của học sinh – có 2 bài là của họcsinh lớp 10) Đây là kết quả khả quan và cũng là minh chứng chứng tỏ học sinhcủa trường nói chung và của khối 10 nói riêng rất quan tâm và hào hứng với lịch

sử quê hương

Từ thực tế đó, để nâng cao hiệu quả giáo dục lịch sử địa phương, trongphạm vi đề tài này tôi xin mạnh dạn đưa ra một số kinh nghiệm của mình trong

việc "Vận dụng kiến thức bài thi “Tìm hiều 990 năm danh xưng Thanh Hóa với

tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc trung ương” vào soạn giảng tiết lịch

sử địa phương trong chương trình lịch sử 10 THPT với chủ đề: Thanh Hóa trong tiến trình lịch sử đất nước từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX, tại trường THPT Hoằng Hóa 3 trong năm học 2018 – 2019, qua đó góp phần giáo dục tình yêu quê hương, đất nước và tinh thần trách nhiệm của bản thân đối với quê hương, đất nước của học sinh.

- Giúp đồng nghiệp thấy rõ hơn hiệu quả của những bài thi tìm hiểu lịch sử mànghành giáo dục và các cấp tổ chức trong việc giúp học sinh yêu hơn, nhận thứcrõ hơn về lịch sử quê hương đất nước, góp phần giảm sự nhàm chán, khô khancủa bộ môn

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Nội dung hệ thống câu hỏi, gợi ý trả lời và kết quả trả lời của bài thi:

“ Tìm hiểu 9990 năm danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương”, áp dụng vào giảng dạy tiết lịch sử địa phương trong

chương trình lịch sử 10 THPT tại trường THPT Hoằng Hóa 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp đọc tài liệu

- Phương pháp dự giờ, rút kinh nghiệm

- Phương pháp điều tra thực tiễn

1.5 Điểm mới của sáng kiến

Vận dụng kiến thức bài thi: “ Tìm hiểu 9990 năm danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương” kết hợp với tiến trình

lịch sử của dân tộc trong chương trình lịch sử 10THPT để giúp học sinh hiểuđược về lịch sử địa phương trong tiến trình chung của lịch sử dân tộc qua đóthấy rõ dân tộc ta luôn đi lên trong sự vững bước của từng địa phương từng vùngmiền của đất nước Đồng thời qua đó cũng giúp học sinh thấy rõ trách nhiệmcủa mình đối với quê hương, đất nước

2 Nội dung sáng kiến

2.1 Cơ sở lý luận

Lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc có mối quan hệ biện chứng khôngthể tách rời nằm trong phạm trù "cái chung và cái riêng " Tri thức lịch sử địaphương là biểu hiện cụ thể, sinh động và đa dạng của tri thức lịch sử dân tộc.Lịch sử địa phương là một bộ phận cấu thành lịch sử dân tộc Nói cách khác lịch

sử dân tộc được hình thành trên nền tảng khối lượng tri thức lịch sử địa phương

đã được khái quát và tổng hợp ở mức độ cao

Lịch sử địa phương là một bộ phận của lịch sử dân tộc, có quan hệ mậtthiết với lịch sử dân tộc Bất cứ một sự kiện lịch sử dân tộc cũng đều mang tínhđịa phương vì nó diễn ra ở một địa phương cụ thể với không gian và thời gianxác định

Tùy quy mô, tính chất của sự kiện mà có thể ảnh hưởng đến từng địaphương, quốc gia và thậm chí cả thế giới Cho nên, tri thức lịch sử địa phương làmột bộ phận hợp thành, là biểu hiện cụ thể và phong phú của lịch sử dân tộc Nóchứng minh sự phát triển hợp quy luật của mỗi địa phương trong sự phát triểnchung của cả dân tộc

Vì vậy, giữa lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương có mối quan hệ biệnchứng không thể tách rời Dạy học lịch sử địa phương có khả năng rất to lớntrong việc cung cấp cho học sinh những tri thức lịch sử về địa phương, trên cơ

sở đó giáo dục cho học sinh tình yêu quê hương tha thiết, niềm tự hào chínhđáng về nơi “chôn nhau cắt rốn”

Chúng ta đều biết rằng : bất cứ sự kiện, hiện tượng lịch sử nào xảy ra đềumang tính chất địa phương vì nó gắn với một vị trí không gian cụ thể của mộtđịa phương nhất định dù rằng các sự kiện đó có tính chất, quy mô và mức độảnh hưởng khác nhau Có những sự kiện, hiện tượng chỉ tác động ảnh hưởngtrong một phạm vi nhỏ hẹp, nhưng cũng có những sự kiện, hiện tượng mà tácđộng của nó đã vượt ra khỏi khung giới địa phương , mang ý nghĩa quốc gia,thậm chí là mang ý nghĩa quốc tế Mặt khác tìm hiểu về lịch sử địa phươngkhông phải chỉ là việc riêng của các nhà nghiên cứu mà còn là nhu cầu của mỗicon người Từ thời cổ đại Xi xi rôn - một nhà chính trị gia nổi tiếng của La Mã

- đã nói:

"Lịch sử là cô giáo của cuộc sống" Chính vì lẽ đó sự hiểu biết về lịch sử dân tộccòn bao hàm cả sự am tường cần thiết về lịch sử địa phương, hiểu biết về quêhương, xứ sở, nơi chôn rau cắt rốn của mình, hiểu rõ về mối quan hệ giữa lịch sửđịa phương và lịch sử dân tộc Chủ tịch Hồ Chí Minh - Vị cha già kính yêu củadân tộc Việt Nam - đã nói:

"Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam"

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

- Trước đến nay đã có rất nhiều cuộc thi tìm hiểu lịch sử được tổ chức, tuynhiên sau khi tham gia các bài thi thì hầu như rất ít giáo viên lịch sử chú ý đếnviệc vận dụng kiến thức bài thi vào thực tế giảng dạy bộ môn phù hợp với kiếnthức của bài thi để tăng thêm tính hiệu quả cho bài giảng lịch sử của mình

- Tiết PPCT dành cho lịch sử địa phương ở chương trình THPT là” lớp 10 - tiết

51, đây là tiết gần cuối của chương trình, nên nảy sinh tư tưởng là tiết thưgiãn Từ thực trạng trên dẫn đến hiện tượng :

+ Coi nhẹ tiết lịch sử địa phương

+ Dạy qua loa chiếu lệ

+ Lựa chọn kiến thức lịch sử địa phương không sát hợp với thực tế kiếnthức chương trình đang giảng dạy hoặc thậm chí có những tiết lịch sử địaphương đã không được thực hiện

Thanh Hóa là một trong những vùng được đánh giá là: "Địa linh sinhnhân kiệt”, với bề dày truyền thống văn hóa, truyền thống cách mạng anh hùngqua mọi thời kỳ của lịch sử dân tộc Có nhiều sự kiện lịch sử điển hình, nhiềungười con ưu tú của Đảng, của cách mạng, nhiều di tích lịch sử tiêu biểu cholịch sử đất nước mọi thời kỳ và nhiều danh nhân văn hóa, nhiều dòng họ khoabảng, là vùng đất khởi nghiệp của 4 triều đại quân chủ phong kiến có vị trí, tầmảnh hưởng lớn trong lịch sử xã hội phong kiến Việt Nam, Thanh Hóa còn là đất

"thang mộc" của các dòng dõi chúa Nguyễn, chúa Trịnh…thì sự thiếu hụt đó lạicàng đáng buồn hơn Đó thực sự là sự trăn trở, là trách nhiệm của những giáoviên giảng dạy lịch sử

Nhiệm vụ đặt ra cho giáo viên dạy lịch sử ở trường THPT, ngoài trang bịcho học sinh hệ thống những kiến thức cơ bản lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới

để hình thành thế giới quan khoa học, phẩm chất đạo đức chính trị cho học sinhcòn cần thiết phải trang bị cho học sinh những hiểu biết sâu sắc về lịch sử vàtruyền thống quê hương Qua đó, giáo dục lòng tự hào về quê hương dân tộc,hình thành lòng yêu nước, truyền thống quê hương cách mạng, bồi dưỡng cácnăng lực tư duy hành động và thái độ ứng xử đúng đắn trong cuộc sống xã hội;giúp học sinh hiểu được sự phát triển hợp quy luật của tự nhiên và xã hội, vậndụng sáng tạo những hiểu biết vào hoạt động thực tiễn, xây dựng ý thức tráchnhiệm xây dựng quê hương giàu đẹp

Là người con xứ Thanh, cư trú và giảng dạy ở tỉnh nhà, nắm bắt nội

dung, thể lệ cuộc thi: “Tìm hiểu 990 danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương”, đồng thời xuất phát từ thực tế học sinh

toàn trường và nhất là học sinh khối 10 sôi nổi tham dự cuộc thi tại nhà trườngnơi mình giảng dạy, tôi mạnh dạn vận dụng nội dung cuộc thi qua hệ thốngcâu hỏi trắc nghiệm và kiến thức tự luận để soạn giảng tiết lịch sử địa phương

trong chương trình lớp 10THPT với chủ đề “Thanh Hóa trong tiến trình lịch sử đất nước từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX” theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trên cơ sở tư liệu tham khảo để làm bài dự thi “Tìm hiều 990 năm danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc trung ương” để học sinh có sự chủ động trong liên hệ kiến thức qua đó hiểu sâu hơn

về lịch sử dân tộc nói chung, trên cơ sở biện chứng với sự phát triển địa phươngnói riêng để tăng thêm tính thực tiễn trong việc nắm bắt kiến thức lịch sử

2.3 Giải pháp

* Giáo viên phải xác định nội dung chính sẽ đề cập trong tiết học trên cơ

sở đó chọn lựa những tư liệu và đơn vị kiến thức trong bài thi sắp xếp cho phùhợp Trong các tiết dạy của mình tôi đã sử dụng các nội dung câu hỏi và kiến

thức bài thi trên cơ sở đã tìm hiểu, tham khảo tư liệu, tiến hành phân loại từngđơn vị kiến thức cho phù hợptheo tiến trình các bài học phần “ Lịch sử ViệtNam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX” trong chương trình lịch sử 10 THPT

* Sau khi xác định nội dung trọng tâm giáo viên cần hướng dẫn học sinhchuẩn bị kiến thức cho tiết học: Đối với khối 10 Các em đã học lịch sử ViệtNam thời kì nguyên thủy đến giữa thế kỉ XIX nên giáo viên yêu cầu các em tìm

hiểu kiến thức của bài thi: “ Tìm hiểu 990 năm danh xưngThanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc trung ương” có liên quan đến giai đoạn

lịch sử này theo tiến trình thời gian của lịch sử dân tộc ( theo từng bài học củachương trình )

Sau khi dạy xong tiết 50 trong phần dặn dò giáo viên đưa ra một số địnhhướng cho học sinh về sưu tầm nghiên cứu chuẩn bị cho tiết học sau:

+ Dựa vào thiến thức: Phần hai - Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữathế kỉ XIX trong chương trình lịch sử 10 THPT mà các em đã được học, kết hợp

với việc vận dụng kiến thức tìm hiểu bài dự thi: “Tìm hiều 990 năm danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc trung ương” phần trắc

nghiệm và phần tự luận em hãy sắp xếp nội dung các kiến thức trong đề cươngbài thi phù hợp với nội dung kiến thức từng triều đại theo tiến trình thời gian+ Tìm hiểu những dẫn chứng lí giải hay cho nội dung các câu hỏi trắc nghiệm vàphần thi tự luận để hiểu sâu thêm về lịch sử địa phương Thanh Hóa ?

+ Trên cơ sở kiến thức về tỉnh Thanh, em hãy tìm hiểu cụ thể hơn về địaphương Hoằng Hóa cũng đã có sự đi lên như thế nào trong dòng chảy chung củatỉnh nhà và của cả dân tộc trong thời kì từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX

* Các biện pháp tổ chức thực hiện

- Tiến hành soạn giáo án trên cơ sở tiếp thu và vận dụng tài liệu tham khảo + Giáo viên dẫn dắt :

Các em đã được nhiệt tình tham gia tìm hiểu và gửi bài thi về: “Tìm hiều

990 năm danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc trung ương” Qua đó các em đã phần nào hiểu sâu hơn về vùng đất quê mình

qua các thời kì lịch sử hơn nữa trong chương trình đã học của chúng ta về phầnlịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX các em cũng đã được nắmbắt kiến thức về sự hình thành, phát triển cùa quốc gia dân tộc Việt từ nguồngốc đến thế kỉ XIX Vì vậy trong tiết học này cô cùng các em sẽ cùng tìm hiểusong hành xem trong tiến trình chung của dân tộc từ từ nguồn gốc đến giữa thế

kỉ XIX, Thanh Hóa quê hương đã có những đóng góp gì đề cùng dân tộc vươnmình trong sức vươn Phù Đổng

+ Tổ chức hoạt động dạy và học trên lớp

GV kết hợp việc sử dụng câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh trình bày cácvấn đề mà các em đã tự tìm hiểu ở nhà thông qua việc đã tham khảo kiến thức

để làm bài thi: “ Tìm hiểu 990 năm danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương” kết hợp với tái hiện lại kiến thức lịch sử đã

học trong chương trình Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc cung cấp tranhảnh, tư liệu tạo hứng thú cho các em trong giờ học

Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cơ bản học sinh cần nắm

Hoạt động1: Cá nhân & tập thể

GV dẫn dắt và đặt câu hỏi : Bằng

những hiểu biết của qua việc tham dự

bài thi về: “Tìm hiều 990 năm danh

xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị

hành chính trực thuộc trung ương”,

em hãy giới thiệu khái quát về tỉnh

- Thanh Hoá nằm trong vùng ảnhhưởng của những tác động từ vùngkinh tế trọng điểm Bắc Bộ, các tỉnhBắc Lào và vùng trọng điểm kinh tếTrung bộ, ở vị trí cửa ngõ nối liền Bắc

Bộ với Trung Bộ, có hệ thống giaothông thuận lợi như: đường sắt xuyênViệt, đường Hồ Chí Minh, các quốc lộ1A, 10, 45, 47, 217; cảng biển nướcsâu Nghi Sơn và hệ thống sông ngòithuận tiện cho lưu thông Bắc Nam, vớicác vùng trong tỉnh và đi quốc tế

- Hiện tại, Thanh Hóa có sân bay SaoVàng và đang dự kiến mở thêm sânbay quốc tế sát biển phục vụ cho Khu

kinh tế Nghi Sơn và khách du lịch.

- Thanh Hoá là mảnh đất “địa linh

nhân kiệt”, có truyền thống văn hoálâu đời, phong phú và đa dạng Quaquá trình vật lộn với thiên nhiên đểsinh tồn và phát triển, người xứ Thanh

đã tạo cho mình sắc thái văn hóa riêngbiệt, thể hiện qua một khối lượng disản hết sức phong phú và đa dạng Đó

là hệ thống các làng nghề truyền thốngnổi tiếng của người Kinh, Mường,Dao, Thái, Thổ, tiêu biểu như : nghềchạm khắc đá ở làng An Hoạch (ĐôngSơn), nghề rèn Tất Tác (Hậu Lộc),nghề đúc đồng Trà Đông đến nhữngtruyền thuyết, giai thoại văn hóa dân

Hoạt động2: Cá nhân & tập thể

- GV dẫn dắt: Trong bài 13, các em

đã được học về “Việt Nam thời

nguyên thủy” trên đất Thanh Hóa cũng

đã có dấu tích của người tối cổ cư trú

thông qua những công cụ đã cũ được

phát hiện ở Núi Đọ

GV dùng máy chiếu cung cấp hình

gian, dân ca, dân vũ và hệ thốngnhững trò diễn ra đời từ rất sớm vàngày càng hoàn thiện như các tròXuân Phả (Thọ Xuân), trò Chiềng, tròChụt (Yên Định) Pồn Poông, dân caĐông Anh, Xường, Rạng, Bọ Mẹngcủa người Mường, Cá Sa, Kin ChiêngBoọc Mạy của người Thái, múaChuông, múa Rùa của người Dao…cùng hàng trăm lễ hội diễn ra quanhnăm trên khắp địa bàn Thanh Hóanhư: lễ hội Bà Triệu, lễ hội Lê Hoàn,

Lễ hội Lam Kinh, lễ hội QuangTrung…

Không những vậy thiên nhiên cònhào phóng ban tặng cho xứ Thanhnhiều hang động kỳ vĩ như động BíchĐào, động Long Quang, động KimSơn, Động Hồ Công… cùng với hệsinh thái môi trường nhiệt đới đã tạocho xứ Thanh những khu du lịch sinhthái lý tưởng như: vườn quốc gia Bến

En, Pù Hu, Pù Luông, Tam Quy ,

Tất cả đã làm phong phú thêmđời sống tinh thần của nhân dân ThanhHóa

Không chỉ là quê cha đất tổ của "Tam vương nhị chúa", Xứ Thanh còn là

vùng đất hiếu học Trong dòng chảycủa lịch sử khoa bảng nước nhà, vùngđất này đã có 1627 các nhà khoa bảng,trong đó có 240 tiến sĩ, với nhiều têntuổi được lưu danh muôn thuở trên cáclĩnh vực văn hóa, sử học, quân sự,ngoại giao nổi tiếng

2 Thanh Hóa từ thời nguyên thủy đến thế kỉ X

a Liên hệ kiến thức bài 13: “Việt

Nam thời nguyên thủy”

- Với dấu tích sơ kì đá cũ ở núi Đọ,chứng tỏ Thanh Hóa cũng là một trongnhững địa phương có người tối cổ sinhsống

ảnh kết hợp với thuyết trình về núi Đọ

và công cụ đá của núi Đọ( Phụ lục 2)

- GV dẫn dắt: Sang bài 14” Các quốc

giai cổ trên đất nước Việt Nam” chúng

ta cũng đã được biết: trải qua hàng

nghìn năm phát triển , cư dân trên đất

nước ta bước vào xã hội có giai cấp và

nhà nước đầu tiên với sự ra đời và

phát triển của quốc gia Văn Lang sau

đó là Âu Lạc

- GV phát vấn: Quốc gia Văn Lang –

Âu lạc ra đời trên cơ sở nền văn hóa

nào?

Hs trả lời:

GV kết luận đồng thời dùng câu 1

phần thi trắc nghiệm trong bài thi tìm

hiểu 990 năm danh xưng Thanh Hóa

để gợi mở kiến thức cho học sinh:

Như vậy quốc gia Văn Lang – Âu lạc

ra đời trên cơ sở nền văn hóa Đông

Sơn Biểu tượng của văn hóa Đông

Sơn là Trống đồng Đông Sơn

Thanh Hóa là nơi đầu tiên phát hiện

ra di vật (trống đồng) của nền văn

hóa Đông Sơn vào thời gian nào?

- HS dựa trên nghiên cứu, sưu tầm trả

lời

- GV bổ sung chốt ý kết hợp dùng máy

chiếu cung cấp hình ảnh minh họa

( Phụ lục 3)

GV dẫn dắt: Quốc gia Văn Lang ra

đời đã không ngừng phải đương đầu

với các thế lực ngoại xâm Ở Thanh

Hóa có di tích nào gắn với việc vua

Hùng chống giặc ngoại xâm

Học sinh dựa vào tài liệu bài dự thi

b Liên hệ kiến thức bài 14: “Các

quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam”

- Thanh Hóa là nơi đầu tiên phát hiện

ra di vật trống đồng Đông Sơn, biểutượng cho nền văn hóa Đông Sơn, cơ

sở cho sự ra đời quốc gia Văn

Lang-Âu Lạc vào năm 1924

Gv dẫn dắt và đặt câu hỏi: Ở bài 15

và 16 “ Thời Bắc thuộc và các cuộc

đấu tranh giành độc lập dân tộc” các

em đã biết: Năm 179 TCN, Âu Lạc bị

nhà Triệu xâm chiếm, từ đó cho đến

đầu thế kỉ X, các triều đại phong kiến

phương Bắc thay nhau đô hộ nước ta

Không cam tâm bị đô hộ, nhân dân ta

đã không ngừng vùng lên đấu tranh

nhằm giành lại độc lập tự chủ

Trong cuộc đấu tranh chống đô hộ đó

ở Thanh Hóa có cuộc đấu tranh nào?

Hiểu biết của em về người lãnh đạo

cuộc đấu tranh đó?

HS dựa vào kiến thức bài thi tìm hiểu

trả lời về cuộc khởi nghĩa Bà Triệu

của Ngô Quyền Năm 938 đã mở ra

một thời đại mới – thời đại độc lập tự

chủ lâu dài của dân tộc ta và trong bài

17 các em đã học: Từ sau chiến thắng

Bạch Đằng nhà nước quân chủ được

thành lập và ừng bước phát triển Sau

khi dẹp loạn 12 sứ quân Đinh bộ Lĩnh

lên ngôi Hoàng đế lập ra nhà Đinh

Sau nhà Đinh là nhà Tiền Lê

GV phát vấn: Ai là người sáng lập nhà

Tiền Lê Dựa vào kiến thức bài dự thi

Em hãy trình bày hiểu biết của em về

triều Tiền Lê

- Hiện nay, Thanh Hóa vẫn còn ngôiđền Đồng Cổ ( thờ thần trống Đồng ),gắn với truyền thuyết thần trống Đồnggiúp vua Hùng đánh giặc, thuộc làngĐan Nê, xã Yên Thọ, huyện Yên Định

c Liên hệ kiến thức bài 15 và 16:

“Thời Bắc thuộc và các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc”

- Trong cuộc đấu tranh chống ách đô

hộ của các triều đại phong kiếnphương Bắc, ở Thanh Hóa cũng cómột cuộc khởi nghĩa tiêu biểu đó làkhởi nghĩa Bà Triệu năm 248

d Liên hệ với kiến thức bài 17: Quá

trình hình thành và phát triển của nhànước phong kiến ( từ thế kỉ X đến thế

kỉ XV)

HS trả lời

GV bổ sung , chốt ý kết hợp với dùng

máy chiếu cung cấp hình ảnh minh

họa về người sáng lập ra triều Tiền Lê

là Lê Hoàn và vương triều nhà Tiền

Lê ( Phụ lục 6)

GV dẫn dắt: Năm 1009, nhà Lý được

thành lập Năm 1010, vua Lý Thái Tổ

dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long ( Hà

Nội), mở ra một giai đoạn phát triển

mới của đất nước

GV phát vấn: Dựa vào kiến thức bàu

thi em hãy cho biết dưới thời Nhà Lý,

có những sự kiện lịch sử và nhân vật

lịch sử tiêu biểu nào gắn với Thanh

Hóa quê hương?

HS nghiên cứu nội dung bài thi tìm

hiểu trả lời

GV chốt ý kết hợp dùng máy chiếu

cung cấp hình ảnh minh họa

( Phụ lục 7)

GV dẫn dắt: Năm 1225, vị vua cuối

cùng của nhà Lý là Lý Chiêu Hoàng

đã nhường ngôi cho chồng là Trần

Cảnh Nhà Trần được thành lập Dưới

triều Trần, lực lượng quân đội đặc biệt

được chú trọng phát triển đủ sức đánh

dẹp các cuộc nội loạn và đương đầu

với quân đội các nước xung quanh

Chính sách chia thực ấp cho các thân

tộc trong họ, mỗi thế lực trong dòng

tộc đều có quân đội tinh nhuệ là nền

tản lớn khiến quân đội nhà Trần tiêu

- Người sáng lập ra triều Tiền Lê là LêHoàn, quê ở Xuân Lập, huyện ThọXuân, tỉnh Thanh Hóa Vương triềunhà Tiền Lê tồn tại được 30 năm từnăm 980 đến năm 1010 thì sụp đổ,trong thời gian 30 năm đó, nhà Tiền

Lê truyền nối được 3 đời vua

- Năm 1029, vua Lý Thánh Tông đãđặt “Danh xưng Thanh Hóa với tưcách là đơn vị hành chính trực thuộc

Trung ương”

- Trong triều đại nhà Lý, Lý ThườngKiệt được cử vào Thanh Hóa làm tổngtrấn trong 19 năm (từ 1082 đến 1101).Ông đã có công đưa vùng đất xứThanh thành một địa phương ổn định,thanh bình, văn minh, văn hiến với cácthành tựu nổi bật trên các lĩnh vựckinh tế, chính trị, văn hóa xã hội vàquốc phòng, an ninh

diệt được cuộc xâm phạm của quân

đội nhà Nguyên, Đế quốc Mông

năm 1258, 1285 và 1287 Thời gian

này xuất hiện một danh tướng kiệt

xuất là Hưng Đạo đại vương Trần

Quốc Tuấn; người có vai trò quan

trọng trong chiến thắng vào

năm 1285 và 1287

Cuối thời nhà Trần, cuộc đấu tranh

giữa khuynh hướng bảo thủ quân chủ

quý tộc của tầng lớp quý tộc tôn thất

nhà Trần và khuynh hướng quân chủ

tập trung quan liêu của lực lượng quan

liêu, tầng lớp nho sỹ, mà người đại

diện tiêu biểu nhất là Hồ Quý Ly, đã

diễn ra rất quyết liệt Cuối cùng Hồ

Quý Ly đã thắng thế, năm Canh Thìn

1400, Hồ Quý Ly quyết định phế truất

vua Trần Thiếu Đế, tự lên làm vua, lập

ra một vương triều mới, đặt quốc hiệu

là Đại Ngu, vương triều nhà Hồ chính

thức được thành lập.

- GV yêu cầu học sinh dựa trên kiến

thức bài dự thi trình bày đôi nét về Hồ

Quý Ly và triều Hồ

- HS dựa vào kiến thức bài thi tìm hiểu

990 năm danh xưng Thanh Hóa với tư

GV dẫn dắt: Sau khi cuộc kháng

chiến chống Minh của nhà Hồ thất bại,

nước ta rơi vào ách thống trị của nhà

- Hồ Quý Ly sinh năm Bính Tý 1336,mất năm Đinh Hợi 1407

Tháng 2 năm Canh Thìn 1400, HồQuý Ly phế truất vua Trần Thiếu Đế,chính thức lên ngôi Hoàng đế

Sau khi lên làm vua, Hồ Quý Ly lấyniên hiệu là Thánh Nguyên, cho tuyểnchọn đề bạt và tổ chức thi cử nhanhchóng để đào tạo đội ngũ quan liêumới cho nhà nước, chế độ quân chủquan liêu mới đã hình thành

Năm 1406, nhà Minh sang xâm lượcnước ta Vua tôi nhà Hồ đã chiến đấuquyết liệt, quân nhà Hồ trăm vạn,nhưng không một lòng, cuối cùng đã

bị thất bại

Minh Dưới ách thống trị tàn bạo của

nhà Minh, hàng loạt các cuộc khởi

nghĩa bùng lên khắp nơi nhưng đều bị

đàn áp

Mùa xuân năm 1418, một cuộc khởi

nghĩa đã nổ ra ở Lam Sơn – Thanh

Hóa do Lê Lợi lãnh đạo Được sự ủng

hộ nhiệt liệt của nhân dân và nhiều vị

tướng tài giỏi, cuộc khởi nghĩa đã

không ngừng phát triển, tấn công ra

Bắc chiến đấu quyết liệt với kẻ thù

đẩy chúng vào thế cùng quẫn phải rút

chạy về nước

Ngày 15 tháng tư năm Mậu Thân

-1428, Lê Lợi chính thức lên ngôi Vua

tại điện Kính Thiên xưng là "Thuận

Thiên thừa vận, Duệ Văn Anh Vũ Đại

Vương" đặt tên nước là Đại Việt, đóng

đô ở Đông Đô (Hà Nội), mở đầu cho

triều Hậu Lê

Yêu cầu học sinh dựa vào kiến thức

bài dự thi trình bày đôi nét hiểu biết

về triều Hậu Lê ?

HS dựa vào kiến thức bài thi trả lời

GV chốt ý kết hợp dùng máy chiếu

cung cấp hình ảnh minh họa

( Phụ lục 9)

Và những hình ảnh về khu di tích và lễ

hội tại khu di tích Lam Kinh- Thọ

Xuân – Thanh Hóa

GV dẫn dắt: Đầu thế kỉ XVI triều

Lê sơ suy sụp Nhận thấy được sự suy

yếu và bất lực của dòng họ Lê, sau khi

- Nhà Hậu Lê (1427-1789) , do LêThái Tổ lập ra Nhà Hậu Lê gồm có 2giai đoạn:

+ Nhà Lê sơ: Tồn tại từ năm 1428 đếnnăm 1527, kéo dài gần 100 năm, triềuđại này bị gián đoạn bởi nhàMạc do Mạc Đăng Dung cướp ngôi và

tự lập mình làm Hoàng đế, sau 6 nămđược tái lập với tên gọi nhà Lê Trunghưng

+ Nhà Lê Trung hưng (1533–1789) làgiai đoạn tiếp theo của triều đại quânchủnhà Hậu Lê

d Liên hệ với kiến thức bài 21:

Những biến đổi của nhà nước phongkiến trong các thế kỉ XVI - XVIII

dẹp yên các thế lực phong kiến khác,

năm 1527, Mạc Đăng Dung bắt vua Lê

nhường ngôi và thành lập triều Mạc

Không chấp nhận chính quyền họ

Mạc, một số cựu thần nhà Lê Đứng

đầu là Nguyễn Kim đã họp quân nêu

danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc” lập

chính quyền ở Thanh Hóa

Sau khi Nguyễn Kim chết, con rể

Trịnh Kiểm thao túng quyền hành tìm

cách loại bỏ phe cánh họ Nguyễn

Nguyễn Hoàng xin vào trấn giữ đất

Thuận Hóa, từ đó cơ nghiệp họ

Nguyễn dần được xây dựng và trở

thành thế lực cát cứ Đàng Trong

Yêu cầu học sinh dựa vào kiến thức

bài thi trình bày đôi nét về Chúa Trịnh

và Chúa Nguyễn

HS dựa vào kiến thức bài thi trình

bày , GV dùng máy chiếu gợi mở

thêm và cung cấp hình ảnh minh họa

( Phụ lục 10)

GV dẫn dắt: Năm 1802, sau khi đánh

bại vương triều Tây Sơn , nhà Nguyễn

được thành lập sau đó GV yêu cầu học

sinh dựa vào kiến thức bài dự thi trình

bày đôi nét hiểu biết về triều Nguyễn

- Chúa Trịnh ( 1545 – 1787) là mộtvọng tộc phong kiến kiểm soát quyềnlực Đàng Ngoài suốt thời Lê Trunghưng, khi nhà vua tuy không có thựcquyền vẫn được duy trì ngôi vị Bộmáy triều đình lúc này hoạt độngtheo thể chế lưỡng đầu Tổng cộng có

11 đời chúa Trịnh chính thức (nếu tínhluôn cả Trịnh Kiểm là 12 đời chúa) caiquản xứ Đàng Ngoài trong hơn 2 thếkỷ

- Chúa Nguyễn : Là cách gọi chungtrong sử sách và dân gian về một dòng

họ đã cai trị dải đất từ ThuậnHóa (phía nam đèo Ngang hiện nay)vào miền nam của Việt Nam, bắt đầu

từ đầu giai đoạn Lê Trunghưng của nhà Hậu Lê, hay giữa thế kỷXVI, cho đến khi bị nhà Tây Sơn tiêudiệt năm 1777 Các chúa Nguyễn là tổtiên của các vua nhà Nguyễn, triều đạiphong kiến cuối cùng của Việt Nam

e Liên hệ kiến thức bài 25: Tình

hình chính trị, kinh tế, văn hóa dướitriều Nguyễn ( nửa đầu thế kỉ XIX) Nhà Nguyễn là triều đại quânchủ cuối cùng trong lịch sử Việt Nam.Nhà Nguyễn được thành lập saukhi Nguyễn Ánh (Hoàng đế Gia Long)

HS dựa vào kiến thức bài thi trình

bày , GV dùng máy chiếu gợi mở

thêm và cung cấp hình ảnh minh họa

(Phụ lục 11)

lên ngôi năm 1802 và chấm dứt hoàntoàn khi Hoàng đế Bảo Đại thoái vịvào năm 1945, tổng cộng là 143 năm.Triều Nguyễn là một triều đại đánhdấu nhiều thăng trầm của lịch sử, đặcbiệt là cuộc xâm lược của ngườiPháp giữa thế kỷ 19

* Sơ kết : Giáo viên hướng dẫn học sinh nhìn nhận cụ thể về tiến trình lịch sử

của tỉnh Thanh Hóa trong tiến trình chung của lịch sử dân tộc đến giữa thế kỉXIX Và đồng thời giúp các em thấy được đóng góp của Thanh Hóa đối với sựphát triển của lịch sử đân tộc trong giai đoạn đó Đồng thời giáo viên hướng dẫnhọc sinh liên hệ thêm kiến thức huyện Hoằng Hóa như :

- Nơi phát hiện dấu vết cư trú của con người đầu tiên trên đất Hoằng Hóa thuộc giai đoạn Qùy Chữ cách ngày nay khoảng 3000 đến 3500 năm

- Huyện lỵ Hoằng Hóa thời Lê Thánh Tông được đặt ở Quan Nội (hiện nay thuộc xã Hoằng Anh, thành phố Thanh Hóa)

- Vị tướng là người Hoằng Hóa có công giúp Lê Lợi trong cuộc kháng chiến chống Minh, tấn công thành Nghệ An và công phá Xương Giang, được Lê Lợi phong tước Hầu là Nguyễn Công Duân

- Lê Phụng Hiểu là đô vật nổi tiến với tên gọi Đô Bưng, là đại tướng của nhà Lý Ông còn là người có công dẹp loạn "Tam vương", phò Lý Thái Tông lên ngôi vua năm 1028 Ông phụng sự 3 triều vua Lý: Lý Thái Tổ, Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông Là vị tướng gắn liền với sự tích "Ruộng ném đao" hay còn gọi là "Thác Đao Điền".

- Năm 1469, danh xưng Hoằng Hóa với tư cách là một đơn vị hành chính cấp huyện trực thuộc tỉnh Thanh Hóa được đặt tên dưới triều vua Lê Thánh Tông của nhà Lê sơ

- Tính từ người thi đỗ đầu tiên năm 1232 đến khoa thi cuối cùng của triều Lê năm 1787, huyện Hoằng Hóa có 37 người đỗ đại khoa

- Trong thời kì phong kiến, những người thầy giáo Lương Dắc Bằng, Nguyễn Khắc Tráng, Nguyễn Sư Lộ, Nhữ Bá Sĩ, Nguyễn Hiệu là người Hoằng Hóa

- Trên địa bàn huyện Hoằng Hóa con sông ghi dấu nhiều chiến công chống quân xâm lược Chăm-pa thời Trần là sông Lạch Trường

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Trong năm học 2018 – 2019, tôi đã vận dụng tài liệu bài thi: “ Tìm hiểu

990 năm danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương” vào soạn giảng và tiến hành giảng dạy lịch sử địa phương (tiết 51)

ở lớp 10A5, đồng thời sử dụng tích cực ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếtdạy để cung cấp tư liệu và đã thu được kết quả khả quan: Đa số các em nắm bắtkiến thức bài dự thi và liên hệ với phần kiến thức chung trong chương trình

một các rất sôi nổi, hào hứng không còn tâm lý uể oải hay thư giãn của tiết họccuối năm Các em còn thể hiện thái độ tự hào mình là con người của mảnh đất

“ địa linh nhân kiệt” Hơn nữa các em còn cảm thấy có tránh nhiệm hơn trongviệc phát huy tinh thần học tập “vì ngày mai lập nghiệp” xứng đáng với truyềnthống tỉnh nhà

Cũng với bài soan này tôi tiến hành giảng dạy tại lớp 10A7 và cũng thuđược kết quả tương tự

Kết quả cụ thể về thái độ học sinh đối với tiết học

Lớp Sĩ số HSHào hứng% HSTập trung% HS Thờ ơ %

3 Kết luận, kiến nghị

3.1 Kết luận

Mục đích của soạn giảng lịch sử địa phương là nhằm gắn kiến thức địaphương trong tổng thể kiến thức lịch sử dân tộc, thể hiện cụ thể lịch sử dân tộctrong đóng góp của lịch sử địa phương, qua đó góp phần đưa kiến thức lịch sửdân tộc dễ tiếp cận, khắc sâu hơn trong cá nhân và các thế hệ học sinh ViệtNam Muốn soạn giảng một tiết lịch sử địa phương có hiệu quả đòi hỏi ngườigiáo viên phải không ngừng học hỏi tìm tòi và đặc biệt là phải vận dụng tốtnguồn tài liệu địa phương phong phú, đáng tin cậy và phù hợp, nhất là nguồn tàiliệu các bài thi tìm hiểu về lịch sử địa phương của quê hương mình Trong năm

2019, Tỉnh ủy Thanh Hóa đã phát động cuộc thi: “Tìm hiểu 990 danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương” đã lôi

cuốn đông đảo nhân dân trong tỉnh tham gia với những bài thi có chất lượng cao

và nguồn sử liệu phong phú, dẫn chứng tin cậy đã tiếp tục cung cấp cho giáoviên dạy lịch sử như chúng tôi thêm nguồn tài liệu lịch sử địa phương giúp choviệc nâng cao chất lượng các giờ dạy lịch sử địa phương trong nhà trường Cánhân tôi trên cơ sở tham gia soạn thảo đề cương bài thi và trực tiếp tham gia thu

và chấm bài tại nhà trường, thấy được sự hứng khởi nhiệt liệt và tích cực củahọc sinh và giáo viên với cuộc thi nên đã mạnh dạn soạn bài và tiến hành ứngdụng kiến thức bài thi vào soạn giảng dạy và thu được những kết quả khả quan

Trên đây là một vài ý kiến và kinh nghiệm của tôi trong việc vận dụng

kiến thức bài thi: “Tìm hiểu 990 danh xưng Thanh Hóa với tư cách là đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương” vào thực tế giảng dạynhằm nâng cao chất

lượng giờ học lịch sử địa phương lớp 10 THPT Rất mong được sự đóng góp ýkiến của đồng nghiệp

3.2 Kiến nghị

Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa tổ chức chuyên đề về vận dụng kiếnthức các bài thi tìm hiểu lịch sử vào thực tế giảng dạy lịch sử ở nhà trườngTHPT nói chung và các tiết lịch sử địa phương nói riêng tạo điều kiện cho giáoviên có điều kiện trao đổi kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng kiếnthức trong giảng dạy

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ Thanh Hóa , ngày 15 tháng 5 năm 2019

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của

mình viết , không sao chép nội dung củangười khác

Lê Thị Hồng Hoa