SKKN Một số biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi nhận biết, phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt

Để dạy tốt hoạtđộng này theo hướng đổi mới hiện nay đòi hỏi người giáo viên mầm non phải tựsuy nghĩ để tìm tòi ra biện pháp giúp trẻ học tốt hoạt động làm quen chữ viếtcho trẻ mẫu giáo 5

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Như chúng ta đã biết: Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em pháttriển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiêncủa nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp Một; hình thành và phát triển ở trẻ

em những chức năng tâm sinh lí, năng lực và phẩm chất mang tính nền tảng,những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đanhững khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo vàcho việc học tập suốt đời Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mụctiêu quan trọng nhất của giáo dục mầm non và hoạt động làm quen chữ viết ởlớp mẫu giáo là hoạt động chính để giúp trẻ có một số kĩ năng ban đầu về việcđọc và viết

Thế nhưng tâm lý chung của rất nhiều phụ huynh hiện nay là thích con biếtđọc, biết viết sớm trước khi vào lớp Một Nhiều cha mẹ đã không cân nhắc kỹ,bắt con học sớm, chạy đua vào Một ngay từ lúc 5- 6 tuổi bằng cách cho trẻ đihọc thêm, học chương trình lớp Một trong khi đó trẻ mẫu giáo phải “chơi màhọc, học bằng chơi” Và kết quả thực tế là trẻ học giỏi đâu chưa thấy, chỉ thấyphổ biến tình trạng thầy cô và cha mẹ kêu trẻ chủ quan, chán học vì đã họctrước rồi, hoặc tâm lí sợ học vì thấy học căng thẳng từ bé Mỗi ngày đi học làmmệt mỏi cả cha mẹ và con chứ không thấy “mỗi ngày đến trường là một ngàyvui” Làm sao để trẻ không mất cơ hội vui chơi, học hỏi các kỹ năng sống, rènluyện sức khỏe, sự dẻo dai, tư duy tập trung… tạo tiền đề cho việc học sau nàynhưng vẫn không thụt lùi so với các bạn đã học chữ cái sớm? Vì vậy vấn đề đặt

ra làm thế nào trẻ học chữ với một tâm trạng hào hứng, thích thú, tò mò? Trẻnhận biết nhanh và phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt để trẻ vận dụng linh hoạtchữ cái, để khi bước vào ngưỡng cửa của trường Tiểu học trẻ không bỡ ngỡ haychủ quan ỷ lại vì đã học hết rồi chương trình lớp Một Trẻ cần được trang bị

những kiến thức, kỹ năng nền tảng để chuẩn bị tốt nhất cho việc vào lớp Mộtchứ không phải trẻ cần học trước chương trình lớp Một

Làm quen chữ viết theo quan điểm tích hợp trong đổi mới phương pháp giáodục mầm non lấy trẻ làm trung tâm hiện nay phải được tiến hành một cách tựnhiên, bắt đầu từ những hoạt động gần gũi và có ý nghĩa đối với trẻ Hoạt độnglàm quen chữ viết này có trong chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ 5- 6 tuổinhằm chuẩn bị các kỹ năng tiền biết đọc, biết viết cho trẻ Đây chính là mộttrong các lĩnh vực chuyên biệt cần phải chuẩn bị cho trẻ trước khi vào lớp Một.Giáo dục Mầm non của chúng ta đã có những đổi mới, những chuyển biến mớitrong việc nuôi dạy trẻ Cùng với sự đổi mới của giáo dục Mầm non nói chung,hoạt động làm quen chữ viết cũng có những đổi mới đáng kể Để dạy tốt hoạtđộng này theo hướng đổi mới hiện nay đòi hỏi người giáo viên mầm non phải tựsuy nghĩ để tìm tòi ra biện pháp giúp trẻ học tốt hoạt động làm quen chữ viếtcho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi Với trách nhiệm của người giáo viên mầm non, tôi

đã tìm ra “Một số biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi nhận biết, phát âmđúng 29 chữ cái tiếng Việt”

II/ KHẢO SÁT THỰC TRẠNG:

Trong năm học 2016- 2017, tôi được phân công dạy lớp mẫu giáo 5- 6tuổi với 30 trẻ Trong quá trình thực hiện đề tài này, tôi đã gặp những thuận lợi,khó khăn sau:

- Lớp học có sân chơi sạch sẽ thoáng mát, có mái che Có đầy đủ các gócchơi cho cháu Nhà trường trang bị cho lớp tivi, thẻ chữ cái để dạy.

- Đa số cháu khỏe mạnh, nhanh nhẹn sớm quen với nề nếp lớp

- Bản thân yêu nghề mến trẻ, có trình độ trên chuẩn về chuyên mônnghiệp vụ nên nắm bắt được các đặc điểm tâm, sinh lý của trẻ, nhiệt tình và cónhiều năm kinh nghiệm trong công tác Biết ứng dụng công nghệ thông tin tạohứng thú cho trẻ trong học tập và trong các hoạt động

* Khó khăn:

Bên cạnh những thuận lợi đó tôi gặp một số khó khăn như sau:

- Đa số phụ huynh là nông dân và công nhân ở các công ty đi làm cả ngàynên ít có thời gian quan tâm, chăm sóc con cái, chưa quan tâm đến việc học củacháu, đưa đón cháu chưa thường xuyên, chưa kịp thời trao đổi với giáo viên vềtình hình học tập của cháu

- Nhiều cháu chưa qua lớp 3- 4 tuổi, 4- 5 tuổi Các cháu tuy có cùng độtuổi nhưng nhận thức không đồng đều

- Bên cạnh đó một số phụ huynh lại mong muốn con biết viết chữ, đọcchữ sớm Một số cháu chưa chú ý khi học, chưa có ý thức học tập, sự hiểu biết

về chữ cái của trẻ chưa đồng đều Có trẻ đã được ba mẹ, người thân cho làmquen chữ cái ở nhà, ngược lại có trẻ chưa biết gì về chữ cái

- Còn một khó khăn nữa là học sinh trên địa bàn có cha mẹ là người gốcBắc nói chưa chuẩn một số từ có chứa phụ âm đầu l- n, chẳng hạn từ “cái nồi”

mà nói thành “cái lồi”, hay “gạo nếp” thành “gạo lếp”, hay “lung linh” lại nói là

“nung ninh”

Với nhiều năm dạy lớp mẫu giáo 5- 6 tuổi, tôi nhận thấy việc cho trẻ nhậnbiết và phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt không phải là việc dễ làm Nhiều trẻ

lẫn chữ nọ sang chữ kia, viết còn bị ngược Khi phát âm nhiều trẻ còn phát âmchưa chính xác, còn ngọng nghịu Từ thực tế đó tôi đã cố gắng tìm kiếm nhữngbiện pháp hữu hiệu để giúp trẻ 5- 6 tuổi nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cáitiếng Việt.

Tôi tiến hành khảo sát trên 30 cháu và kết quả như sau:

Trẻ nhận biết và phân biệt được các chữ cái đã học 15/30 50 %

Trẻ phát âm chuẩn, chính xác các chữ cái đã học 18/30 60 %

Đứng trước những thuận lợi và khó khăn đó tôi đã tìm ra một số biệnpháp để giúp trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt

III/ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:

1 Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch thực hiện hoạt động làm quen chữ viết theo từng chủ đề.

2 Biện pháp 2: Tổ chức tốt hoạt động Làm quen chữ viết

3 Biện pháp 3: Cô giáo phải là người phát âm chuẩn

4 Biện pháp 4: Tạo môi trường chữ cái trong và ngoài lớp học

5 Biện pháp 5: Dạy trẻ làm quen với chữ viết ở mọi lúc, mọi nơi

6 Biện pháp 6: Thực hiện nguyên tắc “Mưa dầm thấm lâu”

7 Biện pháp 7: Chú ý đến từng cá nhân trẻ

8 Biện pháp 8: Tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh

Cụ thể từng biện pháp như sau:

1 Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch thực hiện hoạt động làm quen chữ viết theo từng chủ đề.

Ngay từ đầu năm học, bản thân tôi nghiên cứu kỹ các nhóm chữ để lập kếhoạch cụ thể cho từng chủ đề Kế hoạch này được thực hiện xuyên suốt từ nhàtrường cho đến tổ khối, đến giáo viên và đến trẻ Việc lập kế hoạch này nhằmgiúp cho việc tổ chức các hoạt động làm quen chữ viết diễn ra tốt hơn

1 Chủ đề “Phương tiện giao thông”(3 tuần)

Làm quen các nét cơ bản: nét ngang, nét thẳng đứng, nét xiên, nét mócngược, nét móc xuôi, nét móc hai đầu, nét khuyết trên, nét khuyết trên dưới, nétcong hở phải, nét cong hở trái

2 Chủ đề “Trường mầm non”(2 tuần)

2 Biện pháp 2: Tổ chức tốt hoạt động Làm quen chữ viết

Đây là hoạt động chính nhằm giúp trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cáitiếng Việt Để dạy tốt hoạt động này theo hướng đổi mới hiện nay đòi hỏi ngườigiáo viên mầm non phải tự suy nghĩ để tìm tòi ra biện pháp giúp trẻ học tốt hoạtđộng làm quen chữ viết Trẻ mầm non “chơi mà học, học bằng chơi” và theonguyên tắc lấy trẻ làm trung tâm Do đó trước khi lên hoạt động, tôi đã xâydựng kế hoạch cụ thể, tìm tòi phương pháp phù hợp, chuẩn bị đồ dùng giáo cụvới tiêu chí bền, rẻ, đẹp; giúp thu hút sự chú ý của trẻ, tạo hứng thú cho trẻ họclàm quen chữ viết Cụ thể như sau:

Đầu tiên tôi phải nắm vững nội dung, phương pháp dạy, hình thức đổi mớicủa hoạt động này Việc dạy chữ cái không chỉ đơn thuần là dạy nhận biết 29chữ cái mà còn giúp trẻ nhận ra chữ cái đó có trong từ theo từng chủ đề Do vậykhi cho trẻ làm quen chữ cái mới, tôi thường thu hút trẻ bằng hình ảnh Sau đó

đố trẻ hình ảnh gì, cô giới thiệu băng từ của hình ảnh đó, cho trẻ đồng thanhbăng từ và tìm chữ cái đã học, cô giới thiệu chữ cái mới sẽ học Ví dụ hoạt độnglàm quen chữ cái p, q trong chủ đề Nước và các hiện tượng thiên nhiên:

Ổn định tổ chức: Tôi cho trẻ xem một đoạn phim ngắn chiếu cảnh mưa, sấmchớp

Cho trẻ kể về đoạn phim vừa xem: có mây đen kéo đến, mưa, sấm chớpSau đó cho trẻ xem hình ảnh tia chớp, nói cho trẻ biết chớp là một hiệntượng thiên nhiên xuất hiện khi có trời mưa

- Cô giới thiệu băng từ “tia chớp”

+ Cô đọc từ, cả lớp đọc từ

- Trong băng từ “tia chớp” có mấy tiếng? ( 2 tiếng) Mấy chữ cái? (7 chữ cái)

- Chữ cái nào các con đã học?

- Cô giới thiệu chữ cái mới “p”

Tương tự cô cũng dùng hình ảnh và băng từ “lũ quét” để dạy trẻ chữ cái mới

“q”

Như vậy mỗi nhóm chữ tôi đều sử dụng hình ảnh theo từng chủ đề cụ thể.Chẳng hạn chủ đề Trường mầm non tôi dạy trẻ làm quen chữ cái o, ô, ơ: vớihình ảnh và băng từ “trường mầm non”, “cô giáo”; chủ đề Bản thân, dạy trẻ làmquen chữ a, ă, â với hình ảnh và băng từ “bàn chân”, “khuôn mặt”; chủ đề Giađình dạy trẻ làm quen chữ e, ê với hình ảnh và băng từ “cái chén”, “quạt

điện”… Với cách làm này, tôi nhận thấy trẻ rất thích thú vì những hình ảnh vàbăng từ rất gần gũi, thân quen với trẻ

Ngoài ra mẫu chữ cô dạy cho trẻ nhận biết là mẫu chữ in thường Tôi giớithiệu thêm cho trẻ biết các kiểu chữ viết thường, in hoa và cách sử dụng cáckiểu chữ này

Hình 1: Cô tổ chức hoạt động Làm quen chữ viết

Khi tổ chức dạy theo từng nhóm chữ cái, cụ thể là 13 nhóm chữ, việc chotrẻ phân biệt hay so sánh điểm giống và khác nhau sẽ giúp trẻ nhận biết mộtcách tốt nhất Ví dụ nhóm chữ p- q:

+ Giống nhau: Cùng có 1 nét thẳng đứng và 1 nét cong

+ Khác nhau: Chữ p có 1 nét thẳng đứng và 1 nét cong hở trái Còn chữ q có 1nét cong hở phải và 1 nét thẳng đứng

Lưu ý: Khi phân tích các nét, tôi viết trực tiếp chữ cái đó lên trên bảng và viếttheo thứ tự từng nét, nét nào trước tôi viết trước, nét nào sau tôi viết sau, vừaviết vừa giải thích

Ví dụ: Chủ đề gia đình: Cho trẻ chọn đồ dùng trong gia đình có gắn chữcái vừa học Đội 1 chọn đồ dùng phục vụ cho việc ăn có chữ cái e Đội 2 chọn

đồ dùng phục vụ cho việc uống có chữ cái ê

Chủ đề Thế giới thực vật: trò chơi Gắn lá cho cành: những chiếc lá có chữ cáivừa học (u, ư); hay trò chơi xếp bông hoa thành hình chữ cái vừa học; chọn rau

ăn lá có chữ cái i, rau ăn củ có chữ cái t và rau ăn quả có chữ cái c.…

Chủ đề Thế giới động vật: trò chơi Gà con tìm mẹ: mỗi cháu đội mũ làm chú gàcon, trên mỗi chiếc mũ có gắn chữ cái vừa học (chữ l, hoặc chữ n, hoặc chữ m).

Cô đặt xung quanh lớp 3 con gà mẹ có chữ cái lần lượt l, n, m Chú gà con đikiếm thức ăn, khi cô giả tiếng kêu của gà mẹ làm hiệu lệnh: “tục tục tục tục ”thì các chú gà con phải nhanh chóng chạy về tìm gà mẹ có chữ cái giống vớichữ cái của gà con

Hoặc chủ đề Ngành nghề: trò chơi Gánh lương thực về nhà: chia lớp làm 2 độithi đua đi trên ván kê dốc lên chọn sản phẩm của nghề nông như bắp, khoailang, khoai mì, lúa có gắn chữ cái s, x Đội 1: chọn lương thực có chữ cái s Đội2: chọn lương thực có chữ cái x

Hay chủ đề Thế giới động vật: trò chơi Thi xem đội nào nhanh: 3 đội thi đua lầnlượt bật xa lên chọn các con vật sống trong rừng có chữ cái vừa học (b, d, đ)

Hình 2: Trò chơi chọn các con vật sống trong rừng có chữ cái vừa học (b, d, đ)

Hay trò chơi tìm chữ cái còn thiếu trong băng từ: tôi chuẩn bị một số từ phù hợptheo chủ đề, dưới mỗi băng từ hoàn chỉnh tôi làm một băng từ không đầy đủ(thiếu chữ cái vừa học) Yêu cầu trẻ phải tìm chữ cái còn thiếu

Ví dụ: từ “bí đỏ” “dưa leo” “mướp đắng”

“ í đỏ” “ ưa leo” “mướp ắng”

Hoặc những trò chơi nâng cao yêu cầu hơn như cho trẻ chơi Tìm từ có chữcái vừa học Ví dụ: khi cô phát âm chữ o, yêu cầu trẻ suy nghĩ và tìm từ có chứachữ o (to, bò, có…); chữ ô: tô, cô, xô, hồ…; chữ ơ: lơ, nơ, cờ, bờ, mờ

Tóm lại, trò chơi với chữ cái phải thay đổi mới lạ để luôn kích thích trẻ tưduy trực quan, không bị nhàm chán với hoạt động làm quen chữ viết Từ đógiúp trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt một cách nhanh chóng.Bên cạnh đó để chuẩn bị đồ dùng giáo cụ cho hoạt động làm quen chữ viết,tôi tổ chức cho trẻ cùng làm đồ dùng học tập với cô Tôi thường cho trẻ cùng cô

tô màu và cùng làm đồ dùng học tập vào những ngày hôm trước để cho trẻ họcvào những ngày sau đó Ví dụ khi dạy nhóm chữ g, y trong chủ đề Tết và cácmùa, tôi cho trẻ gói bánh chưng, nặn bánh dày (bằng các nguyên vật liệu mở).Hôm sau đến hoạt động làm quen chữ viết, giới thiệu cho cháu chữ cái mới sẽhọc trong băng từ “bánh chưng” có chữ cái g, “bánh dày” có chữ cái y Với cáchlàm này tôi nhận thấy trẻ rất hào hứng, thích thú tham gia học, nhận biết chữ cáitốt hơn

Hình 3: Cô và trẻ cùng làm đồ dùng chuẩn bị cho hoạt động học ngày hôm

sau

3 Biện pháp 3: Cô giáo phải là người phát âm chuẩn

Cô giáo là người hướng dẫn, làm mẫu để trẻ quan sát bắt chước Bởi cô giáo

là người dạy trẻ từ lúc còn thơ bé, lúc trẻ học ăn học nói, bi bô từng câu từng từ.Giai đoạn mầm non, đặc biệt là khi trẻ 5- 6 tuổi cũng là bước chuẩn bị cho trẻbước vào trường tiểu học nên Giáo viên mầm non có ảnh hưởng rất lớn đếntương lai của trẻ Do đó khi dạy trẻ chữ cái mới, để giúp trẻ phát âm đúng thìtrước tiên giáo viên phải luyện phát âm thật chuẩn xác, nhất là đối với nhữngchữ cái như x- s, hay l –n, hay b- p, v- r Khi cô phát âm mẫu cho trẻ nghe, cầnhướng trẻ lắng nghe thật kỹ để đoán xem cách phát âm của cô như thế nào

Ví dụ: Khi phát âm chữ cái p: cô phát âm bằng môi: Hai môi cô bật mạnhphát âm “p”, đồng thời cho trẻ phân biệt với cách phát âm chữ b Hoặc khi phát

âm chữ q: miệng của cô hơi tròn và nhọn phát âm “q” Còn chữ l: cô uốn conglưỡi rồi bật mạnh lưỡi khi đọc; chữ n: để lưỡi giữa hai hàm răng và thẳng lưỡi,khi phát âm n nhẹ nhàng

Để cho trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái, tôi luôn cố gắng gọi nhiềutrẻ phát âm để tôi sửa sai cho trẻ kịp thời, nhất là những chữ cái mà dân địaphương phát âm lẫn lộn: l- n, s- x Tôi cho trẻ đọc các từ chứa chữ cái l (nhómA) và chữ cái n (nhóm B).

A: lung linh, long lanh, con lợn, la làng, lá cây

B: cái nồi, quạt nan, hôm nay, nô đùa, hoa nở

Khi trẻ phát âm rõ từ có chữ l, n tôi cho trẻ kết hợp nói từ có chứa cả chữ cái

l và n như: leo núi, lời nói, lúa non, làng nước hay nước lớn, nói lắp, nín lặng Tôi còn làm thêm những băng từ có chứa chữ cái này rồi cho trẻ gạch chân chữcái: chữ l gạch chân bằng bút mực đỏ, chữ n gạch bằng bút mực xanh để trẻphân biệt l- n

Tôi còn kết hợp cho trẻ đọc bài đồng dao Lúa nếp là lúa nếp làng, Lúa lênlớp lớp, Lòng nàng lâng lâng; hay đối với chữ cái g thì cho trẻ đọc đồng daoGánh gánh gồng gồng; chữ cái r: Rì rà rì rà, đội nhà đi chơi….hoặc chơi tròchơi đưa thẻ chữ cái theo yêu cầu của cô: Cô phát âm chữ gì, cháu chọn chữ cái

đó đưa lên và đồng thanh, cô kiểm tra và tuyên dương trẻ chọn đúng, phát âm to

rõ Như vậy để trẻ phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt, cô giáo phải luôn phát

âm mẫu chuẩn xác để trẻ bắt chước, noi theo

4 Biện pháp 4: Tạo môi trường chữ cái trong và ngoài lớp học

Với kinh nghiệm nhiều năm dạy trẻ 5- 6 tuổi, tôi nhận thấy rằng việc tạo môitrường chữ phong phú quanh trẻ sẽ góp phần tích cực và có hiệu quả cao trongviệc giúp trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt Vì trẻ mầm nonmau nhớ nhưng lại mau quên, việc cho trẻ đắm mình trong môi trường chữ cáimỗi ngày sẽ giúp trẻ nhớ bài hơn

Khi trang trí tên gọi các góc, tôi thường lựa chọn cỡ chữ cho phù hợp vớigóc, dán chữ ở độ cao vừa tầm nhìn của trẻ để trẻ dễ nhìn thấy Đặc biệt kiểuchữ phải chuẩn, hầu hết các chữ này tôi thường để ở dạng chữ in thường phôngchữ Vni AVo, hoặc Vni Vari, màu sắc của chữ phải đẹp phù hợp với mảng hoạtđộng và hình ảnh minh hoạ của góc Trong hoạt động học làm quen chữ viết tôicho trẻ tìm chữ cái vừa học có trên mảng trường xung quanh lớp Điều này giúpkhả năng quan sát nhạy bén hơn Ngoài ra trong các giờ chơi trẻ tới từng gócđọc chữ cái đã học hoặc đố nhau chữ gì?

Hình 4: Trẻ cùng nhau ôn luyện chữ cái

Tôi tạo cho lớp góc thư viện bằng những quyển truyện tranh do trẻ đóng góp

để trẻ xem tranh, đọc chữ cái hoặc cho trẻ đọc thơ với tranh chữ to Lúc này trẻchưa thể đọc truyện, thơ được nhưng với vốn chữ cái đã học, trẻ tự ghép chữ để

ôn chữ cái hoặc tự kể truyện theo tranh