HƯỚNG dẫn học SINH KHẮC PHỤC lỗi THƯỜNG gặp KHI làm bài tập PHẦN tệp CHƯƠNG v TIN học 11

Với một số bài toán có khối lượng dữ liệu lớn có yêu cầu lưu trữ để xử lý nhiều lần thì dữ liệu kiểu tệp file giải quyết tốt nhất các yêu cầu trên.. Từ thực tiễn đó tôi đã rút ra

MỤC LỤC

1 PHẦN MỞ ĐẦU 2

1.1 Lý do chọn đề tài 2

1.2 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 2

1.2.1 Phạm vi nghiên cứu 2

1.2.2 Đối tượng nghiên cứu 2

1.3 Mục đích của đề tài 3

2 NỘI DUNG 4

2.1 Cơ sở lý luận 4

2.2 Thực trạng của vấn đề 4

2.3 Nguyên nhân 4

2.4 Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề 4

2.5 Hiệu quả của SKKN 14

2.5.1 Năm học chưa áp dụng SKKN 14

2.5.2 Những năm học đã áp dụng SKKN 14

3 KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ 16

3.1 Những mặt đạt được và chưa đạt được 16

3.2 Nguyên nhân 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

DANH MỤC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN, TỈNH VÀ CÁC CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN 18

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Mỗi môn học đều có đặc thù riêng, môn Tin học cũng vậy Đối với môn Tin học, các tiết bài tập và bài tập thực hành chiếm thời lượng giảng dạy khá nhiều Kết quả học lý thuyết thể hiện ở năng lực giải quyết bài tập và bài tập thực hành của các em Tuy nhiên, đối với học sinh khối 11, việc làm quen với lập trình dù chỉ là các bài toán đơn giản cũng còn nhiều lạ lẫm và khó khăn Đó là những kiến thức mới, cách tiếp cận cũng như thực hành không như những môn học các em đã được làm quen lâu nay Để làm được bài tập phải vận dụng nhiều kỹ năng như: Tư duy toán học, tư duy logic

Mà không phải tất cả học sinh đều có tư chất và say mê đối với môn học để tìm tòi và đáp ứng được

Tất cả các kiểu dữ liệu ở phần đầu của “Tin học 11” đều được lưu trữ ở bộ nhớ trong (Ram) và do đó dữ liệu sẽ bị mất khi tắt máy Với một số bài toán

có khối lượng dữ liệu lớn có yêu cầu lưu trữ để xử lý nhiều lần thì dữ liệu kiểu tệp (file) giải quyết tốt nhất các yêu cầu trên Tuy nhiên với thời lượng chương trình dành cho phần tệp không nhiều vì vậy học sinh rất mơ hồ và gặp nhiều lỗi khi viết chương trình với kiểu dữ liệu này Vì nhiều thao tác hơn so với các kiểu dữ liệu khác mà các em cảm thấy phức tạp, khó dẫn đến mất hứng thú học

Từ thực tiễn đó tôi đã rút ra một số kinh nghiệm trong khi hướng dẫn các

em làm bài tập ở chương V “Tin học 11” có hiệu quả: “HƯỚNG DẪN

HỌC SINH KHẮC PHỤC LỖI THƯỜNG GẶP KHI LÀM BÀI TẬP PHẦN TỆP - CHƯƠNG V - TIN HỌC 11”.

1.2 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

1.2.1 Phạm vi nghiên cứu

Trong đề tài này tôi chỉ xây dựng và đề xuất phương pháp hướng dẫn học sinh lớp 11 làm một số bài tập trong “Chương V– Tin học 11”

1.2.2 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh các lớp 11 tôi giảng dạy trực tiếp tại trường THPT Triệu Sơn 1

1.3 Mục đích của đề tài

Giúp học sinh nắm vững và tránh được các lỗi thường gặp khi làm bài tập trong “chương V-Tin học 11” Từ đó các em có thể hiểu, yêu thích làm các bài tập có sử dụng kiểu dữ liệu tệp

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý luận

- Phương pháp dạy học ngôn ngữ lập trình phân tích hoạt động thành các hoạt động thành phần tương thích nhỏ hơn để học sinh có thể dễ hiểu;

- Phương pháp phát vấn;

- Phương pháp quy nạp;

2.2 Thực trạng của vấn đề

Khi dạy “Chương V - Tin học 11” tại trường THPT Triệu Sơn 1 tôi nhận thấy các em rất lúng túng và thường mắc lỗi khi làm bài tập với kiểu dữ liệu tệp Các em không hiểu được bản chất, ý nghĩa của từng câu lệnh khi thao tác với tệp nên khi viết chương trình thường mắc lỗi

Thực tế giảng dạy đặt ra vấn đề: làm thế nào để học sinh hiểu bài và tránh được những sai lầm thường gặp là điều quan trọng Tuy nhiên, để giải quyết

vấn đề này là không đơn giản Nên tôi đã áp dụng SKKN: “HƯỚNG DẪN

HỌC SINH KHẮC PHỤC LỖI THƯỜNG GẶP KHI LÀM BÀI TẬP PHẦN TỆP CHƯƠNG V TIN HỌC 11” vào giảng dạy “Chương V

-Tin học 11”

2.3 Nguyên nhân

Học sinh không nhớ kiến thức cũ để giải quyết các bài tập

Dữ liệu kiểu tệp khác hoàn toàn với các kiểu dữ liệu các em đã được học Bài tập cũng tương đối phức tạp với mức học của các em

Các em không hiểu vai trò, ý nghĩa của từng câu lệnh

2.4 Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề

Các bài tập giúp học sinh rèn luyện kỹ năng thao tác với tệp và tránh những lỗi hay gặp.

 Hướng dẫn học sinh cách tạo tệp văn bản

Cách 1: Tạo tệp bằng Notepad:

Hướng dẫn học sinh tạo tệp bằng Notepad

Bài tập : Hãy tạo tệp ‘dulieu.inp’ có cấu trúc bằng Notepad có cấu trúc:

- Gồm một dòng lần lượt là các số nguyên, mỗi số cách nhau ít nhất một dấu cách trống

Hướng dẫn:

Bước 1: Mở Notepad

Start -> Program -> Accessorie -> Notepad Bước 2: Nhập dữ liệu theo đúng cấu trúc đề bài yêu cầu;

Bước 3: Lưu dữ liệu đúng tên tệp cả phần đầu và phần mở rộng

Hướng dẫn học sinh thực hiện trên máy theo ba bước thực hiện tạo tệp theo yêu cầu bài tập:

Ví dụ một tệp tạo theo cấu trúc bài ra:

Cách 2: Tạo tệp bằng viết chương trình:

Có thể hướng dẫn học sinh viết một chương trình tạo một tệp văn bản bằng cách nhập dữ liệu từ bàn phím

Bài tập: Em hãy viết chương trình tạo tệp ‘dulieu.inp’ có cấu trúc:

- Gồm một dòng lần lượt là các số nguyên, mỗi số cách nhau ít nhất một dấu cách trống

Chương trình cài đặt ví dụ:

Program taotep;

Var i,x,N: integer;

f: text;

Begin

assign(f,'dulieu.inp');

rewrite(f);

write('nhap so phan tu cua tep N:'); read(N); for i:=1 to N do

begin

end;

readln;

End

 Lỗi quên đóng tệp

Bài tập 1: Chương trình sau là chương trình đọc dữ liệu từ tệp văn bản

Songuyen.inp Tính tổng các phần tử trong tệp và đưa dữ liệu ra tệp Songuyen.out

Tệp văn bản Songuyen.inp có cấu trúc:

- Dòng đầu ghi số nguyên N là số phần tử của tệp

- Dòng thứ hai gồm đúng N số nguyên Mỗi số cách nhau một dấu cách trống

Tệp văn bản Songuyen.out có cấu trúc:

Một số duy nhất ghi tổng N phần tử

Ví dụ:

5

1 2 6 8 3

20

Đưa ra ví dụ một tệp Songuyen.inp để học sinh thấy rõ cấu trúc của tệp:

Chương trình cài đặt:

Program Baitap1_SK;

Var i, N, x, S: integer;

f1, f2: text;

Begin

assign(f1,'Songuyen.inp');

reset(f1);

assign(f2,'Songuyen.out');

rewrite(f2);

readln(f1,N);

S:=0;

for i:=1 to N do

begin

read(f1,x);

S:=S+x;

end;

Write(f2,S:4);

close(f1);

End

Câu hỏi 1: Em hãy nhập chương trình trên và chạy thử Kiểm tra tệp Songuyen.out cho kết quả thế nào?

Hướng dẫn: Tệp Songuyen.out là tệp trống không có dữ liệu

Câu hỏi 2: Tìm lỗi trong chương trình dẫn đến tệp songuyen.out là tệp không có dữ liệu?

Ở câu hỏi này phần lớn không tìm được nguyên nhân là do quên đóng tệp f2

Chú ý cho học sinh: Mỗi khi thao tác với tệp, khi làm việc với tệp ngoài gán

tên tệp và mở tệp (để đọc hoặc để ghi) thì sau khi làm việc xong phải đóng

tệp Nếu quên đóng tệp thì khi chạy chương trình sẽ không báo lỗi, nhưng không thể ghi dữ liệu vào tệp Vì vậy chương trình trên cần thêm lệnh đóng tệp f2 như sau:

Program Baitap1_SGK;

Var i, N, x, S: integer;

f1, f2:text;

Begin

assign(f1,'Songuyen.inp');

reset(f1);

assign(f2,'Songuyen.out');

rewrite(f2);

readln(f1,N);

S:=0;

for i:=1 to N do

begin

read(f1,x);

S:=S+x;

end;

Write(f2,S:4);

close(f1);

close(f2);

End

Sau khi sửa lỗi quên đóng tệp thì tệp Songuyen.out như sau:

 Lỗi đọc ghi dữ liệu không đúng vì chưa hiểu rõ các lệnh: read và readln; write và writeln

Bài tập 2: Cho tệp văn bản Dulieu.inp có cấu trúc:

- Dòng đầu ghi số nguyên N là số phần tử của tệp

- Dòng thứ hai gồm đúng N số nguyên Mỗi số cách nhau một dấu cách trống

a Viết chương trình đọc dữ liệu từ tệp Dulieu.inp và ghi dữ liệu vào tệp Dulieua.out (tệp Dulieua.out có cấu trúc: một dòng lần lượt là các số nguyên của tệp Dulieu.inp, mỗi số cách nhau một dấu cách trống)

b Viết chương trình đọc dữ liệu từ tệp Dulieu.inp và ghi dữ liệu vào tệp Dulieub.out (tệp Dulieub.out có cấu trúc: Gồm N dòng lần lượt là các số nguyên của tệp Dulieu.inp, mỗi số một dòng)

Hướng dẫn:

Đưa ra một ví dụ tệp văn bản Dulieu.inp để học sinh thấy rõ cấu trúc của tệp:

Hướng dẫn:

Đưa ra hai chương trình cài đặt của câu a và câu b:

Program Baitap2a;

Var i, x, N:integer;

f1,f2:text;

Begin

assign(f1,'Dulieu.inp');

reset(f1);

assign(f2,'Dulieua.out');

rewrite(f2);

readln(f1,N);

for i:=1 to N do

begin

read(f1,x);

write(f2,x:3);

end;

close(f1);

close(f2);

End.

Program Baitap2b;

Var i, x, N:integer;

f1,f2:text;

Begin

assign(f1,'Dulieu.inp'); reset(f1);

assign(f2,'Dulieub.out'); rewrite(f2);

readln(f1,N);

for i:=1 to N do begin

read(f1,x);

writeln(f2,x:3);

end;

close(f1);

close(f2);

End.

Câu hỏi 1: Hãy quan sát hai chương trình cài đặt và giải thích vì sao khi ghi dữ liệu vào tệp ở chương trình “Baitap2a” sử dụng câu lệnh “write(f2,x:3);” còn ở chương trình “Baitap2b” sử dụng câu lệnh “writeln(f2,x:3);”?

Trả lời: Vì ở chương trình “Baitap2a” tệp Dulieua.out có cấu trúc gồm một dòng lần lượt là các số nguyên của tệp Dulieu.inp, mỗi số cách nhau một dấu cách trống Còn ở chương trình “Baitap2b” tệp Dulieub.out có cấu trúc gồm N dòng lần lượt là các số nguyên của tệp Dulieu.inp, mỗi số một dòng

Đưa ra hai tệp Dulieua.out và Dulieub.out sau khi thực hiện chương trình để giải thích rõ hơn để học sinh phân biệt được khi nào cần sử dụng câu lệnh write

và writeln:

Tệp văn bản Dulieua.out:

Tệp văn bản Dulieub.out:

Câu hỏi 2: Hãy quan sát trong chương trình cài đặt “Baitap2a” đoạn lệnh đọc

dữ liệu từ tệp giải thích vì sao khi đọc số phần tử của tệp N thì dùng câu lệnh

Readln (readln(f1,N);) và khi đọc các phần tử của tệp thì dùng lệnh Read

(read(f1,x);)?

Trả lời: Vì cấu trúc tệp Dulieu.inp gồm hai dòng:

- Dòng đầu ghi số nguyên N là số phần tử của tệp

- Dòng thứ hai gồm đúng N số nguyên Mỗi số cách nhau một dấu cách trống

Nên sau khi đọc số phần tử của tệp N thì con trỏ chuột phải nằm ở đầu dòng

tiếp theo để đọc tiếp dữ liệu vì vậy dùng câu lệnh Readln (readln(f1,N);)

Các phần tử của tệp nằm trên một dòng nên sau khi đọc mỗi phần tử của tệp con trỏ chuột phải nằm trước phần tử tiếp theo cùng dòng để đọc tiếp cho tới hết

vì vậy dùng câu lệnh Read (read(f1,x);).

Bài tập 3: Cho tệp văn bản Sothuc.inp có cấu trúc:

- Gồm các số thực, mỗi dòng một số

Viết chương trình đọc dữ liệu từ tệp, tính và đưa ra tổng các số trong tệp Kết quả đưa ra tệp Sothuc.out

Hướng dẫn:

Một số câu hỏi hướng dẫn học sinh trước khi viết chương trình:

Câu hỏi 1: Số lượng phần tử của tệp đã biết trước chưa?

Trả lời: Số lượng phần tử của tệp chưa biết trước

Câu hỏi 2: Khi chưa biết số lượng phần tử của tệp để thao tác đọc/ ghi với tệp

văn bản thường sử dụng hàm chuẩn nào

Trả lời: Hàm eof(<biến tệp>) trả về giá trị true nếu con trỏ tệp đang chỉ tới cuối tệp

Câu hỏi 3: Em hãy viết đoạn lệnh đọc dữ liệu từ tệp Sothuc.inp và tính tổng các

phần tử của tệp

Trả lời: Đoạn lệnh

s:=0;

while not eof(f1) do

Begin

readln(f1,x);

S:=S+x;

end;

Bài tập này giúp học sinh củng cố lại các thao tác khi làm việc với tệp

Đưa ra một ví dụ về tệp Sothuc.inp để học sinh thấy cấu trúc của tệp sẽ giúp các

em thực hiện yêu cầu của bài dễ hơn

Cài đặt:

Program Baitap3SGK;

Var i:integer;

x,S:real;

f1,f2:text;

Begin

begin

readln(f1,x);

End

Sau khi thực hiện chương trình đưa tệp Sothuc.out để các em quan sát:

Tệp Sothuc.out thu được sau khi thực hiện chương trình:

2.5 Hiệu quả của SKKN

Trong năm học 2013 - 2014 tôi thấy học sinh khi làm bài tập “Chương V-Tin học 11” thường gặp phải những lỗi giống nhau

Để khắc phục tồn tại trên, những năm học tiếp theo tôi đã vận dụng các phương pháp giảng dạy trên thì kết quả đã khác hơn rất nhiều, học sinh đã hiểu bài và làm bài tập tốt hơn Các lỗi thường gặp các em đã sửa được nhất

là những em say mê với môn học

Kết quả được thể hiện qua các bảng liệt kê tỷ lệ bài kiểm tra nội dung kiến thức chương V qua các năm:

2.5.1 Năm học chưa áp dụng SKKN

Năm học 2013 - 2014

2.5.2 Những năm học đã áp dụng SKKN

Năm học 2014 - 2015

Năm học 2015 - 2016

Năm học 2016 - 2017

STT LỚP Sĩ số Số lượng TB trở lên Tỉ lệ % trên TB

STT LỚP Sĩ số Số lượng TB trở lên Tỉ lệ % trên TB

STT LỚP Sĩ số Số lượng TB trở lên Tỉ lệ % trên TB

STT LỚP Sĩ số Số lượng TB trở lên Tỉ lệ % trên TB

Năm học 2017 - 2018

STT LỚP Sĩ số Số lượng TB trở lên Tỉ lệ % trên TB

3 KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ

3.1 Những mặt đạt được và chưa đạt được

Những mặt đạt được

- Phần lớn học sinh nắm được kiến thức của các bài học vận dụng vào làm các bài tập

- Các em đã khắc phục được những lỗi hay mắc phải khi viết chương trình sử dụng kiểu dữ liệu tệp

- Có thái độ tích cực trong học tập, yêu thích môn học hơn

- Các em có hứng thú hơn trong các giờ thực hành

Những mặt chưa đạt được

- Một số em tiếp xúc ít với máy tính nên còn chậm trong các thao tác thực hành

- Một số học sinh còn chậm trong việc áp dụng lý thuyết vào bài tập

3.2 Nguyên nhân

Khách quan

- Môn tin là môn học khó và mới đối với học sinh

- Số em gia đình có máy tính còn ít

- Do môn tin là môn học không thi tốt nghiệp và thi đại học nên học sinh không đầu tư học

Chủ quan

- Học sinh chưa chịu khó và giành thời gian cho môn học

- Kinh nghiệm của bản thân trong giảng dạy tin học 11 còn ít do thời lượng tiết dạy chủ yếu là tin học 12;

XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG Triệu Sơn, tháng 5 năm 2019

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung

của người khác

Nguyễn Trung Linh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sách giáo khoa Tin học 11, NXBGD

2 Sách Bài tập tin học 11, NXBGD

3 Sách giáo viên tin học 11, NXBGD

4 Lí luận dạy học tin học ở trường phổ thông (Trương Trọng Cần, ĐHV)

DANH MỤC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN, TỈNH VÀ CÁC CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN

Họ và tên tác giả: Nguyễn Trung Linh

Chức vụ và đơn vị công tác: Trường THPT Triệu Sơn 1

TT Tên đề tài SKKN

Cấp đánh giá xếp

loại

Kết quả đánh giá xếp loại

Năm học đánh giá xếp loại

1.

Phương pháp hướng dẫn học

sinh làm bài tập chương III

-Tin học 11

Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hoá

C 2013 - 2014

2

Hướng dẫn học sinh phân

biệt và sử dụng tham biến và

tham trị trong lập trình có

cấu trúc thông qua nội dung

bài 18 – chương VI – Tin học

11: Ví dụ về cách viết và sử

dụng chương trình con

Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hoá

B 2015 - 2016

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

NHẬN XÉT CỦA TỔ CHUYÊN MÔN

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC NHÀ TRƯỜNG

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC SỞ GIÁO DỤC