Giải thích các hiện tượng trong đời sống thực tiễn thông qua các bài học môn hóa học nhằm nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh THPT

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT LÊ VIẾT TẠO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG TRONG ĐỜI SỐNG THỰC TIỄN THÔNG QUA CÁC BÀI HỌC MÔN HÓA HỌC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT LÊ VIẾT TẠO

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG TRONG ĐỜI SỐNG THỰC TIỄN THÔNG QUA CÁC BÀI HỌC MÔN HÓA HỌC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP CHO HỌC SINH

THPT

Người thực hiện: Vũ Thị Hương Chức vụ: Giáo viên SKKN môn: Hóa Học

THANH HÓA NĂM 2018

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Trong thời kỳ khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão Một trong những trọngtâm của Đảng, Nhà nước là đổi mới nền giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục.Giáo dục không chỉ truyền đạt kiến thức cho học sinh mà còn phải giúp học sinhchiếm lĩnh kiến thức, vận dụng kiến thức khoa học vào cuộc sống

Để đạt các mục tiêu đó thì khâu đột phá là đổi mới phương pháp giáo dục từ lốidạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo “phương pháp dạy học tíchcực” Làm cho:

“ Học” là quá trình kiến tạo: tìm tòi, khám phá, phát hiện, khai thác và xử líthông tin,…Học sinh tự mình hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất

“Dạy” là quá trình tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh: cách tự học, sángtạo, hợp tác,…dạy phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học.Học để đáp ứng những nhu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai…Giúp họcsinh nhận thức được những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân và cho sựphát triển xã hội

Đặc biệt Môn Hóa Học ở trường THPT giữ một vai trò quan trọng trong việchình thành và phát triển trí dục của học sinh Môn hóa học là bộ môn khoa họcgắn liền với tự nhiên, đời sống của con người

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn hóa học ở trường THPT, với nhữngkiến thức và kinh nghiệm có được tôi xin trình bày đề tài :”Giải thích các hiệntượng trong đời sống thông qua các bài học môn Hóa Học nhằm nâng cao hiệuquả học tập cho học sinh THPT”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Việc học tốt bộ môn hóa học trong nhà trường sẽ giúp học sinh hiểu được rõ vềcuộc sống, những biến đổi vật chất trong cuộc sống hàng ngày khỏi bỡ ngỡtrong các tình huống gặp phải trong tự nhiên, cũng như trong cuộc sống Từ đó

lý giải được các hiện tượng kỳ bí, suy nghĩ ấp ủ câu hỏi vì sao lại có hiện tượng

đó, thậm chí hiểu được những dụng ý khoa học hoá học trong cuộc sống

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Các kiến thức lý thuyết và thực tiễn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tài liệu

Thực nghiệm giảng dạy

Phương pháp hỏi đáp: trao đổi trực tiếp với giáo viên, học sinh về nhữngvấn đề liên quan đến nội dung đề tài

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Hóa học là môn khoa học lý thuyết gắn liền với thực nghiệm Thực nghiệmcủng cố những tiên đoán của lý thuyết và ngược lại lý thuyết dẫn đườngcho thực nghiệm Hóa học có vai trò quan trọng trong cuộc sống của conngười, nó đóng góp một phần không nhỏ vào việc giải thích các hiện tượngthực tế, giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về các sự việc đang xảy ra xungquanh chúng ta, giúp con người cải tạo thiên nhiên phục vụ cho nhu cầungày càng nhiều của con người đồng thời cũng giúp cho con người nhận ranhững tác hại mà chính con người chúng ta đang gây ra cho thiên nhiên đểrồi cũng chính chúng ta phải gánh chịu hậu quả đó, ví như: hiện tượngthủng tầng ozon, hiệu ứng nhà kính hay như hiện tượng nóng lên của tráiđất, hạn hán ở nơi này, lũ lụt ở nơi khác…Trong giảng dạy hóa học nếulồng ghép được các hiện tượng xảy ra trong thực tế và những bài tập vềbảo vệ môi trường có liên quan đến bài học thì không những làm cho bàihọc trở nên sinh động hơn, gây hứng thú và sức hút cho học sinh mà còngiúp các em có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Thuận lợi:

Trong những năm gần đây, vấn đề dạy và học môn hoá học đã và đang đổimới và là một trong những môn có chuyển biến mạnh mẽ về đổi mới phươngpháp dạy học

Học sinh dần được tiếp cận các kiến thức liên quan đến ứng dụng khoahọc kĩ thuật vào thực tế thông qua các kiến thức được cung cấp trong nhàtrường, các phương tiện thông tin

Khó khăn:

Môn hoá học trong trường phổ thông là một trong môn học khó, nhiều

em học sinh có tâm lí sợ học môn hóa học , kỹ năng vận dụng kiến thức vào bảo

vệ môi trường, giải thích các hiện tượng xảy ra xung quanh còn rất hạn chế Dovậy, nếu giáo viên không có những bài giảng và phương pháp hợp lý phù hợp thì

sẽ trở thành người cảm nhận, truyền thụ tri thức một chiều, dễ làm cho học sinhthụ động trong việc tiếp thu, cảm nhận, có thể có hiện tượng một số bộ phận họcsinh không muốn học hoá học hoặc lạnh nhạt với giá trị thực tiễn của hoá học

Do vậy ngoài những hiểu biết về hóa học người giáo viên dạy hóa cònphải có phương pháp truyền đạt thu hút gây hứng thú khi lĩnh hội kiến thức hóahọc của học sinh Do vậy sáng kiến kinh nghiệm đề cập khía cạnh:”Giải thích

các hiện tượng trong đời sống thông qua các bài học môn Hóa Học nhằm nângcao hiệu quả học tập cho học sinh THPT” với mục đích góp phần sao cho họcsinh dễ hiểu, thiết thực, gần gũi với đời sống và lôi cuốn học sinh khi học.

2.3 Giải pháp

Nâng cao hiệu quả dạy – học môn hóa học THPT bằng việc giải thích cáchiện tượng trong đời sống thực tiễn có liên quan đến bài học” bằng cách nêu cáchiện tựơng thực tiễn xung quanh đời sống thường ngày đan xen trong các tiếthọc Tạo cho học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học tìm cách giải thíchhiện tượng ở nhà hay những lúc gặp hiện tượng đó, học sinh sẽ suy nghĩ ấp ủcâu hỏi vì sao lại có hiện tượng đó Tạo tiền đề thuận lợi khi học bài học tiếptheo

Có những vấn đề hoá học có thể giúp học sinh giải thích những hiện ượng trong tự nhiên, tránh việc mê tín dị đoan, thậm chí hiểu được những dụng

t-ý khoa học hoá học trong những câu ca dao – tục ngữ mà thế hệ trước để lại và

có thể ứng dụng trong thực tiễn đời sống thường ngày chỉ bằng những kiến thứcrất phổ thông mà không gây nhàm chán, xa lạ; lại có tác dụng kích thích tính chủđộng,sáng tạo, hứng thú trong môn học;làm cho hoá học không khô khan, bớt đitính đặc thù và phức tạp

Để tổ chức thực hiện được giáo viên có thể dùng nhiều phương tiện, nhiều

cách như: bằng lời giải thích, hình ảnh, đoạn phim, …có thể tiến hành dạy trong

hoàn cảnh dùng máy chiếu hay không dùng máy chiếu…Điều này cần phụ thuộcvào điều kiện ở mỗi trường, căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể và phong cách dạykhác nhau để huy động tối đa, đảm bảo được nội dung dạy học theo yêu cầu củachương trình Khi giải thích các hiện tượng trong thực tiễn liên quan đến bài họccần lựa chọn cách giải thích ngắn gọn, dễ hiểu theo từng đối tượng học sinh đểgây được hứng thú đối với học sinh

Sau đây là một số ví dụ minh họa mà tôi đã áp dụng thông qua một sốhiện tượng trong thực tiễn trong số hàng nghìn, hàng vạn hiện tượng, tình huốngthực tiễn có thể áp dụng:

2.3.1.Mục tiêu của giải pháp

Hướng dẫn lý thuyết cơ bản cho học sinh

2.3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp

HƯỚNG DẪN LÝ THUYẾT CƠ BẢN CHO HỌC SINH:

Cung cấp các kiến thức lý thuyết nhằm giải thích một số hiện tượng thông qua bài dạy cho học sinh:

KHỐI 10:

TƯỢNG

GIẢI THÍCH

Bài 30: Clo

Tại saonước máylại có mùiclo?

Khi sục vào nước một lượng nhỏ clo thì sẽ có tácdụng sát khuẩn do clo tan một phần (gây mùi) vàphản ứng một phần với nước:

H2O + Cl2 ������HCl +HClO HClO có tính oxi hóa rất mạnh nên phá hoại hoạttính một số enzim trong vi sinh vật, làm cho vi sinhvật chết

có vai trònhư thế nàođối với cơthể ?

Axit clohiđric có vai trò rất quan trọng đối với quátrình trao đổi chất của cơ thể Trong dịch vị dạ dàycủa người có axit clohiđric với nồng độ khoảng từ0,0001 đến 0,001 mol/l (có độ pH tương ứng là 4 và3) Ngoài việc hoà tan các muối khó tan, axitclohiđric còn là chất xúc tác cho các phản ứng thuỷphân các chất gluxit (chất đường, bột) và chấtprotein (chất đạm) thành các chất đơn giản hơn để

cơ thể có thể hấp thụ được

Lượng axit clohiđric trong dịch vị dạ dày nhỏ hơnhoặc lớn hơn mức bình thường đều mắc bệnh Khitrong dịch vị dạ dày, axit clohiđric có nồng độ nhỏhơn 0,0001 mol/l (pH > 4,5) ta mắc bệnh khó tiêu,ngược lại, nồng độ lớn hơn 0,001 mol/l (pH < 3,5) tamắc bệnh ợ chua

được dùngđể chếthuốc đau

dạ dày?

NaHCO3 dùng để chế thuốc đau dạ dày (bao tử) vì

nó làm giảm lượng axit HCl trong dạ dày nhờ phảnứng:

NaHCO3 + HCl  NaCl + CO2 + H2O

Bài 34: Flo Vì sao

“chảokhôngdính” khichiên ránthức ăn lạikhông bịdính chảo?

Thực ra mặt trong của chảo không dính người ta cótrải một lớp hợp chất cao phân tử Đó là politetrafloetylen

(-CF2-CF2-)n được tôn vinh là “vua chất dẻo” thường gọi là “teflon” Politetra floetilen chỉ chứa 2nguyên tố C và F nên liên kết với nhau rất bền chắc.Khi cho teflon vào axit vô cơ hay axit H2SO4 đậmđặc, nước cường thủy( hỗn hợp HCl và HNO3 đặc),vào dung dịch kiềm đun sôi thì teflon không hề biến

chất Dùng teflon tráng lên đáy chảo khi đun vớinước sôi không hề xảy ra bất kì tác dụng nào Cácloại dầu ăn, muối, dấm,… cũng xảy ra hiện tượng gì.Cho dù không cho dầu mỡ mà trực tiếp rán cá, trứngtrong chảo thì cũng không xảy ra hiện tượng gì.Một điều chú ý là không nên đốt nóng chảo khôngtrên bếp lửa vì teflon ở nhiệt độ trên 250oC là bắtđầu phân hủy và thoát ra chất độc Khi rửa chảokhông nên chà xát bằng các đồ vật cứng vì có thểgây tổn hại cho lớp chống dính.

khắc đượcthủy tinh ?

Muốn khắc thủy tinh người ta nhúng thủy tinh vàosáp nóng chảy, nhấc ra cho nguội, dùng vật nhọnkhắc hình ảnh cần khắc nhờ lớp sáp mất đi, rồi nhỏdung dịch HF vào thì thủy tinh sẽ bị ăn mòn ở nhữngchổ lớp sáp bị cào đi

Trong cơ thể con người có tồn tại một lượng iot tậptrung ở tuyến giáp trạng Theo các nhà khoa học mỗingày cơ thể con người cần được cung cấp 1.10-4-2.10-4g iot

Hàng ngày ta phải bổ sung lượng iot cần thiết cho cơthể bằng cách ăn muối iot Iôt có trong muối ăn dạng

KI và KIO3 Nếu lượng iot không cung cấp đủ thì sẽdẫn đến tuyến giáp trạng sưng to thành bướu cổ,nặng hơn là đần độn, vô sinh và các chứng bệnhkhác

Bài 36: Iot

Phần II.1

Tính chất

SherlockHomes đã

phát hiệncách lấyvân tay củatội phạmlưu trên đồvật ở hiệntrường nhưthế nào chỉsau ít phútthí

Lấy một trang giấy sạch, ấn một đầu ngón tay lêntrên mặt giấy rồi nhấc ra, sau đó đem phần giấy códấu vân tay đặt đối diện với mặt ống nghiệm có chứacồn iốt và dùng đèn cồn để đun nóng ở phần đáy ốngnghiệm Khi xuất hiện luồng khí màu tím bốc ra từống nghiệm, bạn sẽ thấy trên phần giấy trắng( bìnhthường không nhận ra dấu vết gì) dần dần hiện lêndấu vân tay màu nâu, rõ đến từng nét Nếu bạn ấnđầu ngón tay lên một trang giấy trắng rồi cất đi, mấytháng sau mới đem thực nghiệm như trên thì dấu vântay vẫn hiện ra rõ ràng

nghiệm ? Trên đầu ngón tay chúng ta có dầu béo, dầu khoáng

và mồ hôi Khi ấn ngón tay lên mặt giấy thì nhữngthứ đó sẽ lưu lại trên mặt giấy, tuy mắt thường rấtkhó nhận ra

Khi đem tờ giấy có vân tay đặt đối diện với mặtmiệng ống nghiệm chứa cồn iôt thì do bị đun nóngiôt “thăng hoa” bốc lên thành khí màu tím ( chú ý làkhí iôt rất độc), mà dầu béo, dầu khoáng và mồ hôilà các dung môi hữu cơ mà khí iôt dễ tan vào chúng,tạo thành màu nâu trên các vân tay lưu lại Thế làvân tay hiện ra

Bài 36: Iot

Phần II.2

Ứng dụng

Vì sao taymột ngườidính cồniot cầmbánh mì thì

có chấmxanh trênbánh ?

Do cồn iot là hỗn hợp tan của iot và ancol etylic(C2H5OH), iot tạo thành với tinh bột một chất cómàu xanh

tự bốc cháy

Do than đá tác dụng với O2 trong không khí tạo rakhí CO2, phản ứng tỏa nhiệt

C+O2 → CO2 H < 0 Nhiệt tỏa ra được tích góp dần dần, khi đạt tới nhiệtđộ cháy của than chì thì than sẽ tự bốc cháy

Bài 48 : Lưu

huỳnh

Phần II Tính

chất hóa học

Tại sao khiđánh rơinhiệt kếthủy ngânthì khôngđược dùngchổi quétmà nên rắcbột S lêntrên?

Thủy ngân (Hg) là kim loại ở dạng lỏng, dễ bay hơivà hơi thủy ngân là một chất độc Vì vậy khi làm rơinhiệt kế thủy ngân nếu như ta dùng chổi quét thìthủy ngân sẽ bị phân tán nhỏ, làm tăng quá trình bayhơi và làm cho quá trình thu gom khó khăn hơn Taphải dùng bột S rắc lên những chỗ có thủy ngân, vì S

có thể tác dụng với thủy ngân tạo thành HgS dạngrắn và không bay hơi

Sau những cơn mưa, không khí trong lành, sạch

sẽ Sở dĩ như vậy là có hai nguyên nhân:

Nước mưa đã gột sạch bụi bẩn làm bầu không khíđược trong sạch

Trong cơn giông đã xảy ra phản ứng tạo thành ozon

từ oxi: 3O2   UV 2O3

Khi nồng độ ozon nhỏ, người ta cảm giác trongsạch, tươi mát.Do vậy sau cơn mưa giông trongkhông khí có lẫn ít ozon làm cho không khí trongsạch, tươi mát

photocopyphải chú ýđến việcthông gió ?

Chúng ta đều biết khi máy photocopy làm việcthường xảy ra hiện tượng phóng điện cao áp do đó

có thể sinh ra khí ozon theo phản ứng: 3O2   UV

2O3

Với một lượng ít ozon trong không khí thì có tácdụng diệt khuẩn, diệt vi trùng Nhưng nếu lượngozon lại vượt qua giới hạn cho phép sẽ gây tổn hạicho đại não, phá hoại khả năng miễn dịch bệnh, gâymất trí nhớ, biến đổi nhiễm sắc thể, gây quái thai ởphụ nữ mang thai, Hiển nhiên là lượng ozon domáy photocopy sinh ra rất bé nên nếu ngẫu nhiên màtiếp xúc với nó cũng chưa có thể gây nguy hại cho

cơ thể Nhưng nếu tiếp xúc với ozon trong thời giandài và nếu không chú ý làm thông gió căn phòng thì

do ozon tập hợp nhiều trong phòng đến mức vượttiêu chuẩn an toàn thì sẽ có ảnh hưởng đến sức khỏecon người

a lại độcđối vớingười?

Khí H2S độc với người vì khi vào máu, máu hóa đen

do tạo ra FeS làm cho hemoglobin của máu chứa

Khi bị bệnh cảm, trong cơ thể con người sẽ tích tụmột lượng khí H2S tương đối cao Chính lượng H2S

sẽ làm cho cơ thể mệt mỏi Khi ta dùng Ag để đánhgió thì Ag sẽ tác dụng với khí H2S Do đó, lượng

H2S trong cơ thể giảm và dần sẽ hết bệnh Miếng Agsau khi đánh gió sẽ có màu đen xám:

4Ag + 2H2S + O2 → 2Ag2S↓ + 2H2O (đen)

H2SO4 và axit nitric HNO3.2SO2 + O2 + 2H2O → 2H2SO4

CaCO3 + H2SO4 → CaSO4 + CO2↑ + H2OCaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2↑ + H2OBài 45:

Khi bạn bị bệnh đau dạ dày cần phải chụp X quang.Trước khi chụp phim thì bác sỹ thường cho bạn ănmột thứ thức ăn ở dạng hồ trắng Thành phần chủyếu của thức ăn là một loại đá BaSO4

Nguyên do là thầy thuốc chẩn đoán bệnh đau dạdày cho người bệnh thường phải chụp X quang.Chụp X quang đối với dạ dày không dễ như với các

bộ phận xương cốt, bởi vì tỷ trọng của xương lớn, tia

X khó xuyên qua, trên phim chụp có thể lưu lạinhững hình ảnh đậm còn tỷ trọng của dạ dày và cáctổ chức xung quanh tương đối mềm nên ảnh chụpkhông rõ nét

Khi bệnh nhân ăn xong, BaSO4 đã vào tới dạ dàythì tiến hành chụp X quang bởi vì BaSO4 ngăn cảntia X rất tốt Từ đó Thầy thuốc có thể chẩn đoánchính xác tình trạng dạ dày

“Lúachiêm lấp

ló ngoài bờ

Hễ nghetiếng sấmphất cờ mà

lên”

Mang ýnghĩa hóahọc gì ?

Câu ca dao có nghĩa là: Khi vụ lúa chiêm đang trổđồng mà có trận mưa rào kèm theo sấm chớp thì rấttốt và cho năng suất cao

Do trong không khí có khoảng 80% Nitơ và 20 %oxi Khi có sấm chớp( tia lửa điện) thì:

2N2 + O2 → 2NOSau đó: 2NO + O2 → 2NO2

Khí NO2 hòa tan trong nước:

4NO2 + O2 + H2O → 4HNO3

HNO3 → H+ + NO

3

( Đạm)Nhờ có sấm chớp ở các cơn mưa giông, mỗi nămtrung bình mỗi mẫu đất được cung cấp khoảng 6-7

Khi làm bánh bao người ta thường cho ít bột nở

NH4HCO3 vào bột mì Khi nướng bánh, NH4HCO3

phân hủy thành các chất khí và hơi thoát ra nên làmcho bánh xốp và nở

Việt Nam

sử dụng từnhiều thế kỉtrước khingười Châu

Âu biết đếnthuốc nổ

Giải thích ýnghĩa củacông thứckinh

nghiệm

“nhứt đồngthán, bánđồng sinh,lục đồngdiêm”

Thuốc nổ đen là hỗn hợp nghiền mịn, trộn đều:diêm tiêu KNO3, than gỗ C và lưu huỳnh S theo tỷ lệkhối lượng

KNO3 S C Hỗn hợp thuốc nổ

Kl gam 202 32 36 270

% 74,82% 11,85% 13,33% 100%

Phản ứng chủ yếu:

2KNO3 + S + 3C → K2S + N2↑ + 3CO2 ↑ Kết quả là thuốc nổ đen cháy tạo ra một thể tích khílớn gấp khoảng 2000 lần thể tích thuốc nổ ban đầu

Nó sẽ cháy yên lặng trong bình hở và sẽ nổ tungtrong bình kín.Công thức kinh nghiệm thuốc nổ đen:nhất đồng thán (một phần than), bán đồng sinh (nửaphần lưu huỳnh), lục đồng diêm (sáu phần diêm) gầnđúng với công thức thuốc nổ đen hiện dùng:

Vậy thuốcchuột là gì?

Cái gì đã

làm chochuột chết?

Nếu saukhi ănthuốc mà

Thành phần thuốc chuột là kẽm photphua Zn3P2 Saukhi ăn, Zn3P2 bị thủy phân rất mạnh, hàm lượngnước trong cơ thể chuột giảm, nó khát và đi tìmnước:

Zn3P2 + 6H2O → 3Zn(OH)2 + 2PH3↑Chính PH3 (photphin) đã giết chết chuột

Càng nhiều nước đưa vào cơ thể chuột → PH3 thoát

ra nhiều → chuột càng nhanh chết Nếu không cónước chuột sẽ chết lâu hơn

Vấn đề diệt chuột đang được mọi người quan tâm vìchuột là con vật mang nhiều mầm bệnh truyềnnhiễm cho con người và hay phá hoại mùa màng