MỘT SỐ KINH NGHIỆM KHI SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TOÁN; LÝ; SINH; SỬ TRONG GIẢNG DẠY CÁC BÀI 4; BÀI 5 MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10.. Tuy nhiên, trong phạm vi đề tài này, tôi không đưa ra
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN I
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM KHI SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TOÁN; LÝ; SINH; SỬ TRONG GIẢNG DẠY CÁC BÀI
4; BÀI 5 MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10.
Người thực hiện: Hoàng Thị Lệ Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): GDCD.
THANH HOÁ NĂM 2019
Trang 2Mục lục
1 MỞ ĐẦU 1
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 1
1.3 Đối tượng nghiên cứu 1
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 NỘI DUNG 2
2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 2
2.2 THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 3
2.2.1 Thuận lợi 3
2.2.2 Khó khăn : 3
2.3 CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 4
2.3.1 YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP SƯ PHẠM 4
2.3.2 NHỮNG NỘI DUNG CỤ THỂ TÍCH HỢP TRONG BÀI HỌC 6
2.4 HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 16
2.4.1 Đối với bản thân 16
2.4.2 Đối với đồng nghiệp 17
2.4.3 Đối với nhà trường 17
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 17
3.1 Kết luận 17
3.2 Kiến nghị 18
Trang 3QUY ĐỊNH VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI.
Trang 41 MỞ ĐẦU.
1.1 Lý do chọn đề tài.
Nâng cao chất lượng dạy và học môn Giáo dục công dân là một yêu cầu cơbản và quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo Trong nhữngnăm gần đây Bộ Giáo dục & Đào Tạo đang thực hiện chủ trương đổi mớiphương pháp giảng dạy, lấy người học làm trung tâm, phát huy tính tích cực,chủ động của học sinh Một trong những phương pháp đổi mới đó là phươngpháp tích hợp liên môn trong quá trình giảng dạy
Tích hợp kiến thức liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trongdạy học Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhất là đối với mônGiáo dục công dân Vận dụng nguyên tắc này không chỉ phát huy tính tích cựchọc tập, mà còn hình thành cho học sinh kĩ năng sống và giải quyết các vấn đềcủa cuộc sống; giúp giáo viên dạy môn Giáo dục công dân khẳng định được vịtrí quan trọng của môn học,
Tuy nhiên, từ trước đến nay, việc giảng dạy môn học này chưa đạt được hiệuquả thực sự bởi nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân cơ bản là dạy họctheo quan niệm cũ (giáo viên là trung tâm của hoạt động dạy - học), chưa phùhợp Bởi lẽ, môn học này giáo dục cho người học những phẩm chất và kĩ năngsống, do đó việc dạy học đòi hỏi phải có tính thực tiễn cao, trong khi đó dạy họctheo quan niệm cũ thường nặng về truyền thụ lí thuyết, mang nặng tính hàn lâmkinh viện mà thiếu thực tiễn Nhận thức được vấn đề đó, nhiều giáo viên dạyGiáo dục công dân đã tích cực tiếp cận quan niệm dạy học mới, theo mục tiêucủa dạy học hiện đại là hướng học sinh vào trung tâm Quá trình đổi mới bướcđầu đã mang lại một số kết quả nhất định nhưng vẫn chưa đáp ứng được mụctiêu đề ra Vì vậy, làm rõ hơn tính tích cực và khả năng vận dụng tích hợp kiếnthức liên môn trong dạy học môn Giáo dục công dân sẽ giải đáp được phần nàonhững trăn trở của giáo viên về nguyên tắc dạy học này
Tuy nhiên, trong phạm vi đề tài này, tôi không đưa ra tất cả những nội dungnào cần được tích hợp; cũng như không đưa ra một giáo án tích hợp hoàn chỉnhnào đó mà chỉ giới thiệu những nội dung cần và nên được tích hợp trong hai bàihọc cụ thể, đó là: Tích hợp kiến thức liên môn Toán, Lý, Sinh, Sử trong giảngdạy bài , bài 5 môn Giáo dục công dân 10
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Phương pháp vận dụng tri thức liên môn trong giảng dạy triết học môn Giáodục công dân lớp 10; bài 4: “ Nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật và hiệntượng”; bài 5: “ Cách thức vận động và phát triển của sự vật và hiện tượng”nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo và sự hứng thú cho học sinh trong nhữnggiờ học môn Giáo dục công dân
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Phần thứ nhất: Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luậnkhoa học môn Giáo dục công dân 10
Học sinh lớp 10
Trang 51.4 Phương pháp nghiên cứu.
- PP nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết; PP điều tra khảo sát thực tế, thu thập
thông tin
-Thông qua phương pháp vận dụng tri thức liên môn vào giảng dạy bài 4 và bài
5 môn Giáo dục công dân lớp10 để cho giờ học của học sinh đạt hiệu quả caonhất, học sinh hứng thú học tập
Tri thức của triết học là loại tri thức có tính chất khái quát hóa, trừu tượnghóa Song những tri thức đó lại bắt nguồn từ thực tiễn đời sống và phục vụ đờisống Vì vậy khi học tập nghiên cứu triết học cần phát huy tính tích cực trongsuy nghĩ và hành động, đặc biệt là phải luôn liên hệ tri thức triết học với cácmôn khoa học khác « Chủ nghĩa duy vật biện chứng minh rằng bản chất củathế giới là vật chất, thế giới thống nhất ở tính vật chất » và « tính thống nhất vậtchất của thế giới là cơ sở của mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tuợng » [9] Nhưvậy, các sự vật, hiện tượng tạo thành thế giới luôn có mối quan hệ gắn bó vớinhau, tồn tại trong sự tác động qua lại và chuyển hóa lẫn nhau theo những quan
hệ xác định Sự thay đổi sự vật, hiện tượng này có thể bắt nguồn từ sự thay đổi
sự vật hiện tượng khác, và đồng thời nó sẽ ảnh hưởng đến một sự vật, hiệntượng khác nữa Xuất phát từ lý luận trên việc tích hợp tri thức liên môn tronggiảng dạy kiến thức triết học môn Giáo dục công là yêu cầu khách quan trong
xu thế dạy học hiện nay
Về khái niệm, dạy học theo hướng tích hợp liên môn là “dạy những nội dungkiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn Tích hợp là nói đến phương pháp và
mục tiêu của hoạt động dạy học, còn liên môn là đề cập tới nội dung dạy học”.
[1] Tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp Đã dạy học "tíchhợp" thì chắc chắn phải dạy kiến thức "liên môn" và ngược lại, để đảm bảo hiệuquả của dạy liên môn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp.Trong líluận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống, ởnhững mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học khác nhauhoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sởcác mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặccác hợp phần của bộ môn đó
Khoa học sư phạm nhấn mạnh dạy tích hợp là dạy cách tìm tòi sáng tạo vàcách vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau Tức là, dạy cho học sinhbiết cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải quyết những tình huống
cụ thể, có ý nghĩa nhằm mục đích hình thành, phát triển năng lực Đồng thời chú
Trang 6ý xác lập mối liên hệ giữa các kiến thức, kĩ năng khác nhau của các môn học haycác phân môn khác nhau để bảo đảm cho học sinh khả năng huy động có hiệuquả những kiến thức và năng lực của mình vào giải quyết các tình huống tíchhợp
Dạy học thông qua các hoạt động, dạy học hợp tác, dạy học dựa trên cách tiếpcận kỹ năng sống, dạy học gắn với thực tiễn cuộc sống học sinh
Việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung và phương pháp dạy học mônGiáo dục công dân nói riêng là vấn đề bức xúc ở các nhà trường hiện nay Nócàng trở thành mối quan tâm của các nhà sư phạm Mục đích của việc đổi mớiphương pháp dạy học là phát huy vai trò chủ thể của học sinh, khả năng tư duy,sáng tạo trong hoạt động học của học sinh.Vận dụng tri thức liên môn vào phầnthứ nhất: Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoahoc- phần triết học GDCD 10 giúp học sinh hứng thú học tập, tránh sự nhàmchán, khô khan khi học các kiến thức về triết học Cụ thể, trong phạm vi đề tàinày tôi xin giới thiệu nội dung tích hợp liên môn trong giảng dạy bài 4 và bài 5
2.2 THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
từ khá sớm Nếu như giai đoạn trước là yêu cầu tích hợp, lồng ghép các vấn đềgiáo dục pháp luật an toàn giao thông trong trường học thông qua việc thực hiệncông văn liên bộ giữa Bộ Giáo dục - đào tạo và Bộ Giao thông vận tải Kế tiếp
là tích hợp, lồng ghép các môn học về giáo dục quốc phòng; giáo dục dân số vàsức khỏe sinh sản vị thành niên; giáo dục bảo vệ môi trường; giáo dục giá trị, kỷnăng sống; học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Và gần đây
là việc tích hợp, lồng ghép giáo dục chương trình phòng chống tham nhũng;phòng chống tác hại game online có nội dung bạo lực, không lành mạnh cũngđang được Bộ Giáo dục - đào tạo “gửi gắm” vào bộ môn Giáo dục công dân
- Học sinh đã được làm quen với cách dạy học tích hợp từ các môn học khác
Do vậy, giáo viên sẽ dễ dàng hơn trong cách tiến hành giảng dạy của mình
2.2.2 Khó khăn :
- Trong thực tế giảng dạy, phần lớn giáo viên đã vận dụng nguyên tắc dạy họctích hợp một cách sơ sài, hầu hết mới chỉ dừng lại ở mức độ liên hệ thôngthường, thậm chí có giáo viên còn bỏ qua nên chưa phát huy được tính tíchcực trong học tập của học sinh, chưa đạt được hiệu quả trong giảng dạy của giáoviên
-Trong quá trình học, học sinh có thói quen là tiếp nhận tri thức do giáo viêntruyền thụ một cách thụ động nên học sinh quen tính dựa dẫm, lười suy nghĩ,hoặc có phát biểu
Trang 7Năm học 2017-2018, tôi được phân công dạy các lớp 10A1, 10A7,10A8,10A9 Khi dạy bài 3, không sử dụng phương pháp dạy học tích hợp liên môn, tôi
đã làm phiếu trắc nghiệm học tập và thu được kết quả như sau
Lớp 10A1 Tỉ lệ% 10A7 Tỉ lệ% 10A8 Tỉ lệ% 10A9 Tỉ lệ %
2.3 CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN ĐỀ TÀI.
2.3.1 YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP SƯ PHẠM.
* Khi vận dụng kiến thức liên môn phải xác định rõ chủ đề của bài giảng
có liên quan tới loại tri thức khoa học cụ thể nào, cần phải có sự chuẩn bị, lựa chọn tri thức kỹ càng.
Vận dụng tri thức của các khoa học cụ thể vào triết học đòi hỏi phải có sự lựachọn, phải xác định tri thức môn khoa học nào phù hợp với bài dạy, với kiếnthức cần truyền đạt Giáo viên cần chuẩn bị chu đáo vì đây là đưa một loai trithức khác vào để minh họa, chứng minh cho một luận điểm của triết học Nếuchọn tri trức đó không phù hợp sẽ có hại cho bài giảng
Ví dụ: Khi dạy bài 4 GV chỉ nên tích hợp tri thức sinh học, lịch sử hoặc vật lý,Khi dạy bài 5 GV nên tích hợp tri thức toán, lý hoặc lịch sử, khi dạy bài 6 GVnên tích hợp tri thức của môn lịc sử hoặc sinh học…
* Sử dụng các ví dụ từ các môn toán ;lý; sinh; sử để giảng kiến thức trong bài.
- Biện pháp thực hiện.
Quá trình dạy học một bài triết học trong môn giáo dục công dân lớp 10 phải
là quá trình học sinh được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên thiết
kế, tổ chức và hướng dẫn, Qua đó, học sinh có thể tự khám phá, và chiếm lĩnhnội dung bài học, học sinh sẽ hứng thú, thông hiểu và ghi nhớ những gì các em
đã nắm được Mặt khác, Kiến thức triết học trong các bài 4; 5 rất trừu tượng,khó hiểu, việc lấy ví dụ từ các môn học nói trên sẽ giúp học lĩnh hội tri thứcnhanh hơn và thực tế hơn
Với cách tích hợp này giáo viên có thể lấy ví dụ trước, sau đó dung cácphương pháp thảo luận nhóm, thảo luận lớp hoặc vấn đáp để hỏi học sinh Dẫndắt học sinh liên hệ với kiến thức cần ghi nhớ và đưa ra được kết luận
Ví dụ: Khái dạy khái niệm “ Thế nào là mâu thuẫn” trong bài 4, Giáo viên lấycác ví dụ từ sinh học, để giảng
Trang 8VD1; Trắng>< đen,
VD2: Di truyền>< Biến dị
Hoặc khi dạy khái niệm chất GV có thể lấy VD trong toán học Tính chất củahình bình hành; là một tứ giác có hai cặp cạnh đối song song và bằng nhau, cắtnhau tại trung điểm của mỗi đường Các góc đối bằng nhau…Dấu hiệu này nóilên tính chất cơ bản của hình bình hành, phân biệt hình bình hành với các tứ giáckhác như hình vuông, hình chữ nhật…
- Yêu cầu sư phạm.
+ Khi trích dẫn các ví dụ từ các tư liệu khoa học cụ thể phải có nguồn tríchchính xác phổ thông, gần gũi với học sinh Mức độ sử dụng các ví dụ tri thức cụthể vừa phải ( không quá nhiều và cũng không quá ít) Dùng đúng chỗ và đúnglúc Trong một mục, một phần của tiết dạy, hoặc trong suốt cả tiết dạy GV chỉnên lấy 1 hoặc 2 ví dụ
+ Chẳng hạn, khi dạy mục 3 bài 5, quan hệ về sự biến đổi về lượng dẫn đến
sự biến đổi về chất , GV có thể sử dụng kiến thức vật lý về sự thay đổi lượngdẫn đến sự thay đổi về chất của nước( H2O) ở trạng thái bình thường đến 100 độ
C Hoặc GV có thể chọn ví dụ trong kiến thức môn lịch sử , sự thắng lợi củacách mạng tháng 8 năm 1945 dẫn đến việc thành lập nước Việt Nam Dân Chủ
Cộng Hòa , để phân tích và liên hệ với kiến thức mà GV cần truyền đạt ( sự tích
lũy đầy đủ về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng) Giữa
hai VD này GV chỉ nên chọn một để phân tích làm rõ kiến thức cần truyền đạt.Sau giảng xong GV có thể cho học sinh lấy thêm VD để củng cố
+ Tránh khuynh hướng dài dòng quá say sưa đi vào các chi tiết sẽ làm loãngnhững kiến thức cần cung cấp cho học sinh Đối các tri thức học sinh chưa họccần phải tránh để khỏi gây sự phức tạp cho bài giảng
* Sử dụng một số một số sơ đồ , tranh ảnh, vidio từ các môn khoa học để tích hợp vaò tiết dạy của mình.
- Biện pháp thực hiện
Theo triết học Mác- Lê nin Quá trình nhận thức đi từ trục quan sinh động đến
tư duy trừu tượng Từ tư duy trừu tượng trở về thực tiễn Do vậy, trong quá trìnhgiảng dạy kiến thức trong các bài 4,5 giáo vên nên sử dụng sơ đồ, biểu đồ củatích hợp liên môn để minh họa Thông qua các tài liệu trực quan này giúp họcsinh phát triển năng lực quan sát ,óc tò mò, gây hứng thú Giúp học sinh cónhững thông tin đầy đủ và sâu sắc về đối tượng, hiện tượng dưới dạng khái quát,giản đơn
Ví dụ: Khi giảng dạy phần a của mục 2 trong bài 4, giải quyết mâu thuẫn giáoviên có thể sử dụng các sơ đồ về kết quả đấu tranh giữa di truyền và biến dịtrong cơ thể sống, tạo ra các giống loài mới của tự nhiên
Hoặc khi dạy mục 3 bài 5 Quan hệ giữa sự biến đổi về lượng dẫn đến sự biếnđổi về chất , giáo viên có thể sử dụng đoạn video chiếu về quá trình đun nước và
sự biến đổi của nước từ trạng thái bình thường đến 100 độ C trong vật lý học
- Yêu cầu sư phạm.
+ GV lựa chọn sơ đồ, tranh ảnh, video phải phù hợp với nội dung bài họcvới nội dung bài học,có tác dụng lồng ghép, tích hợp
Trang 9+ Sơ đồ, tranh ảnh, video phải phải đảm bảo tính khoa học, thẩm mỹ, kíchthích được tư duy học sinh.
+ Phải kết hợp được với các phương pháp dạy học tích cực khác
* Sử dụng những câu chuyện, những tư liệu lịch sử lịch sử đã được chuẩn
bị sẵn.
- Biện pháp tiến hành
Phương pháp này nhằm giúp cho học sinh tham gia chủ động trong quá trìnhtiếp thu tri thức, khơi dậy ở học sinh những tri thức lịch sử đã biết hoặc cung cấpcho học sinh những tri thức mới mà học sinh chưa biết Kích thích sự tìm tòi,khám phá những điều mới lạ Thực tiễn dạy học cho thấy, những tri thức nàokhơi dậy ở học sinh những cảm xúc mạnh mẽ được các em lĩnh hội một cáchnhanh chóng và vững chắc hơn là những tri thức mà các em dửng dưng Khi dạynhững bài 4, 5 trong chương trình này GV có thể sử dụng những câu chuyện,những tư liệu lịch sử về tư tưởng yêu nước và con đường cứu nước của PhanBội Châu, Phan Chu Trinh hoặc của Hồ Chí Minh để làm minh chứng sốngđộng cho bài giảng của mình
- Quy trình sử dụng tư liệu, câu chuyện lịch sử theo những bước sau:
Bước 1; GV chuẩn bị các câu chuyện, tư liệu lịch sử phù hợp với nội dung bàihọc GV tóm tắt ý chính, dễ hiểu để đưa vào bài học
Bước 2: Cho học sinh quan sát trên máy chiếu hoặc nghe GV kể, GV yêu cầuhọc sinh phân tích trả lời
Bước 3: GV lắng nghe, theo dõi, phân tích , tổng hợp ý kiến học sinh , nhận xét,
bổ sung, rút ra kết luận
- Yêu cầu sư phạm.
+ Các câu chuyện, tư liệu lịch sử phải chính xác, phù hợp với nội dụng bàihọc, phù hợp với đặc điểm tâm lý học sinh
+ Các câu chuyên, tư liệu lịc sử phải ngắn gọn, dễ hiểu, rõ ràng
+ GV phải chuẩn bị tài liệu lịch sử hoặc thông báo cho học sinh sưu tầm, đọctrước các tư liệu hoặc các câu chuyện lịch sử liên quan đến bài học
2.3.2 NHỮNG NỘI DUNG CỤ THỂ TÍCH HỢP TRONG BÀI HỌC.
Ở nội dung này tôi chỉ xin đưa ra một số đơn vị kiến thức cụ thể mà tôi đã tích
hợp kiến thức các môn Toán, Lịch sử, Vật lý, Sinh học để giảng dạy trong bài 4
và bài 5 lớp 10, không đưa ra một giáo án hoàn chỉnh
BÀI 4: NGUỒN GỐC VẬN ĐỘNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA SỰ VẬT, HIỆN
- HS nêu được thế nào là khái niệm mâu thuẫn thông
thường Mâu thuẫn trong triết học, khái niệm mặt đối lập,
sự đấu tranh giữa các mặt đối lập
* Cách tiến hành.
- GV sử dụng ví dụ trong kiến thức sinh học để phân tích,
1 Thế nào là mâu
thuẫn.
Trang 10dẫn dắt học sinh tìm hiểu khái niệm mâu thuẫn thông
thường, khái niệm mâu thuẫn trong triết học Mac- Lênin
VD1; Trắng>< đen,VD2: Di truyền>< Biến dị
Sau đó giáo viên dung phương pháp thảo luận lớp bằng
những câu hỏi
- Cả lớp hãy cho cô biết trong hai ví dụ trên giống nhau ở
chỗ nào và khác nhau ở chỗ nào
- Giáo viên cho học sinh thảo luận và phát biểu Sau đó
nhận xét và đưa ra kết luận
-Cả hai ví dụ giống nhau tức là đều có hai mặt hoàn toàn
trái ngược nhau ( Đối lập nhau)
- Khác nhau:+ Ở VD1 Hai mặt đối lập không liên quan
đến nhau ( tách rời nhau)
+ Ở VD2: Hai mặt đối lập nằm trong một cơ thể sống ( tức là
nằ nằm trong một chỉnh thể) Hai mặt đối lập có mmối liên hệ
v với nhau ( Nếu không có di truyền thì khkhông có biến dị),
tứnghĩa là chúng thống nhất với nhnhau và đấu tranh với nhau
( Di truyền đấu tranh để giữ lại, biến dị đấu tranh để thay đổi,
l làm mất đi đặc điểm cũ)
Gi Giáo viên kết luận - Có hai loại mâu thuẫn
+ -Mâu thuấn thông thường ( VD 1) được hiểu là trạng thái
xung đột, chống đối nhau
+ -Mâu thuẫn trong triết học ( VD2) Theo triết học
Mác-Leenin, mâu thuẫn là một chỉnh thể, trong đó hai mặt đối
lập vừa thống nhất, vừa đấu tranh với nhau.
Sau khi kết luận, GV cho học sinh lấy thêm ví dụ để minh
họa như,
Đ - Điện tích (-) >< điện tích (+) trong một nguyên tử
Đồng hóa >< dị hóa trong một cơ thể sống…
a Hoạt động 2: Dùng phương pháp vấn đáp để tìm hiểu mặt
đối lập của mâu thuẫn; sự thống nhất giữa các mặt đối lập
và sự đấu tranh giữa các mặt đối lập
b *Mục tiêu:
c – Hs nắm được mặt đối lập là gì? Thế nào là sự thống nhất
và đấu tranh giữa các mặt đối lập?Hiểu được hai mặt đối
lập nằm trong chỉnh thể của sự vật, hiện tượng
d –Rèn luyện năng lực giao tiếp, năng lực tư duy cho HS
e * Cách tiến hành.
* Để giảng khái niệm mâu mặt đối lập.
GV trình chiếu tư liệu sinh học nói về di truyền và biến
dị
“Di truyền là hiện tuợng truyền đạt các tính trạng của bố
mẹ cho con cái Biến dị là hiện tuợng con sinh ra khác với
bố mẹ và khác nhau về nhiều chi tiết Biến di và di truyền
Mâu thuẫn là một chỉnh thể, trong đó hai mặt đối lập vừa thống nhất, vừa đấu tranh với nhau.
a Mặt đối lập
Mặt đối lập là những khuynh hướng, tính chất, đặc điểm… mà trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng, chúng phát triển theo những chiều hướng trái ngược nhau
Trang 11là hai hiện tượng song song gắn liền với quá trình sinh
sản” [7]
GV sử dụng phương pháp vấn để hỏi học sinh
-Biến dị và di truyền trong cơ thế sống đối lập nhau về
những gì?
-HS trả lời Chúng đối lập nhau về khuynh hướng, tính
chất và đặc điểm…
- GV hỏi tiếp Qua sự phân tích trên em hãy cho biết Thế
nào là mặt đối lập của mâu thuẫn
G V cho HS trả lời sau đó kết luận:
Mặt đối lập là những khuynh hướng, tính chất, đặc
điểm… mà trong quá trình vận động, phát triển của sự vật,
hiện tượng, chúng phát triển theo những chiều hướng trái
ngược nhau
Hoặc GV có thể phân tích thêm ví dụ trong môn vật lý học
để minh họa cho kết luận của mình; điện tích ( -) > < điện
tích dương (+) trong một nguyên tử
Điện tích (-) chứa electron, có xu hướng nhận ( e) Điện
tích ( +) chứa proton có xu hướng cho ( e) Vậy chúng đối
lập nhau về khuynh hướng, tính chất và đặc điểm trong
quá trình vận động của nguyên tử
GV có thể cho HS lấy thêm VD để minh họa
S *Khi giảng kiến thức sự thống nhất giữa các mặt đối
lập GV tiếp tục lấy các VD trên để hỏi học sinh bằng
những câu hỏi sau
- Nếu không có di truyền thì biến dị sẽ như thế nào?
- Nếu không có biến dị thì di truyền sẽ như thế nào?
GV cho học sinh trả lời và hỏi tiếp
- Vậy em có nhận xét gì về mối quan hệ giữa hai mặt
đối lập này?
Học sinh trả lời, GV tổng hợp và đưa ra kết luận
-Hai mặt đối lập này luôn gắn bó, làm tiền đề tồn tại cho
nhau Có di truyền thì mới có biến dị
Vậy, sự thống nhất giữa hai mặt đối lập là, hai mặt đối lập
liên hệ và gắn bó với nhau, làm tiền đề tồn tại cho nhau.
GV cho học sinh lấy VD để củng cố
Khi giảng đơn vị kiến thức sự đấu tranh giữa các mặt
đối lập GV giảng ví dụ trong môn vật lý học “ Trong
một nguyên tử điện tích âm có xu hướng nhận các ( e), tức
là hút vào Điện tích dương có xu hướng cho ( e), tức là
đẩy ra” [8]
GV hỏi Em có nhận xét gì về hai mặt đối lập này?
Học sinh trả lời, GV đưa ra kết luận Hai mặt đối lập, điện
tích ( -) >< điện tích ( +) luôn luôn đấu tranh, bài trừ lẫn
nhau trong 1 nguyên tử
a
b Sự thống nhất giữa các mặt đối
lập.
Sự thống nhất giữa hai mặt đối lập là, hai mặt đối lập liên
hệ và gắn bó với nhau, làm tiền đề tồn tại cho nhau.
b Sự đấu tranh giữa các mặt đối
lập.
Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là; các mặt đối lập luôn tác động, bài trừ, gạt bỏ nhau.
Trang 12Vậy, sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là; các mặt đối lập
luôn tác động, bài trừ, gạt bỏ nhau.
Hoạt động 3:
Thảo luận nhóm,vấn đáp tìm hiểu đơn vị kiến thức
mâu thuẫn là nguồn gốc vận động và phát triển của sự
vật, hiện tượng.
*Mục tiêu.
- Học sinh hiểu được nguyên nhân của sự vận động, phát
triển của sự vật, hiện tượng Mâu thuẫn chỉ có thể giải
quyết bằng đấu tranh chứ không phải bằng con đường điều
hòa mâu thuẫn Có thái độ phê phán đối với những tư
tưởng “ Dĩ hòa vi quý”
- Rèn luyện cho hoc sinh NL giao tiếp, NL hợp tác, giaỉ
quyết vấn đề
* Cách thức tiến hành.
GV khắc sâu kiến thức; sự vật, hiện tượng nào cũng bao
gồm nhiều mâu thuẫn khác nhau Khi mâu thuẫn cơ bản
được giải quyết thì sự vật, hiện tượng chứa đựng nó cũng
chuyển hóa thành sự vật, hiện tượng khác.
a Giải quyết mâu thuẫn Khi giảng đơn vị kiến thức này
giáo viên sử dụng sơ đồ
Cơ thể sống A Cơ thể sống B Cơ thể sống C
Sau khi trình chiếu sơ đồ lên máy chiếu cho học sinh quan
-Qua sơ đồ này em hãy rút ra kết luận?
GV cho học sinh trả lời sau đó tổng hợp Kết quả đấu
tranh giữa di truyền và biến dị trong cơ thể sinh vật A là
sinh vật B được ra đời, cơ thể sinh vật B ( cái mới) lại
chứa đựng hai mặt đối lập ( di truyền>< biến dị), kết quả
của sự đấu tranh giữa di truyền và biến dị trong cơ thể
sinh vật B là sự ra đời của cơ thể sinh vật C( cái mới hơn).
Cứ như vậy tạo ra sự phát triển không ngừng của sinh vật
trong giới tự nhiên.
Như vậy, chúng ta có thể kết luận.
Bất cứ sự vật, hiện tượng nào cũng chứa đựng mâu
2 Mâu thuẫn là nguồn gốc vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng.
Sự vật, hiện tượng nào cũng bao gồm nhiều mâu thuẫn khác nhau Khi mâu thuẫn cơ bản được giải quyết thì sự vật, hiện tượng chứa đựng nó cũng chuyển hóa thành