Hình thành thế giới quan và phương pháp luận cho học sinh thông qua một số bài giáo dục công dân lớp 10

Nhằm hỡnh thành cho cỏc em học sinh cú cỏch nhỡn đỳng đắn về thế giới xung quanh mỡnh để từ đú cú những phương phỏp, cỏch thức đỳng đắn và phự hợp 1.Đối với giỏo viờn trong việc hỡnh th

MỤC LỤC

ĐỀ TÀI HèNH THÀNH THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG

PHÁP LUẬN CHO HỌC SINH THễNG QUA MỘT SỐ BÀI

GIẢNG GIÁO DỤC CễNG DÂN LỚP 10

1

Trờng thpt tĩnh gia 5



SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

đề tài

HèNH THÀNH THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN CHO HỌC SINH THễNG QUA MỘT SỐ BÀI GIẢNG GIÁO

DỤC CễNG DÂN LỚP 10

Người thực hiện: Trần Thị Lan Anh

Chức vụ : Giỏo Viờn

Đơn vị cụng tỏc : Trường THPT Tĩnh gia 5

SKKN thuộc lĩnh vực (mụn ) : GDCD

THANH HểA NĂM 2017

thanh hoÁ năm 2017

MỤC LỤC 2

1 MỞ ĐẦU

1.1LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

4

2 NỘI DUNG

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

6

- Những ảnh hưởng về phẩm chất và năng lực của người thầy,cô

giáo trong giáo dục đạo đức cho học sinh

8

2- Tạo ra niềm tin, thế giới quan và nhân sinh quan cách mạng cho

học sinh

13

3- Chú trọng đến giáo dục tinh thần trách nhiệm, ý thức vươn lên

trong cuộc sống cho các em học sinh

14

KIẾN NGHỊ

17

1.MỞ ĐẦU

1.1 Lí DO CHỌN ĐỀ TÀI

Bắt đầu từ năm học 2016-2017 mụn GDCD đó trở thành một sự lựa chọn thi

tốt nghiệp cho học sinh THPT Những năm học sau đú nội dung thi khụng chỉ nằm trong chương trỡnh lớp 10 mà cũn cả lớp 11 và lớp 12.Vỡ vậy nhiệm vụ và vai trũ của người giỏo viờn dạy GDCD ngày càng lớn và cú phần nặng nề hơn

Có rất nhiều ý kiến cho rằng học môn GDCD vừa khó vừa khô khan và không

gây hứng thú gì cho ngời học, cũng có ý kiến cho rằng môn GDCD quá dễ , ai cũng học đợc và ai cũng dạy đợc vì đó là môn không quan trọng Với cơng vị là ngời trong cuộc tôi cho rằng cả hai quan điểm trên đều sai cả , học môn học này khó thật nhng lại rất hay , rất phong phú thậm chí còn có ý nghĩa thực tiẽn cao,

nó giúp cho con ngời có quan điểm ,cách nhìn nhận và phơng hớng đúng đắn trên con đờng tơng lai của mình Vấn đề là ở chỗ ngời giáo viên GDCD phải làm thế nào để cho mọi ngời đặc biệt là phụ huynh và học sinh cảm nhận đợc tầm quan trọng của môn học này

Học sinh vừa bớc vào lớp 10 còn bỡ ngỡ,các em lại đang ở độ tuổi đang trởng thành nên việc giáo dục nhân cách sống cho các em là quan trọng và cần thiết,

điều này phải đợc tiến hành dần dần qua từng tiết học trong chơng trình GDCD –THPT và đặc biệt là chơng trình lớp 10

Mặt khác việc thực hiện tốt cỏc chức năng và nhiệm vụ của mụn học, người giỏo viờn trong mỗi tiết dạy cần phải quỏn triệt sõu sắc cỏc nguyờn tắc cơ bản trong việc hỡnh thành thế giới quan và phương phỏp luận cho cỏc em (1)

- Nguyờn tắc tớnh Đảng

- Nguyờn tắc tớnh khoa học

- Nguyờn tắc tớnh thực tiễn

Đú là luận điểm xuất phỏt cú tớnh quy luật chỉ đạo toàn bộ quỏ trỡnh giảng dạy của người giỏo viờn núi chung và việc học tập mụn GDCD lớp 10 của cỏc em học sinh núi riờng

(1) Bài 1, SGK GDCD lớp 10 tr 4,5 NXB GIÁO DỤC HÀ NỘI

Thực tế cho thấy rằng việc ỏp dụng kinh nghiệm “Cần quỏn triệt sõu sắc cỏc nguyờn tắc cơ bản vào trong việc giảng dạy mụn GDCD lớp 10 ở nhà trường phổ thụng trung học” đó giỳp cho tiết dạy, giờ dạy của cỏ nhõn tụi, sinh động hơn, hấp dẫn hơn và đạt hiệu quả cao hơn Chớnh vỡ vậy tụi xin được trỡnh bày với cỏc bạn đồng nghiệp một số kinh nghiệm của bản thõn đó được đỳc rỳt từ trong thực tế giảng dạy mụn GDCD lớp 10 ở nhà trường THPT Tụi hy vọng rằng, những sỏng kiến này sẽ giỳp cho kinh nghiệm giảng dạy của cỏc bạn càng thờm phong phỳ

Nhằm hỡnh thành cho cỏc em học sinh cú cỏch nhỡn đỳng đắn về thế giới xung

quanh mỡnh để từ đú cú những phương phỏp, cỏch thức đỳng đắn và phự hợp

1.Đối với giỏo viờn trong việc hỡnh thành thế giới quan và phương

phỏp luận cho học sinh

Nguyờn tắc tớnh Đảng sẽ giỳp cho người giỏo viờn cú một lũng nhiệt huyết trong quỏ trỡnh giảng dạy, trung thành với quan điểm của chủ nghĩa Mỏc-LờNin, đấu tranh khụng khoan nhượng với những khuynh hướng sai lầm đi ngược lại với quan điểm của Đảng và Nhà nước

Nguyên tắc tính khoa học sẽ giúp cho người giáo viên đưa ra một kết cấu bài giảng và kết cấu kiến thức cơ bản cho học sinh ghi một cách lôgíc hơn Qua

đó hình thành cho các em một tư duy lý luận chặt chẽ

Nguyên tắc tính thực tiễn sẽ giúp cho người giáo viên phải không ngừng cập nhật với các số liệu mới nhất, thông tin mới nhất để lấy dẫn chứng cho từng tiết giảng của mình, có như vậy bài giảng mới được hấp dẫn và sinh động

2 Đối với học sinh trong việc hình thành thế giới quan và phương

pháp luận cho bản thân

Nguyên tắc tính Đảng sẽ hình thành cho các em thái độ và hành động kiên quyết đấu tranh chống lại các hiện tượng tiêu cực ở xung quanh nơi mình đang sống Các em biết tuyên truyền, vận động mọi người xung quanh cùng thực hiện tốt đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước ta

Nguyên tắc khoa học sẽ giúp các em có một tư duy lôgíc trong khi lý giải một vấn đề thực tiễn và hiểu các qui luật, phạm trù của chủ nghĩa Mác-LêNin một cách chính xác hơn

Nguyên tắc thực tiễn sẽ giúp các em tin tưởng vào đường lối lãnh đạo của Đảng

và Nhà nước ta, tin tưởng vào tính đúng đắn của chủ nghĩa Mác-LêNin Mặt khác nguyên tắc tính thực tiễn còn giúp các em biết nhìn thẳng vào sự thật của

xã hội để thấy được mặt tích cực và mặt tiêu cực của xã hội

Tập thể học sinh lớp 10C2 trường THPT Tĩnh gia 5

Sử dụng tư duy lí luận, vận dụng lí thuyết với thực hành, để giải đáp các vấn

đề thực trạng đặt ra

2 NỘI DUNG

2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN

Trong việc giảng dạy môn GDCD líp 10 ở nhà trường THPT, một yêu cầu tổng quát đặt ra cho mỗi người giáo viên là truyên thụ chính xác, đầy đủ các tri thức khoa học về chủ nghĩa Mác-LêNin, các đường lối chủ trương chính sách

của Đảng tới đối tượng học sinh THPT cũn ớt tuổi, vốn sống thực tiễn nghốo nàn, khả năng tư duy khỏi quỏt chưa cao

Chớnh vỡ vậy việc quỏn triệt cỏc nguyờn tắc, tớnh Đảng, tớnh khoa học, tớnh thực tiễn vào trong việc giảng dạy mụn GDCD lớp 10 ở nhà trường THPT Tĩnh gia 5 núi riờng và ở cỏc trường THPT núi chung là một luận điểm cú tớnh chỉ đạo toàn

bộ hoạt động dạy của người giỏo viờn và hoạt động học của người học sinh

2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

* Thứ nhất : Xuất phỏt từ những thực tế trờn, bản thõn tụi là một giỏo

viờn THPT, mặc dự dạy mụn GDCD lớp 10 cũng luụn trăn trở về đổi mới phương phỏp giảng dạy của mỡnh, về đối tượng giảng dạy của mỡnh… để làm sao đú cho mỗi giờ giảng phải đạt kết quả cao nhất

* Thứ hai: Xuất phỏt từ đặc trưng của bộ mụn GDCD lớp 10 với nội

dung là những nguyờn lý của chủ nghĩa Mỏc-LờNin, những phạm tru đạo đức cơ bản giúp học sinh hình thành nhân cách sống và trách nhiệm của mình đối với cộng đồng , xã hội Qua thực tế ỏp dụng kinh nghiệm tụi thấy việc hỡnh thành thế giới quan và phương phỏp luận đỳng đắn cho học sinh là rất quan trọng

2.3 KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP SỬ DỤNG

2.3.1 KINH NGHIỆM ÁP DỤNG:

Việc quỏn triệt cỏc nguyờn tắc tớnh Đảng, tớnh khoa học, tớnh thực tiễn trong việc dạy mụn GDCD ở nhà trường THPT cú ý nghĩa cực kỡ quan trọng đối với người giỏo viờn khụng những ở khõu giảng bài ở trờn lớp mà cũn cú tỏc dụng tớch cực ở khõu giỏo dục ý thức cho học sinh sau bài học

Trong quỏ trỡnh giảng dạy với những kiến thức được học ở trường ĐH tụi nhận thấy rằng học thuyết Mỏc-Lờnin là học thuyết xó hội mang tớnh đỳng đắn sõu sắc, vỡ thế khi soạn giảng tụi cố giảng chắt lọc những kiến thức cơ bản nhất của bài học để học sinh dễ hiểu dễ nhớ dễ vận dụng, nhưng đồng thời vẫn đảm bảo được tớnh chớnh xỏc tớnh trung thực với quan điểm của chủ nghĩa Mỏc-Lờnin

Mặt khác trong quá trình giảng bài ở trên lớp khi đưa ra nhiều tình huống, nhiều bài tập … nếu học sinh có cách hiểu sai không đúng với bản chất của chủ nghĩa Mác-LêNin và đường lối chủ trương của Đảng ta, thì tôi tìm cách phân tích, giảng giải để học sinh thấy được cái sai của mình Đó chính là một yêu cầu của nguyên tắc tính Đảng (đấu tranh không khoan nhượng với các quan điểm thù địch).(1)

Hơn thế nữa tri thức của chủ nghĩa Mác-LêNin bao giờ cũng mang tính khoa học cho nên tôi thấy mình càng phải trình bày diễn giải và đưa ra các kiến thức cơ bản một cách tinh giản, cô đọng lôgíc Điều đó sẽ làm cho các em dễ hiểu và dễ nhớ hơn (Vì kiến thức ở bài học đã được tinh giản nhất)

Và để thu hút sự chú ý của học sinh vào bài giảng thì tôi cố gằng tìm cách

(1) Nghị quyết XII của Đảng

liên hệ kiến thức với thực tiễn để phân tích đánh giá và tìm hiểu các câu chuyện

có liên quan đến bài học để kể cho các em nghe Qua đó sẽ làm tăng tính hấp dẫn, tính thuyết phục của bài giảng

2.3.2 CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

a Những ảnh hưởng về phẩm chất và năng lực của người thầy, cô giáo trong hình thành thế giới quan và phương pháp luận cho học sinh.

Giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là một việc làm rất quan trọng đối với sự tồn vong của một dân tộc, bởi thế hệ trẻ là người chủ tương lai của nước nhà và điều này được thông qua:

a.1 : Nguyên tắc tính Đảng trong thế giới quan

Một số yêu cầu cơ bản trong việc bảo đảm nguyên tắc tính Đảng:

- Trước tiên phải trung thực với chủ nghĩa Mác-LêNin: Điều đó đòi hỏi người giáo viên GDCD phải là một chiến sĩ trên mặt trận văn hoá - tư tưởng của Đảng Do đó cần phải trung thực với chủ nghĩa Mác-LêNin mà sự trung thực ở đây không phải trung thực trên từng câu, chữ mà là trong thực chất hành động cách mạng và khoa học vốn là hai mặt đặc tính căn bản kết hợp làm một số trong bản thân của chủ nghĩa Mác-LêNin

Trung thực với chủ nghĩa Mác-Lênin đòi hỏi người giáo viên GDCD phải công khai giữ vững lập trường của giai cấp công nhân của Đảng mà giảng dạy

Lê Nin có nói rằng: Chủ nghĩa duy vật bắt buộc chúng ta mỗi khi đánh giá một

sự kiện phải công khai dứt khoát đứng về một tập đoàn xã hội nhất định (quan điểm giai cấp)

Trung thực với chủ nghĩa Mác-Lênin là yêu cầu quan trọng bậc nhất đối với người giáo viên GDCD Nó đòi hỏi mỗi người giáo viên phải không ngừng học tập nâng cao trình độ hiểu biết một cách thấu đáo về chủ nghĩa Mác-Lênin,

về đường lối chính sách của Đảng, đồng thời phải không ngừng rèn luyện bồi dưỡng lòng nhiệt tình cách mạng Trong hai điều đó thì nhiệt tình cách mạng là cái gốc

a.2 : Nguyên tắc tính khoa học trong hình thành phương pháp luận

Như chúng ta đã biết việc giảng dạy môn GDCD líp 10 là một khoa học xét cả về mặt nội dung tri thức và cả hình thức tổ chức

Do đó, việc xây dựng tư tưởng chính trị và phẩm chất đạo đức cách mạng, cho học sinh không phải là một cái gì khác mà chính là ở ngay trong việc truyền thụ tri thức qua các bài học GDCD ở chương trình lớp 10

Quan niệm trên đòi hỏi người giáo viên dạy môn GDCD líp 10 phải truyền thụ kiến thức một cách lôgic, khoa học Chính vì vậy ta cần quán triệt một số yêu cầu trong việc đảm bảo tính khoa học như sau:

Một là: Phải truyền thụ chính xác các khái niệm phạm trù, nguyên lí quy

luật của CN Mác-Lê nin:

- Bất kỳ một môn học nào cũng bao gồm hệ thống các khái niệm, quy luật

… chúng là những công cụ, ngôn ngữ chung của tư duy dễ diễn đạt tư tưởng Nếu không hiểu đúng các khái niệm, quy luật… thì sẽ không nắm được nôi dung khoa học của môn học từ đó sẽ nhầm lẫn giữa cái nọ với cái kia

Ví dụ: Ở bài 4 : Nguồn gốc vận động và phát triển của sự vật và hiện tượng (1)

- Khi tìm hiểu khái niệm mâu thuẫn là một chỉnh thể trong đó hai mặt đối lập vừa thống nhất với nhau vừa đấu tranh với nhau

- Ta phân tích ở ba khía cạnh:

+ Chỉnh thể là một khối thống nhất Ví dụ: Trong một cơ thể sinh vật có biến dị và di truyền

+ Thống nhất với nhau là: Liên hệ, gắn bó với nhau

+ Đấu tranh với nhau là: Trái ngược nhau, bài trừ nhau

* Ví dụ: Bài 5 về cách thức vận động của các sự vật hiện tượng (2)

Về khái niệm “ chất là thuộc tính tiêu biểu nhất để phân biệt nó với các

sự vật khác ”

(1) Bài 4, SGK GDCD Lớp 10 tr 24-28,NXB GIÁO DỤC HÀ NỘI

(2) Bài 5, SGK GDCD Lớp 10 tr 29-33,NXB GIÁO DỤC HÀ NỘI

Nhưng thuộc tính tiêu biểu đó phải được đặt trong cùng một quan hệ nào đó

+ Chẳng hạn lấy ví dụ về nước: Phải đặt trong mối quan hệ là trạng thái ta

sẽ có 3 trường hợp có thể xảy ra:

- Từ 1000C trở lên: H2O bay hơi

- Trong khoảng từ 00C đến 1000C: H2O trạng thái lỏng

Hai là: Khi đưa ra sự kiện phải chân thực, khi khái quát phải đúng đắn,

khi kết luận phải chính xác

Đây cũng là yêu cầu có tính nghiêm ngặt đối với việc giảng dạy môn GDCD để nhằm đảm bảo tính khoa học của tri thức Bởi vậy bất kỳ một sự kiện nào, một chi tiết nào khi đưa vào bài giảng đều phải kiểm tra cẩn thận và phải có cơ sở vững vàng của nó

Và trong khi nêu sự kiện chúng ta không nên lẩn tránh các vấn đề tiêu cực của xã hội chính vì thế Lê nin cho rằng: Cần phải cho nhân dân ta biết sự thật và

sự thật dù có chua chát đến đâu, người ta cũng phải nhìn thẳng vào nó Chỉ có như thế nhân dân mới học được cách đấu tranh chống lại sự dối trá Nếu không

học sinh sẽ có lý do để nghi ngờ việc đưa ra các sự kiện, cách khái quát và kết luận của giáo viên Song, trung thực trong giảng dạy không giống với thái độ lãnh đạm khách quan của giai cấp tư sản Vì vậy khi đưa các sự kiện đòi hỏi người giáo viên phải có hiểu biết sâu sắc về hoàn cảnh kinh tế chính trị và xã hội phải biết nắm vững toàn bộ sự kiện, từng nhân tố trong mối quan hệ rằng buộc giữa chúng từ đó khái quát và kết luận đúng bản chất của vấn đề và vạch ra xu hướng vận động phát triển của chúng một cách khoa học

* Ví dụ: Bài 7 thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức.

Người giáo viên đưa ra các sự kiện phải chân thực chính xác:

Sự kiện năm 1952 Wat Mam người Đức đã tìm ra Step tô mi xin

Tiếp thu thành tựu đó sau 3 tháng Bác sỹ Đặng Văn Ngữ tìm ra 18 loại Steptômixin chữa được các loại vết thương mãn tính đã bị bưng mủ.(1)

Ba là: Trình bày các tri thức và bài giảng phải có lôgic chặt chẽ.

Nguyên tắc tính khoa học còn thể hiện ở sự trình bày các tri thức và kết cấu bài giảng một cách lôgic chặt chẽ Những đặc điểm đó là cái vốn có trong các nguyên lý của chủ nghĩa Mác-LêNin và đường lối chính cách của Đảng Bởi vì bất kỳ một môn khoa học nào cũng là một hệ thống chặt chẽ lôgic các khái niệm, phạm trù, nguyên lý và học thuyết

Để đảm bảo tính lôgic chặt chẽ không có nghĩa là giảng dạy theo lối tỉ mỉ tuần

tự máy móc mà ngược lại phải biết lựa chọn kiến thức cơ bản Từ đó học sinh thấy được mối liên hệ biện chứng giữa chúng Hiện nay các em học sinh THPT

đã tiếp cận với nhiều thông tin đại chúng cho nên cần rèn luyện cho các em tư duy khái quát hoá, trừu tượng hoá để có thể hình thành các khái niệm khoa học,

để hiều rõ hơn về đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước ta

Ví dụ ở bài 4 nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng thực chất chính là quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập Cho nên trong bài

này ngoài việc cần hiểu được khái niệm “ Mâu thuẫn ” mà còn phải hiểu mâu thuẫn chính là nguồn gốc vận động phát triển của sự vật, hiện tượng

Trong tự nhiên sở dĩ các giống loài mới xuất hiên là do sự đấu tranh giữa hai mặt di truyền và biến dị

Trong xã hội có giai cấp sở dĩ có sự thay đổi các xã hội cũ bằng xã hội mới là do

sự đấu tranh giữa hai giai cấp đối kháng

Trong nhận thức sở dĩ các tư tưởng khoa học ngày càng phát triển vì luôn có sự đấu tranh giữa nhận thức đúng và nhận thức sai

Quá trình đó sẽ tạo nên sự vận động, phát triển vô tận của thế giới

- Nếu cái lạc hậu mà chiến thắng cái tiến bộ (Xét trong một thời kì nào đó) thì

đó là vận động thụt lùi

- Nếu cái tiến bộ mà chiến thắng cái lạc hậu thì đó là sự phát triển đi lên

- Nhưng theo quy luật của tự nhiên và xã hội thì trước sau cái tiến bộ sẽ là cái chiến thắng

Như vậy kiến thức ở bài 4 đã có sự liên kết gắn bó với bài 3

a.3 : Nguyên tắc tính thực tiễn trong hoạt động phương pháp luận

Nguyên tắc này cũng xuất phát từ nguyên tắc giáo dục của Đảng ta là học phải

đi đôi với hành, giáo dục phải kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội Nếu không những kiến thức sách vở kia sẽ trở thành một mớ lý luận suông không có giá trị thực tiễn

Vì vậy cần nhấn mạnh rằng toàn bộ ý nghĩa sâu sa về hiệu quả của nguyên tắc, tính khoa học trong quá trình giảng dạy môn GDCD chỉ phát huy tác dụng khi

nó được vận dụng vào thực tiễn cuộc sống của các em học sinh ngay hiện tại và tương lai sau này

Dựa trên cơ sở lí luận và ý nghĩa đó cho nên chúng ta có thể thấy được một số yêu cầu của nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn như sau:

Một là : Đảm bảo tính thực tiễn trong khâu giảng bài: