Dạy học tích hợp liên môn áp dụng ở bài 14 công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc lớp 10 môn GDCD bậc THPT

Giáo viên cần phải nghiên cứu triển khai, áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh phát huy được tính tích cực và phát triển các năng lực: Như năng lực tư duy,

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA

TR ƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN ÁP DỤNG Ở BÀI 14: “CÔNG DÂN VỚI SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC” LỚP 1O

MÔN GDCD BẬC THPT

Người thực hiện: Lê Ngọc Phong

Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc môn: GDCD

THANH HÓA, NĂM 2019

MỤC LỤC SKKN

I Mở đầu: 1 Lý do chọn đề tài; Trang 1

2 Mục đích nghiên cứu

3 Đối tượng nghiên cứu;

4 Phương pháp nghiên cứu

Trang 2 Trang 2 Trang 3

II Nội dung: 1 Cơ sở lý luận của đề tài;

2.Thực trạng của vấn đề

Trang 3 Trang 4

3 Dạy học tích hợp liên môn Trang 5

4 Hiệu quả của SKKN Trang 12

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm qua, công tác đổi mới ngành giáo dục nói chung, giáo dục phổ thông nói riêng ở nước ta đã đạt được một số kết quả đáng khích lệ Song bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số vấn đề bất cập cần tiếp tục đổi mới, bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tiễn yêu cầu Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 BCH TW Đảng khóa VIII

đã chỉ rõ con đường đổi mới giáo dục – đào tạo phải bằng“ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều’’

Điều đó đã đặt ra yêu cầu cho các nhà sư phạm trong công tác dạy học cần phải tăng cường hơn nữa, đồng bộ hơn nữa việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả ngành học, cấp học Giáo viên cần phải nghiên cứu triển khai, áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh phát huy được tính tích cực và phát triển các năng lực: Như năng lực tư duy, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề…

Giáo dục công dân là một môn học ở trường THPT nên việc đổi mới dạy học theo hướng tích hợp liên môn là một yêu cầu cấp thiết đối với các nhà giáo dục và các nhà nghiên cứu giáo dục

Cũng như các môn học khác, môn GDCD càng phải thực hiện tốt việc vận dụng phương pháp dạy học hiện đại để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, sự hứng thú

và phát huy tính tích cực cho học sinh Chính vì vậy mà tôi tiến hành tích hợp liên môn, lồng ghép một số nội dung để nâng cao chất lượng giờ dạy cũng như phát triển

kỹ năng sống cho học sinh Tôi đã nghiên cứu và chọn đề tài: Dạy học tích hợp liên môn theo chủ đề “ Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” môn Giáo dục công dân lớp 10 bậc THPT

Thực tế từ trước tới nay vấn đề phương pháp giáo dục tích cực và xây dựng bài học tích hợp liên đã có nhiều công trình nghiên cứu Những công trình nghiên cứu đó

đã được các tác giả nhấn mạnh đến ý nghĩa, tầm quan trọng của phương pháp dạy học tích cực đối với công tác dạy và học Thế nhưng vẫn đề lựa chọn cụ thể cho từng bài học, từng tiết dạy thì chưa được nhà nghiên cứu quan tâm đúng mức

Dựa trên những kinh nghiệm qua nhiều năm giảng dạy, trong đề tài này tôi chỉ giới hạn áp dụng tích hợp liên môn cho một bài học cụ thể, ở một tiết học cụ thể Nhằm góp phần làm phong phú bài học và sự hứng thú, say mê học tập của học sinh, qua đó nâng cao chất lượng dạy học đáp ứng mục tiêu của ngành đề ra

Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học là một trong những nguyên tắc quan trọng Đây được coi là quan niệm dạy học hiện đại, đặc biệt đối với môn GDCD Vận dụng nguyên tắc này không chỉ phát huy tính tích cực học tập mà còn hình thành cho học sinh kỹ năng sống và giải quyết các vấn đề trong cuộc sống một cách khoa học và

lô gic

2 Mục đích nghiên cứu

2.1 Đối với giáo viên

Dạy học tích hợp yêu cầu giáo viên phải đưa nội dung có liên quan vào quá trình dạy học các môn như: GDCD, Lịch sử, Địa lý, Ngữ văn, tích hợp nội dung phòng chống tham nhũng, tư tưởng Hồ Chí Minh, tuyên truyền biển đảo…Cho nên giáo viên phải xác định nội dung kiến thức có liên quan, tránh học sinh phải học lại nhiều lần nội dung ở các môn học khác nhau

Thực tế từ trước tới nay vấn đề đổi mới phương pháp giáo dục tích cực và xây dựng bài học tích cực nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo của học sinh đã có nhiều công trình nghiên cứu Những công trình nghiên cứu đó đã được các tác giả nhấn mạnh đến ý nghĩa, tầm quan trọng của phương pháp dạy học tích cực đối với công tác dạy và học Để nâng cao chất lượng giáo dục, sự hứng thú, say mê học tập cho học sinh thì yêu cầu người giáo viên phải nắm vững nội dung bài giảng, phải sử dụng các phương pháp cho phù hợp đối với đối tượng học sinh

2.2 Đối với học sinh

Việc sử dụng kiến thức liên môn sẽ giúp học sinh hiểu được một cách sâu sắc ý thức của công dân với các vấn đề lịch sử, giáo dục lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Thông qua các kiến thức mà giáo viên truyền thụ, học sinh sẽ tiếp thu bài học một cách hứng thú, nhiệt tình, sôi nổi và đạt kết quả cao Từ những bài học cụ thể đó, học sinh có thể áp dụng vào giải quyết các vấn đề thực tế một cách tốt nhất và hiệu quả nhất Chính vì vậy yêu cầu học sinh phải nghiên cứu trước bài học, chịu khó suy nghĩ, tham gia hoạt động tích cực trong quá trình học để lĩnh hội kiến thức và áp dụng trong cuộc sống

3 Đối tượng nghiên cứu

Trong những năm gần đây tình trạng đạo đức của học sinh có nhiều biểu hiện xa sút, tình trạng bạo lực học đường có biểu hiện gia tăng, hành vi vi phạm pháp luật của học sinh còn nhiều Tình trạng đó có nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân quan trọng là công tác dạy “ Người ’’ còn xem nhẹ, chính vì vậy việc tăng cường giáo dục

đạo đức, pháp luật và chủ nghĩa Mác – Lê Nin, lòng yêu nước, ý thức, trách nhiệm của công dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cần phải chú trọng hơn

Thông qua đề tài này góp phần nâng cao ý thức của công dân, phẩm chất đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh Chính vì vậy đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 10 bậc Trung học phổ thông

4 Phương pháp nghiên cứu.

Thực tế trong giảng dạy, để thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết Qua đối tượng học sinh, tôi đã xây dựng kế hoạch cụ thể cho phù hợp với từng đối tượng học sinh Để thực hiện tốt đề tài này, tôi còn sử dụng phương pháp điều tra khảo sát thực tế Điều tra về tình hình, thái độ của học học sinh về tình yêu quê hương cũng như trách nhiệm của học sinh trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, chủ quyền biển đảo, điều tra về công tác giảng dạy của giáo viên cũng như việc học của học sinh

Công tác điều tra bằng nhiều nguồn thông tin, từ đó có biện pháp sử lý thông tin

và giáo dục học sinh cho phù hợp với từng đối tượng cụ thể, từng nội dung tích hợp cụ thể

II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận của đề tài.

Có thể khẳng định rằng môn GDCD đã góp phần giáo dục đạo đức, pháp luật, lòng yêu nước cho học sinh và có tầm quan trọng trong trường THPT hiện nay Thông qua

bộ môn, các nhà giáo dục, giáo dục ý thức, ý thức pháp luật, lòng yêu nước để hình thành hoàn thiện nhân cách cho học sinh Tuy nhiên hiện nay do xu hướng kinh tế thị trường, tình trạng đạo đức của một bộ phận không ít học sinh xuống cấp trầm trọng, lý tưởng sống méo mó và lệch lạc, hơn nữa quan điểm của xã hội là dạy chữ nhiều hơn dạy người, kéo theo lối sống thực dụng, xem nhẹ giá trị đạo đức, lối sống, pháp luật, lòng yêu quê hương, đất nước Thật vậy, trong nhiều năm giảng dạy tôi luôn băn khoăn trăn trở và không ngừng học hỏi, vận dụng phương pháp dạy học tích cực để làm sao truyền thụ được nhiều kiến thức, kỹ năng sống cho học sinh Đó cũng chính là thực hiện mục tiêu của ngành giáo dục đề ra là giáo dục toàn diện cho học sinh Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 BCH TW Đảng khóa VIII đã chỉ rõ con đường đổi mới giáo dục – đào tạo phải bằng “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều.’’

Để góp phần thành công của sự nghiệp giáo dục và đào tạo là giáo dục toàn diện cho học sinh, đồng thời phát triển các năng lực cho người học, bản thân các thầy, cô

giáo phải luôn đổi mới phương pháp giảng dạy, học phải đi đôi với hành, lý luận phải

đi đôi với thực tiễn, để làm được điều đó, giáo viên phải tạo hứng thú, niềm đam mê

và thu hút học sinh trong giờ dạy Tích hợp liên môn sẽ giúp các em điều này Tích hợp có nghĩa là hợp nhất, kết hợp các môn học có cùng một số nội dung có liên quan Hiểu như vậy, tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, qui định lẫn nhau: là tính liên kết và tính toàn vẹn Trong lý luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ có hệ thống những mức độ khác nhau, các kiến thức, kỹ năng thuộc các môn học khác nhau hoặc hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất trên cơ sở các mối liên hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó Khoa học sư phạm nhấn mạnh dạy học tích hợp là dạy cách tìm tòi, sáng tạo và cách vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau, nghĩa là dạy cho học sinh biết cách sử dụng kiến thức và kỹ năng của mình để giải quyết những tình huống

cụ thể trong cuộc sống Nội dung tích hợp phải nhẹ nhàng, tự nhiên, tránh gò bó, gượng ép và phù hợp với mục tiêu bài học cũng như đối tượng học sinh

2 Thực trạng của vấn đề

Qua nhiều năm giảng dạy, bản thân tôi luôn luôn học hỏi và vận dụng những kinh nghiệm từ thực tiễn trong bài dạy Đồng thời tôi luôn luôn đổi mới phương pháp, vận dụng những kỹ thuật dạy học để phù hợp với từng bài, từng lớp học, khối học cụ thể để làm sao gây hứng thú tốt nhất cho học sinh và đạt hiệu quả bài học cao nhất Từ

đó các em khắc sâu kiến thức, biết vận dụng kiến thức vào trong cuộc sống và giải quyết các vấn đề mà xã hội đặt ra

Song qua thực tế, mặc dù ngành giáo dục đã có nhiều biện pháp chủ trương về việc áp dụng phương pháp dạy học hiện đại vào công tác giảng dạy, nhưng phương pháp dạy học truyền thống: đọc chép, một chiều thụ động vẫn còn tồn tại, không phát huy được tính tích cực và tư duy sáng tạo của học sinh

Xuất phát từ thực tiễn dạy học như vậy, tôi nhận thấy ngày nay sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ thông tin, nhiệm vụ của ngành giáo dục - đào tạo

là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Đào rạo ra nhiều thế hệ học sinh vừa hồng vừa chuyên, có lối sống lành mạnh, có lòng yêu quê hương đất nước, có

lý tưởng sống trong sáng, một công dân tốt đáp ứng sự nghiệp CNH - HĐH của đất nước Để thực hiện được điều đó, mỗi nhà giáo phải không ngừng học hỏi, đổi mới phương pháp giảng dạy để phát huy tính tích cực cho học sinh

Trong những năm qua, chất lượng của ngành giáo dục chưa cao Đặc biệt tình hình dạy và học môn GDCD bậc THPT còn nhiều yếu, kém Chất lượng học sinh còn thấp Tình trạng học sinh không thiết tha, không hứng thú học, học để đối phó còn

nhiều Tình trạng học sinh vi phạm các chuẩn mực đạo đức, pháp luật, bạo lực học đường, thái độ vô cảm có chiều hướng gia tăng

Nguyên nhân thực trạng dạy học môn GDCD ở trường THPT còn nhiều vấn đề đáng bàn: Thứ nhất là một bộ phận giáo viên còn chưa chuyên tâm, đầu tư vào công việc giảng dạy cho nên bài dạy khô khan, nghèo nàn, xa rời thực tế Thứ hai là bộ môn GDCD không liên quan gì đến các kỳ thi quốc gia hoặc có thi chỉ là môn điều kiện, không xét nhiều vào các trường chuyên nghiệp, cho nên học sinh chỉ học để đối phó

mà thôi

Sau đây là bảng tổng hợp thăm dò thái độ của HS đối với bộ môn GDCD

Bảng tổng hợp kết quả học tập môn GDCD qua khảo sát.

Từ những thực trạng trên để chất lượng môn GDCD đạt kết quả tốt hơn, đồng thời

tạo hứng cũng như phát huy tính năng động sáng tạo, tôi đã áp dụng một số phương pháp dạy học theo hướng giáo dục tích cực Cụ thể giảng dạy tích hợp liên môn trong bài học

3 Dạy học tích hợp liên môn theo chủ đề: “ Công dân với sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc ” môn : GDCD – lớp 10 bậc THPT.

3.1 Lòng yêu nước

Lòng yêu nước là phẩm chất đạo đức quan trọng nhất của người công dân đối với Tổ Quốc

3.1.1 Lòng yêu nước là gì?

Giáo viên vận dụng kiến thức môn Ngữ văn:

Em hãy đọc một số bài thơ ca ngợi về tình yêu quê hương đất nước:

Giáo viên giới thiệu trích đoạn bài thơ: Sao chiến thắng của Chế Lan Viên

“ Ôi Tổ quốc ta yêu như máu thịt

Như mẹ cha ta, như vợ, như chồng

Ôi Tổ quốc! Nếu cần ta chết

Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi con sông”

Đoạn thơ cho ta thấy tình cảm bao trùm của tác giả là tình yêu Tổ quốc sâu sắc thiêng liêng, nhưng cũng rất gần gũi và thân thương Ấn tượng đặc biệt của khổ thơ là tình cảm sẵn sàng hy sinh bản thân để bảo vệ Tổ quốc Đây là đoạn thơ thấm đẫm lòng yêu nước của Chế Lan Viên

Giáo viên: Từ tình cảm bao trùm của đoạn thơ: Em hiểu lòng yêu nước là gi?

- Lòng yêu nước là tình cảm yêu quê hương, đất nước và tinh thần sẵn sàng đem hết khả năng của mình phục vụ lợi ích cho Tổ quốc

Lòng yêu nước bắt nguồn từ đâu? Được thể hiện cao nhất khi nào?

Xuất phát từ tình cảm bình dị nhất và gần gũi nhất đối với con người như yêu gia đình, yêu người thân, yêu những thành quả lao động do mình tạo nên, yêu nơi mình sinh ra và lớn lên…Những tình cảm ban đầu giản dị đó dần dần phát triển thành tình cảm gắn bó với làng xóm, quê hương và được nâng lên thành lòng yêu nước Lòng yêu nước của mỗi người có thể này nở và phát triển qua những biến cố, thử thách của lịch sử

Ví dụ: khi Tổ quốc bị xâm lăng, tinh thần chiến đấu quật cường, anh dũng của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp và Đế quốc Mỹ, khi trong lao động sản xuất

3.1.2 Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam.

Giáo viên yêu cầu học sinh nêu một số tấm gương các vị anh hùng trong cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta

Giáo viên tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh:

Bác Hồ đã từng nói: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quí báu của ta Từ xưa đến nay mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả bè lũ bán nước và cướp nước.”

Lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam thể hiện ở những điểm sau:

Giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm

Nhóm 1: Vận dụng kiến thức môn Văn, Sử, Địa và các hiểu biết xã hội để thảo luận

về tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước

- Về Văn học: những câu ca dao, đoạn thơ nói về tình cảm hướng về cuội nguồn, ông bà, tổ tiên

+ Về ông bà, tổ tiên:

“ Chiều chiều ngó ngược ngó xuôi

Ngó không thấy mẹ bùi ngùi nhớ thương.”

(Ca dao)

+ Về quê hương, đất nước

Mỗi người Việt Nam luôn xao xuyến cất lên lời thơ:

“ Quê hương là gì hở mẹ

Mà cô giáo dạy phải yêu

Quê hương là gì hở mẹ

Ai đi xa cũng nhớ rất nhiều.”

(Bài học đầu cho con – Đỗ Trung Quân)

Hoặc: “ Nghìn dặm buâng khuâng hồn nước cũ

Muôn tơ vương vấn mộng sầu nay.”

(Đêm thu - Hồ Chí Minh)

- Hiểu biết xã hội:

Phong tục thờ cúng tổ tiên, ông bà

“Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba.”

- Môn Địa lý: Đền Hùng ở địa điểm nào? ( xã Hy cương, thành phố Việt trì, tỉnh Phú thọ)

- Giáo viên tích hợp âm nhạc: Giáo viên cho học sinh nghe bài hát Quê hương (Thơ:

Đỗ Trung Quân – Nhạc: Giáp Văn Thạch.)

Giáo viên kết luận: Người Việt nam yêu nước luôn hướng về cội nguồn, ông bà, cha

mẹ, tổ tiên và quê hương của mình

Nhóm 2: Vận dụng kiến thức môn Văn, Sử, Địa và các hiểu biết xã hội để thảo luận

về tình thương yêu đối với đồng bào, giống nòi dân tộc

Giáo viên tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh:

Học sinh thực hiện nhiệm vụ kể chuyện về Bác Hồ đã được phân công về chuẩn bị bài

Học sinh kể về chuyện đau buồn Bác đã gặp trong hành trình tìm đường cứu nước.

“Trên đường hành trình vào Nam năm 1909 tại bờ biển Bình Thuận, Bác đã khóc khi thấy rất nhiều ngư dân lặn ngụp trong sóng biển để kéo con tàu Pháp vào bờ Bác thương thân phận con người nô lệ, tù tội Bác đã khóc tại Bờ Biển Ngà Châu Phi khi thấy rất nhiều em nhỏ da đen lặn tìm những đồng xu do bọn thực dân ném xuống ngang qua các mạn tàu.”

Tình thương bao la giống nòi dân tộc qua câu nói đầy tính nhân văn của Bác:

“Trên đời này, dù màu da có khác nhau cũng chỉ có hai hạng người kẻ bóc lột và người bị bóc lột; chỉ có một tình thương, tình hữu ái của giai cấp vô sản mà thôi.”

- Về Văn học: Những câu thơ, ca dao ca ngợi tình yêu thương đối với đồng bào, giống nòi, dân tộc;

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương

Người trong một nước phải thương nhau cùng”

(Ca dao)

Hoặc: “ Bầu ơi thương lấy bí cùng

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”

(Ca dao)

- Về hiểu biết xã hội: Những hoạt động từ thiện như: Ủng hộ đồng bào bị bão lụt, nụ cười ngày mai, trái tim cho em, tết vì người nghèo, cặp lá yêu thương, uống nước nhớ nguồn

Từ tư tưởng yêu đồng bào, thương đồng loại mang tính nhân văn của Bác, học sinh đưa ra nội dung bài học :

Đồng bào, giống nòi là những gì thiêng liêng nhất gắn bó con người với nhau, mỗi người dân Việt nam yêu nước đều cảm thông sâu sắc nỗi đau khổ của đồng bào, dân tộc: luôn mong muốn đồng bào được ấm no, hạnh phúc

Nhóm 3: Vận dụng kiến thức môn Văn, Sử, Địa và các hiểu biết xã hội để thảo luận

về lòng tự hào dân tộc chính đáng

- Về Văn học: Em hãy kể tên các danh nhân văn hóa của dân tộc ta: (Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh )

- Về Lịch sử học sinh kể tên các anh hùng dân tộc đã hy sinh thân mình vì sự nghiệp giải phóng dân tộc như: Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Quốc Tuấn, Lê Lợi, Hồ Chí Minh

- Về Địa lý: Giáo viên cung cấp cho học sinh biết vị trí địa lý của các cuộc khởi nghĩa cũng như các di sản, di tích lịch sử trong tỉnh trong nước cho học sinh biết Giáo viên liên hệ thực tiễn quê hương tỉnh Thanh Hóa (cho học sinh kể) Qua đó rút

ra kết luận: