tích hợp có hiệu quả giáo dục bảo vệ môi trường trong giảng dạy bài 1 và bài 12 GDCD 11

Cụ thể: Bài 1: '' Công dân với sự phát triển kinh tế" và bài 12 : “Chớnh sỏch tài nguyờn và bảo vệ mụi trường”, lớp 11 mụn GDCD, thông qua hình thức tích hợp, một phần và toàn phần trong

A PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do

Mụi trường cú vai trũ cực kỳ quan trọng đối với đời sống con người Đó không chỉ là nơi tồn tại, sinh trởng và phát triển mà còn là nơi lao động và nghỉ ngươi, hởng thụ và trao dồi những nét đẹp văn hóa, thẩm mĩ Đó là không gian sinh sống của con ngời và sinh vật, nơi chứa đựng các nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất , là nơi chứa đựng các nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, đồng thời là nơi lu giữ và cung cấp thông tin về quá khứ, hiện tại, tơng lai, lu giữ và cung cấp thông tin về sự đa dạng các nguồn gen, các loài động thực vật, các hệ sinh thái tự nhiên, các cảnh quan thiên nhiên Vỡ vậy, bảo vệ mụi trường hiện nay đang là vấn đề sống cũn của nhõn loại Ở nước ta, bảo vệ mụi trường cũng đang là vấn đề được quan tõm sõu sắc Ngày 15 thỏng 11 năm 2004,

Bộ Chớnh trị đó ra Nghị quyết số 41/ NQ - TƯ về “ Bảo vệ mụi trường trong thời

kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước ” quyết định số 1363/ QĐ- TTg ngày 17 thỏng

10 năm 2001 của thủ tướng chớnh phủ về việc phờ duyệt đề ỏn: “ Đưa cỏc nội dung bảo vệ mụi trường vào hệ thống giỏo dục quốc dõn” và quyết định số 256/2003/ QĐ- TTg ngày 02 thỏng 12 năm 2003 của thủ tướng chớnh phủ về việc phờ duyệt chiến lược bảo vệ mụi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm

2020 đó tạo cơ sở phỏp lý vững chắc cho những nổ lực và quyết tõm bảo vệ mụi

trường theo định hướng phỏt triển một tương lai bền vững của đất nước.(1)

Giỏo dục bảo vệ mụi trường là một vấn đề cấp bỏch cú tớnh toàn cầu và là vấn

đề cú tớnh khoa học, tớnh xó hội sõu sắc Đặc biệt vấn đề này rất cần thiết cho cỏc

em học sinh - những chủ nhõn tương lai của đất nước Làm thế nào để hỡnh thành cho cỏc em ý thức bảo vệ mụi trường và thúi quen sống vỡ một mụi trường xanh -sạch - đẹp

Luật bảo vệ mụi trường ( 1993- điều 4) đó chỉ rừ “ Nhà nước cú trỏch nhiệm

tổ chức thực hiện việc giỏo dục, đào tạo, nghiờn cứu khoa học và cụng nghệ, phổ

biến kiến thức phỏp luật BVMT” (2) và GDBVMT là một trong những biện phỏp

cơ bản của cỏc hoạt động BVMT

Trong trường THPT, giỏo dục BVMT được tớch hợp vào cỏc mụn học như: ngữ văn, địa lớ, sinh học, hoỏ học, vật lý, cụng nghệ, GDCD và cỏc hoạt động khỏc… Việc tớch hợp thể hiện ở ba mức độ:

- Mức độ toàn phần: Mục tiờu và nội dung bài học phự hợp hoàn toàn với mục tiờu

và nội dung của giỏo dục BVMT

- Mức độ bộ phận: Chỉ cú một phần bài học cú mục tiờu và nội dung giỏo dục BVMT

- Mức độ liờn hệ : Cú điều kiện liờn hệ một cỏch logớc

Trong qúa trình giảng dạy giáo viên có thể tích hợp bằng nhiều phơng pháp khác nhau: Trò chơi, thảo luận nhóm, giải quyết vấn đề, dự án, nêu gơng, tiếp cận kĩ năng sống BVMT…dới nhiều hình thức, phơng tiện khác nhau

Mặt khác, GDCD là một mụn học cú vai trũ chủ chốt trong việc giỏo dục tư tưởng, chớnh trị, đạo đức, phỏp luật và lối sống cho HS, do đú cú khả năng tớch hợp, giỏo dục nhiều vấn đề xó hội, trong đú cú giỏo dục bảo vệ mụi trường

Xuất phỏt từ lý do đú, tụi đó mạnh dạn chọn đề tài: Tớch hợp giỏo dục BVMT vào giảng dạy một số bài giáo dục công dân 11

II Phạm vi đối tượng nghiờn cứu.

Cụ thể: Bài 1: '' Công dân với sự phát triển kinh tế" và bài 12 : “Chớnh sỏch tài nguyờn và bảo vệ mụi trường”, lớp 11 mụn GDCD, thông qua hình thức tích hợp,

một phần và toàn phần trong bài dạy, có sử dụng giáo án điện tử để giúp các em nắm vững đợc mục tiêu bài học mà còn tạo ra sự hứng thú kích thích t duy tìm tòi, sáng tạo của HS

III Mục đớch nghiờn cứu.

- Nhằm định hướng cho học sinh hiểu và ý thức được một số vấn đề mụi trường đang được quan tõm hiện nay, cú liờn quan trực tiếp tới quỏ trỡnh dạy và học mụn GDCD

- Giỳp học sinh ham mờ, hứng thỳ,tớch cực hơn trong giờ học,mụn học

- Tuyờn truyền giỏo dục nõng cao nhận thức và trỏch nhiệm bảo vệ mụi trường xanh, sạch, đẹp

- Đối với giáo viên: đẩy mạnh công tác “giáo dục môi trường”, lồng ghép giáo dục môi trường một cách thuận lợi và thường xuyên

IV Điểm mới trong kết quả nghiên cứu.

- Định hướng cho học sinh hiểu và ý thức được một số vấn đề môi trường đang được quan tâm hiện nay có liên quan trực tiếp tới quá trình học tập bộ môn

- Làm rõ được vai trò của môi trường đối với nhân loại nói chung và cuộc sống của người dân địa phuwpowng nói riêng

- Nêu được các giải pháp bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ nguồn tài nguyên đất, bầu không khí Tuyên truyền bảo vệ môi trường, giữ vệ sinh môi trường nơi ở, nơi làm việc, học tập

- Giáo dục các em trở thành các tuyên truyền viên trong công tác bảo vệ môi trường

B NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận.

- Để thực hiện có hiệu quả việc tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường giáo viên cần xác định:

+ Mục tiêu tích hợp

+ Nguyên tắc tích hợp

+ Nội dung, phương pháp, hình thức tích hợp

+ Địa chỉ tích hợp

II.Thực trạng của việc tích hợp giáo dục BVMT trong môn GDCD ở trường THPT hiện nay.

Giáo dục BVMT là một vấn đề không mới trong dạy học và cũng không xa lạ trong thực tiễn cuộc sống vì nó là lĩnh vực giáo dục liên nghành Tuy nhiên, đặc trưng của môn GDCD là không chỉ cung cấp cho HS kiến thức của môn học phù hợp với đặc điểm lứa tuổi mà điều quan trọng hơn là hình thành và phát triển những kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống của HS, đồng thời hình thành và phát triển cảm xúc, thái độ đúng đắn trước các vấn đề liên quan đến nội dung bài học cho các em.Vì vậy, môn học này có khả năng tích hợp ở nhiều mức độ khác nhau các nội dung giáo dục bảo vệ môi trường cả về kiến thức, kỹ năng, thái độ Do đó, khi tích

hợp giỏo dục BVMT cần đảm bảo nguyờn tắc: khụng gượng ộp, khụng làm nặng nội dung, khụng làm biến dạng mụn học

Tuy nhiờn, qua thực tế dự một số giờ của đồng nghiệp ở trường hiện nay tụi nhận thấy, cú một số giỏo viờn ở bộ mụn quan niệm rằng: Tớch hợp giỏo dục BVMT

là ghộp thờm vào chương trỡnh như một bộ mụn riờng biệt hay một chủ đề nghiờn cứu, thậm chớ quỏ sa đà vào kiến thức mụi trường và vụ hỡnh chung làm nặng thờm nội dung kiến thức bài học, biến dạng mụn học dới hình thức đơn điệu khô cứng, sử dụng rất ít các phơng tiện dạy học hỗ trợ, thậm chí có nhiều giáo viên không sử dụng Bờn cạnh đú, cú một bộ phận giỏo viờn dạy chộo mụn, khụng tõm huyết với nghề, ớt đọc sỏch,bỏo, ớt quan tõm đến cỏc vấn đề chớnh trị xó hội , việc tự học, tự bồi dưỡng cũn hạn chế, cho nờn ngại tớch hợp vỡ cho rằng chỉ cần tập trung vào kiến thức bài học là đủ, khụng cần phải tớch hợp những nội dung khỏc

Mặt khỏc, giỏo viờn thường bỏ qua phần liờn hệ thực tế là do một trong cỏc

lý do sau: khụng căn chuẩn thời gian cỏc phần, phần liờn hệ được coi là phần phụ, giỏo viờn ớt cú kiến thức thực tế Chớnh vỡ những lý do này vụ hỡnh chung giỏo viờn

đó làm cho tiết dạy thiếu phần sinh động nờn học sinh chưa ý thức được sự nghiờm trọng của ụ nhiễm mụi trường

Chính những cách hiểu đó đã làm sai lệch quan điểm tích hợp giáo dục bảo

vệ môi trờng trong giảng dạy và làm cho việc GDBVMT không phát huy đợc hiệu quả Thực chất của giáo dục bảo vệ môi trờng là một hớng hội nhập vào chơng trình môn học GDBVMT là cách tiếp cận xuyên bộ môn

III Kết quả của thực trạng trờn:

Xuất phỏt từ việc khụng thấy hết tầm quan trọng của vấn đề, mà giỏo viờn khụng chỳ ý đến lượng kiến thức cần tớch hợp cho từng bài học, khụng đầu tư, khụng coi trọng kiến thức thực tế của cuộc sống ở địa phương Do đú dẫn đến một thực tế

là : Cỏc giờ học GDCD cú tớch hợp giỏo dục BVMT thường kộm sụi nổi, khụng gõy được hứng thỳ học tập của HS, bởi vỡ giỏo viờn chỉ làm nhiệm vụ truyền đạt thụng tin

đó cú ở SGK, hoặc những gỡ giỏo viờn biết, hay núi lại những kiến thức HS đó được học ở cỏc bộ mụn khỏc như mụn địa lớ… một cỏch cứng nhắc, buồn tẻ, thậm chớ …bỏ qua vỡ khụng quan trọng! Và ỏp đặt cho HS những bài học đạo đức một cỏch giỏo

điều, thiếu tớnh thực tiễn và tớnh giỏo dục khụng cao Điều đú, tạo ra tõm lý nhàm chỏn, HS khụng chỳ ý trong giờ học, thậm chớ khụng ghi chộp bài, làm việc riờng,

khụng cú thỏi độ nhập cuộc

IV.Cỏc giải phỏp thực hiện:

Xuất phỏt từ thực tế giảng dạy tại trường, tụi đó tiến hành cỏc giải phỏp sau:

1 Lựa chọn bài học cú nội dung tớch hợp phự hợp

2 Chuẩn bị tài liệu, su tầm thụng tin từ địa phương, học sinh

3 Phỏc thảo đề cương, xõy dựng hệ thống cõu hỏi, tỡnh huống phự hợp với đối tượng HS

4 Thiết kế tiết dạy trên chơng trình Powpoint

5 Giao nhiệm vụ cụ thể cho HS chuẩn bị trước ở nhà

6 Kiểm nghiệm qua kết quả giảng dạy và học tập của HS Đối chiếu, so sỏnh kết quả nhận và bài làm của HS ở lớp cú tớch hợp và khụng tớch hợp giỏo dục BVMT

V Cỏc biện phỏp tổ chức thực hiện:

1 Đối với giỏo viờn:

- Soạn bài, chuẩn bị các phơng tiện dạy học trớc, đặc biệt là kiểm tra máy chiếu trớc khi tiết học tiến hành

- Xác định kiến thức trọng tâm của bài và lợng kiến thức cần tích hợp để tính toán các slide tơng ứng

+ Slide 1: Chèn phim, ảnh và bài hát có nội dung liên quan đến bài học để khởi động tiết học

+ Slide 2: Tên bài, tiết dạy và định hớng hệ thống những nội dung chính của bài học + Slide 3 đến các slide tiếp theo…đến slide cuối cùng củng cố bài học thông qua bài tập trắc nghiệm Tuỳ theo những nội dung cụ thể để chèn hình ảnh, tình huống, câu hỏi trực quan, câu hỏi thảo luận nhóm…nhằm kích thích t duy, khả năng quan sát

đ-ợc dễ dàng giúp các em chủ động làm việc để nắm đđ-ợc kiến thức cơ bản Tôi sử dụng chính các t liệu đó để củng cố khắc sâu kiến thức HS vừa tìm hiểu, giúp các em vận dụng ngay vào thực tiễn cuộc sống

GV cần lu ý: việc tích hợp GDBVMT phải phù hợp với các nội dung bài học và tơng ứng với từng phần trong thiết kế giáo án để bài dạy mang tính hệ thống hơn

2 Đối với học sinh

- Chuẩn bị bài theo sự phân công của giáo viên, có đầy đủ sách vở, t liệu có liên quan

- Đối với HS nông thôn đây là hình thức dạy học còn mới lạ, do vậy trong quá trình tiến hành tôi luôn chú ý tới việc hớng dẫn , giúp đỡ HS hoàn thành công việc đợc giao trong thời gian nhất định

3 Thực hiện nội dung bài học:

Bài 1: Công dân với sự phát triển kinh tế.

GV sử dụng tích hợp mức độ bộ phận vào giảng dạy mục 3: Phát triển kinh tế

- Hoạt động 1: Tìm hiểu thế nào là phát triển kinh tế ( Theo SGK GDCD 11)

- Hoạt động 2: Thảo luận nhóm về mối quan hệ giữa tăng trởng kinh tế với bảo vệ môi trờng

GV cho học sinh quan sat một số hình ảnh về hoạt động sản xuất, kinh doanh ( nhà máy chế biến gỗ, khói nhà máy xi măng ) hoặc cảnh khai thác gỗ, cảnh nớc sông, hồ, kênh, rạch có chứa chất thải công nghiệp, sau đó cho HS thảo luận nhóm:

- Nhóm 1: Tăng trởng kinh tế có mối quan hệ nh thế nào với bảo vệ môi trờng

- Nhóm 2: Tăng trởng kinh tế có ảnh hởng đến môi trờng nh thế nào

- Nhóm 3:Tại sao tăng trởng kinh tế với bảo vệ môi trờng có mối quan hệ với nhau

- Nhóm 4: Vì sao khi tăng trởng kinh tế phải chú ý đến bảo vệ môi trờng

Các nhóm thảo luận trong 5 phút, sau đó đại diện các nhóm lên trình bày báo cáo kết quả, nhận xét bổ xung cho nhau

Kết luận: GV kết luận các nội dung;

- Tăng trởng kinh tế có mối quan hệ mật thiết với bảo5 vệ môi trờng, vì;

+ Tăng trờng kinh tế đòi hỏi phải đẩy mạnh hoạt động sản xuất, kinh doanh

+ Trong quá trình sản xuất , kinh doanh, các chất thải công nghiệp đợc thải vào môi trờng( Khói, bụi, nớc thải, phế liệu )

Nh vậy, tăng trởng kinh tế có mối quan hệ chặt chẽ với môi trờng

- Tăng trởng kinh tế ảnh hởng đến môi trờng vì:

+ Tăng trởng kinh tế đòi hỏi phải mở rộng nghành nghề, đòi hỏi phải khai thác nhiều nguyên vật liệu từ thiên nhiên, là nguyên nhân làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên +Do đó tăng trởng kinh tế mà các cơ sở sản xuất, kinh doanh xuất hiện ngày càng nhiều, các chất thải công nghiệp ( phế thải, nớc thải, khói bụi nhàmáy ) từ đó đổ vào môi trờng

Hoật động 3: Gv Sử dụng phơng pháp đàm thoại về các biện pháp giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tăng trởng kinh tế với bảo vệ môi trờng

* Cách tiênứ hành:

- GV nêu câu hỏi:

-+ Có thể vì sợ ảnh hởng xấu đến môi trờng mà hạn chế sản xuất, kinh doanh, hạn chế

sự tăng trởng kinh tế không?

+ Có thể vì tăng trởng kinh tế mà chấp nhận sự suy thoái của môi trờng không?

Kết luận: GV kết luận cỏc nội dung:

- Tăng trưởng kinh tế có mối quan hệ mật thiết với bảo vệ môi trường, vỡ:

+ Tăng trường kinh tế đòi hỏi phải đẩy mạnh hoạt động sản xuất, kinh doanh

+ Trong quá trình sản xuất , kinh doanh, các chất thải công nghiệp được thải vào môi trường( Khói, bụi, nớc thải, phế liệu )

Như vậy, tăng trưởng kinh tế có mối quan hệ chặt chẽ với môi trường

- Tăng trưởng kinh tế ảnh hưởng đến môi trường vì:

+ Tăng trưởng kinh tế đòi hỏi phải mở rộng nghành nghề, đòi hỏi phải khai thác nhiều nguyên vật liệu từ thiên nhiên, là nguyên nhân làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên + Do đó tăng trưởng kinh tế mà các cơ sở sản xuất, kinh doanh xuất hiện ngày càng nhiều, các chất thải công nghiệp ( phế thải, nước thải, khói bụi nhàmáy ) từ đó đổ vào môi trường

Hoật động 3: Gv Sử dụng phương pháp đàm thoại về các biện pháp giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường

* Cách tiến hành:

- GV nêu câu hỏi:

+ Có thể vì sợ ảnh hưởng xấu đến môi trường mà hạn chế sản xuất, kinh doanh, hạn chế sự tăng trưởng kinh tế không?

+ Có thể vì tăng trưởng kinh tế mà chấp nhận sự suy thoái của môi trường không? + Vậy làm thế nào để vừa bảo đảm tăng trởng kinh tế, vừa kết hợp bảo vệ môi trờng Trong lúc HS suy nghĩ GV có thể đa ra một số hình ảnh nhằm gợi ý cho HS trả lời câu hỏi:

* Kết luận: Gv cần khẳng định các vấn đề sau:

- Tiếp tục đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh là cần thiết nhằm thúc đẩy tăng trởng kinh

tế Đồng thời, tăng trởng kinh tế là điều kiện đầu tiên để phát triển kinh tế đất nớc

- Tuyệt nhiên không vì tăng trởng kinh tế mà coi nhẹ bảo vệ môi trờng, để mặc cho môi trờng bị suy thoái, ô nhiễm, cạn kiệt Ngợc lại, càng tăng trởng kinh tế thì môi tr-ờng càng phải đợc bảo vệ, cải thiện

- Cần phải có biện pháp tích cực để vừa tăng trởng kinh tế, vừa bảo vệ đợc môi trờng

Bài 12: Chớnh sỏch tài nguyờn và bảo vệ mụi trường

VI Hiệu quả của SKKN.

Sau khi tích hợp giáo dục bảo vệ môi trờng vào giảng dạy một số bài GDCD lớp

11 tôi đã tiến hành thực nghiệm s phạm nhằm kiểm chứng tính hiệu quả của bài dạy

1 Đối tợng thực nghiệm:

- Là học sinh 4 lớp : 11 C1, 11C2,11C3, 11C4

2 Phơng pháp thực nghiệm

- Tôi chọn 4 lớp 11C1, 11C2, 11 C3, 11 C4, có số HS nh nhau trình độ nhận thức

t-ơng tt-ơng nhau, độ tuổi ngang nhau tinh thần thái độ, ý thức học tập của HS 4 lớp đều rất tốt, c trú ở địa bàn xung quanh trờng.Tôi tiến hành dạy ở 4 lớp với 2 giáo án khác

nhau với cùng một bài dạy Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trờng ( 1

tiết ) Bốn tiết dạy thực nghiệm và đối chứng đợc tiến hành vào sáng thứ 3 ngày 17 tháng 2 năm 2017 ( theo phân phối chơng trình là tiết 23 )

- Lớp 11C3, 11C4 là 2 lớp đối chứng nên tôi không sử dụng giáo án điện tử và không tích hợp giáo dục bảo vệ môi trờng vào bài dạy

- Lớp 11C1,11C2 là 2 lớp thực nghiệm nên tôi có sử dụng tích hợp giáo dục bảo vệ môi trờng bằng giáo án điện tử trong bài dạy nh đã trình bày ở trên

Sau khi dạy xong bài học tôi đã tiến hành kiểm tra 10 phút với đề ra:

* Em hãy cho biết tại sao phải bảo vệ tài nguyên và môi trờng? Là công dân học sinh,

em cần phải làm gì để góp phần bảo vệ tài nguyên, môi trờng?

3 Kết qủa thực nghiệm:

Kết quả thực nghiệm đợc trình bày trong bảng sau:

Nhìn vào kết quả trên ta thấy kết quả học tập của HS lớp thực nghiệm

( 11C1,11C2 ) cao hơn lớp đối chứng ( 11C3,11C4 )

Lớp

11C2(TN) 18 41 18 42 8 17 1 2

Cụ thể là: Loại giỏi ở lớp đối chứng chỉ có 4 em và 5 em, còn lại đa số các em không nêu đựơc vai trò của môi trờng đối với đời sống con ngời và thực trạng môi tr-ờng nớc ta hiện nay Trong khi đó, lớp thực nghiệm lại nắm rõ và nêu đợc đầy đủ, tỉ lệ

HS đạt mức khá, giỏi tăng, tỉ lệ yếu kém giảm

C- Kết luận

I Những bài học kinh nghiệm.

Bằng thực tế giảng dạy và nghiờn cứu sự thay đổi của chương trỡnh sỏch giỏo

khoa, kết hợp ỏp dụng cỏc phương phỏp giảng dạy theo hướng tớch cực húa hoạt động

của học sinh năm học 2016-2017 tôi đã mạnh dạn đa sáng kiến kinh nghiệm “Tích hợp giáo dục BVMT vào giảng dạy một số bài GDCD lớp 11 bằng giáo án điện

tử “ Với phơng pháp dạy học nh trên, bớc đầu đã thu đợc những kết quả khả quan về

chất lợng dạy và học của bộ môn Đồng thời kết hợp với cỏc giỏo viờn bộ mụn khỏc, cựng thống nhất ỏp dụng sỏng kiến trờn vào cụng tỏc giảng dạy ở đơn vị trường, tụi nhận thấy cú nhiều hiệu quả tốt

Đối với học sinh từ chỗ cỏc em chưa cú ý thức bảo vệ mụi trường, thờ ơ trước

sự ụ nhiễm mụi trường đến ý thức tốt trỏch nhiệm của mỡnh trước cộng đồng trong việc chung tay bảo vệ mụi trường, bảo vệ hành tinh của chỳng ta như: đổ rỏc đỳng nơi quy định, vệ sinh đường làng ngừ xúm, nhà ở, trường học, trồng, chăm súc và bảo

vệ cõy xanh, đồng thời tích cực tham gia tuyên truyền giúp mọi ngời cùng thực hiện, biết đấu tranh chống những biểu hiện tiêu cực sai trái khác Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay khi vấn đề tài nguyên và bảo vệ môi trờng đang ở mức báo động đe doạ sự sống còn của nhân loại thì việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trờng vào giảng dạy môn GDCD là rất cần thiết.Trờn cơ sở đú nhen nhúm dần cho học sinh lũng ham mờ, yờu thớch bộ mụn- giỳp cho thầy cụ định hướng nghề nghiệp cho cỏc em học sinh khi đang ngồi trờn ghế nhà trường

Đối với giỏo viờn tự tỡm tũi, nghiờn cứu học hỏi kiến thức cú liờn quan đến vấn

đề ụ nhiễm mụi trường đặc biệt là kiến thức thực tế cú liờn quan ở địa phương, trong