Phương pháp dạy họctheo khuynh hướng đó cũng ảnh hưởng không nhỏ tới phương pháp kiểm tra -đánh giá kết quả học tập của học sinh, và một trong những phương pháp cónhiều ưu điểm nổi bật đ
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Nghị quyết 29-NQ/TW được Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ươngkhóa XI thông qua ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đápứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trườngđịnh hướng Xã hội Chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã nêu rõ mục tiêu cụ thể của
giáo dục phổ thông là: “Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn” [5].
Để thực hiện được mục tiêu đó, yêu cầu đặt ra cho ngành giáo dục hiệnnay trong giảng dạy là phải chuyển từ dạy học tiếp cận nội dung sang dạy họctheo hướng tiếp cận năng lực học sinh, theo đó người học khi tốt nghiệp ratrường có đủ năng lực, nắm vững kiến thức và kĩ năng nhằm đáp ứng yêu cầucủa xã hội cũng như thị trường lao động hiện nay
Như vậy khi thực hiện mục tiêu, chương trình, phương pháp dạy học theohướng tiếp cận năng lực thì đòi hỏi phải có các phương pháp kiểm tra đánh giácho phù hợp để có thể đo lường được mục tiêu giảng dạy Do đó khi mục tiêu,phương pháp dạy học thay đổi, phương pháp kiểm tra đánh giá cũng phải thayđổi cho phù hợp
Về kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của học sinh,Nghị quyết 29-NQ/TW cũng đã chỉ rõ: “Đổi mới căn bản phương pháp đánh giáchất lượng giáo dục theo hướng hỗ trợ phát triển phẩm chất và năng lực họcsinh; phản ánh mức độ đạt chuẩn quy định trong chương trình; cung cấp thôngtin chính xác, khách quan, kịp thời cho việc điều chỉnh hoạt động dạy, hướngdẫn hoạt động học nhằm nâng cao dần năng lực học sinh” [5]
Trong những năm gần đây, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng pháthuy tính tích cực, lấy học sinh làm trung tâm là một yêu cầu tất yếu đang đượccác cấp quản lý và các đơn vị giáo dục đặc biệt quan tâm Phương pháp dạy họctheo khuynh hướng đó cũng ảnh hưởng không nhỏ tới phương pháp kiểm tra -đánh giá kết quả học tập của học sinh, và một trong những phương pháp cónhiều ưu điểm nổi bật đó là phương pháp trắc nghiệm khách quan :“Trắc nghiệmkhách quan là phương pháp để kiểm tra năng lực trí tuệ của học sinh thông quanhững câu hỏi có kèm theo câu trả lời sẵn Hệ thống câu hỏi này cung cấp chohọc sinh một phần hoặc tất cả thông tin nhưng yêu cầu học sinh lựa chọn mộtcâu trả lời đúng hoặc câu trả lời tốt nhất hay điền thêm nội dung đúng” Phươngpháp kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh bằng hệ thống câu hỏi trắcnghiệm khách quan ở trường trung học phổ thông đối với môn Địa lí mới chỉđược áp dụng từ kì thi trung học học Phổ thông Quốc Gia năm 2017, đây là hìnhthức còn khá mới lạ đối với học sinh
Trang 2Đối với kì thi trung học học Phổ thông Quốc Gia, trong thời gian 50 phúthọc sinh phải hoàn thành 40 câu hỏi trắc nghiệm, như vậy các em chỉ có 1,25phút cho một câu hỏi Mặt khác phương pháp kiểm tra này có dung lượng kiếnthức lớn, đề phủ kín tất cả các nội dung của môn học, trong đó có những câu hỏivận dụng cao rất khó, các em phải mất khá nhiều thời gian suy nghĩ mới lựachọn được đáp án Rõ ràng để đạt được điểm cao khi làm bài thi trắc nghiệmkhông hề đơn giản Xuất phát từ thực trạng trên và những trăn trở của bản thân,tôi thiết nghĩ cần phải có những biện pháp cụ thể hướng dẫn các em học tập tíchcực, chủ động lĩnh hội kiến thức, đặc biệt các em phải được trang bi phươngpháp làm bài thi trắc nghiệm khách quan để đạt kết quả cao Từ đó tôi mạnh dạn
viết đề tài: “Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh làm các dạng bài tập trắc nghiệm khách quan nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Địa lí ở trường trung học phổ thông Quảng Xương 4”
2 Mục đích nghiên cứu
Qua việc nghiên cứu lí luận và thực tiễn để từ đó hướng dẫn học sinh làmcác dạng bài tập trắc nghiệm khách quan đặc biệt trong kì thi THPT Quốc Gia,góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu đổi mới theomục tiêu mà Nghị quyết 29-NQ/TW đã đề ra
3 Đối tượng nghiên cứu
Các kinh nghiệm, biện pháp nhằm phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo
của học sinh trong học tập đặc biệt trong làm các dạng bài tập trắc nghiệmkhách quan
4 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm đã được sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Sử dụng các phương pháp phân tích, tổnghợp để nhằm xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Sử dụng phương pháp quan sát, đánh giáthực tiễn, tổng kết kinh nghiệm giảng dạy, nắm bắt thông tin
- Phương pháp thống kê toán học
Trang 3B.PHẦN NỘI DUNG I.CƠ SỞ LÍ LUẬN CHUNG TRONG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN
1 Cơ sở khoa học của việc kiểm tra – đánh giá trắc nghiệm khách quan
Trắc nghiệm khách quan theo nghĩa rộng là một phép lượng giá cụ thể mức
độ, khả năng thể hiện hành vi trong lĩnh vực nào đó của một người cụ thể nàođó
Phương pháp trắc nghiệm khách quan là một trong những dạng trắc nghiệmviết, kỹ thuật trắc nghiệm này được dùng phổ biến để đo lường năng lực củacon người trong nhận thức, hoạt đông và cảm xúc Phương pháp trắc nghiệmkhách quan đã được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực như y học, tâm lý, giáodục … ở nhiều nước
Trong lĩnh vực giáo dục, trắc nghiệm khách quan đã được sử dụng rất phổbiến tại nhiều nước trên thế giới trong các kỳ thi để đánh giá năng lực nhậnthức của người học, tại nước ta trắc nghiệm khách quan được sử dụng trongcác kỳ thi tuyển sinh cao đẳng, đại học và làm các bài kiểm tra thường xuyên,định kì và kết thúc học kì
Trắc nghiệm khách quan là phương pháp để kiểm tra đánh giá năng lực, trítuệ của học sinh thông qua những câu hỏi kèm theo câu trả lời sẵn Hệ thốngcâu hỏi này cung cấp cho học sinh một phần hoặc tất cả thông tin nhưng yêucầu học sinh lựa chọn một câu trả lời đúng hoặc câu trả lời tốt nhất hay điềnthêm nội dung đúng, cụ thể trắc nghiệm khách quan bao gồm năm dạng chínhsau đây:
a) Câu trắc nghiệm có nhiều lựa chọn
Câu trắc nghiệm có nhiều câu trả lời để lựa chọn (hay câu hỏi nhiều lựa chọn)
là loại câu được ưa chuộng nhất và có hiệu quả nhất Một câu hỏi loại này thường gồm một phần phát biểu chính, thường gọi là phần dẫn (câu dẫn) hay câu hỏi, và bốn, năm hay phương án trả lời cho sẵn để học sinh tìm ra câu trả lời đúng nhất trong nhiều phương án trả lời có sẵn Ngoài câu đúng, các câu trả lời khác đều có vẻ hợp lý (hay còn gọi là các câu nhiễu)
* Ưu điểm:
- Với sự phối hợp của nhiều phương án trả lời để chọn cho mỗi câu hỏi, giáoviên có thể dùng loại câu hỏi này để KT-ĐG những mục tiêu dạy học khác nhau, chẳng hạn như
+ Xác định mối tương quan nhân quả
+ Nhận biết các điều sai lầm
+ Ghép các kết quả hay các điều quan sát được với nhau
+ Định nghĩa các khái niệm
+ Tìm nguyên nhân của một số sự kiện
+ Nhận biết điểm tương đồng hay khác biệt giữa hai hay nhiều vật
+ Xác định nguyên lý hay ý niệm tổng quát từ những sự kiện
+ Xác định thứ tự hay cách sắp đặt giữa nhiều vật
+ Xét đoán vấn đề đang được tranh luận dưới nhiều quan điểm
- Độ tin cậy cao hơn, khả năng đoán mò hay may rủi ít hơn so với các loại câu hỏi TNKQ khác khi số phương án lựa chọn tăng lên, học sinh buộc phải
Trang 4xét đoán, phân biệt rõ ràng trước khi trả lời câu hỏi.
-Tính chất giá trị tốt hơn Loại bài trắc nghiệm có nhiều câu trả lời có độ giá trị cao hơn nhờ tính chất có thể dùng đo những mức tư duy khác nhau như: khả năng nhớ, áp dụng các nguyên lý, định luật, suy diễn, …, tổng quát hoá,
… rất hữu hiệu
- Tính khách quan khi chấm bài Điểm số bài TNKQ không phụ thuộc vào các yếu tố như phẩm chất của chữ viết, khả năng diễn đạt tư tưởng của học sinh hoặc chủ quan của người chấm
* Nhược điểm:
- Loại câu này khó soạn vì phải tìm cho được câu trả lời đúng nhất,trong khi các câu, các phương án còn lại gọi là câu nhiễu thì cũng có vẻ hợp lý Thêm vào đó các câu hỏi phải đo được các mục tiêu ở mức năng lực nhận thức cao hơn mức biết, nhớ
- Những học sinh có óc sáng tạo, khả năng tư duy tốt có thể tìm ra những câu trả lời hay hơn đáp án đã cho, nên họ không thoả mãn hoặc khó chịu
- Các câu TNKQ nhiều lựa chọn có thể không đo được khả năng phán đoán tinh vi và khả năng giải quyết vấn đề khéo léo, sáng tạo một cách hiệu nghiệmbằng loại câu TNTL soạn kỹ
- Tốn kém giấy mực để in và mất nhiều thời gian để học sinh đọc nội dung câu hỏi
b) Câu trắc nghiệm "đúng- sai"
Là câu trắc nghiệm yêu cầu người làm phải phán đoán đúng hay sai với một câu trần thuật hoặc một câu hỏi, cũng chính là để học sinh tuỳ ý lựa chọn một trong hai đáp án đưa ra
* Ưu điểm:
- Đây là loại câu đơn giản nhất để trắc nghiệm kiến thức về những sự kiện, mặc dù thời gian soạn cần nhiều công phu nhưng lại khách quan khi chấm điểm
- Có thể khảo sát được nhiều mảng kiến thức của học sinh trong một khoảng thời gian ngắn
c) Câu trắc nghiệm ghép đôi: (xứng – hợp)
Đây là loại hình đặc biệt của loại câu câu hỏi nhiều lựa chọn, trong loại này
có hai cột gồm danh sách những câu hỏi và câu trả lời Dựa trên một hệ thức tiêu chuẩn nào đó định trước, học sinh tìm cách ghép những câu trả lời ở cột này với các câu hỏi ở cột khác sao cho phù hợp Số câu trong hai cột có thể bằng nhau hoặc khác nhau Mỗi câu trong cột trả lời có thể được dùng một lầnhay nhiều lần để ghép với một câu hỏi
* Ưu điểm:
- Câu hỏi ghép đôi dễ viết, dễ dùng loại này thích hợp với học sinh cấp THCS Có thể dùng loại câu hỏi này để đo các mức trí năng khác nhau Nó
Trang 5thường được xem như hữu hiệu nhất trong việc đánh giá khả năng nhận biết các hệ thức hay lập các mối tương quan
- So với một số loại trắc nghiệm khác thì đỡ giấy mực, yếu tố may rủi giảm đi
d) Câu trắc nghiệm điền khuyết
Đây là câu hỏi TNKQ mà học sinh phải điền từ hoặc cụm từ thích hợp với các chỗ để trống Nói chung, đây là loại TNKQ cóa câu trả lời tự do
* Ưu điểm:
- Học sinh không có cơ hội đoán mò mà phải nhớ ra, nghĩ ra, tự tìm ra câu trảlời Loại này dễ soạn hơn câu hỏi nhiều lựa chọn
- Rất thích hợp cho việc đánh giá mức độ hiểu bết của học sinh về các
nguyên lí, giải thích các dữ kiện, diễn đạt ý kiến và thái độ Giúp học sinh luyện trí nhớ khi học, suy luận hay áp dụng vào các trường hợp khác
* Nhược điểm:
- Khi soạn loại câu này thường dễ mắc sai lầm là người soạn thường trích nguyên văn các câu từ SGK Ngoài ra loại câu hỏi này thường chỉ giới hạn vào chi tiết vụn vặt chấm bài mất nhiều thời gian và thiếu khách quan hơn những dạng câu hỏi TNKQ khác
- Thiếu yếu tố khách quan lúc chấm điểm, mất nhiều thời gian chấm, không
áp dụng được các phương tiện hiện đại trong kiểm tra- đánh giá
e) Câu hỏi bằng hình vẽ (kênh hình)
- Trên hình vẽ sẽ cố ý để thiếu hoặc chú thích sai yêu cầu học sinh chọn mộtphương án đúng hay đúng nhất trong số các phương án đã đề ra, bổ sung hoặcsửa chữa sao cho hoàn chỉnh
- Sử dụng loại câu hỏi này để kiểm tra kiến thức thực hành như: kĩ năng quan sát bảng số liệu, biểu đồ, kĩ năng sử dụng atlat địa lí Việt Nam …
Như vậy có nhiều loại câu hỏi trắc nghiệm khách quan, mỗi loại có những
đặc điểm và công dụng riêng tuy nhiên chung quy lại chúng có một số ưu, nhược điểm nhất định
2 Ưu, nhược điểm của phương pháp trắc nghiệm khách quan
a, Ưu điểm
- Dung lượng kiến thức lớn , đề thi phủ kiến được nhiều kiến thức trong nội
dung môn học từ đơn giản đến phức tạp, từ nội dung cụ thể đến kiến thứctổng quát, so sánh
- Trong một thời gian ngắn kiểm tra được một phạn vi kiến thức rộng, dovậy tránh được tình trạng học tủ, học đối phó của học sinh
- Tiết kiệm được thời gian cho cả học sinh và giáo viên
- Đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy cao khi tổ chức chấm thi
Trang 6- Cùng một nội dung có thể xây dựng các bài trắc nghiệm, các câu hỏiphong phú và đa
- Giáo viên có thể phân loại độ đồng đều của từng lớp học sinh với độ chínhxác cao
- Tạo điều kiện áp dụng công nghệ mới trong tổ chức kiểm tra, thi và chấmthi
- Hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan với hàm lượng thông tin cao cóthể dùng để kiểm tra đánh giá nhiều lần
- Gây hứng thú và tính tích cực trong học tập cho học sinh
- Rèn luyện cho học sinh tính phản ứng nhanh nhạy, tính quyết đoán trongtình huống có vấn đề
- Rèn luyện tư duy độc lập và khả năng phán đoán của học sinh
Trắc nghiệm khách quan ngày càng được áp dụng rộng rãi do tính ưu việt của nó và trong giai đoạn thực hiện cuộc vận động hai không do ngành Giaos dục phát động hiện nay Nó là sự lựa chọn cần thiết và đang khuyến khích trong các kì thi, trong kiểm tra, đánh giá Trong dạy học Địa lí do đặc thù bộ môn gồm cả tự nhiên và kinh tế- xã hội, việc tìm ra một phương pháp trong kiểm tra , đánh giá vừa gây hứng thú và khả năng ghi nhớ đặc điểm, địa danh của một số nước, các vùng lãnh thổ Việt Nam mà các em không có điều kiện quan sát trực tiếp là rất quan trọng Phương pháp kiểm tra, đánh giá trắc nghiệm khách quan sẽ mang lại hiệu quả cao phù hợp với tầm nhận thức của học sinh Tuy nhiên bên cạnh những ưu điểm, trắc nghiệm khách quan không pải là lựa chọn tốt nhất để đánh giá năng lực, nhận thức của người học, nó vẫncòn bộc lộ một số nhược điểm nhất định
b) Nhược điểm
- Dễ gây tình trạng đoán mò, chọn mò cho học sinh khi không nắm chắckiến thức
- Không phát triển được tư duy sáng tạo cho học sinh
- Hạn chế trong việc rèn luyện kĩ năng viết, tư duy, lập luận logich, trình bàymột vấn đề
- Hạn chế trong việc đánh giá kết quả nhận thức thái độ của học sinh đối vớithế giới quan, nhân sinh quan
- Đòi hỏi giáo viên phải công phu trong khâu ra đề, đồng thời phải có mộttrình độ nhất định về mặt bằng chung của đối tượng cụ thể vv…Chính nhữngtác dụng đễ thấy và những hạn chế nhất định cho nên khi kiểm tra, đánh giátrắc nhiệm khách quan trong dạy học chúng ta đặc biệt để học sinh chọnđược đáp án đúng của câu hỏi chúng ta cần chú ý một số vấn đề dưới đây
3 Những yếu tố cần đạt đối với việc hướng dẫn học sinh làm các dạng bài tập trắc nghiệm khách quan
Để học sinh lựa chọn được đáp án đúng trong kiểm tra trắc nghiệm khách
quan, yêu cầu cần thiết khi giáo viên hướng dẫn học sinh phải đạt được nhưsau:
- Tránh việc để học sinh lựa chọn đáp án theo xác suất nghĩa là trong số 40câu hỏi, học sinh không được phép làm bài theo kiểu chọn 5 đáp án A rồ lại
Trang 7đến 5 đáp án, rồi lại đến C, đến D và quay vòng trở lại, kiểu làm bài như vậyrất dễ dẫn đến tình trạng học sinh bị điểm liệt
- Học sinh không được lựa chọn đáp án theo cảm tính, thích đáp án nào thìchọn cái đó
- Học sinh phải chọn đáp án dựa trên cơ sở kiến thức đã được tiếp thu và lĩnhhội, có sự tư duy logic, biết lập luận, so sánh, phân tích, vận dụng kiến thứcmột cách tổng hợp để trả lời các câu hỏi khó
- Với những câu hỏi kĩ năng, học sinh phải được trang bị các kĩ năng về sửdụng Atlat, nhận dạng biểu đồ, nhận xét, so sánh bảng số liệu, biểu đồ
- Ngoài ra để các em hoàn thành tốt bài thi của mình, tránh trường hợpkhông kịp thời gian dẫn đến tô cho xong thì các em cần được tiếp cận nhiềuvới hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan để các em quen với các dạngcâu hỏi từ đó khi làm bài các em sẽ chọn nhanhđược đáp án của những câuhỏi dễ, và có nhiều thời gian để phân tích kĩ các câu vận dụng cao gúp chọnđược đáp án chính xác nhất
4 Những yêu cầu đối với giáo viên khi hướng dẫn học sinh làm các dạng bài tập trắc nghiệm khách quan.
- Để học sinh có thể hiểu, chọn được đáp án đúng khi làm bài thi , bài kiểmtra bằng câu hỏi trắc nghiệm khách quan, giáo viên cần cho học sinh làm quenvới hệ thống câu hỏi trắc nghiệm, biết được ưu điểm và ích lợi của nó, phảihiểu hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan mang tính bao quát toàn bộ nộidung kiến thức, không tập trung vào nội dung trọng tâm giống như kiểm tra tựluận trước đây, giáo viên phải hiểu được số câu và tỉ lệ phần trăm tương ứngcho từng nội dung kiến thức của chương trình học từ đó có biện pháp hướngdẫn, định hướng phù hợp cho học sinh.Giaos viên cần nắm chắc các dạng trắcnghiệm khách quan để hướng dẫn cho các em cách lam bài đối với từng dạngcâu hỏi…phải rèn luyện được kĩ năng làm bài và tiếp cận kiến thức chủ động,tích cực sáng tạo cho học sinh
Giáo viên phải hiểu đề thi gồm 4 mức độ (nhận biết, thông hiểu, vận dụng
và vận dụng cao) đi từ đơn giản đến phức tạp, độ khó tăng dần Trong đó: + Nhận biết: yêu cầu học sinh phải nhắc lại hoặc mô tả đúng kiến thức, kĩnăng đã học
+ Thông hiểu: Học sinh biết phân tích, so sánh, áp dụng trực tiếp kiếnthức, kĩ năng đã biết để giải quyết các tình huống, vấn đề trong học tập
+ Vận dụng: Học sinh phải kết nối và sắp xếp lại các kiến thức, kĩ năng đãhọc để giải quyết thành công tình huống, vấn đề tương tự tình huống, vấn đề
đã học
+ Vận dụng cao: yêu cầu học sinh vận dụng được các kiến thức, kĩ năng
để giải quyết các tình huống, vấn đề mới không giống với vấn đề, tình huống
đã được hướng dẫn, đưa ra những phản hồi hợp lí trước một tình hướng, vấn
đề mới trong học tập hoặc trong cuộc sống
Để học sinh tiếp cận được phương pháp kiểm tra, đánh giá trắc nghiệmkhách quan giáo viên cần xây dựng được bài học phù hợp , thiết kế tiến trìnhdạy học theo các phương pháp dạy học tích cực , đồng thời biên soạn hệthống câu hỏi để sử dụng trong quá trình tổ chức hoạt động học và kiểm tra,
Trang 8đánh giá Trong quá trình biên soạn câu hỏi trắc nghiệm ,giáo viên cần thựchiện đúng các yêu cầu khi viết câu hỏi trắc nghiệm, nắm được các dạng chínhcủa trắc nghiệm khách quan, ngoài ra giáo viên cần bổ sung nguồn học liệuthông qua việc tham khảo hệ thống câu hỏi, bài tập, đề thi có chất lượng trênwebsite của Bộ (tại địa chỉ http:// truonghocketnoi.edu.vn) của sở/ phòngGDĐT và các trường học Với những yêu cầu trên đối với giáo viên, tôi thiếtnghĩ sẽ hướng dẫn được học sinh chủ động, tích cực trong tiếp cận kiến thứccũng như có kĩ năng trong cách làm bài đạt kết quả cao.
II THỰC TRẠNG HỌC SINH LÀM CÁC DẠNG BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TẠI TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG 4
Vấn đề này thực tế ở trường tôi cho thấy nhiều vấn đề rất đáng quan tâm Trước hết, là thực tế của cuộc vận đông đổi mới phương pháp mà ngànhgiáo dục đã và đang tiến hành một cách rộng rãi và đã thu được những kết quảthiết thực, trong đó việc đổi mới kiểm tra,đánh giá học sinh rất được chú ý.Đặc biệt là qua đợt tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm trađánh giá học sinh tại trường do chính đồng chí hiệu trưởng nhà trường truyềnđạt, trong quá trình chỉ đạo chuyên môn, ban giám hiệu nhà trường luôn coitrọng và đề cao vấn đề đổi mới phương pháp, sử dụng các kĩ thuật mới trongdạy học, đích thân ban giám hiệu đã gương mẫu đi đầu trong việc sử dụng cácphương pháp và kĩ thuật dạy học và kiểm tra đánh giá tích cực thông qua cáctiết kiểm tra 1 tiết, học kì và các lần thi khảo sát chất lượng các môn thi trunghọc phổ thông quốc gia do trường, sở GD-ĐT tổ chức
Cũng xuất phát từ thực tế kết quả các bài kiểm tra, bài thi của học sinh tôi
và đồng nghiệp trong nhà trường nói chung và trong môn Địa lí nói riêng thấyrằng cần có sự đổi mới trong phương pháp trang bị kiến thức, kĩ năng và cáchlàm bài của học sinh để nâng cao hiệu quả giáo dục và kết quả học tập Nhưngviệc áp dụng đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá trắc nghiệm khách quancòn nhiều mới mẻ và bỡ ngỡ, lúng túng, cần có sự phối hợp nghiên cứu và bổtrợ thêm, đồng thời cần được tiến hành một cách phổ biến thường xuyên hơn.Đặc biệt hơn, một số đồng nghiệp và học sinh còn coi nhẹ vấn đề đổi mớiphương pháp kiểm tra đánh giá trắc nghiệm khách quan, coi đó như là phươngpháp kiểm tra đơn giản, giáo viên không phải mất nhiều thời gian khi chấmbài, giáo viên đục lỗ đáp án theo mã đề thi và cũng có thể vừà xem tivi vừachấm được bài thi.Với học sinh đa phần các em tỏ ra hứng thú khi làm bài thitrắc nghiệm vì các em không cần phải trình bày, diễn đạt, không lo chữ xấu,viết sai chính tả vv đặc biệt hơn các em đều hoàn thành xong bài thi, cónghĩa các em tô hết các câu hỏi trong phiếu làm bài, có những lần xem thi tôiquan sát thấy nhiều em không chịu đọc đề không suy nghĩ, bởi có đọc các emcũng chẳng biết đáp án nào là đúng nhất trong 4 đáp án có nội dung gần giốngnhau đó và chỉ cần còn lại khoảng thời gian 5 phút các em cũng có thể tôxong đáp án theo cách lựa chọn cảm tính, tô đại, ăn may vv Có những lầnchấm bài hoặc gọi học sinh chọn đáp án đúng câu hỏi trắc nghiệm ở phầnluyện tập sau mỗi bài học, dù câu hỏi chỉ ở mức độ nhận biết, thông hiếunhưng các em vẫn còn lúng túng khi trả lời, thiếu tự tin thậm chí chọn đáp ánsai Điều đó làm tôi không khỏi suy nghĩ , trăn trở… làm sao cần phải có biệnpháp cụ thể hướng dẫn các em làm tốt các dạng bài tập trắc nghiệm từ đónâng cao kết quả trong học tập
Trang 9Qua trực tiếp giảng dạy trên lớp, qua các bài kiểm tra và trao đổi với các
em một thực tế cho thấy, các em còn nhiều bỡ ngỡ với phương pháp kiểm trađánh giá này, bởi cùng một nội dung có thể viết được nhiều câu hỏi trắcnghiệm khách quan, nếu không hiểu vấn đề, các em sẽ rơi vào tình trạng bịđộng, lúng túng, trong đề thi phần câu hỏi Atlat cũng khá nhiều nếu không có
kĩ năng các em sẽ mất nhiều thời gian cho phần này dẫn đến không còn thờigian để đọc kĩ , phân tích các câu hỏi khác, đặc biệt câu hỏi vận dụng và kếtquả sẽ không cao vv
Những vấn đề trên tôi thiết nghĩ cũng là thực trạng chung của hầu hết cáctrường hiện nay, vì thế thông qua đề tài này tôi không những muốn đem đếnnhững thay đổi trong suy nghĩ và hành động của các đồng nghiệp trong nhàtrường mà còn muốn chia sẻ kinh nghiệm với bạn bè đồng nghiệp gần xa
III NHỮNG KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM CÁC DẠNG BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN Ở TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG IV
1.Những yêu cầu cần thiết để học sinh làm các dạng bài tập trắc nghiệm khách quan ở Trường THPT Quảng Xương IV.
Trước hết, để có những giải pháp tốt cho vấn đề này, ta cần xác định đượcphương pháp kiểm tra, đánh giá trắc nghiệm khách quan được dùng trongtrường hợp nào và cần điều kiện gì để học sinh làm bài đạt kết quả cao?
Trước tiên giáo viên phải chuẩn bị một cách công phu hệ thống câu hỏi trắc
nghiệm, phải hiểu qui trình xây dựng hình thức trắc nghiệm khách quan gồmnhững bước nào và từ đó mới hướng dẫn cho học sinh các phương pháp làmbài đạt hiệu quả Qui trình xây dựng hình thức trắc nghiệm khách quan gồmcác nhiều bước Các bước đó phải phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạocủa học sinh trong học tập đặc biệt trong kiểm, đánh giá bằng phương pháptrắc nghiệm khách quan
a) Chuẩn bị câu hỏi trắc nghiệm: Quá trình này buộc giáo viên phải nắm
được một số yêu cầu chung, xong cũng phải phù hợp với đối tượng và khảnăng thực hiện Lưu ý về các loại câu hỏi trắc nghiệm Câu hỏi trắc nghiệmyêu cầu độ chính xác, tính khoa học cao vì vậy khi chuẩn bị các câu hỏi trắcnghiệm đồng thời giáo viên cũng đưa ra được câu trả lời đúng Tránh tìnhtrạng giáo viên coppy câu hỏi trên mạng xuống không kiểm tra kĩ càng dẫntới tình trạng một câu hỏi có nhiều đáp án có thể chấp nhận được hoặc câu hỏikhông chính xác về kiến thức, kĩ năng dẫn đến học sinh không chọn được đáp
án cho câu hỏi vv…
b) Ra đề: Tùy thời gian của tiết kiểm tra đánh giá mà xác định số lượng câu
hỏi, các dạng câu hỏi cho một đề Trong một đề nên có cả các dạng câu trắcnghiệm khách quan Sau khi ra đề giáo viên nên tập hợp hệ thống câu hỏithành một số đề khác nhau cho cung một lớp đối tượng học sinh và in đề chohọc sinh như vậy sẽ đánh giá được khách quan học sinh
c) Tiến hành kiểm tra: Ở khâu này đòi hỏi giáo viên phải quan sát, kiểm tra
chặt chẽ khi học sinh làm bài, tránh để học sinh nhìn bài nhau để đảm bảo
được tính khách quan, độc lập cho học sinh
Trang 10Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay mặc dù qui trình xây dựng đề thi trắc
nhiệm khách quan có vẻ đơn giản xong khó thực hiện Theo tôi chính là ởkhâu giáo viên chúng ta, vì trong hình thức này phần chủ động là thuộc vềgiáo viên Nếu giáo viên không chuẩn bị đề kĩ càng thì khi kiểm tra chúng takhông phân loại được học sinh, không đánh giá đúng năng lực của học sinh
Vì vậy để áp dụng được phương pháp này đòi hỏi đội ngũ giáo viên ở các bậchọc đổi mới cách làm việc, phương pháp dạy học, cách ra đề trong khâu kiểm
tra – đánh giá Đặc biệt giáo viên phải chuẩn bị một cách công phu hệ thống
câu hỏi trắc nghiệm.và hướng dẫn cho các em cách chọn được đáp án đúngcho câu trắc nghiệm khách quan
2 Những kinh nghiệm cụ thể để hướng dẫn học sinh làm các dạng bài tập trắc nghiệm khách quan
Trắc nghiệm khách quan có nhiều dạng (tôi đã nêu cụ thể ở trên) tuy
nhiên xuất phát từ việc áp dụng ở trường tôi cũng như ở kì thi trung học phổthông Quốc Gia chúng ta thấy chủ yếu áp dụng dạng trắc nghiệm khách quannhiều lựa chọn Chính vì vậy ở đề tài này tôi cũng chỉ trình bày, chia sẻ kinhnghiệm trong việc hướng dẫn học sinh làm bài tập dạng trắc nghiệm kháchquan nhiều lựa chọn, các kinh nghiệm của tôi cụ thể như sau
2.1 Tổ chức dạy học thông qua sơ đồ tư duy và tổ chức trò chơi
Môn Địa lí với lượng kiến thức lớn lại liên quan nhiều đến thực tế luôn
hấp dẫn nhưng cũng là thách thức với những ai lựa chọn nó Hơn 10 nămgiảng dạy bộ môn, tôi nghĩ rằng, muốn học sinh làm bài trắc nghiệm tốt, các
em phải thực sự hiểu nội dung các bài học, hiểu vấn đề Với mục tiêu này,cách làm của tôi là hướng dẫn, khuyến khích các em lập sơ đồ tư duy Mỗibuổi học, học sinh sẽ được gợi ý lựa chọn các từ khóa trong sách giáo khoa vàsắp xếp kiến thức liên quan theo các sơ đồ để dễ nhìn, dễ học Đây là mộtphương pháp kích hoạt não của các em hiệu quả, buộc các em phải tư duy vàghi nhớ: Ghi nhớ kiến thức, thông tin, số liệu địa lí bằng chính tư duy củamình để tự tin và đạt kết quả cao hơn trong các kì thi
Và để các em không cảm thấy nhàm chán khi mỗi tiết học phải luyện tậpcác đề thi trắc nghiệm trên giấy, tôi tổ chức trò chơi như : “Rung chuôngvàng, Ai nhanh hơn” Cả lớp sẽ trả lời các câu hỏi trắc nghiệm với 4 đáp án.Các câu hỏi này lần lượt đi từ dễ đến khó và sẽ loại dần các thành viên trả lờisai để tìm ra người chiến thắng cuối cùng Trò chơi Ai nhanh hơn được ápdụng cho kỹ năng khai thác Atlat Học sinh sẽ nhìn vào Atlat và trả lời nhanhcác câu hỏi:
Ví dụ: Tỉnh nào ở trung du miền núi Bắc bộ vừa có đường biên giới vừa
có đường bờ biển? Sông nào có diện tích lưu vực lớn nhất? Vùng nào có sảnlượng thủy sản cao nhất? Với sự hưởng ứng nhiệt thành từ học trò, giáo viên
tổ chức các cuộc thi sáng tạo câu hỏi trắc nghiệm Với mỗi chủ đề bài học,hướng dẫn các em tự ra các câu hỏi trắc nghiệm dựa trên các từ chìa khóatrong sách giáo khoa Các câu hỏi này sẽ được đưa ra cho các bạn trong lớpcùng trả lời dưới dạng cuộc thi, giúp các em nhớ từ khóa, thông hiểu và vậndụng kiến thức đã được học