Một số phương pháp khai thác kênh hình trong sách giáo khoa địa lí 11 theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

Lí do chọn đề tài Kênh hình trong sách giáo khoa SGK Địa lí Trung học phổ thông THPTbao gồm các bản đồ, lược đồ, biểu đồ, sơ đồ và các hình ảnh ,…Bản thân cáckênh hình đó không chỉ có tá

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT NGUYỄN XUÂN NGHUYÊN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP KHAI THÁC KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA ĐỊA LÍ 11 THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH

Người thực hiện: Đỗ Thị Loan Chức vụ : Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Xuân Nguyên SKKN thuộc lĩnh vực môn: Địa lí

THANH HÓA NĂM 2019

MỤC LỤC

Trang

1 MỞ ĐẦU 2

1.1 Lí do chọn đề tài 2

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 NỘI DUNG 3

2.1 Cơ sở lí luận 3

2.1.1 Kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 3

2.1.2 Vai trò của kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 3

2.1.3 Một số yêu cầu khi sử dụng kênh hình trong dạy học Địa lí 3

2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu 4

2.2.1 Về phía giáo viên 4

2.2.2 Về phía học sinh 4

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện 4

2.3.1 Hệ thống kênh hình trong sách giáo khoa địa lí 11 4

2.3.2 Cách sử dụng kênh hình SGK trong dạy học Địa lí 5

2.3.3 Khai thác hiệu quả kênh hình SGK trong dạy học Địa lí 5

2.4 Hiệu quả 19

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 20

3.1 Kết luận 20

3.2 Kiến nghị 21

3.2.1 Đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy ở các khối lớp 21

3.2.2 Về phía ban giám hiệu nhà trường 21

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Kênh hình trong sách giáo khoa (SGK) Địa lí Trung học phổ thông (THPT)bao gồm các bản đồ, lược đồ, biểu đồ, sơ đồ và các hình ảnh ,…Bản thân cáckênh hình đó không chỉ có tác dụng minh họa làm cho sách sinh động hơn, trựcquan hơn, mà nó còn nhằm tái tạo, bổ sung, khác sâu nội dung cho kênh chữ, giúphọc sinh (HS) tiếp thu kiến thức một cách trọn vẹn Ngoài ra kênh hình còn là mộttrong những phương tiện quan trọng nhằm tạo biểu tượng, phát huy tính tích cựccủa HS trong học tập, nó là một kênh khai thác kiến thực Địa lí rất hữu ích

Chương trình và nội dung SGK Địa lí 11 cung cấp cho HS những kiến thức

về khái quát nền kinh tế- xã hội thế giới, địa lí một số khu vực và quốc gia trênthế giới Đây là những không gian địa lí mà HS rất khó có cơ hội tiếp cận và tìmhiểu trực tiếp Vì vậy việc khai thác, phát hiện các kiến thức từ kênh hình (đặcbiệt là các bản đồ, ảnh chụp,…) có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc học tậpmôn Địa lí lớp 11 của HS

Tuy nhiên, thực tế giảng dạy ở trường THPT qua nhiều năm cho tôi thấyhầu hết GV đã có hướng khai thác các kênh hình trong SGK vào dạy học Địa lí,nhưng hiệu quả nhìn chung chưa cao GV chưa khai thác hết kiến thức tiềm ẩntrong các kênh hình đó Chính vì vậy mà khả năng đạt hiệu quả cao trong mộttiết giảng dạy còn nhiều hạn chế

Mặt khác, do điều kiện thực tế của Nhà trường còn gặp nhiều khó khăn, cơ

sở vật chất còn thiếu thốn, các phương tiện dạy học như tranh ảnh, bản đồ,…phục vụ cho dạy học chưa có nhiều Do đó để nâng cao hiệu quả giảng dạy vàkhắc phục những khó khăn của Nhà trường, bản thân tôi là một GV, trong quátrình công tác tôi luôn nghiên cứu, tìm tòi những phương pháp giảng dạy saocho phù hợp với trình độ của từng đối tượng HS để giúp các em nắm vững kiếnthức và luôn hứng thú học tập môn địa lí

Vì những lí do trên, tôi chọn đề tài: “Một số phương pháp khai thác kênh

hình trong sách giáo khoa Địa lí 11 theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh” làm đối tượng nghiên cứu nhằm góp một phần nhỏ bé của mình vào

việc “bồi dưỡng cho các em phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụngkiến thức vào thực tiễn” (điều 24 Luật Giáo dục)

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Chương trình SGK Địa lí 11 ban cơ bản và giới hạn trong việc tạo kĩ năngkhai thác, sử dụng kiến thức từ các hình vẽ trong SGK của học sinh và giáo viên

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Với sáng kiến kinh nghiệm này, tôi vận dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp thử nghiệm

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp khảo sát, thống kê

- Phương pháp quan sát qua các tiết dự giờ thao giảng.

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lí luận

2.1.1 Kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí

Trong cấu trúc SGK Địa lí nói chung và SGK Địa lí 11 nói riêng gồm 2phần là kênh chữ và kênh hình Kênh chữ và kênh hình luôn đảm bảo tỉ lệ hợp lígiữa lí thuyết và thực hành Mỗi thành phần thực hiện một số chức năng nhấtđịnh Kênh chữ là thành phần cơ bản của SGK có liên hệ với thành phần ngoàibài viết Bài viết Địa lí SGK thường mang tính chất giải thích minh họa và baogồm các lí thuyết, giải thích, mô tả và các chỉ dẫn…Những thành phần ngoài bàiviết của SGK có ý nghĩa về mặt phương pháp và kiểm tra đối với HS TrongSGK còn có hệ thống câu hỏi và bài tập nhằm giúp HS nắm vững kiến thức,thiết lập các mối liên hệ và phụ thuộc, vận dụng những kiến thức đã học vàothực tế cuộc sống Các câu hỏi bài tập giúp HS định hướng hoạt động tư duy của

HS trong quá trình nắm vững tài liệu mới [1]

Việc thực hiện các bài tập và câu hỏi trong SGK đòi hỏi HS phải dựa vàocác nguồn kiến thức khác nhau, đó là kênh hình như biểu đồ, bản đồ, lược đồ, sơ

đồ tranh ảnh,…các kênh minh họa không chỉ có tác dụng cụ thể hóa bài viết màcòn là nguồn gây hứng thú đối với học sinh

Như vậy kênh hình trong SGK Địa lí gồm nhiều loại là bản đồ, lược đồ,biểu đồ, các bảng số liệu và tranh ảnh Mỗi loại có những cách thể hiện khácnhau nhưng đều cùng một mục đích là truyền đạt các kiến thức đến người học vàrèn luyện kĩ năng cho học sinh

2.1.2 Vai trò của kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí

Kênh hình góp phần hỗ trợ việc cung cấp kiến thức, giảm tính trừu tượng củakiến thức, tạo điều kiện cần thiết cho học sinh thực hành để rèn luyện các kĩ năng.Kênh hình giúp đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra, đánh giákết quả học tập của học sinh

Giúp cho giáo viên hướng dẫn học sinh học kiến thức mới, rèn luyện kĩ năngNgoài ra còn hỗ trợ GV trong việc nâng cao kiến thức, kĩ năng và thiết kếbài dạy

2.1.3 Một số yêu cầu khi sử dụng kênh hình trong dạy học Địa lí

Kênh hình phải được sử dụng có hiệu quả, đáp ứng các yêu cầu về nội dung

và phương pháp được quy định trong chương trình giáo dục Tập trung vào việc

sử dụng kênh hình như một nguồn kiến thức, hạn chế dùng theo cách minh họakiến thức

Để có thể sử dụng tốt kênh hình Giáo viên cần: [3]

- Có kế hoạch chuẩn bị trước các kênh hình, nghiên cứu kĩ các kênh hình

để hiểu rõ nội dung, tác dụng của từng loại kênh hình, tránh tình trạng khi lênlớp mới cùng học sinh tiếp xúc với kênh hình

- Cần lựa chọn nội dung mang tính thiết thực đối với nội dung bài học,đồng thời sử dụng tối đa các nội dung đã được thể hiện trên mỗi kênh hình

- Khi soạn bài cũng như khi lên lớp, Giáo viên cần phải xây dựng hệ thốngcâu hỏi, bài tập tương đối chính xác, rõ ràng để học sinh làm việc với các loạikênh hình nhằm lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng Địa lí

- Giáo viên cần giúp học sinh nắm được trình tự các bước làm việc với từngloại phương tiện, thiết bị dạy học để tìm kiếm thức, rèn luyện kĩ năng, phát triển

tư duy

2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu

2.2.1 Về phía giáo viên

Qua khảo sát thực tế và dự giờ đồng nghiệp khi dạy các bài có kênh hình,tôi nhận thấy:

- Phần lớn giáo viên có quan niệm đúng về chức năng, vai trò của các kênhhình thể hiện trong việc chuẩn bị chu đáo về giáo án, yêu cầu, mục đích của cáckênh hình là gì và thể hiện yếu tố nào của đối tượng địa lí

- Hầu hết giáo viên đều đã vận dụng một cách sáng tạo khoa học kĩ năng sửdụng kênh hình cho học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, do đó đã pháphuy được tinh tư duy độc lập cho học sinh, giúp học sinh nắm vững, chắc nộidung bài học và giúp học sinh thêm yêu thích môn địa lí

2.2.2 Về phía học sinh

Do quan niệm đây là môn phụ nên học sinh chưa đầu tư thời gian thíchđáng cho việc học tập bộ môn, nếu không muốn nói là coi thường, số ít học sinhchăm học có ý thức song phương pháp học tập còn lúng túng, còn tình trạng họcvét, ghi nhớ áy móc nên kiến thức không chắc, nhanh quên, không sáng tạotrong giải quyết vấn đề

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện

2.3.1 Hệ thống kênh hình trong sách giáo khoa địa lí 11

Chương trình Địa lí gồm hai phần chính là Khái quát nền kinh tế- xã hộithế giới và phần Địa lí khu vực và quốc gia SGK Địa lí 11 được tập thể các tácgiả biên soạn một cách công phu với hệ thống kênh hình phong phú và tiêu biểu,

nó đảm bảo tỉ lệ hợp lí giữa kênh chữ và kênh hình Nội dung phong phú, đadạng nên học sinh đã có nhiều hứng thú hơn khi học bộ môn này

Hệ thống kênh hình SGK Địa lí 11 có thể khái quát thành các nhóm gồm có:

- Hệ thống bản đồ, lược đồ: 30 cái, chủ yếu ở phần Địa lí các quốc gia, một

số khu vực trên thế giới Hệ thống bản đồ gồm có bản đồ tự nhiên, bản đồ dân

cư và cả bản đồ kinh tế- xã hội của các nước, châu lục

- Biểu đồ Địa lí cũng đầy đủ các dạng nhưng tập trung chủ yếu là biểu đồtròn, cột, miền với 10 biểu đồ; thể hiện cơ cấu, sự chuyển dịch cơ cấu và so sánh

sự phát triển của các hiện tượng kinh tế- xã hội của các nước

- Hệ thống tranh ảnh nhiều hơn cả với 33 tranh ảnh; đây là những hình ảnhrất sinh động, thể hiện được những đặc trưng cả về tự nhiên, dân cư, kinh tế củacác nước và khu vực

- So với chương trình Địa lí 10 thì chương trình Địa lí 11 ít sơ đồ hơn nhiềuchỉ với 7 sơ đồ Sơ đồ cũng gồm nhiều loại như sơ đồ cấu trúc, sơ đồ lô gic và

sơ đồ địa đồ học

Ngoài ra SGK Địa lí 11 gồm có nhiều bảng số liệu thống kê và các bảngkiến thức Bảng số liệu thống kê, bảng kiến thức bản thân nó vừa là kênh chữ,vừa là kênh hình chứa nhiều kiến thức Địa lí, đặc biệt là các bảng số liệu thống

kê, nó cũng là một dạng kiến thức tương tự các biểu đồ Địa lí

2.3.2 Cách sử dụng kênh hình SGK trong dạy học Địa lí

Như chúng ta đã biết kênh hình vừa có chức năng minh họa vừa có chứcnăng nguồn tri thức, nên trong dạy học Địa lí giáo viên cần phát huy tối đa cácchức năng của kênh hình, giáo viên có thể sử dụng theo hai cách sau:

Thứ nhất, sử dụng kênh hình để minh họa hoặc giảng giải nội dung bài học:

Khi giáo viên dạy bài mới, đến phần nội dung kiến thức cơ bản ngoài phần nộidung của kênh chữ trình bày, giáo viên xác định trên bản đồ, biểu đồ, tranhảnh, để học sinh thấy rõ sự phân bố của các sự vật, hiện tượng và mối quan hệnhân quả địa lí

Ví dụ: Khi dạy bài 6 Địa lí 11: Hợp chúng quốc Hoa Kì, tiết 1: Tự nhiên vàdân cư, ở mục I- Lãnh thổ và vị trị địa lí: Khi trình bày lãnh thổ rộng lớn gồm 3

bộ phận giáo viên cần khai thác hình 6.1 trang 37 để xác định cho học sinh 3vùng lãnh thổ đó Tuy nhiên, hình 6.1 chưa thể hiện rõ do đó chúng ta yêu cầuhọc sinh sử dụng thêm bản đồ “Các nước trên thế giới” trang 4 và 5 sẽ thấy rất

rõ 3 bộ phận này, từ đó học sinh rát ra được 3 bộ phận này nằm tách biệt nhau

Thứ hai, giáo viên sử dụng kênh hình như một cơ sở để học sinh tìm tòi,

khám phá kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên Bằng cách đó, giáo viênhình thành và rẻn luyện cho học sinh phương pháp đọc bản đồ, lược đồ, phântích biểu đồ và tranh ảnh

Ví dụ: Khi dạy bài 3: Một số vấn đề mang tính toàn cầu, ở mục 2- Ô nhiễmnguồn nước ngọt, biển và đại dương: Phần ô nhiễm biển và đại dương, giáo viêncho học sinh quan sát hình 3 trang 15 và trả lời câu hỏi: Dựa vào hình 3 hãy chobiết nguyên nhân của ô nhiễm biển và đại dương và giải pháp cho vấn đề này làgì? Học sinh sẽ nghiên cứu hình 3 rút ra được nguyên nhân dẫn đến tình trạng ônhiễm biển và đại dương là do vận chuyển dầu trên biển và giải pháp là phảiđảm bảo an toàn giao thông đường biển…

2.3.3 Khai thác hiệu quả kênh hình SGK trong dạy học Địa lí

2.3.3.1 Khai thác kiến thức từ bản đồ, lược đồ

Sách giáo khoa Địa lí 11 gồm có 29 bản đồ trong 12 bài và một bản đồ cácnước trên thế giới ở trang 4 và 5 Đây là loại thông tin rất trực quan mô tả về vịtrí của lãnh thổ, các điều kiện tự nhiên và sự phân bố dân cư, kinh tế của mỗiđơn vị lãnh thổ

Nói về kênh hình SGK thì bản đồ như một người “anh cả” có vai trò và ýnghĩa quan trọng dạy và học Trước hết vì nó là kiến thức được “lí giải” bằngđường nét cụ thể nhất và được ví như SGK thứ hai trong tay người học và dạy Cácbản đồ, lược đồ SGK giúp HS bồi dưỡng năng lực tự học, tự tìm tòi nghiên cứu

Để khai thác hiệu quả bản đồ, lược đồ trước tiên giáo viên phải nắm vữngkiến thức và kĩ năng về bản đồ như xác định phương hướng, hiểu hệ thống kíhiệu của bản đồ thông qua bảng chú giải và màu sắc Đó là những kiến thức cơbản để GV và HS tiếp cận với bản đồ

Kĩ năng bắt nguồn từ tri thức nên muốn dạy cho HS các kĩ năng đọc, hiểu

và vận dụng bản đồ thì phải dạy các kiến thức tối thiểu về bản đồ, lược đồ

GV phải nắm các bước đọc bản đồ, quan sát, phân tích để rút ra các nhậnxét về các đối tượng, sự vật và các hiện tượng địa lí sâu sắc hơn Để sử dụng cóhiệu quả nó có các bước sau:

Bước 1: Cần xác định rõ mục đích sử dụng, khai thác lược đồ, bản đồ gì, từ

đó đưa ra được cách sử dụng hợp lí

Bước 2: Giáo viên cần hiểu rõ những kiến thức Địa lí được thể hiện trên

lược đồ, bản đồ như : Tên bản đồ, chú giải, kí hiệu, quy ước, màu sắc,…

Bước 3: Xác định được thời điểm hợp lí để tiến hành khai thác, sử dụng

bản đồ, lược đồ trong tiến trình bài dạy Chúng ta biết rằng trong SGK Địa líkhông lúc nào kênh chữ và kênh hình cũng khớp nhau nghĩa là có thể phần kênhchữ ở trang này nhưng bản đồ vì chiếm diện tích lớn nên tác giả lại bố trí ở trangsau Hoặc là một bản đồ có thể dùng cho nhiều mục đích khác nhau Do đó, xácđịnh được thời điểm để khai thác đóng một vai trò rất quan trọng

Bước 4: GV yêu cầu HS đọc bản đồ, lược đồ dùng phương pháp đàm thoại

gởi mở để cùng HS khai thác kiến thức, để làm được điều đó GV phải xây dựngđược hệ thống câu hỏi để hướng dẫn HS làm việc với bản đồ, lược đồ đồng thờicũng chuẩn bị các đáp án để chuẩn kiến thức, sửa các lỗi cho HS

Để sử dụng hiệu quả bản đồ, lược đồ, giáo viên phải biết phối hợp khai tháccác bản đồ treo tường hoặc tập bản đồ thế giới và các châu lục hoặc phóng tocác hình trong SGK Do đó, ngoài các bước trên, để đảm bảo tính sư phạm, khihướng dẫn học sinh khai thác, sử dụng, giáo viên không nên dùng tay mà phảidùng que chỉ, tư thế chếch nghiêng, chỉ hệ thống sông từ thượng lưu xuống hạlưu, xác định phạm vi một lãnh thổ nào đó thì phải khoanh tròn lại, xác địnhđỉnh núi chỉ có một điểm, Trước khi trình bày bao giờ cũng phải giới thiệu tênbản bồ, lược đồ Ngôn ngữ, cử chỉ của giáo viên là hết sức quan trọng Trongquá trình khai thác cần chú ý đến đối tượng học sinh và thời gian giờ dạy

Ví dụ cụ thể

Ví dụ 1: Bài 1: SỰ TƯƠNG PHẢN VỀ TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN

KINH TẾ- XÃ HỘI CỦA CÁC NHÓM NƯỚC CUỘC CÁCH MẠNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI

Phần I: Sự phân chia thành các nhóm nước

(SGK- Ban cơ bản- Địa lí 11, trang 6 và 7)

Để giúp học sinh dễ dàng nắm được những trọng tâm kiến thức trong mụcnày, giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình 1

- Với nội dung câu hỏi như sau: Quan sát hình 1, nhận xét sự phân bố cácnước và vùng lãnh thổ trên thế giới theo mức GDP bình quân đầu người.

Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát phần chú giải phía dưới: GDP/người chia làm 4 mức và dựa vào màu sắc để đối chiếu với bản đồ, từ đó tìm rakiến thức

- Học sinh quan sát và rút ra được:

+ Những nước có mức GDP/ người cao (trên 8955) phân bố chủ yếu ở Bắc

Mĩ, Tây Âu, Bắc Âu, Nhật Bản, Ôx-trây-lia, Liên bang Nga,…

+ Những nước có mức GDP/ người thấp (dưới 725) phân bố chủ yếu ởchâu Phi, châu Á, một số nước ở khu vực Mĩ la tinh

Ví dụ 2: Bài 5: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU LỤC VÀ KHU VỰC

Tiết 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI

Mục I – Một số vấn đề về tự nhiên

( SGK- Địa lí 11, Ban cơ bản, trang 19 và 20)

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình 5.1

Hình 5.1 Các cảnh quan và khoáng sản chính ở châu Phi

Với nội dung các câu hỏi như sau

- Xác định vị trí Địa lí của châu Phi: tiếp giáp với những biển, đại dươngnào, châu lục nào

- Xác định đường xích đạo, chí tuyến của châu Phi

- Từ những hình dạng về lãnh thổ, vị trí đường xích đạo chạy ngang cùngvới hai đường chí tuyến Giáo viên cho học sinh quan sát hình 5.2 và sử dụngmáy chiếu cung cấp thêm một số hình ảnh khác về hoang mạc Xahara để họcsinh biết được đặc điểm khí hậu, cảnh quan của châu Phi

Hình 5.2 Hoang mạc Xa-ha-ra

Qua ví dụ này ta thấy, nếu để học sinh quan sát hình 5.1 thì chưa đủ để rút

ra đặc điểm khí hậu, cảnh quan châu Phi vì trên bản đồ không có chú giải về cácđới, các kiểu khí hậu của châu Phi

Tiết 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA MĨ LA TINH

Mục I – Một số vấn đề về tự nhiên dân cư và xã hội

(SGK- Địa lí 11, Ban cơ bản, trang 24 và 25)

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình 5.3 đọc bảng chú giải xác địnhcảnh quan chính và tài nguyên khoáng sản của Milatinh

Hình 5.3 Các cảnh quan và khoáng sản chính ở Mĩ-la-tinh

Tuy nhiên để học sinh thấy rõ các loại tài nguyên giáo viên cần nêu thêmcác câu hỏi phụ như: Milatinh có đường bờ biển dài, giáp hai đại dương lớn nên

có thuận lợi gì? Biển đã mang lại các nguồn lợi (tài nguyên) gì? Cảnh quanrừng, thảo nguyên có thuận lợi gì?

Tiết 3 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA KHU VỰC TÂY NAM Á VÀ KHU VỰC TRUNG Á

Mục I – Đặc điểm tự nhiên khu vực Tây Nam Á và khu vực Trung Á

(SGK- Địa lí 11, Ban cơ bản, trang 28, 29 và 30)

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình 5.5 và hình 5.7 kết hợp bản đồtreo trường của các nước châu Á yêu cầu học sinh lên bảng xác định tên cácquốc gia thuộc 2 khu vực này Khi đó học sinh sẽ quan sát các nước trong hình5.5 và 5.7 thông qua màu sắc để đối chiếu với bản đồ châu Á và lên bảng xácđịnh được tên cũng như vị trí các quốc gia của 2 khu vực Tây Nam Á và khuvực Trung Á

Hình 5.5 Khu vực Tây Nam Á Hình 5.7 Khu vực Trung Á

Bản đồ một số nước châu Á

Ví dụ 3: Khi dạy về Địa lí khu vực và quóc gia, hệ thống bản đồ có đặc

điểm chung là bản đồ tự nhiên, bản đồ dân cư và bản đồ kinh tế được trình bàytuần tự gần như giống nhau ở các bài, do đó chúng ta phải rèn luyện cho họcsinh trình tự đọc bản đồ này, cụ thể:

- Với bản đồ tự nhiên: Luôn trình bày ở phần đầu mỗi quốc gia (trừ Liên

Minh Châu Âu và Ôx- trây-lia) Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác các bản

đồ tự nhiên theo trình tự sau

+ Để xác định vị trí Địa lí của quốc gia, khu vực giáo viên cho học sinh trảlời các câu hỏi: Phạm vi tiếp giáp của các quốc gia, khu vực đó: phía Bắc, phíaNam, phía Tây, phía Đông giáp những nước, biển hay đại dương nào? Giáoviên gợi ý cho HS quan sát hệ thống các kinh vĩ tuyến để rút ra hệ tọa độ Địa lícủa các quốc gia, khu vực cần tìm hiểu Từ đó rút ra ý nghĩa của vị trí địa lí đốivới phát triển nền kinh tế của quốc gia, khu vực đó.

+ Để tìm hiểu đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên GV hướng dẫn họcsinh quan sát bảng chú giải xem có những loại tài nguyên nào, chú ý đến tàinguyên khoáng sản, rừng, đất, nước Hầu hết các quốc gia trong chương trìnhĐịa lí 11 đều là các quốc gia có lãnh thổ rộng lớn nên thiên nhiên phân hóa đadạng Giáo viên phải xác định cho HS các ranh giới phân chia các vùng, miềncủa mỗi quốc gia Ví dụ:

Hoa Kì (phần trung tâm Bắc Mĩ) chia thành 3 vùng là phía tây, vùng trung

tâm và phía đông; ranh giới các vùng này là dãy Cooc- đie ở phía Tây và lat ở phía đông

A-pa-Hình 6.1: Địa hình và khoáng sản của Hoa Kì Liên bang Nga lãnh thổ rộng lớn địa hình chia thành 2 phần rõ rệt mà ranh

giới là sông Ê-nit-xây

Hình 8.1: Địa hình và khoáng sản của Liên Bnag Nga