Học sinh cá biệt không chỉ là đối tượng làm cho nhà trường, giáo viên lo lắng, phải đầu tưnhiều hình thức giáo dục, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự bình yên củamỗi tổ ấm gia đình cũ
Trang 1PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Nghị quyết số 29 Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI) khẳng định: "Giáo dục
không chỉ là quốc sách hàng đầu", là "chìa khóa" mở ra con đường đưa đất nước tiến lên phía trước", mà còn là "mệnh lệnh của cuộc sống" Văn kiện Đại hội XII của Đảng ta tiếp tục khẳng định: "Giáo dục, đào tạo và khoa học, công nghệ là quốc sách hàng đầu; phát triển giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, gắn với nhu cầu phát triển kinh tế- xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, với tiến bộ khoa học, công nghệ trong thế kỷ XXI" Đây
là nhiệm vụ vô cùng quan trọng mà toàn Đảng, toàn dân phải chăm lo thực hiện,nhất là trong xu thế toàn cầu hoá, hội nhập với thế giới hiện nay Gánh trên vaitrách nhiệm to lớn này có vị trí, vai trò của mỗi giáo viên trong các nhà trườngtrong đó có giáo viên chủ nhiệm lớp
Giáo viên chủ nhiệm cũng như giáo viên bộ môn đều gắn liền với hainhiệm vụ giáo dục đó là: vừa giảng dạy, vừa làm công tác giáo dục Mục đích làđào tạo ra những học sinh vừa có kiến thức văn hóa, vừa có nhân cách làmngười, có tâm hồn trong sáng lành mạnh, có khả năng thích ứng và kỹ năng sốngtốt
Học sinh THPT là lứa tuổi mới lớn nên tâm lí, tính cách của các em chưa
ổn định Các em lại đang được thừa hưởng thành quả từ công cuộc đổi mới vàhội nhập của đất nước, trong bối cảnh nền cách mạng công nghiệp 4.0 Nhữngtiến bộ của khoa học và kỹ thuật đã làm cho đời sống vật chất, tinh thần củangười dân ngày càng được cải thiện.Tuy vậy, mặt trái của cơ chế thị trường cũngảnh hưởng xấu đến tầng lớp thanh niên Những yếu tố thiếu lành mạnh từ xã hộibên ngoài đã tác động đến các em Sự buông lỏng quản lí của gia đình, sự đuađòi bè bạn và sa đà vào những thói hư tật xấu của một bộ phận học sinh đã hìnhthành nên những học sinh cá biệt (HSCB)
Vấn đề HSCB đã trở thành mối quan ngại của dư luận, nhất là với giađình và nhà trường Trong các cấp học phổ thông, gần như cấp nào, lớp nàocũng có học sinh cá biệt Mà đã vào nghề dạy học thì không thể né tránh họcsinh cá biệt HSCB không nhiều, song lại là "lực cản" rất lớn Vì thế chỉ một
"hạt sạn" nhỏ cũng có thể trở thành câu chuyện bàn luận sôi nổi trên các diễnđàn, thậm chí có những cái nhìn khắt khe, thiếu thiện cảm về giáo dục Học sinh
cá biệt không chỉ là đối tượng làm cho nhà trường, giáo viên lo lắng, phải đầu tưnhiều hình thức giáo dục, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự bình yên củamỗi tổ ấm gia đình cũng như sự phát triển chung của toàn xã hội Đặc biệt là vớinhiệm vụ giáo dục học sinh cấp trung học phổ thông- các em đang ở độ tuổi giápranh giữa trẻ em và người lớn, với những biến đổi về tâm lý, sinh lý, sức khoẻ,nhận thức, tính “cá biệt ”của một bộ phận học sinh ở lứa tuổi này có thể gây hậuquả đáng tiếc nếu nhà trường và gia đình không có những biện pháp thích hợp
để ngăn ngừa Thực tế này đã đặt ra cho giáo viên và các nhà quản lý giáo dục
câu hỏi: Làm thế nào để cảm hóa và giáo dục học sinh cá biệt có hiệu quả? Đây
là một vấn đề khá nan giải, phức tạp và hết sức nhạy cảm Công việc này đã vàđang trở thành một thách thức lớn với toàn xã hội nói chung và đặc biệt là ngành
Trang 2giỏo dục núi riờng, mà chủ yếu là nhiệm vụ của cỏc nhà trường, trong đú cúTrường THPT Bỏ Thước, huyện Bỏ Thước, tỉnh Thanh Húa- một ngụi trườngmiền nỳi của một trong số 61 huyện nghốo của cả nước, đa số học sinh là con
hội Đõy chớnh là lớ do tụi đó lựa chọn đề tài Một số biện pháp trong công tác “Một số biện pháp trong công tác
chủ nhiệm để giáo dục học sinh cá biệt tại Trường THPT Bỏ Thước” để
nghiờn cứu, tỡm hiểu, ỏp dụng Tụi tin chắc rằng vấn đề này hẳn khụng chỉ riờng tụi, mà cũn rất nhiều đồng nghiệp khỏc cũng quan tõm mong tỡm ra giải phỏp thỏo gỡ tỡnh hỡnh HSCB trong trường học, gúp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao
1.2 Mục đớch nghiờn cứu
- Xỏc định nguyờn nhõn chớnh đó dẫn đến một số em cú hành vi chưa đỳng, chưa
cú động cơ học tập, phẩm chất đạo đức chưa tốt…Qua đú, giỳp cỏc em địnhhướng được ý nghĩa của cuộc sống, định hướng được hành vi và cú động cơ họctập tốt hơn
- Qua cỏc biện phỏp giỏo dục nhằm uốn nắn, bồi dưỡng, giỏo dục cỏc em từnhững học sinh cỏ biệt trở thành người cú ớch cho gia đỡnh, nhà trường, xó hội
1 3 Đối tượng nghiờn cứu
- Nghiờn cứu những vấn đề lớ luận cụng tỏc chủ nhiệm lớp, thực trạng cụng tỏcchủ nhiệm lớp ở trường THPT Bỏ Thước
- Tập trung nghiờn cứu giải phỏp giỏo dục học sinh cỏ biệt ở trường THPT BỏThước
1 4 Phương phỏp nghiờn cứu
- Phương phỏp nghiờn cứu lý luận: Thu thập, nghiờn cứu những thụng tin lýluận về học sinh cỏ biệt, tõm lớ học lứa tuổi học sinh THPT, nhiệm vụ của giỏoviờn chủ nhiệm lớp, cỏc bài tham luận trờn Internet, một số sỏng kiến về cụngtỏc chủ nhiệm của đồng nghiệp, bạn bố trường bạn
- Phương phỏp điều tra lập phiếu hỏi: Điều tra tỡnh hỡnh lớp khi vừa nhận chủ
nhiệm ngay từ đầu năm( hồ sơ, điểm thi đầu vào, học lực, hạnh kiểm, hoàn cảnhgia đỡnh,…) Lập phiếu điều tra thụng tin để học sinh điền vào
- Phương phỏp quan sỏt: Quan sỏt là phương phỏp cần làm thường xuyờn đểtheo dừi khỏch quan những học sinh cỏ biệt Nờn quan sỏt toàn diện cỏc biểuhiện, hành vi của học sinh đú trong học tập, trong lao động, trong cỏc hoạt độngtập thể, trong quan hệ với bạn bố và những người xung quanh
- Phương phỏp phõn tớch số liệu: Phõn tớch số liệu cụ thể qua từng kỳ của năm
học, qua tổng kết từng năm học để thấy được sự thay đổi Từ đú giỏo viờn chủnhiệm sẽ tỡm ra những mặt tớch cực, hạn chế để cú giải phỏp phự hợp cho nămchủ nhiệm tiếp theo
Trang 3- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm đề tài vào thực tiễn công
tác giáo dục học sinh cá biệt do bản thân trực tiếp chủ nhiệm ở Trường trunghọc phổ thông Bá Thước
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tham khảo những báo cáo tổng kết
hàng năm của nhà trường; kinh nghiệm của đồng nghiệp trường mình, trườngbạn; tổng kết rút kinh nghiệm cho bản thân để năm tiếp theo hoàn thành tốt hơncông tác chủ nhiệm lớp
PHẦN 2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận
2.1.1 Khái niệm, phân loại, nguyên nhân dẫn đến hiện tượng học sinh cá biệt
* Khái niệm học sinh cá biệt
+ Theo từ điển Wiktionary giải thích: "cá biệt" hiểu theo nghĩa thông thường có
nghĩa là riêng lẻ, không phổ biến, không phải là điển hình
+ Theo đó" học sinh cá biệt" là thuật ngữ mà nhà trường hay sử dụng để ám chỉnhững học sinh có khuyết điểm về học tập, về rèn luyện nhân cách Tuy nhiên"
cá biệt" còn bao hàm để chỉ những học sinh có thành tích cao nổi bật, những họcsinh có sáng kiến trong lớp
+ Để thống nhất cách hiểu, tôi tập trung nghiên cứu vào đối tượng là học sinh cábiệt Đây là những học sinh có thái độ, hành vi không phù hợp với giá trị, nội quy, quy định của tập thể, không thực hiện tròn bổn phận và trách nhiệm của người học sinh, hoặc thiếu văn hóa, đạo đức trong quan hệ ứng xử với mọi người, đồng thời không có động cơ học tập nên kết quả học tập yếu kém… được lặp lại thường xuyên và trở thành hệ thống
* Phân loại
Học sinh cá biệt được chia thành các nhóm như sau:
+ Nhóm 1: Cá biệt do vi phạm nội quy trường lớp, mất trật tự trong giờ học,
lười học bài, đi học muộn,…
+ Nhóm 2: Cá biệt do ham điện tử, sẵn sàng bỏ học, lừa dối bố mẹ, thầy cô… + Nhóm 3: Cá biệt do vi phạm chuẩn mực đạo đức, hỗn láo với thầy cô, bố mẹ,
nói tục, chửi bậy,…
+ Nhóm 4: Cá biệt do vi phạm pháp luật, đánh bạn, trộm cắp, trấn lột, cờ bạc… + Nhóm 5: Cá biệt do tự ti, trầm cảm, ngại tiếp xúc với thầy cô, hạn bè, hay sợ
hãi, tiêu cực trong suy nghĩ( nhóm học sinh cá biệt này đang có xu hướng giatăng trong xã hội ngày nay)
* Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng học sinh cá biệt
Theo quan điểm triết học của chủ nghĩa Mác-Lê nin: "Bản chất con người
là sự tổng hoà các mối quan hệ xã hội", hiện tượng học sinh cá biệt không phải là
một hiện tượng ngẫu nhiên mà có, tất cả đều có những nguyên nhân nhất định
Có thể rút ra được một số nguyên nhân chủ quan và khách quan cơ bản sau đây:
- Nguyên nhân khách quan
Trang 4+ Từ phía gia đình:
Phải nói rằng thời gian mà các em sống với gia đình là khoảng thời giandài nhất, chính vì thế môi trường sống của gia đình có ảnh hưởng rất lớn đối vớicác em, những thái độ, hành vi, cách cư xử trong gia đình sẽ hình thành cho các
em nền móng để các em tiếp xúc ngoài xã hội Những em thiếu may mắn sinh ratrong gia đình cha mẹ bất hoà, cách cư xử của cha mẹ thô bạo, rượu chè saysỉn đã tạo cho các em một ấn tượng không tốt điều đó có thể dẫn đến tình trạnghọc sinh trở nên lầm lì ít nói; có em ảnh hưởng những thói quen không tốt đónên cũng có những hành vi cử xử không tốt với mọi người Do đó đã hình thànhnên tính cách cá biệt trong học sinh
+ Từ phía nhà trường :
Đây là ngôi nhà thứ hai của các em, nơi để phụ huynh gửi gắm niềm tinvào việc giáo dục con em của họ, từ đây các em được học tập, được hiểu biết,được lớn lên về mọi mặt Nhưng để đạt được đúng như điều vừa nêu cũng khôngphải là dễ Trong thực tế cũng có một vài trường chưa thực hiện được chức năng
là ngôi nhà thứ hai của các em, bởi vẫn còn đâu đó có những thầy cô giáo chưanhiệt tình, chưa thật sự yêu nghề, chưa có tâm huyết với sự nghiệp giáo dục nênchưa nhiệt tình với các em, chưa thật sự là nơi đáng tin cậy Cũng có một vàithầy cô giáo do cách cư xử chưa phù hợp nên đâu đó cũng xúc phạm học sinh,đối xử thiếu công bằng với các em, ngại khó khi phải giáo dục những em cá biệt,cáu giận, sỉ nhục học sinh đã làm mất lòng tin ở các em, tạo ra một khoảngcách không đáng có giữa thầy và trò và chính điều này đã dẫn đến biểu hiệnchống đối lại từ phía học sinh cá biệt
+ Từ phía môi trường xã hội:
Ngoài môi trường gia đình và nhà trường, học sinh còn phụ thuộc rất lớnvào môi trường xã hội Hiện nay do sự phát triển kinh tế - xã hội, sự phát triểncủa mạng lưới thông tin hiện đại, sự du nhập của nhiều loại hình văn hoá khácnhau đã ảnh hưởng không ít đến tầng lớp thanh- thiếu niên Các loại hình dịch
vụ như Internet, bi da, karaoke đã lôi kéo không ít học sinh vào đam mê nhữngtrò chơi vô bổ Hiện tượng học sinh trốn học để chơi điện tử, bi da, đánh bạc làchuyện thường ngày, có cả em hết tiền nên nảy sinh hành vi trộm cắp, cướp giật
- Nguyên nhân chủ quan từ phía bản thân các em
+ Thứ nhất: Chưa có mục đích học tập rõ ràng, chưa nhận thức được trách
nhiệm, bổn phận của bản thân
Rất nhiều học sinh cá biệt chưa nhận thức được: Học để làm gì? Vì cái gì
mà học? Hoặc chưa biết hài hòa giữa quyền và bổn phận trách nhiệm của mọicon người trong cuộc sống, do được giáo dục chưa đầy đủ hoặc chưa đúng cách;hoặc bản thân thiếu tự giác chấp nhận những bổn phận, trách nhiệm của mìnhbên cạnh việc được hưởng thụ các quyền lợi trong gia đình, nhà trường và xãhội Vì vậy, các em đến trường, đi học như là ý muốn của gia đình, cha mẹ, màkhông nhận thức được đi học là cơ hội để thành công và hạnh phúc sau này chochính tương lai của các em Cho nên các em thiếu tự giác, thậm chí thiếu tráchnhiệm với việc học tập và tu dưỡng
+ Thứ hai: Một số em có niềm tin sai về giá trị của con người và cuộc sống
Trang 5HS quan niệm chưa hợp lí về giá trị của con người và cuộc sống Các emnày không tin rằng sự học sẽ đem lại cho con người giá trị và cuộc sống có chấtlượng.
Trong quá trình thích nghi với môi trường mới, nếu học sinh lỡ vi phạm,mắc lỗi, các em rơi vào cảm giác không an toàn, giảm hứng thú, động cơ họctập thậm chí chán, bỏ học
Phương pháp học tập không hiệu quả cũng là nguyên nhân gây chán nản
và mất động cơ học tập
+ Thứ tư: Do rối loạn hành vi xã hội
Các mức độ rối loạn hành vi xã hội:
Dửng dưng trước tình cảm của những người xung quanh
Coi thường các chuẩn mực cũng như các nghĩa vụ xã hội
Hung tợn, có thể dùng vũ lực
Không có khả năng cảm nhận tội lỗi và không thể rút ra những bài học
có ích từ kinh nghiệm sống, ngay cả sau những lần bị phạt do phạm lỗi
Có năng khiếu trong việc "kết tội" những người xung quanh hoặc biện
hộ cho những hành động đi ngược lại chuẩn mực của mình
Các biểu hiện của rối loạn hành vi xã hội:
Côn đồ, rất thích đánh nhau
Hung hãn, tàn bạo với mọi người và với súc vật
Phá hoại mọi tài sản sở hữu ăn cắp, ăn trộm, đốt phá
Bỏ học, bỏ nhà đi bụi
Rất hay lên cơn thịnh nộ, giận dữ
Hay khiêu khích, châm chọc mọi người xung quanh
Thường xuyên và công khai không chịu nghe lời
2.1.2 Vấn đề tâm lí học lứa tuổi học sinh THPT và nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm
2.1.2.1 Vấn đề tâm lí học lứa tuổi học sinh THPT
*Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lí lứa tuổi học sinh THPT
- Khái niệm tuổi thanh niên: Là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và
kết thúc khi bước vào tuổi người lớn Tuổi thanh niên kéo dài từ 14,15-25 tuổi,được chia thành 2 thời kì: 14,15 đến 17,18 tuổi- thanh niên mới lớn; 17,18 đến
25 tuổi- tuổi thanh niên( giai đoạn 2 của tuổi thanh niên)
- Đặc điểm cơ thể:
+ Sinh lý: Tuổi đầu thanh niên là thời kì đầu đạt được sự tăng trưởng về mặt thể
lực, nhịp độ tăng trưởng về chiều cao và trọng lượng đã chậm lại, đa số các em
đã vượt qua thời kì phát dục
Trang 6+ Tâm lý: Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu
trúc bên trong của não phức tạp và các chức năng cuả não phát triển
- Những điều kiện xã hội của sự phát triển:
+Trong gia đình: Vị trí ngày càng được khẳng định Được tham gia bàn bạc
việc gia đình Yêu cầu cao hơn trong công việc, trong suy nghĩ
+ Ở nhà trường: Là nòng cốt các phong trào Tham gia tổ chức Đoàn TNCS
Hồ Chí Minh Hệ thống tri thức ngày càng phong phú
+ Ngoài xã hội: 15 tuổi được cấp chứng minh nhân dân, 18 tuổi được đi bầu cử,
đủ tuổi nghĩa vụ quân sự, nữ đủ tuổi kết hôn
* Đặc điểm của hoạt động học tập và sự phát triển trí tuệ của học sinh THPT
- Đặc điểm hoạt động học tập: Hoạt động học tập đòi hỏi tính tích cực, năng
động cao, đòi hỏi sự phát triển mạnh của tư duy lí luận Hình thành hứng thú họctập liên quan đến xu hướng nghề nghiệp Hứng thú học tập được thúc đẩy, bồidưỡng bởi động cơ mang ý nghĩa thực tiễn, sau đó mới đến ý nghĩa xã hội củamôn học Hứng thú học tập có điểm tích cực là: Thúc đẩy các em học tập và đạtkết quả cao các môn học đã lựa chọn Tiêu cực là: Nhiều em chỉ quan tâm đếnmôn học liên quan đến việc thi cử mà sao nhãng các môn học khác
- Đặc điểm hoạt động trí tuệ: Tri giác có mục đích đã đạt tới mức rất cao Ghi
nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong các hoạt đọng trí tuệ, đồng thời vai tròcủa ghi nhớ lôgic trừu tượng, ghi nhớ ý nghĩa ngày một tăng rõ rệt Các em đãtạo được tâm thế phân hóa trong ghi nhớ Có sự thay đổi về tư duy Các em cókhả năng tư duy lý luận, trừu tượng một cách độc lập, chặt chẽ và có căn cứ nhấtquán Nguyên nhân: Do sự phát triển của quá trình nhận thức, do sự ảnh hưởngcủa hoạt động học tập, do cấu trúc của não phức tạp và chức năng của não pháttriển
* Những đặc điểm nhân cách chủ yếu
- Sự phát triển của tự ý thức: Chú ý đến hình dáng bên ngoài Quá trình tự ý
thức diễn ra mạnh mẽ, sôi nổi, có tính đặc thù riêng Sự tự ý thức của các emxuất phát từ yêu cầu cuộc sống và hoạt động đến địa vị mới mẻ trong tập thể,những quan hệ mới với thế giới xung quanh buộc thanh niên phải ý thức đượcđặc điểm nhân cách của mình
- Sự hình thành thế giới quan: Chỉ số đầu tiên của sự hình thành thế giới quan
là sự phát triển của hứng thú nhận thức đối với những vấn đề thuộc nguyên tắcchung nhất, những quy luật phổ biến của tự nhiên, của xã hội…Việc hình thànhthế giới không chỉ giới hạn ở tính tích cực nhận thức, mà còn thể hiện ở phạm vinội dung Vì thế, trong quá trình giáo dục, nhà giáo dục cần phải xây dựng thếgiới quan lành mạnh, đúng đắn cho các em
- Giao tiếp và đời sống tình cảm: Tuổi thành niên mới lớn là lứa tuổi mangtính chất tập thể Ở lứa tuổi này, các em có khuynh hướng làm bạn với bạn bècùng tuổi Các em tham gia vào nhiều nhóm bạn khác nhau Vì thế, nhà giáo dụccần chú ý đến ảnh hưởng của nhóm, tổ chức cho các nhóm tham gia vào cáchoạt động tập thể của Đoàn…
Trang 7- Hoạt động lao động và lựa chọ nghề nghiệp: Hoạt động lao động tập thể có
vai trò lớn trong sự hình thành và phát triển nhân cách thanh niên mới lớn Việclựa chọn nghề nghiệp đã trở thành công việc khẩn thiết của học sinh Do đó nhàgiáo dục cần giúp các em lựa chọn ngành, nghề phù hợp với khả năng, năng lựccủa các em
* Một số vấn đề giáo dục: Trước hết cần xây dựng mối quan hệ tốt giữa thanh
niên và người lớn trên tinh thần bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau Người lớn cầnphải giúp đỡ các em một cách khéo léo, tế nhị để hoạt động của các em đượcphong phú, hấp dẫn và độc lập Người lớn không được quyết định thay, làm thaycác em Cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội
2.1.2.2 Nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm
Giáo viên chủ nhiệm ngoài các nhiệm vụ qui định của giáo viên bộ môn(Điều 31, mục 1 Điều lệ trường THPT cơ sở, trường THPT và trường phổ thông
có nhiều cấp học) còn có những nhiệm vụ sau đây( Điều 31, mục 2):
- Tìm hiểu và nắm vững học sinh trong lớp về mọi mặt để có biện pháp tổ chứcgiáo dục sát đối tượng, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của lớp
- Cộng tác chặt chẽ với gia đình học sinh, chủ động phối hợp với giáo viên bộmôn, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội có liên quan trong hoạt độnggiảng dạy và giáo dục học sinh của lớp mình chủ nhiệm
- Nhận xét, đánh giá và xếp loại học sinh cuối kì, cuối năm học, đề nghị khenthưởng và kỉ luật học sinh, đề nghị danh sách học sinh được lên lớp thẳng, phảikiểm tra lại, phải rèn luyện thêm về hạnh kiểm trong kì nghỉ hè, phải ở lại lớp,hoàn chỉnh việc ghi vào sổ điểm và học bạ học sinh
Những vấn đề lí luận nêu trên là cơ sở vững chắc để chúng tôi thực hiện
các giải pháp cho hướng nghiên cứu của đề tài:" Một số giải pháp trong công tác chủ nhiệm để giáo dục học sinh cá biệt tại trường THPT Bá Thước".
2.2 Thực trạng công tác chủ nhiệm ở trường THPT Bá Thước
2.2.1 Đặc điểm tình hình nhà trường
Trường trung học phổ thông Bá Thước được thành lập ngày 15 tháng 10năm 1966 trong hoàn cảnh ác liệt của chiến tranh chống Mỹ cứu nước Ngôitrường có bề dày truyền thống hơn 50 năm xây dựng, trưởng thành và là ngôitrường đầu tiên của 11 huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa được công nhận làtrường chuẩn Quốc gia
Trường đóng tại địa bàn thị trấn Cành Nàng, huyện Bá Thước, tỉnh ThanhHóa Đây là địa bàn tuyển sinh của 12 xã và thị trấn trên tổng số 22 xã, thị trấntoàn huyện Bá Thước - một huyện miền núi nằm ở phía tây của tỉnh , nơi sinhsống của các dân tộc Mường, Thái, Kinh,…Trong đó người Mường, Thái là chủyếu Bá Thước còn là một trong 7 huyện nghèo miền núi của tỉnh Thanh Hóa và
là một trong số 61 huyện nghèo của cả nước
Hiện tại quê hương Bá Thước đã và đang từng bước chuyển mình nhưngvẫn còn đó không ít khó khăn, thách thức về mọi mặt Khó khăn, thách thức củahuyện nhà cũng là khó khăn, thách thức đối với nhà trường như: Kinh tế chậmphát triển; giao thông đi lại không thuận tiện; trình độ dân trí chưa được nângcao; đối tượng học sinh chủ yếu là con em dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa,
Trang 8hoàn cảnh kinh tế gia đình rất khó khăn, điều kiện học tập còn hạn chế, khoảngcách từ nhà đến trường khá xa, vì thế nhiều em học sinh các xã như: Văn Nho,
Kỳ Tân, Thiết Ống, Thiết Kế, Hạ Trung, Lương Nội, … phải trọ học xa nhà, màmôi trường trọ học lại rất phức tạp; các em dễ bị lôi kéo, dụ dỗ bởi các quángame, lô đề, bài bạc, vay nặng lãi, rượu chè, đánh nhau, yêu đương sớm…Trongkhi đó bố mẹ các em thường đi làm ăn xa nhà lâu năm, các em chủ yếu ở nhàvới ông bà, hoặc người thân trong họ hàng Vì thế nhiều phụ huynh rất nuôngchiều con vì sợ con xa bố mẹ thiếu thốn tình thương Ngoài một bộ phận các emphải trọ học, còn một bộ phận các học sinh khác cũng thuộc các xã trên có xe ô
tô hợp đồng đưa đón đi học hoặc các em đi buổi bằng xe cúp dưới 50 phân khối,
xe đạp điện Có nhiều ngày trong tuần học sinh phải học cả ngày, vì thế các emphải ở lại buổi trưa tại trường Bố mẹ cho tiền ăn nhưng chủ yếu các em lôi kéonhau uống rượu, chơi game,…Những nguyên do đó khiến cho nhà trường phảiđối mặt với nhiều học sinh cá biệt Mặt khác, do trình độ dân trí còn thấp nênmức hiểu biết còn hạn chế, mọi vấn đề liên quan đến học tập của con em phụhuynh đều trông chờ và giao phó cho nhà trường, cho giáo viên chủ nhiệm.Ngoài ra, chất lượng đầu vào của học sinh rất thấp, nhiều năm gần đây số lượnghọc sinh không đủ chỉ tiêu Sự thiếu quan tâm, phối hợp của gia đình học sinh,cộng với những ảnh hưởng từ bên ngoài xã hội Tất cả vấn đề trên khiến việcthực hiện các hoạt động giáo dục gặp không ít khó khăn Chính vì vậy, tráchnhiệm của nhà trường và giáo viên chủ nhiệm trong giáo dục học sinh rất nặng
nề
Trước những yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục, thầy và tròTrường THPT Bá Thước đã mạnh dạn, dám nghĩ dám làm, năng động sáng tạo,quyết tâm thi đua dạy tốt, học tốt Ban giám hiệu cùng tập thể sư phạm nhàtrường đã đổi mới phương pháp quản lý, phương pháp giảng dạy, tăng cường kỷcương nền nếp, phát huy mọi tiềm năng, làm tốt công tác xã hội hóa, từng bướcnâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, xây dựng cơ sở vật chất theo hướngkiên cố hóa, hiện đại Trong giai đoạn hiện nay đứng trước cơ hội và thách thứccủa hội nhập, nhà trường đã chủ động xây dựng môi trường giáo dục mở, thânthiện và chất lượng, với phương châm dạy thực, học thực, nói không với bệnhthành tích, đổi mới phương pháp dạy học, lấy người học làm trung tâm, nhằmtạo cơ hội điều kiện để học sinh phát huy hết tiềm năng của mình trong học tập.Nhà trường còn hết sức chú trọng đến việc nâng cao vai trò, vị trí, trách nhiệmcủa giáo viên chủ nhiệm lớp Tập thể sư phạm nhà trường luôn đoàn kết, thânthiện Đây là động lực rất lớn giúp tập thể giáo viên trong trường nói chung,giáo viên chủ nhiệm nói riêng yên tâm công tác và thực hiện tốt nhiệm vụ đượcgiao
2.2.2 Thực trạng công tác chủ nhiệm ở trường THPT Bá Thước
Công tác chủ nhiệm ở trường THPT Bá Thước luôn được quan tâm sát sao,tuy nhiên thực tế những năm gần đây công tác chủ nhiệm vẫn còn nhiều vấn đề :
- Thứ nhất, mặc dù đội ngũ giáo viên chủ nhiệm còn trẻ, khỏe, nhiệt huyếtnhưng nhận thức của một số giáo viên về chức năng, nhiệm vụ, tầm quan trọngcủa công tác chủ nhiệm lớp đôi lúc còn chưa toàn diện
Trang 9- Thứ hai, trong nhà trường công tác chủ nhiệm vẫn được coi là công tác kiêmnhiệm nên việc quản lý, chỉ đạo giáo viên chủ nhiệm lớp còn chưa được coitrọng nhiều và chưa được quan tâm đúng mức
- Thứ ba, một bộ phận giáo viên được phân công làm công tác chủ nhiệm lớpcòn hạn chế về năng lực tổ chức, quản lý, điều hành tập thể lớp Làm việc chủyếu dựa vào kinh nghiệm sẵn và mang tính áp đặt, tính chủ quan đối với họcsinh
- Thứ tư, sự phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường cònlỏng lẻo, chưa chặt chẽ và thường xuyên Do đó chưa hỗ trợ tích cực cho côngtác của giáo viên chủ nhiệm
-Thứ năm, mặt khác do đội ngũ giáo viên hầu hết là trẻ, đa số chủ nhiệm là giáoviên nữ, con còn nhỏ, kinh nghiệm làm công tác giáo dục còn hạn chế đặc biệt làphương pháp giáo dục giá trị, kĩ năng sống cho học sinh
- Thứ sáu, công tác phân công công tác chủ nhiệm của các cấp quản lý còn mangtính chủ quan, tính ưu tiên, nhiều giáo viên chủ nhiệm thường được xếp chủnhiệm các lớp chọn nhiều năm liền, trong khi còn nhiều GVCN khác thườngphải chủ nhiệm ở những lớp cơ bản, có nhiều học sinh cá biệt…
GVCN phải nghiên cứu kết quả xếp loại học lực, hạnh kiểm nhất là điểm
ba môn thi vào 10 của từng học sinh trong năm học trước để nắm được học lực,hạnh kiểm của từng em Khi sắp chỗ ngồi nên chia đều những học sinh có họclực khá, giỏi ngồi xen lẫn với những học sinh có học lực trung bình
Những học sinh nào có biểu hiện cá biệt về hạnh kiểm, học lực nên xếp lên
vị trí phía trên, nhất là hai bên bàn đầu, hoặc ngồi cùng bàn với ban cán sự lớp
để luôn được nhắc nhở
Có sơ đồ xếp chỗ ngồi(Phụ lục 1) niêm yết tại bàn giáo viên Đặc biệt sơ đồchỗ ngồi có thể được điều chỉnh trong từng tuần sau khi có đề xuất từ phía bancán sự lớp và qua trao đổi nắm bắt tình hình từ phía GVCN với giáo viên bộmôn Lưu ý: chú ý thêm đến chiều cao học sinh, thị lực của các em để xếp chỗngồi hợp lí nhất
*Học nội quy nhà trường
Ngay từ hôm đầu tiên nhận lớp và gặp gỡ học sinh lớp chủ nhiệm, GVCN
phô tô nội quy nhà trường phát đến từng học sinh, các em ngồi học nội quy dưới
sự hướng dẫn của giáo viên chủ nhiệm Mỗi ngày đi học các em đều phải mangtheo nội quy Nội quy trường cùng được niêm yết tại lớp học
*Bầu Ban cán sự (BCS) lớp
Khi GVCN đã nắm được học lực, hạnh kiểm của học sinh sẽ lựa chọn
những học sinh có đủ phẩm chất đạo đức để bầu ban cán sự lớp lâm thời gồmlớp trưởng, các lớp phó và các tổ trưởng, tổ phó; trưởng ban nề nếp; tại Đại hội
Trang 10lớp đầu năm sẽ kiện toàn BCS lớp, ban chấp hành Đoàn Sau khi kiện toàn bancán sự GVCN họp và hướng dẫn đến từng các em những nhiệm vụ được phâncông để quản lí lớp, tổ đạt chỉ tiêu Giao cho thành viên BCS những sổ sách theodõi cần thiết phục vụ cho tổng kết tuần, tháng
- Phân công nhiệm vụ cụ thể cho BCS lớp
+ Nhiệm vụ lớp trưởng
Là người điều hành, quản lý toàn bộ các hoạt động của lớp, của từng thành
viên trong lớp, cụ thể là:
Tổ chức, quản lý lớp thực hiện các nhiệm vụ học tập.
Theo dõi, đôn đốc lớp chấp hành đầy đủ các qui chế, qui định về nội qui học
tập
Tổ chức, đông viên giúp đỡ các bạn gặp khó khăn trong học tập cũng như
trong rèn luyện và đời sống
Chủ trì các buổi họp đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, bình xét, đề nghị thi
đua khen thưởng của lớp
+ Nhiệm vụ lớp phó(học tập, lao động, văn thể, đời sống)
Đôn đốc các bạn đi học đúng giờ, đầy đủ, học tập nghiêm túc.
Điểm danh, lấy sổ, ghi sổ, cất sổ bài đầy đủ, kịp thời.
Tổ chức và quản lý các bạn thực hiện tốt các buổi lao động, các hoạt động tinh
thần và đời sống của tập thể lớp
Tổ chức động viên, thăm hỏi thầy cô giáo và bố mẹ cùng các bạn trong lớp Xây dựng sơ đồ lớp cùng với giáo viên chủ nhiệm.
+ Nhiệm vụ của Bí thư chi đoàn thanh niên
Nắm bắt và tiếp thu những thông báo, chỉ thị của đoàn trường để kịp thời triển
khai cho đoàn viên trong chi đoàn thực hiện đầy đủ
Thực hiện các phong trào ủng hộ, quyên góp do đoàn các cấp phát động + Nhiệm vụ của trưởng ban nề nếp lớp:Theo dõi và ghi chép lại những lỗi vi
phạm về nề nếp đi học, trang phục, đầu tóc, nếp sống văn minh, của các thànhviên trong lớp
+ Các tổ trưởng: Trực tiếp kiểm tra việc thực hiện của tổ viên, tổng hợp báo
caos trước lớp cuối tuần
Cuối tuần cán bộ lớp họp tổng hợp kết quả và đưa ra biện pháp sửa chữađồng thời lên kế hoạch của tuần sau
*GVCN xây dựng nội quy lớp
Ngoài việc GVCN phổ biến cho học sinh biết về nội quy nhà trường bắtbuộc học sinh phải thực hiện, bên cạnh đó GVCN cần xây dựng nội quy riêngcho lớp để các em thực hiện
Nội quy lớp cơ bản dựa trên nội quy nhà trường với các mức điểm trừ,thưởng-phạt phân minh Ngoài ra trong năm học GVCN và ban cán sự lớp còn
có 2 lần xây dựng nội quy thi đua riêng cho từng đợt
*GVCN tiến hành khảo sát học sinh
GVCN tiến hành khảo sát( bằng phiếu- Phụ lục 2) để nắm được nhữngthông tin cá nhân học sinh Qua phiếu thông tin đó giúp GVCN nắm được từng