MỘT số BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO dục học SINH cá BIỆT lớp 12b4 TRƯỜNG THPT TRIỆU sơn 4

Để thực hiện được công việc này, GVCNcần phải có những kiến thức cơ bản về tâm lí học, giáo dục học cũng như cần cóhàng loạt các kĩ năng mềm trong sư phạm như: kĩ năng tiếp cận các đối t

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRIỆU SƠN 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

GIÁO DỤC HỌC SINH CÁ BIỆT LỚP 12B4

TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4

Người thực hiện: Lê Thị Phượng

Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Công tác chủ nhiệm

II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

I Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

Từ lâu, Đảng và Nhà nước ta đã xác định sự nghiệp trồng người không chỉ là

sự nghiệp của toàn nhân loại nói chung mà còn là của toàn Đảng và toàn dân ta

nói riêng “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn

diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc” [1] Như Bác đã nói “Hiền dữ phải đâu là tính sẵn, phần

nhiều do giáo dục mà nên” [2] Giáo dục là quá trình tác động tới thế hệ trẻ vềđạo đức, tư tưởng, hành vi nhằm hình thành niềm tin, lí tưởng, động cơ, thái độ,thói quen ứng xử đúng đắn trong xã hội

Ở các cở sở giáo dục, các trường học, các cấp học, giáo viên chủ nhiệm(GVCN) có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục nhân cách, đạo đức,tác phong, lối sống cho học sinh (HS) Để thực hiện được công việc này, GVCNcần phải có những kiến thức cơ bản về tâm lí học, giáo dục học cũng như cần cóhàng loạt các kĩ năng mềm trong sư phạm như: kĩ năng tiếp cận các đối tượnghọc sinh khác nhau, nghiên cứu tâm lí lứa tuổi Ngoài ra, GVCN cũng cần cónhững nhạy cảm sư phạm để có thể dự đoán đúng, chính xác sự phát triển nhâncách của HS; định hướng, giúp đỡ các em lường trước những khó khăn, vànhững dự định để các em có thể tự hoàn thiện bản thân Đặc biệt việc giáo dụccho HS cá biệt trong lớp mình chủ nhiệm là một trong những nhiệm vụ thiết yếuđầy khó khăn của người GVCN

Qua nhiều năm giảng dạy và trực tiếp làm công tác chủ nhiệm lớp, bản thântôi đã gặp không ít học sinh cá biệt (HSCB) Trong số đó, mỗi em lại có biểuhiện cá biệt ở những mặt khác nhau, đòi hỏi quá trình thực hiện giáo dục phải cónhiều sáng tạo mới có thể có hiệu quả

Năm học 2018 – 2019, tôi được phân công tiếp nhận làm công tác chủ nhiệmlớp 12B4 – một lớp có nhiều HS yếu kém về cả hai mặt giáo dục; đối tượng họcsinh phong phú; tỉ lệ học sinh cá biệt không nhỏ Đây thực sự là vấn đề tháchthức, gây không ít khó khăn trong công tác quản lí học sinh của tôi Nhận thứcđược tầm quan trọng của vấn đề giáo dục HS, đặc biệt là HSCB nhằm nâng caohiệu quả học tập và rèn luyện cho HS lớp chủ nhiệm tôi đã đi sâu tìm tòi, nghiêncứu các giải pháp tối ưu để giáo dục HS, nhất là HSCB.Từ những lí do trên vớichút kinh nghiệm nhỏ nhoi tích lũy được của bản thân, tôi mạnh dạn viết sáng

kiến kinh nghiệm với đề tài: “ Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh cá biệt lớp 12B4 trường THPT Triệu Sơn 4” Với đề tài này tôi

hy vọng chia sẻ được chút kinh nghiệm trong công tác chủ nhiệm lớp của mìnhvới các thầy cô Tôi rất mong nhận được sự góp ý của các bạn đồng nghiệp đểSKKN được hoàn thiện hơn.

2 Mục đích nghiên cứu

Với đề tài này bản thân tôi ngày đêm trăn trở làm thế nào để giúp cho nhữnghọc sinh chưa ngoan từng bước thay đổi tư tưởng, thái độ của mình trong họctập cũng như trong lối sống Với mong muốn giúp đỡ các em biết tự tôn trọngbản thân mình cũng như tôn trọng những người xung quanh Giúp các em ý thứcđược việc học sẽ phục vụ cho chính bản thân các em, góp phần nâng cao chấtlượng cho lớp, cho trường và góp phần xây dựng quê hương đất nước

Giúp các em thấy được công lao to lớn của cha mẹ - những người có côngsinh thành và nuôi dưỡng Chỉ cho các em thấy được những vất vả mà thầy côtừng ngày trực tiếp truyền đạt tri thức, kĩ năng sống cho các em Từ đó, các em

có thể dần thay đổi và trở thành những người có ích cho xã hội

Cũng qua đây, giúp cho một số ít thầy cô xóa đi những tư tưởng kì thị, phân

biệt đối xử với những học sinh chưa ngoan mà chúng ta cần xác định “ Tất cả vì

học sinh thân yêu”.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

HS cá biệt lớp 12B4 – Trường THPT Triệu Sơn 4 năm học 2018 – 2019

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích tổng hợp lí thuyết để xác định cơ sở lí luận của đề tài

- Nghiên cứu về tâm lí, thực trạng, nguyên nhân của các học sinh cá biệt

- Nghiên cứu thực tiễn, quan sát, trò chuyện, trao đổi với các em để hiểu thêm vềtâm tư, nguyện vọng của các em

- Phương pháp phân tích thực tiễn để rút kinh nghiệm trong công tác giáo dụcHSCB của mình

- Gặp gỡ, trao đổi thêm với phụ huynh để hiểu thêm về tâm lí, tính cách của cácem

II Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm

1 Cơ sở lí luận

1.1 Khái niệm

Khái niệm về HSCB chưa được xác định một cách nhất quán trong lí luậncũng như trong thực tiễn giáo dục Mỗi người có quan điểm, cách lập luận khácnhau Tuy nhiên thuật ngữ học sinh cá biệt (HSCB) thường được dùng để chỉ

những HS có những nét cá tính riêng, có suy nghĩ và hành vi hoặc có nhữngnăng khiếu và sở thích đặc biệt khác với các HS khác trong lớp.

1.2 Một số biểu hiện về mặt hành vi của HSCB

Những hành vi của những HSCB thường được biểu hiện như:

- Lâm vào các tệ nạn xã hôi như: nghiện hút, cờ bạc, lô đề, trộm cắp,

- Vô lễ với GV; thường xuyên nói tục, nói dối thầy cô và bố mẹ ; hay gây gổ,đánh nhau trong trường hoặc ngoài trường

- Vi phạm nội quy của nhà trường, của lớp; phá rối, làm mất trật tự trong giờhọc; bỏ tiết, bỏ học không lí do hoặc lí do không đúng

- Tự ti, mặc cảm, trầm cảm, tiêu cực trong suy nghĩ

- Lối sống khác người …

1.3 Tầm quan trọng của việc giáo dục HSCB.

- Giáo dục HSCB trở thành HS tốt là một trong những nhiệm vụ rất khó khăncủa GVCN nhưng lại có ý nghĩa hết sức to lớn đối với bản thân HSCB, với nhàtrường, với gia đình HS và với xã hội GVCN có thể giúp các em phát triển đúnghướng, phát huy tài năng, hoàn thiện nhân cách, đạo đức để trở thành một ngườicông dân có ích là một việc làm thực sự có ý nghĩa

- Đối với lớp: Việc giáo dục HSCB của GVCN là một trong những điều kiệnđảm bảo ổn định nề nếp lớp học Mọi thành viên khác của lớp đều có điều kiệnhọc tập và tu dưỡng đạt kết quả tốt

- Đối với gia đình HSCB: Thành công trong nhiệm vụ giáo dục HSCB củaGVCN giúp gia đình HS tránh được sự bất hạnh, đem lại nguồn hạnh phúc lớnlao cho họ

- Đối với xã hội: Việc giáo dục HSCB của GVCN thành công góp phần quantrọng trong việc giữ gìn an ninh, trật tự xã hội và mang lại cho đất nước nhữngcông dân tốt

2 Thực trạng của vấn đề

Cùng với sự phát triển của xã hội, nhiều trò chơi giải trí mới, lạ đã mọc lênnhư: Games online, bi-a, đánh bài… Những trò chơi này đã thu hút không ít họcsinh tham gia Từ đó, kéo theo các hiện tượng như lừa dối cha mẹ để xin tiền đichơi, lấy cắp tiền, đồ dùng, đồ dùng học tập của bạn,… Khi đã bị cuốn theo cáctrò chơi trên, đến trường các em thường lơ là việc học tập, không học, khôngchú ý nghe giảng, ghi chép và làm bài tập, hoặc là tập trung nói chuyện vềnhững trò chơi mà mình tham gia mà thay vào đó là tinh thần uể oải, mệt mỏi

hoặc là ngồi gục mặt lên bàn để ngủ Thậm chí có em còn tỏ ra là “ sành điệu”

và thích làm “ đại ca”… Bên cạnh đó có không ít thầy cô giáo chỉ chú tâm dạy

chữ, kiến thức văn hóa mà sao nhãng, lơ là, thiếu biện pháp giáo dục HSCB dẫnđến những hậu quả đáng tiếc Thực trạng trên gây ra những băng hoại về đạodức, lối sống, phá hoại mọi hiệu quả của giáo dục

- Theo thống kê (ngày 20/09/2018) từ ban nề nếp của trường, tổng số HSCBnăm học 2018 - 2019 là 35 HS, trong đó khối 10 có 13 HS; khối 11 có 12 HS vàkhối 12 có10 HS với những biểu hiện hành vi cá biệt của các em được thể hiệnqua bảng sau:

SL TL% SL TL% SL TL%

- Vi phạm nề nếp của trường, của lớp,

mất trật tự trong giờ học, lười học bài,

đi học muộn, bỏ học, bỏ tiết …

- Tự ti, trầm cảm, ngại tiếp xúc với thầy

cô, bạn bè, hoang mang, sợ hãi, tiêu cực

trong suy nghĩ , …

Qua bảng số liệu trên cho thấy số HS có hành vi vi phạm nhiều nhất là: Viphạm nội quy, nề nếp của trường, của lớp, nghỉ học vô lí do, bỏ tiết, đi muộn,chơi games online Đặc biệt hiện tượng đáng báo động hiện nay là tình trạng HSgây gỗ đánh nhau, đây là những em có ý thức học tập yếu, thiếu sự quan tâm củagia đình, ham chơi nên bị bạn bè xấu lôi kéo dẫn đến vi phạm các chuẩn mựcđạo đức, thậm chí là vi phạm pháp luật Bên cạnh đó, số HS có những hành vi viphạm: Hút thuốc lá, chơi bài, lô đề chiếm một tỉ lệ đáng kể đã gây ảnh hưởngkhông nhỏ đến môi trường sư phạm Trong số các HSCB thống kê trên, lớp12B4 có tới 4 HS với những biểu hiện hành vi cá biệt khác nhau

Từ thực trạng trên, khi nhận lớp chủ nhiệm tôi đã tìm tòi học hỏi thêm từ bạn

bè đồng nghiệp, từ tài liệu sách báo, từ các bài tham luận, hội thảo, từ cácSKKN được đăng tải trên mạng về lĩnh vực giáo dục HS chưa ngoan, HS có học

lực yếu, HSCB, … để có kế hoạch giáo dục HSCB của lớp chủ nhiệm ngay từđầu năm học Cuối năm học, kết quả đạt được rất khả quan nên tôi xin chia sẻcùng bạn bè đồng nghiệp.

3 Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề

3.1 Tìm hiểu tình hình HS cá biệt của lớp chủ nhiệm

3.1.1 Các cách tìm hiểu, thu thập thông tin về HS cá biệt

Để giáo dục được HSCB, người GVCN cần nắm bắt thông tin mọi mặt về

HS đó từ hoàn cảnh gia đình, môi trường sống, quan hệ với mọi người xungquanh, với bạn bè, người thân… đến sở thích, tâm tư nguyện vọng, ước mơ củacác em Để làm được điều này tôi đã tiến hành khảo sát như sau:

- Tìm hiểu thông tin về HSCB qua GVCN cũ và các GVBM:

Do cô Nguyễn Thị Trang là GVCN cũ của lớp đã được cử đi học sau khi kếtthúc năm học lớp 11 của lớp B4 Lớp 12 tôi được phân công làm công tác chủnhiệm thay thế Để làm tốt nhiệm vụ của mình tôi đã trò chuyện với GVCN cũ

và các GVBM của lớp để nắm bắt tình hình học tập và rèn luyện của HS, đặc

biệt là các HSCB của lớp Đây là nguồn cung cấp thông tin quý giá giúp tôi nắm

được thông tin về HS một cách chính xác và nhanh nhất

- Tìm hiểu thông tin HSCB qua bạn bè và gia đình:

Tôi cũng đã gặp gỡ gia đình và bạn bè các HSCB để tìm hiểu thêm thông tin

về các em Rất nhiều điều mà GV không biết nhưng bạn bè lại biết Khai thácđược nguồn thông tin này GVCN mới có thể kịp thời tìm ra giải pháp giáo dụchợp lí cho từng HSCB Trao đổi, trò chuyện với gia đình HS cũng rất quan trọng

để GVCN lập hồ sơ theo dõi HS GVCN có thể nắm được về hoàn cảnh giađình, đặc điểm của HS qua nhận định của cha mẹ HS để so sánh đối chiếu bổsung cho những thông tin mình đã tìm hiểu được

3.1.2 Làm sổ theo dõi về HSCB

Giáo dục HSCB không chỉ ngày một ngày hai là thu được kết quả mà cần

phải có thời gian và kế hoạch cụ thể Dựa vào các thông tin thu thập được ởtrên và kết quả phân loại HSCB, tôi tiến hành làm sổ theo dõi từng HSCB vớicác nội dung sau:

3.2.1 Lắng nghe và trò chuyện với HS

Đối với người GVCN, tâm huyết và trách nhiệm sẽ giúp GVCN có đượcnăng lực cảm hóa HS nói chung, HSCB nói riêng Đó là năng lực gây ảnh hưởngtrực tiếp của GV đến với HS về mặt tình cảm và ý chí để thay đổi hành vi cá biệtcủa HSCB, giúp cho các em phát triển nhân cách một cách đúng đắn

Đối với HS nói chung và HSCB nói riêng GV cần phải biết lắng nghe Vìkhi lắng nghe GV sẽ hiểu được những tâm tư nguyện vọng của HS Chỉ khi thấuhiểu thì mới trò chuyện chia sẻ được

Bí quyết để lắng nghe và trò chuyện là GV cần phải tạo ra môi trường antoàn, thân thiện để HS tin tưởng, cảm giác thoải mái Để làm được như vậy GVcần thể hiện cho HS đó thấy rằng mình muốn nghe từ cách nhìn cũng như cửchỉ, thể hiện sự quan tâm lắng nghe để hiểu hơn là để đáp lại, tránh những việclàm gây mất tập trung, giữ bình tĩnh và kiên nhẫn, không nóng vội, không cắtngang lời Phải đặt mình vào vị trí của các em để có thể đồng cảm với các em,tránh tranh cãi hoặc phê phán

Để giáo dục HSCB, tôi thường hay tiến hành những cuộc nói chuyện cởi

mở với các em Đối với những HSCB không nên thường xuyên phê bình vàdùng những lời nói nặng đến các em Nếu làm vậy thì không những không đạtđược kết quả của mình mong muốn, mà thậm chí còn nhận được kết quả tráingược lại Nếu ta cứ mãi phê bình các em ấy trước lớp thì các em ấy sẽ cónhững hành động phản lại và trở nên xa lánh chúng ta

Chính vì vậy, biết lắng nghe và trò chuyện thân mật gần gũi với các em, hiểuđược tính cách của các em nên tôi đã tạo được mối quan hệ gần gũi với cácHSCB Tôi thực sự trở thành chỗ dựa đáng tin cậy nhất cho các em Khi mốiquan hệ cô trò gần gũi, tốt đẹp hơn thì lúc này các em sẽ thổ lộ những tâm tư,tình cảm riêng của mình mà không một chút ngần ngại Lúc này tôi mới có thểhiểu sâu sắc hơn về hoàn cảnh, tình huống các em đang gặp phải mà đưa ranhững lời khuyên hữu ích, kịp thời

Ví dụ 1:

Trong lớp tôi chủ nhiệm có em Lê Văn Quang – một học sinh có ý thức học

tập còn yếu kém Em chỉ thích đi chơi, hay giao du với bạn xấu ngoài trường,nghiện chơi games onlie Em thường chơi đến khuya nên mỗi sáng mai đến lớp

em thường gục mặt lên bàn, không chú ý nghe giảng và ghi chép bài như cácbạn khác trong lớp Chính vì vậy đến khi thầy cô kiểm tra em thường nhận đượcđiểm kém Em tỏ ra chán nản, không muốn đi học, lầm lì ít nói và ương bướng

và thường xuyên vi phạm nội quy, nề nếp của trường cũng như của lớp, em còn

xa lánh bạn bè, thầy cô và em đã có ý định bỏ học Xếp loại hạnh kiểm năm họclớp 11 là loại Yếu và em phải rèn luyện hạnh kiểm trong hè

Thấy vậy tôi đã nhiều lần dò hỏi, tìm tới tận quán Internet mà em thường tới

đó chơi để khuyên nhủ, động viên và đưa em về tận nhà Tôi luôn dành sự quantâm đặc biệt đến em Cuối giờ học tôi thường tâm sự, động viên an ủi em,khuyên giải để em thấy rõ tác hại của việc chơi game Trong những tuần đầu củanăm học lớp 12, những lần em mắc lỗi điểm kém hoặc những lỗi thuộc về nềnếp, tôi thường không phê bình em nặng nề trước lớp mà thay vào đó tôi tìm ra

điểm tốt của em để biểu dương như là : “ Ở buổi lao động chiều thứ năm vừa

qua, lớp ta đã làm tốt công việc được giao.Cô ghi nhận sự cố gắng nhiệt tình của cả lớp Đặc biệt hôm đó cô thấy bạn Quang đã làm việc rất năng nổ, nhiệt tình Cô đã nhìn thấy sự cố gắng rất nhiều ở bạn ấy Mong sao tất cả các em cứ thế phát huy nhé ” Với sự quan tâm chân thành ấy, Quang đã dần nhận thức

được sai lầm, có chí thú học hành và hạ quyết tâm bỏ chơi game

Ví dụ 2:

Một trường hợp khác trong lớp tôi nữa đó là em Lê Thanh Hưng– một học

sinh mồ côi cha từ rất sớm Đây cũng là một trong những HSCB của lớp

Cũng có những biểu hiện như em Quang, Hưng thường xuyên vi phạm cáclỗi về nề nếp như đi học muộn, không thực hiện đồng phục theo quy định,thường xuyên đổi chỗ trong các giờ học để nói chuyện và chơi Bên cạnh đó,Hưng còn có những hành vi như lấy cắp tiền và máy tính cầm tay của các bạntrong lớp để lấy tiền đi chơi Hưng đã được nhắc nhở nhiều lần nhưng em chưatừng thay đổi

Một lần, mẹ em bị ốm nặng phải nằm viện, Hưng đã rất sợ hãi và lo lắng.Tôi đã động viên em rất nhiều Tôi đã dùng tình cảm của người mẹ để tâm sự

cùng em: “ Em là niềm an ủi duy nhất đối với mẹ em lúc này, cũng như mẹ là

chỗ dựa duy nhất của em Bố mất sớm, mẹ sớm hôm tảo tần nuôi em ăn học, mong muốn em trở thành người tốt, người có ích cho xã hội Bao vất vả nặng nhọc mẹ đều gánh chịu để em có cơ hội, điều kiện học tập tốt bằng bạn, bằng

bè Vậy mà em không nhận ra điều đó sao? Gần đây cô nghe nói mẹ em bị ốm

do biết tin em không chịu học hành, lấy trộm tiền của các bạn, theo các bạn xấu

đi chơi Thấy mẹ vậy em không thương, xót mẹ mình sao… ?” Lúc này đây tôi

thấy mắt em đã đỏ, có thể những câu nói của tôi đã chạm vào tâm tư của em Emngại với bạn với thầy cô nên không dám nói, tôi đã động viên chia sẻ với em rấtnhiều cả về vật chất lẫn tinh thần

Thời gian dần trôi, em đã hiểu ra vấn đề và tôi cũng thường xuyên trao đổiriêng và động viên em nhiều hơn Em đã phần nào hiểu được những gì tôi đãdành cho em và đã có những thay đổi đáng kể Chính sự quan tâm giúp đỡ củatôi đã khiến em tự tin hơn, quyết tâm học tập hơn, cuối năm học em đã đạt họclực khá, hạnh kiểm tốt Tuy vậy, đằng sau sự nhiệt tình, tâm huyết của GV đốivới học trò cũng rất cần có sự phối kết hợp giáo dục giữa nhà trường và giađình

3.2.2 Định hướng kịp thời cho HSCB.

HSCB thường là những HS không có lí tưởng sống, không có ước mơ, hoàibão Không chịu học tập, rèn luyện để hoàn thiện mình Chính vì vậy GVCN cầnphải định hướng kịp cho HS dựa trên những thông tin thu thập được trong sổtheo dõi HS để giúp các em xác định được mục tiêu của cuộc đời mình và trởthành người hữu ích

Ví dụ: Em Nguyễn Thị Vân AnhB là HS nữ cá biệt của lớp Em đến lớpnhưng không hề chú ý học bài Em không có ước mơ gì cũng không biết sau khihọc xong lớp 12 sẽ làm gì Bố mẹ em đã li hôn và đều có gia đình mới, em sốngvới ông bà nội Tuổi thơ thiếu thốn tình yêu thương của bố mẹ khiến em nhưmất hết niềm tin vào cuộc sống Em đi học để không làm buồn lòng ông bà màthôi

Qua những thông tin thu thập được về em, tôi thấy em học khá tốt môn văn

và đặc biệt là có năng khiếu về mĩ thuật Em vẽ rất đẹp Tranh trang trí lớp học

và báo tường của lớp đều do em thực hiện Tôi đã nhiều lần gặp riêng em vàkhuyên em nên phát triển năng khiếu của mình; nên đặt mục tiêu theo đuổinhững ngành học có liên quan đến mĩ thuật

Nhờ sự khích lệ, định hướng kịp thời của tôi, em đã thay đổi hành vi củamình, chú ý học tập và đăng kí học thêm lớp mĩ thuật Em đã đăng kí nguyệnvọng vào trường Đại học mĩ thuật công nghiệp Hà Nội Tôi luôn dõi theo em,khích lệ em và hi vọng em sẽ đạt được ước mơ của mình