SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 6 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC LỨA TUỔI CHO HỌC SINH LỚP CHỦ NHIỆM 10C4 – TRƯỜNG THPT TR
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 6
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC LỨA
TUỔI CHO HỌC SINH LỚP CHỦ NHIỆM 10C4 – TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN
Người thực hiện: Ngô Văn Khuê Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Công tác chủ nhiệm
THANH HOÁ NĂM 2018
Trang 21.1 Khái niệm về đạo đức
1.2 Quá trình giáo dục đạo đức
1.3 Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của quá trình giáo dục đạo đức
222
môn Văn, bộ môn GDCD để rèn luyện đạo đức cho học sinh
10
4.4 Đổi mới tiết sinh hoạt cuối tuần 114.5 Hoạt động trải nghiệm thực tế để hiểu được tâm lí học sinh 134.6 Dùng phương pháp kết bạn
4.7 Kết hợp với Gia đình học sinh trong việc giáo dục đạo đức cho các
em
1415
Tài liệu tham khảo
Danh mục SKKN
1919
Trang 3có đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ
Tổ quốc và hội nhập quốc tế.[1]
Chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo chính là chăm lo phát triển nguồnnhân lực, nâng cao dân trí, đào tạo nhân tài cho Đất nước Người ta thường nói: Trẻ
em như một tờ giấy trắng mà người lớn muốn vẽ gì cũng được Nói cách khác, họcsinh mà đặc biệt là học sinh THPT là đối tượng dễ bị ảnh hưởng những thói hư, tậtxấu của xã hội một cách nhanh nhất Nhất là trong thời kì bùng nổ công nghệ thôngtin thì điều đó không tránh khỏi Vì vậy sự nghiệp giáo dục đào tạo trở thành sựnghiệp chung của toàn xã hội; và chúng ta – những người làm công tác giáo dụckhông thể thờ ơ với thực tế của cuộc sống xã hội và của học sinh mà mình trực tiếpgiáo dục Trong quá trình giáo dục ấy, giáo viên chủ nhiệ có vai trò, chức năng vànhiệm vụ hết sức quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ, trong sự nghiệp “Trồngngười” Giáo viên chủ nhiệm là người động viên, giúp đỡ học sinh biết vượt quahoàn cảnh bản thân để trau dồi kiến thức, rèn luyện tu dưỡng để trở thành conngười có tri thức, có bản lĩnh, lí tưởng, có phẩm chất đạo đức tốt và nhân cách caođẹp Giáo dục học sinh phải giáo dục toàn diện cả tri thức và đạo đức, bởi “Có tài
mà không có đức là người vô dụng Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũngkhó” (Hồ Chí Minh) Bởi vậy, sau nhiều năm làm công tác chủ nhiệm lớp tôi mạnh
dạn ghi lại đề tài “Một số biện pháp nhằm giáo dục đạo đức lứa tuổi cho học sinh lớp chủ nhiệm 10C4-Trường THPT Triệu Sơn 6” làm sáng kiến kinh
nghiệm của mình trong năm học 2017-2018 để chia sẻ cùng đồng nghiệp
Trang 42 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Khảo sát, tìm hiểu thực trạng học tập và rèn luyện đạo đức của học sinh hiệnnay cụ thể là học sinh lớp chủ nhiệm Từ đó tìm ra các giải pháp hợp lý để đưa racác biện pháp cụ thể giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường THPT hiện nay
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Để có cơ sở đánh giá về hiệu quả của việc áp dụng đề tài vào công tác chủnhiệm, tôi chọn 2 lớp của trường THPT Triệu Sơn 6, cụ thể:
- Lớp đối chứng: Lớp 10C5 năm học 2017 - 2018
- Lớp thực nghiệm: Lớp 10C4 năm học 2017 – 2018
Là học sinh mới vào lớp 10 nên các em còn bỡ ngỡ, còn biết nghe lời, vã lạicác em chủ yếu là con em nông thôn nên có nhiều nét tương đồng giống nhau
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Chủ yếu là phương pháp thực nghiệm Tôi tận dụng tối đa thời gian trong cácbuổi sinh hoạt 15 phút đầu giờ, tiết sinh hoạt cuối tuần và trải nghiệm thực tế chohọc sinh Ngoài ra còn tôi còn phối hợp với giáo viên bộ môn để thảo luận một sốhình thức cũng như tìm hiểu một số nội dung phù hợp để tiến hành thực nghiệm
B NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1 Khái niệm về đạo đức
Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội bao gồm những nguyên tắc và chuẩnmực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích,hạnh phúc của mình và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ người và người và
con người với tự nhiên [2]
1.2 Quá trình giáo dục đạo đức
Là một hoạt động có tổ chức, có mục đích, có kế hoạch nhằm biến nhữngnhu cầu chuẩn mực, giá trị đạo đức theo yêu cầu của xã hội thành những phẩmchất, giá trị của cá nhân, nhằm góp phần phát triển nhân cách của mỗi cá nhân và
thúc đẩy sự phát triển, tiến bộ của xã hội [2]
1.3 Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của quá trình giáo dục đạo đức
1.3.1 Vị trí của quá trình giáo dục đạo đức:
Trang 5Là một bộ phận cấu thành của quá trình giáo dục trong trường THPT Quátrình giáo dục trong nhà trường được chia ra làm nhiều quá trình bộ phận: Giáo dụcđức dục, giáo dục trí dục, giáo dục thể chất, giáo dục thẩm mỹ, giáo dục lao động
kỹ thuật tổng hợp, hướng nghiệp Trong đó, giáo dục đạo đức được xem là nềntảng, gốc rễ tạo nên nội lực tiềm tàng vững chắc cho các mặt giáo dục khác Quátrình giáo dục đạo đức tạo ra nhịp cầu gắn kết giữa nhà trường và xã hội, con người
với cuộc sống [2]
1.3.2 Chức năng của giáo dục đạo đức:
Đạo đức là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, của ý thức xã hội, đạođức một mặt quy định bởi cơ sở hạ tầng, của tồn tại xã hội ; mặt khác nó cũng tácđộng tích cực trở lại đối với cơ sở hạ tầng, tồn tại xã hội đó Vì vậy, đạo đức cóchức năng to lớn , tác động theo hướng thúc đẩy hoặc kìm hãm phát triển xã hội.Đạo đức có những chức năng sau:
- Chức năng giáo dục
- Chức năng điều chỉnh hành vi của cá nhân, của cộng đồng và là công cụ tựđiều chỉnh mối quan hệ giữa người và người trong xã hội
- Chức năng phản ánh [2]
1.3.3 Nhiệm vụ của quá trình giáo dục đạo đức:
Phát triển nhu cầu đạo đức cá nhân; hình thành và phát triển ý thức đạo đức;rèn luyện ý chí, hành vi, thói quen và cách ứng xử đạo đức; phát triển các giá trịđạo đức cá nhân theo những định hướng giá trị mang tính đặc thù dân tộc và thờiđại
Trong tất cả các mặt giáo dục, giáo dục đạo đức giữ một vị trí hết sức quantrọng Hồ Chủ Tịch đã từng nói: “Dạy cũng như học, phải biết chú trọng cả tài lẫnđức Đức là đạo đức Cách mạng, đó là cái gốc rất quan trọng, nếu không có đạođức Cách mạng thì có tài cũng vô dụng ” Giáo dục đạo đức còn có ý nghĩa lâu dài,được thực hiện thường xuyên và trong mọi tình huống chứ không phải chỉ đượcthực hiện khi có tình hình phức tạp hoặc có những đòi hỏi cấp bách
Trong nhà trường THPT, giáo dục đạo đức là mặt giáo dục phải được đặcbiệt coi trọng, nếu công tác này được coi trọng thì chất lượng giáo dục toàn diện sẽđược nâng lên vì đạo đức có mối quan hệ mật thiết với các mặt giáo dục khác.Giáo dục đạo đức không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ khái niệm tri thức đạo đức,
Trang 6mà quan trọng hơn là kết quả giáo dục phải được thể hiện thành tình cảm, niềm tin,
hành động thực tế của học sinh [2]
Quá trình dạy học chủ yếu được tiến hành bằng các giờ học trên lớp; cònquá trình giáo dục đạo đức không chỉ thực hiện trong giờ học trên lớp mà nó đượcthực hiện thông qua tất cả các hoạt động tập thể trong Nhà trường, ở địa phương vàGia đình Là giáo viên chủ nhiệm, trước hết cần phải hiểu biết một cách sâu sắcnhững vấn đề chung của quá trình giáo dục đạo đức Từ đó mới có những địnhhướng, mục tiêu sát thực, xây dựng được những chương trình kế hoạch cụ thể và
có những biện pháp tổ chức, giáo dục thích hợp để nâng cao chất lượng và hiệuquả của quá trình giáo dục nói chung, quá trình giáo dục đạo đức nói riêng
2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
2.1.Thuận lợi:
- Được sự quan tâm, ủng hộ của Ban giám hiệu cùng với sự nhiệt tình giúp đỡ của
đồng nghiệp
- Sự ủng hộ của phụ huynh học sinh trong lớp
- Bản thân tôi là người công tác nhiều năm trong ngành giáo dục và làm công tácchủ nhiệm nhiều năm, nên đã có nhiều kinh nghiệm, có vốn sống và luôn mẫu mựctrong lời nói và gương mẫu trong việc làm
- Là học sinh lớp 10 nên các em còn non nớt, còn dễ uốn nắn và các em là con emnông thôn nên có nhiều em ngoan, vâng lời thầy cô giáo Đây là những thuận lợi đểgiáo dục các em ngay trong thời gian đầu năm học
2.2 Khó khăn:
Trường THPT Triệu Sơn 6 là tiền thân của trường Bán Công, chất lượng đầuvào thấp Mặc dù hiện nay đã được tuyển sinh như bao nhiêu trường công lậpkhác, nhưng cũng chỉ tuyển được những học sinh có chất lượng thấp cả về học lựccũng như hạnh kiểm Những năm gần đây, hiện tượng học sinh vi phạm đạo đức khánhiều Học sinh trong vùng, phần đông là con gia đình nông dân, một số ít con nhàbuôn bán Điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, cha mẹ ít quan tâm đến việc họchành, rèn luyện, tu dưỡng của con cái Cá biệt có những gia đình thả nổi con cái đểcác em sống tự do, ỷ vào nhà trường, trăm sự nhờ cả vào thầy cô Việc quản lý concái lỏng lẻo, một số gia đình nhận thức phiến diện, lệch lạc sai lầm, hoặc thiếu trithức, phương pháp nuôi dạy con cái Quan tâm nuông chiều thái quá trong việc nuôidưỡng chăm sóc Có những bậc cha mẹ còn sử dụng quyền uy với con cái một cáchcực đoan hoặc có những tấm gương phản diện Có nhiều em bị lâm vào hoàn cảnh
Trang 7éo le do bố mẹ bỏ nhau hoặc hoạn nạn nên khó khăn trong việc học tập và rèn luyện.
Có những gia đình sử dụng những biện pháp giáo dục sai lầm, thiếu tính sư phạm,nặng về răn đe thuyết giáo, không thuyết phục, không tạo cơ hội cho con em rènluyện trong lao động, sinh hoạt và trong đời sống cộng đồng Tình thương một chiềuhoặc quá nghiêm khắc, vũ lực thô bạo, cấm đoán hoặc quá nuông chiều, thỏa mãn vềvật chất cho con cái của một số bậc cha mẹ là những nguyên nhân cơ bản ảnh hưởngkhông tốt đến nhân cách các em
Hơn nữa, thời kì kinh tế mở cửa, hội nhập quốc tế ngoài những mặt tích cực
nó còn nảy sinh những vấn đề đáng lưu tâm Đó là, bản sắc văn hóa dân tộc bị đedọa; những giá trị đạo đức truyền thống, thuần phong mĩ tục đang bị xói mòn; mốiquan hệ giữa các thành viên trong gia đình lỏng lẻo, luân thường đạo lí bị đảo lộn
“Nhà kia lỗi phép con khinh bố Mụ nọ chanh chua vợ chửi chồng” (Trần TếXương) Hiện nay, một bộ phận thanh thiếu niên có dấu hiệu sa sút nghiêm trọng
về đạo đức, nhu cầu cá nhân phát triển lệch lạc, kém ý thức trong quan hệ cộngđồng, thiếu niềm tin trong cuộc sống, không có tính tự chủ dễ bị lôi cuốn vàonhững việc xấu Số học sinh vi phạm pháp luật, thiếu lễ độ với người lớn, nói tục,gây gổ đánh nhau, không trung thực, ích kỷ, ham chơi, đua đòi ngày càng nhiều.Ngay ở trong nhà trường, hiện tượng học sinh vô lễ với giáo viên, tình trạng họcsinh kết thành băng nhóm thô bạo với bạn bè (bạo lực học đường) đang nổi lên đếnmức báo động; tình yêu học trò cũng là vấn đề đáng lo ngại bởi có những mối tình
đã để lại hậu quả nghiêm trọng
Điều đáng quan tâm là một số Cán bộ quản lí, Giáo viên chưa thật sự là tấmgương sáng cho học sinh, chỉ lo chú trọng đến việc dạy tri thức khoa học, thờ ơkhông chú ý đến việc giáo dục tình cảm đạo đức cho học sinh Còn một số giáoviên có những định kiến, thiếu thiện cảm, thiện chí với những học sinh vi phạm kỉluật Đôi lúc nhà trường và giáo viên còn sử dụng thái quá biện pháp hành chính,lạm dụng quyền lực, không chú ý nghe các em trình bày nguyện vọng, hoàn cảnh,
lý do… dùng ngôn ngữ thiếu tế nhị, xúc phạm đến nhân cách của học sinh Thiếutình thương và cảm thông với học sinh nhất là với những em có hoàn cảnh éo le,thiếu tình cảm gia đình Một vài giáo viên thiếu gương mẫu, mô phạm trong quan
hệ giáo dục Đôi khi việc đánh giá của giáo viên còn thiếu công bằng, thiếu kháchquan thiên vị hoặc định kiến Sự kết hợp giáo dục nhà trường và giáo dục gia đình,giáo dục ngoài xã hội chưa được quan tâm đúng mức
Trang 8Được sự phân công của nhà trường, năm 2017-2018 tôi làm công tác chủnhiệm lớp 10C4 Lớp 10C4 sĩ số 42 trong đó có 20 em nam và 22 em nữ Là lớphọc đại trà nên điểm đầu vào của các em không cao, toàn bộ có học lực và hạnhkiểm trung bình.
Lớp 10C4 tình hình học sinh trong lớp rất nhiều thành phần, song chủ yếu làcon gia đình nông dân Đa phần các em ngoan, lễ phép, chăm chỉ học hành, bêncạnh đó vẫn có học sinh bỏ giờ học đi chơi điện tử, không chịu học bài, hay nóichuyện và làm việc riêng trong lớp, cá biệt có trường hợp học sinh đánh nhau, ứng
xử với người trên thiếu lễ phép, cắm xe lấy tiền tiêu xài, hút thuốc lá, nói dối cha
mẹ đi học nhưng không vào lớp nhiều ngày mà cha mẹ không biết chỉ khi giáoviên chủ nhiệm đến nhà thì sự việc mới sáng tỏ đặc điểm của lớp như vậy tôi xácđịnh công tác chủ nhiệm lớp sẽ gặp không ít khó khăn Để có biện pháp phù hợp,ngay từ đầu năm tôi chọn 2 lớp, một là lớp tôi chủ nhiệm và một là lớp tôi khôngchủ nhiệm để áp dụng các biện pháp giáo dục Trước tiên tôi tìm hiểu các thôngtin về học tập và hạnh kiểm thông qua học bạ lớp 9, kết quả cụ thể:
Lớp SS
Học lực (lớp 9 THCS )Giỏi Khá Trung bình Yếu-Kém
10C4 42 0 0,0 6 14,3 36 85,7 0 010C5 40 0 0,0 10 25,0 30 75,0 0 0
Lớp SS
Hạnh kiểm (lớp 9 THCS )Tốt Khá Trung bình Yếu-Kém
10C4 42 25 59,5 15 35,7 2 4,8 0 010C5 40 27 67,5 12 30,0 1 2,5 0 0
Từ thực trạng trên, là một giáo viên làm công tác chủ nhiệm, tôi đã bănkhoăn, trăn trở rất nhiều, vừa là lương tâm vừa là trách nhiệm mình cần phải làm gì
để góp phần vào công tác giáo dục đạo đức cho học sinh trong năm học cuối cấp đểcác em có hành trang bước vào đời Bởi tài và đức luôn đi liền với nhau, một nhàtrường có nề nếp tốt thì phải có nhiều tập thể lớp có nề nếp tốt Kết quả đạo đức vàkết quả học tập có mối quan hệ mật thiết với nhau: trong một lớp học nếu học sinh
Trang 9có đạo đức tốt, nề nếp tốt thì kết quả học tập sẽ được nâng cao Tôi nhận thấy, việcnắm rõ thực trạng và đề ra biện pháp giáo dục đạo đức cho học sinh là một nhiệm vụhết sức quan trọng của cán bộ giáo viên nói chung và giáo viên chủ nhiệm nói riêng
3 GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
3.1 Tìm hiểu đối tượng học sinh để giáo dục
3.2 Vai trò của Giáo viên chủ nhiệm lớp trong việc rèn luyện đạo đức cho học sinh
3.3 Tăng cường phối hợp với giáo viên bộ môn đặc biệt là giáo viên bộ môn Văn,
bộ môn GDCD để rèn luyện đạo đức cho học sinh
3.4 Đổi mới tiết sinh hoạt cuối tuần
3.5 Hoạt động trải nghiệm thực tế để hiểu được tâm lí học sinh
3.6 Dùng phương pháp kết bạn
3.7 Kết hợp với Gia đình học sinh trong việc giáo dục đạo đức cho các em
4 BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN
4.1 Tìm hiểu đối tượng học sinh để giáo dục:
Đối tượng mà chúng ta trực tiếp giảng dạy và giáo dục là học sinh THPT.Theo tổ chức y tế thế giới WHO, độ tuổi vị thành niên là từ 10 dến 19 tuổi Ở ViệtNam quy định độ tuổi vị thành niên từ 10 đến 18 tuổi Như vậy, học sinh THPT làlứa tuổi vị thành niên, giai đoạn này các em đang phát triển mạnh về thể chất, tâmsinh lý Đây là thời kỳ chuyển tiếp từ trẻ em sang người lớn Các em có xu hướng
tự khẳng định mình, có ý thức vươn lên làm chủ bản thân Ở giai đoạn này, sự chỉbảo, kiểm tra, giám sát của người lớn nhiều khi làm các em tỏ ra khó chịu Đâycũng là giai đoạn các em thích tìm tòi, khám phá phát hiện những điều chưa biết,những cái mới mẻ của cuộc sống Đồng thời các em cũng muốn vượt khỏi sự ràngbuộc của cha mẹ
Ở lứa tuổi THPT, sự giao tiếp với bạn bè là một nhu cầu rất lớn Các em có
xu hướng tụ tập thành từng nhóm có cùng sở thích, phù hợp với tính tình để vuichơi đùa nghịch Có những lúc, những nơi các em có hành vi không đúng, khôngphù hợp với lứa tuổi Ở giai đoạn này, quá trình phát triển sinh lý ảnh hưởng rấtnhiều đến tính cách của các em như: dễ bị xúc động, dễ bị lôi kéo, kích động, lòngkiên trì và khả năng tự kiềm chế của các em yếu Tính tình của các em không ổnđịnh, dễ nổi cáu, khi thì quá sôi nổi nhiệt tình, nhưng có trở ngại lại buông xuôi,
Trang 10chán nản Lứa tuổi này các em cảm thấy cái gì cũng dễ dàng đơn giản và luôn ở haitrạng thái hoặc tự ti hoặc hiếu thắng, dẫn đến những hành động thiếu suy nghĩ,nhiều lúc mình vi phạm nhân cách mà không biết.
Vì thế, khi bắt đầu nhận lớp chủ nhiệm, công việc tìm hiểu học sinh phảitiến hành kịp thời, để từ đó phân loại học sinh theo nhóm đối tượng tùy thuộc vàohoàn cảnh từng học sinh Giáo viên chủ nhiệm phải có những thông tin khái quát
về gia đình học sinh như: nơi ở, hoàn cảnh sống, lối sống, hoàn cảnh kinh tế giađình, nền giáo dục của gia đình, sự quan tâm của cha mẹ đối với con cái, quan hệcủa gia đình với láng giềng Việc tìm hiểu này sẽ giúp giáo viên chủ nhiệm kết hợptốt với gia đình trong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh Giáo viên chủ nhiệmphải nắm được đặc điểm học sinh về: sức khỏe, đạo đức, năng lực học tập, động cơhọc tập, quan hệ của học sinh với cha mẹ, Ông bà, anh chị em trong gia đình, ởtrường với thầy cô và ngoài xã hội, cộng đồng Việc tìm hiểu học sinh về mọi mặt
là rất cần thiết nhưng giáo viên chủ nhiệm phải thấy được nguyên nhân dẫn đếnthực trạng đó Giáo viên chủ nhiệm phải tìm hiểu tâm lí, lứa tuổi, năng lực học tập,hoạt động, mối quan hệ giữa học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên, sự đoànkết của lớp mình chủ nhiệm
Từ đó, giáo viên chủ nhiệm đề ra những kế hoạch hoạt động cụ thể đối vớilớp, nên đặt ra những tình huống giả định có vấn đề và định ra biện pháp giải quyếttrong quá trình chủ nhiệm để khi sự việc xảy ra giáo viên chủ nhiệm sẽ không bịđộng khi xử lý tình huống Có như vậy giáo viên chủ nhiệm mới chủ động trongcông tác quản lí học sinh trong lớp mình
4.2 Vai trò của Giáo viên chủ nhiệm lớp trong việc rèn luyện đạo đức cho học sinh.
Công tác giáo dục đạo đức học sinh trong trường THPT phụ thuộc rất lớn vàonhân cách của thầy cô giáo Lời dạy của thầy cô dù hay đến đâu, phương pháp sưphạm dù khéo léo đến đâu cũng không thay thế được những ảnh hưởng trực tiếp từnhân cách người thầy với học sinh Lúc sinh thời Bác Hồ đã có lời dạy chúng ta vềrèn luyện đạo đức cách mạng, đạo đức công dân: “Giáo viên phải chú ý cả tài, cảđức, tài là văn hóa chuyên môn, đức là chính trị Muốn cho học sinh có đức thì giáoviên phải có đức…Cho nên thầy giáo, cô giáo phải gương mẫu, nhất là đối với trẻcon” (Trích các lời dạy của Bác về Rèn luyện đạo đức cách mạng, đạo đức côngdân)