Bổ sung hình ảnh trong dạy học phần đất, phân bón – công nghệ 10 – trung học phổ thông

sung hình ảnh để dạy học phần Đất và Phân bón – Công Nghệ 10 là điều cầnthiết.Trong xu thế đổi mới phương pháp dạy học bộ môn hiện nay, để thựchiện có hiệu quả yêu cầu đối với việc hình

ĐỀ TÀI:

“Bổ sung hình ảnh trong dạy học phần Đất, Phân bón –

Công nghệ 10 – Trung học phổ thông”.

I MỞ ĐẦU:

1.1 Lý do chọn đề tài.

Trong dạy học nói chung và dạy học Công nghệ nói riêng, vấn đề đặt ra

là cần phải đổi mới chiến lược đào tạo con người Đặc biệt cần đổi mới phươngpháp dạy học theo hướng phát triển tính năng động, sáng tạo nhằm tạo ra nguồnlực nội sinh cho mỗi con người đồng thời tạo nên động lực cho sự phát triểnkinh tế - xã hội

Luật giáo dục điều 24.2 đã ghi rõ: “phương pháp dạy học phổ thông phảiphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp vớitừng đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rènluyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lạiniềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Mục đích, nội dung và phương pháp luôn có mối quan hệ biện chứng vớinhau Song song với việc nâng cao chất lượng nội dung sách giáo khoa thì việcđổi mới phương pháp dạy học là điều bức thiết Chương trình và sách giáo khoaCông Nghệ 10 đã được triển khai đại trà trong cả nước từ năm 2006 – 2007,trong đó yêu cầu làm việc với hình ảnh là một trong những nội dung được nhấnmạnh và quan tâm

Hình ảnh là hệ thống cung cấp nguồn kiến thức, hình thành và rèn luyện

kỹ năng cho học sinh Nó vừa làm nhiệm vụ cung cấp, định hướng tri thức vừa

là phương tiện để giáo viên hướng dẫn học sinh cách học, cách khai thác trithức Đồng thời, tạo điều kiện cho học sinh trong quá trình học tập vừa tiếp thuđược kiến thức, vừa rèn luyện được các kỹ năng và nắm vững phương pháp họctập, tạo hứng thú cho học sinh Tuy nhiên, hình ảnh dùng để dạy học trong sáchgiáo khoa Công Nghệ 10 nói chung và trong phần Đất, Phân bón nói riêng vẫnchưa đủ để có thể khai thác tốt lượng kiến thức cần truyền đạt Vì vậy việc bổ

sung hình ảnh để dạy học phần Đất và Phân bón – Công Nghệ 10 là điều cầnthiết.

Trong xu thế đổi mới phương pháp dạy học bộ môn hiện nay, để thựchiện có hiệu quả yêu cầu đối với việc hình thành và rèn luyện kỹ năng sử dụnghình ảnh theo hướng tích cực hoá người học là việc làm không thể thiếu Tuynhiên thực tế sử dụng hình ảnh trong giảng dạy còn gặp nhiều khó khăn Đa sốgiáo viên còn lúng túng trong việc bổ sung và sử dụng hình ảnh trong quá trìnhdạy học Đặc biệt là việc sử dụng hình ảnh theo hướng phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo của học sinh Hình ảnh chứa đựng nhiều nguồn thông tin,trong khi giáo viên lại quen sử dụng sách cũ (là minh hoạ, số lượng lại ít); quen

sử dụng phương pháp cũ (chủ yếu dùng để giải thích, minh họa cho bài học)

Do vậy, hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh chưa thực sự đáp ứngviệc sử dụng hình ảnh theo yêu cầu đổi mới

Vậy vấn đề đặt ra là làm thế nào để bổ sung hình ảnh trong dạy học CôngNghệ 10 nói chung và dạy học phần Đất, Phân bón nói riêng một cách có hiệuquả

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Bổ sung hình ảnh trong dạy học phần Đất, Phân bón – Công nghệ 10 – Trung học phổ thông”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu nghiên cứu.

- Nghiên cứu quy trình bổ sung hình ảnh trong dạy học phần Đất, Phânbón – Công Nghệ 10 theo hướng phát huy tính tích cực trong hoạt động nhậnthức của học sinh

1.2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Nghiên cứu cơ sở khoa học của việc sử dụng hình ảnh trong dạy họcCông Nghệ 10, phần Đất, Phân bón

- Bổ sung hình ảnh để tổ chức học sinh lĩnh hội tri thức trong phần Đất,Phân bón – Công Nghệ 10 nhằm phát huy tính tích cực của học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp bổ sung hình ảnh để tổ chức học sinh lĩnh hội tri thứctrong phần Đất, Phân bón – Công nghệ 10

1.3.2 Khách thể nghiên cứu.

Quá trình dạy học Công nghệ 10 ở trường THPT Lý Thường Kiệt

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết.

- Nghiên cứu chủ trương, đường lối, tài liệu và các công trình nghiên cứuđổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá việc học của học sinh

- Nghiên cứu về cấu trúc và nội dung chương trình Công nghệ 10 (PhầnĐất, Phân bón)

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về các phương pháp, biện pháp bổ sung hìnhảnh trong sách giáo khoa Công nghệ nói chung và phần Đất, Phân bón nói riêngtheo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

1.4.2 Phương pháp chuyên gia.

- Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các giảng viên và giáo viên chuyênngành Kỹ thuật nông lâm của trường Đại học Hồng Đức để tham khảo ý kiếnlàm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài

1.5 Giới hạn đề tài.

Bổ sung hình ảnh để tổ chức học sinh lĩnh hội tri thức trong phần Đất,Phân bón – Công Nghệ 10 trong các bài

II NỘI DUNG:

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc bổ sung hình ảnh trong dạy học phần

Đất, Phân bón – Công nghệ 10 – Trung học phổ thông.

1 Tổng quan tài liệu liên quan đến đề tài

1.1 Trên thế giới

- Phương pháp dạy học là một vấn đề được nhiều chuyên gia giáo dục

trên thế giới quan tâm từ khá lâu bởi đây là một trong những yếu tố mang lạihiệu quả dạy học

Ở Mỹ, J Bruner đã nhấn mạnh: “học sinh phải được tham gia tích cựcvào quá trình học tập, giáo viên phải biết vận dụng phương pháp học tập tìm tòi,khám phá phù hợp với lứa tuổi, năng lực, hứng thú và nhu cầu của trẻ”

Ở Pháp, năm 1980 đã ban hành luật định hướng giáo dục 10 năm, trong

đó khẳng định: “mọi hoạt động giáo dục đều phải lấy học sinh làm trung tâm”

L V Reborova (1975): “tính tích cực học tập là một hiện tượng biểu hiện

sự gắng sức cao về nhiều mặt trong hoạt động học tập”

Ở Tiệp Khắc, T A Comenxki (1592 – 1670) là người đầu tiên coi trựcquan trong dạy học là “nguyên tắc vàng” Ông cho rằng: “không có gì hết trongtrí não nếu trước đó không có gì hết trong cảm giác”

Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học trong đó việc sử dụng phươngtiện dạy học đang được rất nhiều nước trên thế giới quan tâm

1.2 Ở Việt Nam

- Cùng với xu thế của thế giới, ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên

cứu của nhiều tác giả về các hình thức tổ chức hoạt động nhằm phát huy tínhtích cực của học sinh trong việc lĩnh hội tri thức như: Đinh Quang Báo, NguyễnĐức Thành, Trần Bá Hoành… Ngoài ra, còn một số luận án tiến sĩ, thạc sĩ,khoá luận tốt nghiệp có liên quan

- Phan Đức Duy và Phan Đình Văn với bài viết: “Kỹ năng sưu tầm, khaithác, sử dụng tư liệu phục vụ việc giảng dạy Sinh học ở trường phổ thông”

Võ Văn Khánh trong luận văn thạc sĩ: “Xây dựng và sử dụng tư liệutrong dạy học phần biến dị trong chương trình sinh học 12 ở trường trung họcphổ thông”

Nguyễn Duân với bài viết: “Bổ sung tư liệu dạy học Công Nghệ 7 (phầnnông nghiệp)” và “hướng dẫn học sinh sưu tầm và sử dụng tư liệu học tập mônCông Nghệ (nông nghiệp) ở trường phổ thông”

Vũ Đình Chiến trong luận văn thạc sĩ: “Rèn luyện kỹ năng sử dụng kênhhình trong sách giáo khoa Địa Lý 7”

Hoàng thị Nguyệt Thắm trong luận văn thạc sỹ: “Phương pháp sử dụngkênh hình trong sách giáo khoa Địa Lý 11 ban khoa học xã hội và nhân văntheo hướng dạy học tích cực ở trường trung học phổ thông”

Công nghệ thông tin đã được đưa vào ứng dụng trong giáo dục, hiện naytiêu biểu có “thư viện tư liệu” (www.tulieu.edu.vn) và “thư viện bài giảng”)

(www.baigiang.edu.vn)

Bên cạnh đó, còn có nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến việc

sử dụng tư liệu trong dạy học như các khoá luận tốt nghiệp

Nguyễn Văn Khanh trong khoá luận tốt nghiệp: “sử dụng tư liệu hình ảnhtrong dạy học chương trồng trọt, lâm nghiệp đại cương môn Công Nghệ 10”

Hoàng Hữu Tình trong khoá luận tốt nghiệp: “sử dụng tư liệu hình ảnhtrong dạy học chương chăn nuôi thuỷ sản đại cương môn Công Nghệ 10”

Phạm Thị Thu Hà trong khoá luận tốt nghiệp: “Sử dụng kênh hình trongsách giáo khoa Công Nghệ 7 để tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tích cựccủa học sinh”

2 Một số khái niệm cơ bản

2.1 Dạy học tích cực

2.1.1 Khái niệm tích cực

Theo từ điển tiếng Việt:

- Tích cực: Tỏ ra chủ động, có những hoạt động nhằm tạo sự biến đổi

- Tích cực: Tỏ ra nhiệt tình, hăng hái với nhiệm vụ, với công việc

- Tích cực là một nét quan trọng của nhân cách, là một đức tính rất quýbáu của con người

2.1.2 Tích cực trong học tập.

- Trong học tập, tích cực có ý nghĩa là hoàn thành một cách chủ động, tựgiác, có nghị lực, có hướng rõ rệt, có sáng kiến và đầy hào hứng Những hànhđộng có vận dụng cả trí óc và chân tay nhằm nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹxảo, vận dụng chúng vào học tập và thực tiễn

Tích cực trong học tập thực chất là tích cực nhận thức thể hiện ở sự khátkhao tìm kiếm, hiểu biết tri thức, khát vọng về hiểu biết, nghị lực cao trong quátrình chiếm lĩnh tri thức

Theo I I Samova, tính tích cực nhận thức là mục đích, phương tiện vàkết quả của hoạt động học tập, là phẩm chất của học sinh Nó xuất hiện trongmối quan hệ của học sinh với nội dung, với quá trình học tập, với sự nổ lực đểnắm tri thức và phương pháp trong một thời gian ngắn nhất với việc huy động ýchí để đạt được kết quả học tập

2.1.3 Hoạt động của giáo viên, học sinh trong phương pháp dạy học tích cực.

2.1.3.1 Hoạt động của giáo viên

- Hoạt động dạy của giáo viên là hoạt động do thầy làm chủ thể Dạyhọc tích cực là một hình thức dạy học mà giáo viên không đưa ra tri thức chohọc sinh dưới dạng có sẵn mà hướng dẫn, tổ chức cho các em tự tìm ra tri thứcbằng các phương pháp dạy học tích cực

Như vậy dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, ngườigiáo viên chỉ là người hướng dẫn, thiết kế và tổ chức cho học sinh tự tìm tòi,khám phá, hoàn thành nhiệm vụ học tập

2.1.3.2 Hoạt động của học sinh.

- Hoạt động học do học sinh làm chủ thể Đây là một hoạt động cơ bản,

có tính chất chủ động ở lứa tuổi học sinh phổ thông Học sinh phải thực hiệncác thao tác tư duy (phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hoá, trừu tượnghoá…) Qua các hoạt động này, học sinh giải quyết được nhiệm vụ học tập,chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển nhân cách

2.2 Hình ảnh.

2.2.1 Khái niệm về hình ảnh.

- Đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến khái niệm hình ảnh.Theo từ điển Tiếng Việt hình ảnh có nghĩa là hình người, vật, cảnh tượng thuđược bằng khí tượng quang học (như máy ảnh) hoặc để lại ấn tượng nhất định

và tái hiện được trong trí (trang 441)

Theo từ điển Tiếng Anh, hình ảnh (image): Là biểu tượng, dấu, vết, ấntượng của ai, của cái gì đó; đó là hiện thân của ai, của cái gì đó; là hồn bứctranh vẽ của ai, của cái gì đó; là sự sao chép nguyên bản, là bức vẻ (OXFORDCollocation)

Tô Xuân Giáp cho rằng: “Tranh ảnh dùng sự bố cục đường nét để biểudiễn người, địa điểm, đồ vật và các khái niệm để chỉ ra mối liên quan giữa cácphần tử hay giải thích quá trình thực hiện một công việc như thế nào, cấu tạomột vật thể ra sao” Hình ảnh dạy học dùng để truyền đạt các lượng tin bằng cácloại tranh, biểu đồ, sơ đồ, đồ thị…

Những dạng hình ảnh được sử dụng trong dạy học được gọi là tư liệuhình ảnh Vậy tư liệu hình ảnh có thể được hiểu là những loại vật chất chứađựng các hình ảnh sử dụng trong việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập mônhọc, bài học hay vấn đề học tập.

Với đặc thù của môn Công Nghệ 10 nói chung và phần Đất, Phân bón nóiriêng, tư liệu hình ảnh không chỉ là nguồn cung cấp thông tin mà còn là phươngtiện trực quan thể hiện hình dạng, cấu trúc, đặc tính của sự vật, hiện tượng,được giáo viên và học sinh sử dụng trong quá trình dạy và học, mang lại hứngthú học tập tích cực cho học sinh nhằm nâng cao chất lượng lĩnh hội tri thức Tưliệu hình ảnh góp phần rất lớn trong việc đổi mới phương pháp dạy học

2.2.2 Vai trò của hình ảnh trong dạy học

- Sách giáo khoa Công nghệ 10 từ khi được chỉnh sửa bổ sung vào năm

2006 – 2007, hình ảnh được đưa vào nhiều hơn đã đem lại những chuyển biếnnhất định trong kết quả dạy và học Nhất là trong thời đại ngày nay, thông tinbùng nổ với tốc độ chóng mặt, việc bổ sung, sử dụng hình ảnh phục vụ việc dạy

và học là việc làm cần thiết nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của ngườihọc, đưa việc học đến gần với thực tiễn hơn

2.2.2.1 Cập nhật, bổ sung, mở rộng kiến thức trong sách giáo khoa.

Do nguyên tắc “sách giáo khoa phải ngắn gọn, nội dung phải xúc tích”nên nội dung các bài học không thể trình bày một cách chi tiết cho người họcnghiên cứu Hơn nữa, sách giáo khoa được thiết kế trong một giai đoạn pháttriển kinh tế, xã hội xác định và sử dụng trong một thời gian nhất định, vì vậykhông thể cập nhật hết những nội dung kiến thức, mang tính thời sự, tính thựctiễn sản xuất ở địa phương hay những thông tin kiến thức đặc trưng của cácvùng miền Do đó, trong tổ chức dạy học, giáo viên phải bổ sung hình ảnh đểcập nhật, bổ sung, mở rộng kiến thức trong sách giáo khoa

2.2.2.2 Củng cố, hoàn thiện kiến thức

Nội dung sách giáo khoa Công Nghệ 10 nói chung và phần “Đất, Phânbón” nói riêng được thiết kế dựa trên tính nguyên lý của quy trình kỹ thuật, do

đó, mang tính chất chung cho mọi vùng miền và cho nhiều đối tượng Trong tổchức dạy học, giáo viên phải sử dụng hình ảnh cho học sinh nghiên cứu ở cácđối tượng cụ thể nhằm củng cố thêm kiến thức nguyên lý và vận dụng kiến thứcnguyên lý trong thực tế sản xuất ở các vùng miền khác nhau

2.2.2.3 Góp phần đa dạng hoá phương tiện và đổi mới phương pháp dạy học.

Trong dạy học Công Nghệ 10 nói chung và dạy học phần “Đất, Phân bón”nói riêng, sử dụng các loại hình ảnh ngoài sách giáo khoa và các kênh hình trongsách giáo khoa đã góp phần làm phong phú thêm phương tiện để giáo viên tổ chứcquá trình dạy học Không những thế việc sử dụng nhiều dạng hình ảnh đã góp phầnthay đổi hình thức tổ chức của bài lên lớp và thay đổi hoạt động của thầy và tròtrong quá trình tổ chức dạy học: Giáo viên không mất thời gian cung cấp kiến thức,

mà kiến thức đã có sẵn trong hình ảnh, do đó giáo viên có nhiều thời gian hơn đểhướng dẫn, tổ chức học sinh học tập; Học sinh không chép bài dạy của giáo viên màtăng cường hoạt động tìm tòi, thảo luận…Chính vì vậy, sử dụng hình ảnh trong dạyhọc Công Nghệ 10 nói chung và phần “Đất, Phân bón” nói riêng phát huy được tínhsáng tạo, tích cực trong học tập của học sinh

2.2.2.4 Góp phần gây hứng thú học tập cho học sinh.

- Trong dạy học việc gây hứng thú học tập cho học sinh là một trong nhữngbiện pháp tích cực để nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức Với hệ thống hình ảnh

có nhiều ảnh đẹp, sống động chứa nhiều thông tin bổ ích sẽ gây hứng thú học tậpcho học sinh, giúp học sinh chủ động trong tư duy, sáng tạo trong học tập và làmkhông khí lớp học trở nên sôi nổi, vui vẻ, chất lượng giờ học được nâng cao

2.2.2.5 Kiểm tra kết quả học tập của học sinh

- Ngoài những vai trò trên, tư liệu có thể dùng để kiểm tra, đánh giá kỹ năngphân tích, tổng hợp, kỹ năng vận dụng kiến thức lý luận vào thực tiễn sản xuất…

2.2.3 Các loại tư liệu hình ảnh trong dạy học

Như trên đã phân tích, hình ảnh dạy học là các dạng vật chất được sử dụngtrong dạy học Tuỳ theo tính chất, đặc điểm và cách sử dụng của các vật chất màhình ảnh trong dạy học được chia ra các loại khác nhau

- Giáo viên tự thiết kế trên các phần mềm thông dụng.

- Thu thập từ máy scan, máy ảnh kỹ thuật số, mạng internet…

- Từ các nguồn phim tư liệu, phim phổ biến kỹ thuật cho nông dân Từ cácphim này, giáo viên có thể biên tập lại bằng các phần mềm cắt phim, chụp ảnh theonhững ý đồ sư phạm, phù hợp với nội dung bài học

3 Mục tiêu, cấu trúc, nội dung phần Đất, Phân bón

3.1 Mục tiêu

Sau khi học xong phần “Đất, Phân bón” học sinh phải:

3.1.1 Về kiến thức

- Nêu và giải thích được một số tính chất cơ bản của đất như: tính hấp phụ và

cơ sở của tính hấp phụ, tính chua, kiềm và cơ sở của nó, các loại độ chua và đặcđiểm của mỗi loại

- Trình bày được khái niệm về độ phì nhiêu

- Củng cố, vận dụng kiến thức đã học về phản ứng chua của đất

- Phân biệt cách xác định độ chua hoạt tính và độ chua tiềm tàng

- Giải thích được nguyên nhân hình thành đất xám bạc màu, đất xói mòn, đấtmặn, đất phèn

- Nêu được đặc điểm của đất xám bạc màu, đất xói mòn, đất mặn, đất phèn

- Đề xuất các biện pháp cải tạo và hướng dẫn sử dụng đất xám bạc màu, đấtxói mòn, đất mặn, đất phèn

- Nhận biết, phân biệt được các tầng đất qua mặt phẫu diện, từ các tầng đất

mà học sinh củng cố, hệ thống lại kiến thức về các nhân tố hình thành đất

- Nêu được đặc điểm của phân hoá học, phân hữu cơ và phân vi sinh

- Từ đặc điểm của mỗi loại mà đề xuất cách sử dụng để có hiệu quả đối vớitừng loại đất, cây trồng

- Trình bày được nguyên lý chung trong sản xuất phân vi sinh vật

- Giải thích đặc điểm của một số loại phân vi sinh thường dùng hiện nay,biện pháp sử dụng có hiệu quả

3.1.2 Về kỹ năng.

- Phát triển kỹ năng so sánh qua cấu tạo của keo âm và keo dương.

- Thực hiện đúng kỹ thuật của từng bước trong quá trình xác định độ chua(PH) hoạt tính, tiềm tàng của một loại đất cụ thể

- Phát triển năng lực tư duy logic qua mối quan hệ từ: Nguyên nhân dẫn đếnđặc điểm và suy ra biện pháp cải tạo một số loại đất xấu

- Phát triển kỹ năng quan sát, so sánh qua quan sát, nhận biết các tầng đất ở

3.1.3 Về ý thức, thái độ.

- Từ tính chất và độ phì nhiêu làm cơ sở để hình thành ý thức bảo vệ, sử dụnghợp lý

- Có ý thức và thái độ làm việc khoa học, chính xác

- Từ nguyên nhân gây đất xám bạc màu, đất xói mòn, đất mặn, đất phèn mà

có ý thức ngăn chặn, phòng tránh để bảo vệ đất trồng và môi trường sống

- Có ý thức góp phần cùng gia đình tăng nguồn phân bón và cách sử dụnghợp lý để nâng cao hiệu quả trong sản xuất (vùng phi nông nghiệp thì hình thành ýthức gom rác thải để góp phần tăng nguồn phân bón cho nông nghiệp, vệ sinh môitrường và tìm hiểu kỹ đặc điểm phân bón co cây cảnh để sử dụng hiệu quả)

- Hình thành ý thức lao động có khoa học trong sản xuất công nghiệp

3.2 Nội dung

Kiến thức đại cương phần “Đất, Phân bón” bao gồm các nội dung cơ bản sau:Bài: Một số tính chất của đất trồng bao gồm các phần keo đất và khả nănghấp phụ của đất, phản ứng của dung dịch đất, độ phì nhiêu của đất

Bài: Thực hành: Xác định độ chua của đất bao gồm các phương pháp xácđịnh độ pH của đất và xác định được pH của đất bằng thiết bị thông thường

Bài: Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu, đất xói mòn – trơ sỏi đá,bao gồm nguyên nhân hình thành, tính chất, biện pháp cải tạo của đất xám bạc màu,đất xói mòn – trơ sỏi đá.

Bài: Biện pháp cải tạo và sử dụng đất mặn, đất phèn bao gồm nguyên nhânhình thành, tính chất, biện pháp cải tạo của đất mặn, đất phèn

Bài: Thực hành: Quan sát phẫu diện đất bao gồm cách quan sát phẩu diện đất

và phân biệt được các tầng đất

Bài: Đặc điểm, tính chất, kỹ thuật sử dụng một số loại phân bón thôngthường bao gồm đặc điểm, tính chất và kỹ thuật sử dụng một số loại phân bónthường dùng trong nông, lâm nghiệp

Bài: Ứng dụng công nghệ vi sinh trong sản xuất phân bón bao gồm ứng dụngcông nghệ vi sinh trong sản xuất phân bón và cách sử dụng một số loại phân vi sinhvật dùng trong sản xuất nông, lâm nghiệp

4 Hình ảnh trong phần Đất, Phân bón” – sách giáo khoa Công nghệ 10.

- Cung cấp thông tin về cấu tạo của keo đất

- Minh họa các bước xác định độ chua của đất

- Minh họa các loại đất xám bạc màu, đất xói mòn, đất mặn, đất phèn

- Minh họa các biện pháp canh tác đối với một số loại đất xấu

- Minh họa, cung cấp thông tin về phẫu diện của một số loại đất

- Minh họa một số loại phân

Chương 2: Bổ sung hình ảnh trong dạy học phần “Đất, Phân bón” – Công

nghệ 10 – THPT.

1 Nguyên tắc bổ sung hình ảnh.

- Hình ảnh bổ sung phục vụ cho mục đích nghiên cứu, giảng dạy và học tập Do

đó khi bổ sung hình ảnh cần phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

1.1 Bám sát mục tiêu dạy học.

- Mục tiêu dạy học được hiểu là cái đích và yêu cầu phải đạt được của quátrình dạy học Đó là các phẩm chất của học sinh về kiến thức, kỹ năng, thái độ Cáchình ảnh được bổ sung cho quá trình dạy học phải hướng vào mục tiêu bài học Tiếntrình tổ chức học sinh khai thác hình ảnh đồng thời là quá trình thực hiện mục tiêubài học đã đề ra

1.2 Nguyên tắc khoa học.

- Trong dạy học, sử dụng hình ảnh là điều cần thiết, tuy nhiên hình ảnh dạyhọc phải được xây dựng trên mối quan hệ giữa các thành tố của quá trình dạy học;nội dung thông tin trong hình ảnh phải chính xác, rõ ràng, phản ánh nội dung bàihọc và phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh

1.3 Nguyên tắc sư phạm.

- Hình ảnh được bổ sung để phục vụ cho quá trình dạy học, do đó thông tincủa hình ảnh phải ngắn gọn, súc tích, hình ảnh phải rõ ràng, phù hợp với ý đồ sưphạm

1.4 Đảm bảo phát huy tính tích cực của học sinh.

- Ngày nay, việc dạy học không dừng lại ở dạy kiến thức mà quan trọng hơn

là dạy cách học cho học sinh để các em tự chiếm lĩnh tri thức, hình thành năng lực

tự học, tự nghiên cứu suốt đời, từ đó trở thành con người tự chủ, năng động

Do đó phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cựccủa học sinh Để phát huy tính tích cực thì hình ảnh bổ sung phải súc tích, rõ ràng,phù hợp với tâm sinh lý

1.5 Đảm bảo tính hệ thống

Nội dung môn học Công nghệ nói chung và phần “Đất, Phân bón” nói riêngluôn được biên soạn một cách có hệ thống, thể hiện qua từng bài, từng chương, từngphần và toàn bộ chương trình Tính hệ thống đó không chỉ được quy định bởi chính

nội dung khoa học, phản ánh đối tượng khách quan có mang tính hệ thống mà cònbởi tính logic trong hệ thống tư duy của học sinh Do đó hình ảnh được bổ sungcũng phải sắp xếp theo logic hệ thống chặt chẽ, sao cho lời giải của hình ảnh là cơ

sở cho việc tìm tòi giải đáp của hình ảnh Chính yếu tố này đã khuyến khích khảnăng tư duy, suy diễn của người học

1.6 Đảm bảo tính thực tiễn.

- Nguyên tắc này xuất phát từ nguyên lý giáo dục: “Học đi đôi với hành”, “lýluận gắn với thực tiễn” và đặc điểm của bộ môn Công nghệ là một môn khoa họcthực nghiệm Do đó, hình ảnh được bổ sung phải có tính thực tiễn cao, giúp học sinhliên hệ, sử dụng kiến thức đã học vào cuộc sống

2 Cơ sở bổ sung hình ảnh trong dạy học phần “Đất, Phân bón – Công nghệ 10”

Khi bổ sung hình ảnh để dạy học phần “Đất, Phân bón” theo hướng phát huy tính

tích cực của học sinh, cần dựa trên các cơ sở chủ yếu sau:

- Dựa vào mục tiêu dạy học của phần “Đất, Phân bón – Công nghệ 10”

- Dựa vào nguyên tắc, mục tiêu biên soạn sách giáo khoa mới của bộ giáodục và đào tạo là giảm thông báo kiến thức, tăng lượng hình ảnh

- Dựa vào cách trình bày nội dung sách giáo khoa theo hướng gợi mở, nêuvấn đề, cung cấp thông tin qua hình ảnh Cơ sở này đã tạo thuận lợi cho giáo viên bổsung hình ảnh để tổ chức học sinh lĩnh hội tri thức

- Dựa vào chức năng của hình ảnh: Hình ảnh có chức năng kép là vừa minhhoạ kiến thức, vừa chứa đựng nguồn kiến thức mới

- Dựa vào trình độ nhận thức của học sinh: Nhìn chung trình độ nhận thứccủa học sinh lớp 10 đã hình thành và phát triển Cùng với đặc điểm tâm lý lứa tuổicác em rất hứng thú khi tự mình khám phá kiến thức từ hình ảnh Đây là điều kiệnthuận lợi để bổ sung hình ảnh theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

Trong các môn học ở trường THPT, sách giáo khoa được xem như là “pháplệnh”, là “kim chỉ nam” là nền tảng nội dung để giáo viên và học sinh đồng thời tácđộng trong quá trình tổ chức dạy học để tổ chức, hướng dẫn hay lĩnh hội tri thức.Nghiên cứu bài dạy trong sách giáo khoa, giáo viên sẽ xác định được những kiếnthức cơ bản; những kiến thức cần bổ sung, mở rộng, cập nhật; những kiến thức cầnkhái quát, cụ thể hoá… từ đó định hướng cho việc tìm kiếm, bổ sung hình ảnh cầnthiết.

Ví dụ: Nghiên cứu bài 9, phần II.2 Tính chất của đất xói mòn mạnh – trơ sỏi

đá Sách giáo khoa chỉ trình bày các tính chất, song lại không có hình ảnh để minh hoạ, vậy cần có bảng biểu thể hiện một số số liệu nói lên đất xám bạc màu có tính chất đó.

3.2 Phân tích nhu cầu.

Trên cơ sở nghiên cứu sách giáo khoa và phân tích mối quan hệ giữa cácthành tố của quá trình dạy học (nội dung - mục tiêu – phương pháp – phương tiện –hình thức tổ chức dạy học - kiểm tra, đánh giá), tuỳ nội dung bài học cụ thể mà xácđịnh nguồn tư liệu cho phù hợp Trong dạy học phần “Đất, Phân bón – Công nghệ10”, có những bài, những mục số lượng và chất lượng hình ảnh trong sách giáokhoa đủ cho giáo viên và học sinh khai thác để thực hiện mục tiêu dạy học, nhưngcũng có những bài học chỉ dựa vào hình ảnh trong sách giáo khoa, giáo viên sẽ gặpkhó khăn khi thực hiện hoạt động dạy và học sinh cũng gặp khó khăn khi thực hiệnhoạt động học, do đó, cần phải tìm kiếm, bổ sung hình ảnh trực quan hoá, kháchquan hoá nội dung kiến thức bài học

Như vậy, quá trình phân tích nhu cầu là trả lời cho các câu hỏi: “có haykhông nên sử dụng hình ảnh dạy học”; “cần bao nhiêu hình ảnh”

Ví dụ: Theo yêu cầu thì cần thêm hình ảnh để minh hoạ cho hướng sử dụng đất phèn để học sinh dễ tiếp cận.

3.3 Lựa chon hình ảnh.

- Trong dạy học phần “Đất, Phân bón – Công nghệ 10”, hình ảnh có thể tìmkiếm ở các nguồn khác nhau (sách, báo, tạp chí chuyên ngành; sách phổ biến kỹthuật; các chương trình tập huấn kỹ thuật; chương trình khuyến nông, khuyến lâm,bạn của nhà nông; các webside tìm kiếm, các cơ quan, tổ chức nghiên cứu…) Trên

cơ sở phân tích nhu cầu về nguồn và loại hình ảnh cho nội dung bài học cụ thể, giáoviên có thể lựa chọn tư liệu cho phù hợp