CÁCH cảm NHẬN về đàn GHI TA của LOR CA của THANH THẢO TRÊN BÌNH DIỆN văn hóa

Mở đầu1.1 Lí do chọn đề tài Đàn ghi ta của lorca là một tác phẩm mới đưa vào trong phân phối chương trình Ngữ văn lớp 12 nhưng hiện nay tài liệu tham khảo rất ít và cũngkhông có trong cá

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRUNG TÂM GDNN- GDTX THIỆU HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

CÁCH CẢM NHẬN VỀ ĐÀN GHI TA CỦA LOR-CA CỦA

THANH THẢO TRÊN BÌNH DIỆN VĂN HÓA

Người thực hiện: Trịnh Thị Hương Chức vụ: Giáo viên

MỤC LỤC

1 Mở đầu 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 2

2 Nội dung 3

2.1 Cơ sở lí luận 3

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 3

2.3 Các giải pháp thực hiện 4

2.4 Hiệu quả của đề tài 14

3 Kết luận, kiến nghị 14

3.1 Kết luận 14

3.2 Kiến nghị 15

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Đàn ghi ta của lorca là một tác phẩm mới đưa vào trong phân phối

chương trình Ngữ văn lớp 12 nhưng hiện nay tài liệu tham khảo rất ít và cũngkhông có trong các sách thiết kế giáo án hoàn chỉnh cho giáo viên thậm chítrong các trường THPT cũng như khối GDTX cũng ít được trú trọng vì trong hệ

GDTX đây là bài đọc thêm Hơn nữa phần lớn GV và HS trong trường THPT hiện nay ít khi lúng túng trước một bài thơ được sáng tác theo phong cách cổ điển hoặc lãng mạn, nhưng lại khá ngỡ ngàng,thậm chí bất lực trước một bài thơ hiện đại, đặc biệt là thơ hiện đại viết theo phong cách tượng trưng siêu thực

[2] Dẫn đến tình trạng giảng dạy tùy tiện, dạy “chay” hoặc giáo viên và học sinhphải mò mẫn, tìm tòi tài liệu (có những tài liệu không chính thống) dẫn đến bất

cập về việc giảng dạy phần kiến thức về Đàn ghi ta của Lorca như đã nêu trên.

Mục tiêu giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện đã được xácđịnh trong các chương trình trước đây, nhưng thường được quan niệm đó lànhiệm vụ đào tạo những con người phát triển hài hòa đức, trí, thể, mỹ Nghĩa làgiáo dục, đào tạo con người đáp ứng nhu cầu CNH, HÐH đất nước, con ngườicho xã hội Đó là "một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lựcsẵn có của các em", chính là đào tạo con người cá nhân Ðó là mục tiêu chung

về nhân cách con người mà đổi mới GD và ÐT hướng đến Sự đổi mới về mục

tiêu như vậy cũng đòi hỏi chuyển từ một nền giáo dục giúp người học "học được cái gì" sang học thì phải "làm được cái gì" Nói cách khác là giáo dục con

người phải có cả kiến thức, kỹ năng và vận dụng được vào trong thực tiễn.

Xu thế hội nhập quốc tế hiện nay đang đặt mỗi cá nhân trước nhiều tháchthức mới, nhất là các vấn đề chính trị xã hội Việc tiếp nhận các văn bản văn họctrong nhà trường và ở các Trung tâm góp phần không nhỏ trong việc hình thành

hệ thống, quan điểm, tư tưởng cho thế hệ trẻ trong việc xử lý các vấn đề đặt racủa cuộc sống một cách đúng đắn, vừa phù hợp với tinh thần thời đại mới, vừađảm bảo tinh thần quốc gia, dân tộc Vì vậy, các thầy cô giáo đã thực hiện nhiệm

vụ đổi mới phương pháp dạy học tại Trung tâm như sử dụng phương pháp và kĩthuật dạy học tích cực, sử dụng công nghệ thông tin sưu tầm ảnh, sơ đồ tư duy,phiếu học tập, đặc biệt là hình thức học tập theo nhóm nhằm phát huy nănglực và phát triển các kĩ năng của học sinh Tuy nhiên, thực tế cho thấy Đàn ghi

ta của Lorca là một tác phẩm chưa có nghiên cứu nào bàn sâu vào vấn đề này,đồng nghiệp trong các trường THPT và trung tâm GDNN – GDTX đang cònlúng túng khi giải quyết, khắc phục bài giảng

Từ những lí do trên đây, và nhằm thắp lửa thêm cho các em tình yêu vănhọc và nâng cao hiệu quả dạy và học văn trong các Trung tâm, chúng tôi lựa

chọn đề tài Cách cảm nhận về Đàn ghi ta của Lorca của Thanh Thảo trên

bình diện văn hóa để nghiên cứu

1.2 Mục đích nghiên cứu

Chọn đề tài này để nghiên cứu chúng tôi hướng đến mục đích: đưa ra mộttài liệu đáng tin cậy, có cơ sở khoa học để giúp giáo viên và học sinh ở Trungtâm GDNN-GDTX tham khảo khi giảng dạy và học tập tác phẩm Đàn ghi ta củaLorca Khắc phục tình trạng giảng dạy tùy tiện, dạy “chay” cũng như tránh đượcviệc giáo viên và học sinh phải mò mẫn, tìm tòi tài liệu (có những tài liệu khôngchính thống)

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Về ngữ liệu, những khái quát trong đề tài xuất phát từ những tiến trìnhvận động văn hóa Tây Ban Nha cũng như cả cuộc đời của Lorca qua các bài viết

để chúng tôi tổng hợp lại trong đề tài này

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này chúng tôi kết hợp vận dụng các phương phápnghiên cứu sau đây:

- Phương pháp phân tích, khai thác tổng hợp

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin (Chủ yếu từnguồn Internet)

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

- Phương pháp tiếp cận văn học

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Theo chủ quan của chúng tôi, đề tài này rất có ý nghĩa cả về lý luận và

thực tiễn Trước hết đề tài đưa đến hướng tiếp cận mới về Đàn ghi ta của

Lor-ca một cách hệ thống, khoa học Ở mức độ tổng quát, tiếp nhận Đàn ghi ta của

Lor-ca diễn ra trên hai bình diện lớn: đón nhận, tôn vinh và để hình dung sức

lan tỏa của văn học nghệ thuật như thế nào trong đời sống, ở thời đại công nghệ4.0

Về mặt thực tiễn, đề tài này sẽ giúp ích cho giáo viên và học sinh có sẵnmột hệ thống kiến thức cũng như hiểu thêm nét văn hóa Tây Ban Nha và nhữngtình cảm mà nhà thơ Thanh Thảo dành cho Lorca

2 Nội dung

2.1 Cơ sở lí luận

Đời sống văn học là sự ra đời của các thể loại văn học nhằm mang đến sựgiải trí khai sáng, truyền đạt kiến thức cho người đọc, người nghe, người quansát và sự phát triển của các phương pháp truyền tải các thông điệp

Văn học hiện đại và thời kỳ đổi mới là một đối tượng rộng lớn và chưahoàn thành Tuy nhiên, với hơn 30 năm từ thời điểm tiến hành đổi mới đến nay,chúng ta đã hoàn toàn có thể nhìn lại một chặng đường quan trọng của vănchương nước nhà, để phác họa diện mạo, để nhận ra những thành tựu và hạnchế, những đổi mới thực sự của văn nghệ trong bối cảnh đối mới của đất nước

Vì vậy Đàn ghi ta của Lor-ca là tác phẩm sử dụng thể thơ tự do mang phong cách tượng trưng, siêu thực, kết hợp tự sự và trữ tình , giữa thơ và nhạc , giữa màu sắc thơ viếng phương Đông và chất bi tráng trong nhạc giao hưởng phương Tây, hình ảnh thơ lạ hóa, ảo hóa [2] Tuy nhiên nếu chỉ đơn thuần khai

thác các hệ thống luận điểm như lâu nay chúng ta vẫn làm thì bài học sẽ trở nênkhô khan, khó gợi được hứng thú tích cực cho học sinh Trong khuôn khổ củamột sáng kiến kinh nghiệm nhỏ, chúng tôi xin được đề xuất một số phương pháp

trong đề tài Cách cảm nhận về Đàn ghi ta của Lorca của Thanh Thảo trên

bình diện văn hóa

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến

Đàn ghi ta của Lor ca là một tác phẩm mới mang tính khái quát nên cần

có những kỹ năng khái quát hóa kiến thức Qua khảo sát thực tế tiết dạy của cácđồng nghiệp tại nơi công tác và một số trường bạn chúng tôi nhận thấy: đây làmột tác phẩm hay nhưng để truyền lửa cho HS để các em cảm được cái hay cáiđẹp của mỗi tác phẩm văn học là điều không dễ nên việc giảng dạy của GV cũngnhư tiếp nhận tác phẩm của HS vẫn còn nhiều lúng túng nên tồn tại một số mặt

cơ bản sau:

- Về phía giáo viên

+ Chưa hướng dẫn cách tiếp nhận tích cực cho học sinh

+ Bản thân một số ít giáo viên còn lúng túng bởi vốn kiến thức hạn chếđối với nền văn học thế giới và văn học Việt Nam hiện đại

+ Một số giáo viên còn áp đặt ý kiến chủ quan của mình cho tác phẩm,các đặc điểm của văn học

+ Giáo viên còn nặng về thuyết giảng, khả năng gợi mở chưa tốt nên chưatạo được không khí học tập tích cực để giúp các em chủ động khám phá, pháthuy năng lực tiếp nhận chuyên đề này

- Về phía học sinh

+ Tiếp nhận một cách miễn cưỡng, hời hợt nên chưa hiểu rõ, hiểu đúng vềđời sống văn học thế giới và trong nước

+ Chưa hiểu rõ về sức mạnh của văn học nghệ thuật trong đời sống

+ Một số học sinh chưa tự giác tìm hiểu cái hay cái đẹp trong các tácphẩm văn học có giá trị

Từ việc tìm hiểu thực trạng việc dạy học Ngữ văn ở Trung tâm nói chung

và đơn vị công tác, chúng tôi xin trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy tác

phẩm Đàn ghi ta của Lorca theo hướng mới cùng các đồng nghiệp để chúng ta

có thể hướng dẫn học sinh hứng thú khi tiếp cận tác phẩm này

2.3 Các giải pháp thực hiện

Để tiến hành thực nghiệm các vấn đề đã nêu ra, chúng tôi xin trình bày cụ

thể giáo án Đàn ghi ta của Loca Nhưng do quy định số trang trong sáng kiến

kinh nghiệm nên chúng tôi chỉ tóm tắt ngắn gọn tiết học như sau:

- Hiểu được vẻ đẹp của Lorca qua cách cảm nhận và tái hiện của Thanh Thảo

- Nắm được những nét đặc sắc trong kiểu tư duy thơ mới mẻ hiện đại của Tácgiả

c Vận dụng thấp: Viết đoạn văn trình bày về hình tượng đẹp đẽ, cao cả của nhà

thơ – chiến sĩ Lorca

d Vận dụng cao: Vận dụng những hiểu biết về phong cách biểu đạt mới- mang

đậm trường phái thơ siêu thực trong thơ Thanh Thảo để lí giải nội dung, nghệthuật của tác phẩm văn học

2 Kĩ năng

a, Biết làm bài đọc hiểu về tác phẩm thơ trữ tình

b Thông thạo: sử dụng tiếng Việt khi trình bày một bài nghị luận về một bàithơ, đoạn thơ

3 Thái độ

a Hình thành thói quen: đọc hiểu văn bản

b Hình thành tính cách: tự tin khi trình bày kiến thức về một bài thơ, đoạn thơ

c Hình thành nhân cách sống: biết trân trọng, ngưỡng mộ người tài

II Trọng tâm kiến thức

1 Kiến thức: Hiểu và cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Lor-ca trong mạch

cảm xúc và suy tư đa chiều vừa sâu sắc, vừa mãnh liệt của tác giả trong bài thơ.Cảm nhận vẻ đẹp độc đáo trong hình thức biểu đạt - mang đậm trường phái thơsiêu thực- mang phong cách hiện đại

2 Kĩ năng: Biết phân tích thơ với cách biểu đạt mang đậm dấu ấn của trường

4 Định hướng năng lực cho học sinh

- Năng lực giải quyết vấn đề: Tiếp nhận một bài thơ với cách biểu đạt mang đậmdấu ấn của trường phái siêu thực, thể hiện quan điểm cá nhân khi đánh giá tàinăng và nhân cách con người

- Năng lực sáng tạo: xác định được lối sống, cách đánh giá con người từ nhữnggóc nhìn khác nhau, HS trình bày suy nghĩ và cảm xúc của mình về hình ảnhLor-ca, nên có những suy nghĩ sáng tạo

- Năng lực hợp tác: thảo luận cặp để giải quyết vấn đề GV đặt ra

- Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mỹ: cảm nhận được vẻ đẹp củangôn ngữ văn học; nhận ra được những giá trị thẩm mỹ như cái đẹp/cái xấu, cáicao cả/cái thấp hèn

III Chuẩn bị

1 Giáo viên: soạn giáo án- SGK,SGV, Tài liệu tham khảo, sưu tầm tranh ảnh về

Lorca, Thanh Thảo

2 Học sinh: soạn bài ở n nhà

IV Tổ chức dạy và học

1 Ổn định tổ chức lớp

- Kiểm tra sĩ số, trật tự, nội vụ của lớp

2 Kiểm tra bài cũ

3 Tổ chức dạy và học bài mới

A KHỞI ĐỘNG (5 phút)

Hoạt động của Thầy và trò Chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt,

năng lực cần phát triển

- GV giao nhiệm vụ:

+ Trình chiếu tranh ảnh, cho HS xem

tranh ảnh trên Power Point

GV nhận xét và lưu ý: Những hình ảnh

mà các em vừa xem trên màn hình là

những hình ảnh tiêu biểu cho những

nét văn hóa đặc trưng của đất nước

Tây Ban Nha, các em cần lưu ý để làm

căn cứ suy luận ra ý nghĩa thơ Thanh

- Nhận thức được nhiệm vụ cần giảiquyết của bào học

- Tập trung cao và hợp tác tốt để giảiquyết nhiệm vụ

- Có thái độ tích cực, hứng thứ

+ Trong bài hát mà các em vừa nghe

có nhắc đến tên của ai?

- HS thực hiện nhiệm vụ

_ GV nhận xét và dẫn vào bài mới

Như vậy vừa rồi các em được nghe

một bài hát ca ngợi về Lorca Vậy

Lorca là một con người như thế nào

mà nhân dân Tây Ban Nha nói riêng

nhân loại nói chung ngưỡng mộ, cảm

phục và thương tiếc như vậy? Bài học

hôm nay, cô và các em sẽ cùng lý giải

điều đó qua bài thơ Đàn ghi ta của

Lor-ca của Thanh Thảo

Hướng tới vẻ đẹp nhânvăn

Nhuốm màu sắc tượngtrưng, siêu thực

Năng lực thu thập thôngtin, năng lực giải quyêttình huống, năng lực giaotiếp tiếng Viết

power Point)

GV Bài thơ được rút

trong tập thơ nào?

HS tái hiện lại kiến thức

Trong bài thơ Thanh

Thảo có mượn ý của

Lorca trong bài Ghi nhớ

một bài thơ được xem là

b Nhan đề

- Đàn ghi ta:

+ Nét văn hóa của TâyBan Nha-Tây Ban Cầm+ Biểu tượng cho tàinăng, khát vọng, sựnghiệp, số phận Lorca

- Lorca:

+ Nghệ sĩ+ Chiến sĩ+ Có số phận oan khuất

c Lời đề từ

- Ghi nhớ- như lời dichúc sớm của Lorca+ Tình yêu nghệ thuật+ Tình yêu quê hương+ Mong muốn nghệ thuậtphát triển

d.

Bố cục:

HS tái hiện lại kiến thức

đã trình bày

GV gợi ý bài thơ có

nhiều cách chía theo cô

có thể dựa trên kết quả

- Khổ 4,5,6: suy tư củatác giả về cái cách giã từcủa Lor-ca

Hoạt động 2: ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

nước Tây Ban Nha?

II Đọc – hiểu bài thơ 1.Hình ảnh Lorca

a Khổ 1

- Tiếng đàn:

+ Hoán dụ: chỉ nghệthuật của Lorca

+ Bọt nước: đẹp longlanh, tròn trịa, mongmanh dễ tan[6]

+ Dùng hình ảnh để môphỏng tiếng đàn say đắm;

cuộc đời, sự nghiệp thìngắn ngủi, mong manh

- Áo choàng đỏ:[9]

+ Gợi bản sắc văn hoáTBN

+ Hình ảnh Lor-ca nhưmột đấu sĩ với khát vọngdân chủ trước nền chínhtrị TBN độc tài lúc bấygiờ

+ Đỏ gắt: không khí

chính trị ngột ngạt, bứcbối

- Li-la li-la li-la + Tên loài hoa

Năng lực làm chủ vàphát triển bản thân: nănglực tư duy

Năng lực giải quyếtnhững tình huống đặt ra

Năng lực hợp tác, traođổi

Điệp khúc li-la gợi cho

Lor-ca cũng biết là theo

đuổi cuộc đấu tranh là

cầm chắc cái chết, rồi

-> Mượn hình ảnh, màusắc để mô phỏng âmthanh tiếng đàn: dudương, lãng mạn, mêđắm lòng người

+ Âm thanh của tiếngđàn ghi ta

-> Dùng giai điệu trongghi ta để gợi nhắc và cangợi tài năng đánh đàncủa Lor-ca

+ Giai điệu trong quốc cakhông lời của Tây Ban Nha[1]

->Dùng giai điệu trong quốc ca Tây ban Nha để tưởng nhớ Lor-ca đó là cách hay nhất Thanh Thảo tri âm Lor-ca

- Thi liệu Lor-ca: vầngtrăng, yên ngựa cùng vớitừ: lang thang, đơn độc,chếnh choáng, mỏi mòn-

> chàng nghệ sĩ du caluôn đơn độc trên hànhtrình đấu tranh cho tự do

và cái mới trong nghệthuật

Gợi hình ảnh Lor-ca,người nghệ sĩ,chiến sĩ tự

do và cô đơn trong cuộcchiến chống lại chế độđộc tài, cái mới trongnghệ thuật

b Khổ 2,3

Năng lực giải quyết vấnđề: năng lực sáng tạo,năng lực cảm thụ,thưởng thức cái đẹp

trong lời di chúc sớm ông

cũng linh cảm điều này

nhưng Lor-ca không ngờ

rằng cái chết nó lại đến

nhanh và kinh hoàng như

thế Vậy theo em hình

ảnh nào biểu tượng cho

cái chết của Lorca?

HS thực hiện nhiệm vụ

Tiếng ghi ta được biến

tấu qua những màu sắc

- Tiếng ghi ta:[9]

tưởi

ròng ròng máu chảy: sự đau đớn, nghẹn

ngào

->Âm nhạc đã thành thânphận, tiếng đàn thànhlinh hồn, sinh thể.[5]

Hình ảnh Lor-ca vớicái chết bi tráng

III Tiểu kết:

- Nghệ thuật: Bút pháp vừa tả thực vừa tượng trưng siêu thực, hệ thống thi ảnh và ngôn

từ mới mẻ, kết hợp yếu

tố thơ với nhạc

- Nội dung: Khắc họa

vẻ đẹp bi tráng của Lor-ca; thể hiện lòng đồng cảm ngưỡng mộ, tiếc thương của tác giả

2 Suy tư của tác giả về cái cách giã từ của Lor- ca

- Tiếng đàn

hoa, một chiến sĩ chiến

đấu không mệt mỏi cho

nên dân chủ, tự do và sự

nghiệp cách tân nghệ

thuật- người con vĩ đại

của Tây Ban Nha, của thế

giới thế mà đã phải từ giã

cõi đời khi tuổi đời mới

38 tuổi, hơn nữa ông ra

đi khi sự nghiệp đang

còn dang dở chính vì

vậy, sự ra đi đó để lại

niềm tiếc thương cho

người đời, không chỉ

những người đang sông

lúc đó mà cho cả hậu thế

+ Không ai chôn cấttiếng đàn: Nghệ thuật làbất tử

+ So sánh như cỏ mọchoang: Nghệ thuật có sứcsống mãnh liệt; tiếc nuốinghệ thuật thiếu vắngngưới định hướng

- Giọt nước mắt: tiếcthương vô hạn trước cáichết của Lor-ca; =>Khổthơ khẳng định sự bất tửcủa Lor-ca cùng nghệthuật

- Sự ra đi+ Hình ảnh ám dụ đốilập: đường chỉ tay, dòngsông-> Đời người ngắnngủi giữa thế giới rộnglớn hiểu nên Lorca thanhthản ra đi

+ Hành động: Bơi sangngang, ném lá bùa, némtrái tim mình-> Quyếttâm giã từ thế giới đểrộng đường cho thế hệsau có cơ hội phát triểnnghệ thuật

-> Lorca tỏa sáng quahành động nhân văn- tưthế chủ động của một conngười dũng cảm khi lựachọn cho mình sự ra đivĩnh viễn[6]

- Li-la li-la li-la: Khúc tri

âm của Thanh Thảo đưangười nghệ sĩ vào cõivình hằng[6]

=> Vừa tiếc nuối cho

cuộc đời ngắn nủi của

thiến tài vừa là tiếng lòng

tri âm sâu sắc đối với