HƯỚNG dẫn học SINH kỹ NĂNG TIẾP NHẬN KIẾN THỨC TRONG CHUYÊN đề THỜI sự văn học

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRUNG TÂM GDNN- GDTX THIỆU HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI HƯỚNG DẪN HỌC SINH KỸ NĂNG TIẾP NHẬN KIẾN THỨC TRONG CHUYÊN ĐỀ THỜI SỰ VĂN HỌC Người thực

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRUNG TÂM GDNN- GDTX THIỆU HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI HƯỚNG DẪN HỌC SINH KỸ NĂNG TIẾP NHẬN KIẾN THỨC

TRONG CHUYÊN ĐỀ THỜI SỰ VĂN HỌC

Người thực hiện: Trịnh Thị Hương Chức vụ: Giáo viên

MỤC LỤC

1 Mở đầu 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 2

2 Nội dung 2

2.1 Cơ sở lí luận 2

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 3

2.3 Các giải pháp thực hiện 4

2.4 Hiệu quả của đề tài 18

3 Kết luận, kiến nghị 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 19

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Chuyên đề Thời sự văn học là chuyên đề được đưa vào trong phân phối

chương trình Ngữ văn lớp 11 nhưng hiện nay tài liệu tham khảo không có vàcũng không có trong các sách thiết kế giáo án cho giáo viên thậm chí trong cáctrường THPT cũng như khối GDTX cũng ít được trú trọng Dẫn đến tình trạnggiảng dạy tùy tiện, dạy “chay” hoặc giáo viên và học sinh phải mò mẫn, tìm tòitài liệu (có những tài liệu không chính thống) dẫn đến bất cập về việc giảng dạy

phần kiến thức về Thời sự văn học như đã nêu trên.

Mục tiêu giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện đã được xácđịnh trong các chương trình trước đây, nhưng thường được quan niệm đó lànhiệm vụ đào tạo những con người phát triển hài hòa đức, trí, thể, mỹ Nghĩa làgiáo dục, đào tạo con người đáp ứng nhu cầu CNH, HÐH đất nước, con ngườicho xã hội Đó là "một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lựcsẵn có của các em", chính là đào tạo con người cá nhân Ðó là mục tiêu chung

về nhân cách con người mà đổi mới GD và ÐT hướng đến Sự đổi mới về mục

tiêu như vậy cũng đòi hỏi chuyển từ một nền giáo dục giúp người học "học

được cái gì" sang học thì phải "làm được cái gì" Nói cách khác là giáo dục con

người phải có cả kiến thức, kỹ năng và vận dụng được vào trong thực tiễn.

Xu thế hội nhập quốc tế hiện nay đang đặt mỗi cá nhân trước nhiều tháchthức mới, nhất là các vấn đề chính trị xã hội Việc tiếp nhận các văn bản văn họctrong nhà trường và trung tâm góp phần không nhỏ trong việc hình thành hệthống, quan điểm, tư tưởng cho thế hệ trẻ trong việc xử lý các vấn đề đặt ra củacuộc sống một cách đúng đắn, vừa phù hợp với tinh thần thời đại mới, vừa đảmbảo tinh thần quốc gia, dân tộc Vì vậy, các thầy cô giáo đã thực hiện nhiệm vụđổi mới phương pháp dạy học tại Trung tâm như sử dụng phương pháp và kĩthuật dạy học tích cực, sử dụng công nghệ thông tin sưu tầm ảnh, sơ đồ tư duy,phiếu học tập, đặc biệt là hình thức học tập theo nhóm nhằm phát huy năng

lực và phát triển các kĩ năng của học sinh Tuy nhiên, thực tế cho thấy Thời sự văn học là một chuyên đề chưa có nghiên cứu nào bàn sâu vào vấn đề này, đồng

nghiệp trong các trường THPT và trung tâm GDNN – GDTX chưa có kinhnghiệm giải quyết, khắc phục đề tài

Từ những lí do trên đây, và nhằm thắp lửa thêm cho các em tình yêu vănhọc và nâng cao hiệu quả dạy và học văn trong các Trung tâm, chúng tôi lựa

chọn đề tài Hướng dẫn học sinh kỹ năng tiếp nhận kiến thức trong chuyên đề Thời sự văn học để nghiên cứu

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Về ngữ liệu, những khái quát trong đề tài xuất phát từ những tiến trìnhvận động văn học thế giới cụ thể qua các tác phẩm đạt giải Nobel từ trước chođến năm 2018 và hoạt động của văn học Việt Nam từ sau năm 1986 đến nay

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này chúng tôi kết hợp vận dụng các phương phápnghiên cứu sau đây:

- Phương pháp phân tích, khai thác tổng hợp

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin( Chủ yếu từnguồn Internet)

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

- Phương pháp tiếp cận văn học

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Theo chủ quan của chúng tôi, đề tài này rất có ý nghĩa cả về lý luận và

thực tiễn Trước hết đề tài đưa đến hướng tiếp cận mới về Thời sự văn học một cách hệ thống, khoa học Ở mức độ tổng quát, tiếp nhận Thời sự văn học diễn ra

trên hai bình diện lớn: đón nhận, tôn vinh và phê phán, phủ nhận Để hình dungsức lan tỏa của văn học nghệ thuật như thế nào trong đời sống, ở thời đại côngnghệ 4.0

Về mặt thực tiễn, đề tài này sẽ giúp ích cho giáo viên và học sinh có sẵnmột hệ thống kiến thức văn học thế giới và văn học Việt Nam từ trước đến năm

Văn học thời kỳ đổi mới là một đối tượng rộng lớn và chưa hoàn thành.Tuy nhiên, với hơn 30 năm từ thời điểm tiến hành đổi mới đến nay, chúng ta đã

hoàn toàn có thể nhìn lại một chặng đường quan trọng của văn chương nướcnhà, để phác họa diện mạo, để nhận ra những thành tựu và hạn chế, những đổimới thực sự của văn nghệ trong bối cảnh đối mới của đất nước.

Nhìn lại 32 năm của nền văn học đổi mới, chúng ta nhận ra có nhữngđiểm hội tụ mà ở đó tác giả, tác phẩm, sự tiếp nhận, phản hồi của công chúngvăn học đang nói lên sức sống sinh động của đời sống văn học Những hiệntượng nổi bật như Nguyễn Huy Thiệp, Bảo Ninh, Nguyễn Bình Phương, ĐỗHoàng Diệu, Nguyễn Ngọc Tư, Vi Thùy Linh… chính là những điểm hội tụ nhưthế Từ góc độ tiếp nhận văn học, chúng ta có thể nhận ra bản chất của các hiệntượng vừa nêu cũng như thấy được thị hiếu thẩm mỹ của cộng đồng, thời đại…

Vì vậy Thời sự văn học chính là trình bày quá trình vận động và phát

triển của văn học thế giới và văn học Việt Nam Tuy nhiên nếu chỉ đơn thuầnkhai thác các hệ thống luận điểm như lâu nay chúng ta vẫn làm thì bài học sẽ trởnên khô khan, khó gợi được hứng thú tích cực cho học sinh Trong khuôn khổcủa một sáng kiến kinh nghiệm nhỏ, chúng tôi xin được đề xuất một số phương

pháp trong đề tài Hướng dẫn học sinh kỹ năng tiếp nhận kiến thức trong chuyên đề Thời sự văn học

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến

Chuyên đề Thời sự văn học là một chuyên đề mang tính khái quát nên

cần có những kỹ năng khái quát hóa kiến thức Qua khảo sát thực tế tiết dạy củacác đồng nghiệp tại nơi công tác và một số trường bạn chúng tôi nhận thấy: đây

là một chuyên đề hay nhưng để truyền lửa cho HS để các em cảm được cái haycái đẹp của mỗi tác phẩm văn học là điều không dễ nên việc giảng dạy của GVcũng như tiếp nhận chuyên đề của HS vẫn còn nhiều lúng túng nên tồn tại một

số mặt cơ bản sau:

- Về phía giáo viên

+ Chưa hướng dẫn cách tiếp nhận tích cực cho học sinh

+ Bản thân một số ít giáo viên còn lúng túng bởi vốn kiến thức hạn chếđối với nền văn học thế giới và văn học Việt Nam từ sau năm 1986 đến 2018

+ Một số giáo viên còn áp đặt ý kiến chủ quan của mình cho tác phẩm,các đặc điểm của văn học

+ Giáo viên còn nặng về thuyết giảng, khả năng gợi mở chưa tốt nên chưatạo được

không khí học tập tích cực để giúp các em chủ động khám phá, phát huy nănglực tiếp nhận chuyên đề này

- Về phía học sinh

+ Tiếp nhận một cách miễn cưỡng, hời hợt nên chưa hiểu rõ, hiểu đúng vềđời sống văn học thế giới và trong nước

+ Chưa hiểu rõ về sức mạnh của văn học nghệ thuật trong đời sống

+ Một số học sinh chưa tự giác tìm hiểu cái hay cái đẹp trong các tácphẩm văn học có giá trị

Từ việc tìm hiểu thực trạng việc dạy học Ngữ văn ở Trung tâm nói chung

và đơn vị công tác, chúng tôi xin trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy chuyên

đề Thời sự văn học cùng các đồng nghiệp để chúng ta có thể hướng dẫn học

sinh hứng thú khi tiếp cận chuyên đề này

2.3 Các giải pháp thực hiện

Để tiến hành thực nghiệm các vấn đề đã nêu ra, chúng tôi xin trình bày cụ

thể giáo án chuyên đề Thời sự văn học Nhưng do quy định số trang trong sáng

kiến kinh nghiệm nên chúng tôi chỉ tóm tắt ngắn gọn tiết học như sau:

Ngày soạn: Chuyên đề

Ngày dạy: THỜI SỰ VĂN HỌC

- Hiểu được vẻ đẹp của các tác phẩm đoạt giải Nobel qua cách cảm nhận

và tái hiện tiến trình văn học thế giới cũng như trong nước

- Nắm được những nét đặc sắc trong kiểu tư duy thơ mới hiện đại của cácnhà văn nổi tiếng

c Vận dụng thấp: Viết đoạn văn thuyết minh về tiến trình văn học thế giới

và trong nước

d Vận dụng cao: Vận dụng những hiểu biết về phong cách biểu đạt

mới-mang đậm các trường phái trong thơ văn trên thế giới và Văn học Việt Nam giaiđoạn từ sau 1986 để lí giải những hiện tượng văn chương hết sức phức tạp, tráichiều và đánh giá nội dung, nghệ thuật của các tác phẩm văn học cụ thể

2 Kĩ năng

a, Biết làm bài đọc hiểu về một số tác phẩm thơ văn

b Thông thạo: sử dụng tiếng Việt khi trình bày một bài nghị luận về mộtnhận định, ý kiến bàn luận về văn học

3 Thái độ

a Hình thành thói quen: đọc hiểu văn bản, sưu tầm tác phẩm văn học

b Hình thành tính cách: tự tin khi trình bày kiến thức về văn học

c Hình thành nhân cách sống: biết trân trọng, ngưỡng mộ người tài

4 Định hướng năng lực cho học sinh

- Năng lực giải quyết vấn đề: Bằng con mắt mới mẻ để nhìn và khám phá,phát hiện những nét nghĩa mới vẻ đẹp nghệ thuật mới đối với những tác phẩmngoài nhà trường

- Năng lực sáng tạo: xác định được lối sống, cách đánh giá con người, tácphẩm văn học từ những góc nhìn khác nhau, HS trình bày suy nghĩ và cảm xúccủa mình về tiến trình văn học thế giới và trong nước, nên có những suy nghĩsáng tạo

- Năng lực hợp tác: thảo luận cặp để giải quyết vấn đề GV đặt ra

- Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mỹ: cảm nhận được vẻ đẹpcủa ngôn ngữ văn học; nhận ra được những giá trị thẩm mỹ như cái đẹp/cái xấu,cái cao cả/cái thấp hèn

III Chuẩn bị

1 Giáo viên: soạn giáo án- SGK, SGV, Tài liệu tham khảo, sưu tầm tranh ảnh

về các tác giả, tác phẩm đạt giải nobel, tác phẩm ở Việt Nam

2 Học sinh: soạn bài ở nhà

IV Tổ chức dạy và học

1 Ổn định tổ chức lớp

- Kiểm tra sĩ số, trật tự, nội vụ của lớp

2 Kiểm tra bài cũ

3 Tổ chức dạy và học bài mới

A KHỞI ĐỘNG (3 phút)

Hoạt động của Thầy và trò Chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt,

năng lực cần phát triển

- GV giao nhiệm vụ:

Trình chiếu tranh ảnh[1], cho HS xem

tranh ảnh trên Power Point

gọi tên giải thưởng danh giá nhất về

văn học trên thế giới? Trình bày ngắn

gọn về những hiểu biết về giải thưởng

đó?

- HS thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét và dẫn vào bài mới

Như vậy, vừa rồi các em được thấy

huy chương dành cho giải thưởng danh

giá nhất thế giới đó là Nobel văn học

Giải thưởng này trao cho những nhà

văn có những đóng góp lớn cho tiến

trình vận động văn học nghệ thuật

Vậy, có những nhà văn nào và những

tác phẩm nào đạt giải thưởng Nobel

văn học? Bài học hôm nay, cô và các

em sẽ cùng tìm hiểu qua chuyên đề

hiểu biết của em về giải Nobel

Văn học

Học sinh trả lời

Giáo viên chốt và bổ sung

Nobel Văn học được Viện Hàn

lâm Thụy Điển trao vào tháng

- Năm 2016 giải Nobel Văn học

trao cho Bob Dylan vì đã “tạo ra

những biểu đạt thi ca mới bên trong truyền thống âm nhạc vĩ đại Mỹ”

- 2018 giải Nobel Văn học sẽkhông được trao do vụ bê bối bủavây quanh nhân vật tiếng tămtrong giới nghệ thuật Thụy Điển

Dự kiến năm 2019 Nobel Văn học

sẽ được trao cho 2 người [1]

Năng lựcthu thậpthông tin,năng lựcgiải quyếttình

huống,năng lựcgiao tiếptiếng Việt

sinh làm việc

Từ việc soạn bài ở nhà mỗi

nhóm trình bày những hiểu

biết của bản thân về hai tác

phẩm đạt giải Nobel trong các

phẩm thành công trên phương

diện nội dung nghệ thuật)

HS tái hiện lại kiến thức đã

trình bày trong phiếu học tập

- GV nhận xét, chốt lại

-GV: Bổ sung các kiến thức về

tác giả tác phẩm đạt giải Nobel

(Trên power Point)

Có một cuộc chiến tranh thế giớithứ 2 không hề có anh hùng haychiến công mà chỉ có những cánhân bị cuốn vào một công việcphi nhân của nhân loại, chỉ cónhững sai lầm lớn Có nghĩa là cómột cuộc chiến tranh mà chúng takhông biết [1]

2 Từ thăm thẳm lãng quên – Patrick Modiano – Nobel 2014

Là câu chuyện về những dòng hồi

ức tưởng chừng nhẹ nhàng vềcuộc gặp gỡ từ ba thập kỷ trước

Những nhân vật có người dễ dàngquên chuyện cũ, có người vĩnhviễn bị quá khứ ám ảnh Từ câuchuyện của những điều dang dở,

Năng lựclàm chủ vàphát triểnbản thân:năng lực

tư duy

Năng lựcgiải quyếtnhững tìnhhuống đặtra

Năng lựchợp tác,trao đổi

Năng lựcgiải quyếtvấn đề:năng lựcsáng tạo,

3 Cao lương đỏ - Mạc Ngôn – Nobel 2012

- Là nhà văn gốc Trung Quốc thứ

2 và là tác giả châu Á thứ 6 giànhđược giải thưởng uy tín bậc nhấtthế giới

- Được chuyển thể thành 2 bộphim truyền hình và điện ảnh

- Tác phẩm ca ngợi tình yêu và sự

tự do phóng khoáng của conngười, đồng thời phê phán nhữngcái xấu, những cái nhơ nhớp của

xã hội Trung Quốc thời bấy giờ

- Các trang văn là sự “Kết hợpđược chủ nghĩa hiện thực huyền

ảo với truyện kể dân gian, lịch sử

và cuộc sống đương đại”( Hộiđồng giải Nobel ca ngợi)

4 Trò chuyện trong quán la Catedrat – Mario Vargas Llosa – Nobel năm 2010

- Bên những chai bia trong quánrượu La Caedral, SantiagoZavalita và Ambrosio cùng trôitheo dòng quá khứ Từ cuộc trò

năng lựccảm thụ,thưởngthức cáiđẹp

số phận nhỏ nhoi và những nỗiđau khổ ngỡ đã tan biến trongdòng thác lịch sử

- Là cuốn sách đặc biệt, chỉ bằngnhững câu đối thoại, những tìnhtiết đan xen như phong cảnh quacửa sổ trên chuyến tàu lao vùnvụt, lịch sử đất nước Peru trongmột thời kỳ nhiễu nhương hiện ravới tầm vóc đồ sộ và những chitiết rung động tâm can

5 Tên tôi là Đỏ - Orhan Pamuk – Nobel 2006

Ẩn dấu bên trong bức màn bí ẩn,đầy lôi cuốn của câu chuyện trinhthám với những án mạng bi thảm,

Tên tôi là Đỏ đã đưa độc giả trở

về bốn thập kỷ trước, giữa thànhIstanbul hoa lệ, khám phá chiềusâu tâm hồn của một dân tộc –những mâu thuẫn quá khứ và hiệntại của Istanbul, cái đẹp kinh hồn

và vĩnh hằng của đô thành này

- Đó là một tác phẩm thâm thúyvới gốc rễ sâu xa Vượt xa một

“tiểu thuyết lịch sử thông thường,

nó có một động lực tự sự khó quênthống nhất cả quá khứ lẫn hiện tại,cũng như tài năng nghệ thuật đỉnhcao với sự hấp dẫn đại chúng đãbiến Pamuk thành tác giả đươngđại lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ” – Hywelwilliams

6 Chúa ruồi – William Goulding – Nobel 1983

Chúa ruồi giống một câu chuyện

về những mặt tối của con ngườicũng như nguồn cơn tự sự củanhững “con quái vật” hay còn gọi

là phe Ác Quỷ Thông qua một hệthống các biểu tượng giàu ý nghĩa,ông thể hiện cuộc chiến khốc liệtgiữa cái Thiện và cái Ác trong mỗicon người

7 Trăm năm cô đơn – Gabriel Garquez – Nobel năm 1982

Trăm năm cô đơn là lời kêu gọi

mọi người hãy sống đúng bản chấtngười – tổng hòa các mối quan hệ

- của mình, hãy vượt qua mọi địnhkiến, thành kiến cá nhân để cánhân mình tự hòa đồng với giađình, với cộng đồng xã hội Vàthông qua cái cô đơn ông kêu gọimọi người đoàn kết, đoàn kết đểđấu tranh, đoàn kết để chiến thắngtình trạng chậm phát triển của Mỹ

la tinh, đoàn kết để sáng tạo ramột thiên huyền thoại khác hẳn

8 Bác sĩ Zhivago – Boris Pasternak – Nobel năm 1958

- Là cuốn sách tái hiện lại lịch sửnước Nga những năm đầu thế kỉ

XX cho đến sau đại chiến II Trêncái nền của chiến tranh và sự hỗnloạn, một câu chuyện tình yêulãng mạn lại được tạo dựng theocon mắt hoàn toàn khác Từ câuchuyện tình yêu ngang trái giữaYury Zhivago và Lara Guishar tácphẩm đặt ra vấn đề số phận và sựlựa chọn của người trí thức