Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu trên Trái đất là do sự giatăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quámức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kí
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRUNG TÂM GDNN-GDTX THIỆU HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Trang 2MỤC LỤC
Trang
1: Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài ……… 1
1.2 Mục đích nghiên cứu ……….1
1.3 Đối tượng nghiên cứu ……… 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu ……… 2
2: Nội dung 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm ……….2
2.2 Thực trạng về giảng dạy môn Địa lí ở Trung tâm GDNN-GDTX trước khi áp dụng sang kiến kinh nghiệm ……….……….11
2.3 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản than, đồng nghiệp và Nhà trường ……….… 7
2.4 Một số nội dung có thể tích hợp giáo dục BĐKH vào môn Địa lí ở Trung tâm GDNN – GDTX…… ………9
3 Kết luận, kiến nghị ……… 19
3.1 Kết luận ……… 20
3.2 Kiến nghị……… 20
Trang 31 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu ( BĐKH ) thường đề cập tớivới sự thay đổi bất thường của khí hậu, được gọi chung bằng hiện tượng nónglên toàn cầu Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu trên Trái đất là do sự giatăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quámức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối rừng, các hệ sinh tháibiển, ven bờ và đất liền khác
Với vai trò là một giáo viên giảng dạy địa lý ở Trung tâm GDNN-GDTX ,
có nhiệm vụ đào tạo ra những công dân hữu dụng, có ích cho đất nước, tôi thấyrằng việc lồng ghép, tích hợp nội dung biến đổi khí hậu vào chương trình giảngdạy ở một số môn học nhất là môn Địa lý là hoàn toàn phù hợp và cần thiếtnhằm trang bị cho các em những kiến thức tốt nhất về BĐKH, đồng thời các emcũng chính là các cầu nối thông tin để tuyên truyền đến cộng đồng Đó là lý do
để tôi chọn đề tài viết sáng kiến kinh nghiệm của mình là: “TÍCH HỢP NỘI DUNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG MÔN ĐỊA LÝ Ở TT GDNN- GDTX”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu, tổng hợp các vấn đề về biến đổi khí hậu hiện nay trên thếgiới và Việt Nam vào bài giảng môn địa lý nhằm bổ sung kiến thức và nâng caonhận thức về biến đổi khí hậu cho học sinh
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Các vấn đề về biến đổi khí hậu hiện nay và tương lai của thế giới và ViệtNam
- Các bài giảng môn địa lý khối 10 và khối 11 ở Trung tâm GDTX
GDNN Học sinh được học môn địa lý tại Trung tâm GDNNGDNN GDTX
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Trang 4Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi đã sử dụng một số phươngpháp sau
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Tổng hợp từ các nguồn tài liệu : tạp chí, báo cáo khoa học và các côngtrình nghiên cứu có liên quan nhằm xây dựng cơ sở lý luận của đề tài
1.4.2 Phương pháp tổng hợp đánh giá
Trên cơ sở phân tích các thông tin, số liệu thu thập được, tiến hành tổnghợp, đánh giá
2 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Khái niệm về biến đổi khí hậu
Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam: “BĐKH là sự thay đổi của
hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại
và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo”
Sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình hoặc dao động củakhí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập niên hoặc dàihơn BĐKH có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bênngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyểnhay trong khai thác sử dụng đất
2.1.2 Nguyên nhân hình thành biến đổi khí hậu
BĐKH là do nồng độ của khí hiệu ứng nhà kính tăng lên trong khí quyển
ở mức độ cao, làm cho Trái Đất ấm lên, nhiệt độ bề mặt Trái Đất nóng lên.Nhiệt độ trái đất nóng lên tạo ra các biến đổi đối với các vấn đề thời tiết hiệnnay
a Hoạt động sản xuất, sinh hoạt của con người làm tăng lượng khí thải
BĐKH có nhiều nguyên nhân, trong đó đáng quan tâm và cần hạn chế lànguyên nhân do hoạt động của con người gây ra Đó là sự tăng nồng độ các khínhà kính trong khí quyển dẫn đến tăng hiệu ứng nhà kính Đặc biệt quan trọng là
Trang 5khí điôxit cacbon (CO2) được tạo thành do sử dụng năng lượng từ nguyên liệuhóa thạch (dầu mỏ, than đá, khí tự nhiên ), phá rừng và chuyển đổi sử dụngchất thải vào khí quyển.
Đây là những nguyên nhân dẫn đến BĐKH do hoạt động của con ngườigây nên ( 1)
b Tác động của biến đổi khí hậu
Sự gia tăng của các hiện tượng khí hậu cực đoan và thiên tai, cả về tần số
và cường độ do BĐKH là mối đe doạ thường xuyên, trước mắt và lâu dài đối vớitất cả các lĩnh vực, các vùng và các cộng đồng Bão, lũ lụt, hạn hán, mưa lớn,nắng nóng, tố lốc là thiên tai xảy ra hàng năm ở nhiều vùng trong cả nước, gâythiệt hại cho sản xuất và đời sống
BĐKH sẽ làm cho các thiên tai trở nên ác liệt hơn và có thể trở thànhthảm hoạ, gây rủi ro lớn cho phát triển kinh tế, xã hội hoặc xoá đi những thànhquả nhiều năm của sự phát triển, trong đó có những thành quả thực hiện các mụctiêu thiên niên kỷ Những khu vực được dự tính chịu tác động lớn nhất của cáchiện tượng khí hậu cực đoan nói trên là dải ven biển Trung Bộ, vùng núi phíaBắc và Bắc Trung Bộ, vùng đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông CửuLong
c Tác động của biến đổi khí hậu đối với sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực
BĐKH có tác động lớn đến sinh trưởng, năng suất cây trồng, thời vụ gieotrồng, làm tăng nguy cơ lây lan sâu bệnh hại cây trồng BĐKH ảnh hưởng đếnsinh sản, sinh trưởng của gia súc, gia cầm, làm tăng khả năng sinh bệnh, truyềndịch của gia súc, gia cầm
BĐKH gây nguy cơ thu hẹp diện tích đất nông nghiệp, một phần đáng kểdiện tích đất nông nghiệp ở vùng đất thấp đồng bằng ven biển, Đồng bằng sôngHồng, Đồng bằng sông Cửu Long bị ngập mặn do nước biển dâng, nếu không cócác biện pháp ứng phó thích hợp BĐKH và nông nghiệp là hai qui trình tácđộng lẫn nhau ở mức toàn cầu
Trang 6d Tác động của biến đổi khí hậu đến cuộc sống dân cư và vấn đề tái định cư
BĐKH là nguy cơ gây suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học
và sự nhiễu loạn hệ sinh thái sẽ là nguyên nhân gây ra nhiều căn bệnh mới chocon người BĐKH làm suy thoái tài nguyên nước ảnh hưởng trực tiếp đến sinhhoạt của nhân dân và hoạt động sản xuất của các ngành kinh tế BĐKH còn lànguyên nhân gây nên các biến động về di dân do mất nơi ở, mất đất canh táchoặc do bệnh tật và nghèo đói
e Tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước, tài nguyên biển
Việt Nam có bờ biển dài 3.260km, hơn một triệu km2 lãnh hải và trên3.000 hòn đảo gần bờ và hai quần đảo xa bờ, nhiều vùng đất thấp ven biển.Những vùng này hàng năm phải chịu ngập lụt nặng nề trong mùa mưa và hạnhán, xâm nhập mặn trong mùa khô BĐKH và nước biển dâng sẽ làm trầm trọngthêm tình trạng nói trên, làm tăng diện tích ngập lụt, gây khó khăn cho thoátnước , tăng xói lở bờ biển và nhiễm mặn nguồn nước ảnh hưởng đến sản xuấtnông nghiệp và nước sinh hoạt, gây rủi ro lớn đối với các công trình xây dựngven biển như đê biển, đường giao thông, bến cảng, các nhà máy, các đô thị vàkhu dân cư ven biển
f Tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên rừng và hệ sinh thái tự nhiên
BĐKH với sự tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa và nước biển dâng ảnhhưởng đến thảm thực vật rừng và hệ sinh thái rừng theo nhiều chiều hướng khácnhau Phân bố ranh giới các kiểu rừng nguyên sinh cũng như rừng thứ sinh cóthể dịch chuyển Sinh thái bị nhiễu loạn dẫn đến nguồn lợi đa dạng sinh học bịcắt giảm, điều này sẽ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của một sốđông dân chúng dựa chủ yếu vào nông nghiệp và nguồn lợi tự nhiên
Hai vùng đồng bằng lớn và đồng bằng ven biển nước ta, trong đó có rừngngập mặn và hệ thống đất ngập nước rất giàu có về các loài sinh vật, là những hệsinh thái rất nhạy cảm, dễ bị tổn thương
Trang 7Hình 1.1 - Tác động giữa BĐKH và suy giảm tài nguyên tự nhiên, KT-XH
Nguồn : Viện nghiên cứu biến đổi khí hậu - Đại học Cần Thơ ( 2)
2.1.3 Thực trạng về biến đổi khí hậu trên thế giới và ở Việt Nam
a Thực trạng biến đổi khí hậu trên thế giới
Khí hậu biến đổi do Trái Đất bị hâm nóng vì hiệu ứng nhà kính tăng quámức quân bình tự nhiên khiến các sông băng trên các núi cao và nhất là vùngquanh năm băng giá ở Bắc và Nam Cực tan dần, làm mặt biển dâng cao hơn, tớilúc nào đó sẽ ngập chìm và xoá khỏi bản đồ những hòn đảo và những vùng đấtthấp của một số nước Ngoài ra, thời tiết cũng bị biến loạn, thiên tai xảy rathường xuyên hơn và với cường độ cao hơn, lụt lội và hạn hán kéo dài hơn, nhưthực tế một số nước đã cho thấy Do BĐKH, đất đai còn bị huỷ hoại vì sa mạchoá, mặn hoá, xói mòn, ngập chìm - tất cả những triệu chứng này đã bắt đầuhiện rõ - với viễn tượng rất đáng sợ của một hiện tượng "tị nạn môi trường" với
Znhững luồng di dân khổng lồ, làm căng thẳng quan hệ giữa các nước.(3)
b Thực trạng biến đổi khí hậu ở Việt Nam
Theo số liệu quan trắc của Trung tâm khí tượng thủy văn, biến đổi khí hậu
ở Việt Nam có thể thấy rõ qua các biểu hiện đáng lưu ý sau :
Suy giảm chất lượng không khí
Suy giảm ozon tầng bình lưu Suy giảm sự đa dạng sinh
KHÍ HẬU
Trang 8* Nhiệt độ: Trong khoảng 50 năm qua (1951-2000)
- Nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam đã tăng lên 0,70C
- Nhiệt độ trung bình năm của 4 thập kỷ gần đây (1961-2000) cao hơntrung bình năm của 3 thập kỷ trước đó (1931-1960) là 0,60C
- Dự báo nhiệt độ trung bình ở Việt Nam có thể tăng lên 30C vào năm2100
* Lượng mưa: -Trên từng địa điểm thì xu thế biến đổi của lượng mưa
trung bình năm trong 9 thập kỷ qua (1911-2000) không rõ rệt theo các thời kỳ vàtrên các vùng khác nhau, có giai đoạn tăng lên và có giai đoạn giảm xuống
* Mực nước biển: -Theo số liệu quan trắc trong khoảng 50 năm qua ở các
trạm Cửa Ông và Hòn Dấu, mực nước biển trung bình đã tăng lên khoảng 20cmphù hợp với xu thế chung của toàn cầu
- Mực nước biển trung bình trên toàn dải bờ biển Việt Nam có thể dânglên 1m vào năm 2100
* Bão: Trong những năm gần đây, số cơn bão có cường độ mạnh nhiều
hơn, quỹ đạo bão dịch chuyển dần về các vĩ độ phía nam và mùa bão kết thúcmuộn hơn, nhiều cơn bão có quỹ đạo di chuyển dị thường hơn
Ở Việt Nam, những lĩnh vực/đối tượng được đánh giá là dễ bịtổn thương do BĐKH bao gồm : nông nghiệp và an ninh lương thực, tài nguyênnước, sức khoẻ, nơi cư trú, nhất là ven biển và miền núi
Các khu vực dễ bị tổn thương bao gồm dải ven biển (kể cả những đồngbằng, đặc biệt là những vùng hàng năm thường chịu ảnh hưởng của bão, nướcdâng do bão, lũ lụt), vùng núi, nhất là những nơi thường xảy ra lũ quét, sạt lởđất
c Biến đổi khí hậu ở Đồng bằng sông Cửu Long
Đồng bằng sông Cửu Long là một trong ba đồng bằng trên thế giới dễ bịtổn thương nhất do nước biển dâng Hai đồng bằng còn lại là đồng bằng sôngNile (Ai Cập) và đồng bằng sông Hằng (Bangladesh)
Trang 9Nhìn tổng thể, kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ chịu sựtác động trên các mặt
- Biến động trong sản xuất: Nếu không có giống mới chịu được mặn, kinh
tế lúa và kinh tế vườn sẽ giảm sút ; kinh tế biển sẽ tăng trưởng nhanh nhưngchưa chắc sẽ bù đắp lại hai sự sụt giảm trên ; đầu tư trong lĩnh vực công thươngnghiệp càng khó thu hút hơn
- Xây dựng kết cấu hạ tầng đã tốn kém càng tốn kém hơn
- Biến động về phân bố dân cư, đô thị và các trung tâm, cơ sở kinh tế sẽdiễn ra sự dịch chuyển trong nội vùng và ra ngoài vùng Đồng bằng sông CửuLong
2.2 Thực trạng về giảng dạy môn địa lý ở Trung tâm GDNN-GDTX trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Việc giảng dạy môn địa lý trong các nhà trường nói chung và ở Trung tâmGDNN-GDTX đã và đang có nhiều nội dung được lồng ghép, nhằm làm phongphú thêm bài giảng, cập nhật những kiến thức có liên quan đến môn học đangdiễn ra trên thực tế cho học sinh Biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu, đã và đangtác động sâu sắc đến cuộc sống của mỗi người dân, ảnh hưởng không nhỏ đếntương lai của đất nước Biến đổi khí hậu có ảnh hưởng và liên quan mật thiếtđến các nội dung giảng dạy của môn địa lý, tuy nhiên chưa được chính thức đưavào chương trình giảng dạy và sách giáo khoa Việc tích hợp các vấn đề BĐKHvào chương trình giảng dạy đại lý là yêu cầu cấp thiết
2.3 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
Nhà trường là nơi để tuyên truyền, thực hiện giáo dục vì sự phát triển bềnvững Nhà trường cũng là nơi trang bị cho chủ nhân tương lai của đất nước kiếnthức về sự biến đổi khí hậu, về khả năng của con người trong cuộc chiến làmgiảm thiểu sự biến đổi khí hậu Nhà trường không chỉ là nơi hình thành kiếnthức, thái độ mà còn làm cho các chủ nhân tương lai có những hành vi cụ thể đối
Trang 10với những hành động gây tác hại cho môi trường, cho sự biến đổi khí hậu.Những hành vi ấy ở mức độ thấp có thể chỉ là ý thức tiết kiệm và hành vi tiếtkiệm, hành vi chống lại sự xâm hại Trái đất (như việc không sử dụng máy lạnh
có chất CFC, sử dụng phương tiện giao thông công cộng để làm giảm lượng thảiCO2 vào không khí) ở mức độ cao hơn là việc suy nghĩ, tìm kiếm kĩ thuật thaythế các chất thải làm tăng nhiệt độ bề mặt trái đất…
Có thể thành lập các câu lạc bộ về sự biến đổi khí hậu, về phát triển bềnvững Xây dựng các website để tuyên truyền, để chia sẻ thông tin về biến đổi khíhậu… Nếu như việc tuyên truyền và thực hiện giáo dục vì sự phát triển bềnvững được triển khai rộng rãi ở trường học, thì trong tương lai gần sẽ có nhữngcông trình khoa học, những sản phẩm sáng tạo được ra đời do những học sinh,giáo viên Việt Nam nghiên cứu thực hiện
Sự biến đổi khí hậu có qui mô toàn cầu nhưng hành động để ngăn cản sựbiến đội khí hậu ấy đòi hỏi mọi người, mọi quốc gia, mọi vùng và toàn thế giới.Khẩu hiệu “Suy nghĩ toàn cầu, hành động địa phương” xem ra phù hợp tronghoàn cảnh hiện nay, khi mà cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu khôngcòn là của riêng ai
Hiện nay, đã có rất nhiều ngành khoa học cùng góp sức chống lại sự biếnđổi khí hậu trong đó các trường phổ thông là nơi có thể tuyên truyền một cáchtốt nhất những tác động của biến đổi khí hậu
Với vai trò là một bộ môn khoa học, các giáo viên phổ thông, qua mônhọc của mình, sẽ giúp cho các em học sinh hiểu được nguyên nhân của sự biếnđổi khí hậu toàn cầu Làm cho mỗi công dân tương lai nhận thức được vai tròcủa chính họ trong cuộc chiến biến đổi khí hậu toàn cầu May mắn là nhiều bàihọc địa lý có những nội dung liên quan đến biến đổi khí hậu toàn cầu Vì vậy,các thầy cô giảng dạy địa lý ở trường phổ thông sẽ làm cho mỗi học sinh hiểurằng chính họ chứ không phải ai khác có thể làm chậm đi sự biến đổi khí hậutoàn cầu, giữ vững cuộc sống của nhân loại – chi phí cho cuộc chiến chống biếnđổi khí hậu trong lĩnh vực giáo dục là chi phí hiệu quả nhất, kinh tế nhất
Trang 11- Bản chất nội dung và những biểu hiện của sự biến đổi khí hậu đang diễn
ra trên toàn cầu, ở Việt Nam và ở ngay địa phương nơi chúng ta đang sinh sống
- Những hậu quả đã xảy ra và có thể sẽ xảy ra trên toàn thế giới nói chung
và Việt Nam nói riêng trong thời gian tiếp theo là có thật, ảnh hưởng rất lớn đến
bề mặt Trái đất, nơi con người đang trực tiếp sinh sống
- Những tác động của con người trong quá khứ và hiện tại (khai thác tàinguyên, hoạt động sản xuất, đời sống sinh hoạt ) đang là nguy cơ chính làm mấtcân bằng sinh thái, làm biến đổi khí hậu
- Xác định rõ trách nhiệm của mình với vai trò là người giảng dạy vàngười thực hiện trực tiếp các hoạt động giáo dục học sinh, cần phải có các hànhđộng tích cực nhằm làm giảm các nguy cơ có thể gây ảnh hưởng xấu đến môitrường
- Việc bảo vệ môi trường là trách nhiệm của mỗi cá nhân, ngoài việc bảnthân phải thực hiện tốt, còn có trách nhiệm vận động cộng đồng cùng thực hiệntốt, đồng thời nhắc nhở, ngăn cản khi thấy những biểu hiện vi phạm
- Hiểu và thấm nhuần phương châm trước khi hành động là: “ Vì sự sốngcủa Trái đất” và “ cuộc sống của nhân loại” trong đó có bản thân mình
- Chuẩn bị cho bản thân, gia đình cùng với cộng đồng tâm thế thích ứng để sống chung với biến đổi khí hậu.
+ Tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, các cuộc thi, các trò chơi có nộidung gắn với môi trường sống qua những hiểu biết và nhận thức về các biểuhiện gây ô nhiễm, tác hại của ô nhiễm đến cuộc sống hàng ngày
+ Tổ chức phong trào thi đua về bảo vệ môi trường góp phầm làm giảmthiểu biến đổi khí hậu ( làm sạch lớp học, trường học, tiết kiệm điện, tiết kiệmnước, gom rác thải, trồng và chăm sóc cây xanh )
+ Thường xuyên theo dõi kiểm tra, biểu dương kịp thời những gương tốt
và xử lý nghiêm khắc những hành vi làm tổn hại đến môi trường