Do đó với hoạt động dạy teaching có phương pháp dạy khác nhau; với hoạt động học learning có phương pháp học khác nhau….Như vậy QTDH là hệ thống những hành động liên tiếp và thâm nhập và
Trang 1BÀI THUYẾT TRÌNH NHÓM 3 Môn học: LÝ LUẬN DẠY HỌC HIỆN ĐẠI
GVHD: PGS.TS Võ Thị Xuân
1 Nguyễn Hoàng Phong
2 Đặng Khúc Hoàng Thi
Nội dung: Trình bày về đặc điểm cấu trúc nội dung DHHĐ
1 ĐẶT VẤN ĐỀ:
Quá trình dạy học (QTDH) là một quá trình phức tạp bao gồm nhiều thành tố có liên quan chặt chẽ với nhau Hiện nay, các nhà lý luận dạy học ở Việt Nam cũng như thế giới đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về QTDH tuỳ theo quan điểm tiếp cận về hoạt động dạy và học QTDH thường được xét ở hai khía cạnh độc lập nhau là dạy và học (teaching and learning) Do đó với hoạt động dạy (teaching) có phương pháp dạy khác nhau; với hoạt động học (learning) có phương pháp học khác nhau….Như vậy
QTDH là hệ thống những hành động liên tiếp và thâm nhập vào nhau của thầy và
trò dưới sự hướng dẫn của thầy, nhằm đạt được mục đích dạy học và qua đó phát triển nhân cách của người học.
Các thành tố để cấu thành nên một QTDH phải hội đủ 5 yếu tố sau:
1 Mục đích và nhiệm vụ dạy học
2 Nội dung dạy học
3 Phương pháp và phương tiện dạy học
4 Hoạt động dạy học (giáo viên với hoạt động dạy; Học sinh với hoạt động học)
5 Kết quả dạy học
Một trong năm thành tố mà nhóm đang nghiên cứu trong QTDH là đặc điểm
cấu trúc nội dung dạy học (NDDH) NDDH được biết đến trong nhiều giáo trình
LLDH của các tác giả như Nguyễn Văn Hộ; Nguyễn Trọng Rỹ… Nhưng xét trong điều kiện hiện nay, muốn xã hội phát triển, thu nhập người lao động tăng lên, mang lại GDP cao cho đất nước thì không thể không thay đổi tư duy trong QTDH của mỗi giáo viên chúng ta mà thành tố quan trọng là phải xây dựng, tái cấu trúc được NDDH Vậy NDDH và NDDH hiện đại khác nhau ở điểm nào?
Xuất phát từ câu hỏi trên nhóm chúng tôi xin chia sẽ về đặc điểm cấu trúc nội dung dạy học hiện đại (DHHĐ)
1
Trang 22 ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC NỘI DUNG DHHD
2.1 Khái niệm NDDH:
Nội dung dạy học (NDDH)1 là thành tố quan trọng của QTDH, là tập hợp, là hệ thống các kiến thức văn hoá, xã hội, khoa học công nghệ, các kỹ năng lao động chung
và chuyên biệt hình thành và phát triển các phẩm chất năng lực đáp ứng được yêu cầu của xã hội ở trình độ mong đợi
NDDH bao gồm nội dung học tập của học sinh và NDDH của giáo viên
2.2 Cấu trúc của NDDH:
Nội dung dạy học (NDDH)2 là cơ sở tạo nên nội dung của những hoạt động cơ bản, đó là hoạt động dạy và hoạt động học, nó quy định một cách có hệ thống những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo mà học sinh phải lĩnh hội, để tạo điều kiện cho sự hình thành thế giới quan và những phẩm chất đạo đức của con người lao động
2.2.1 Hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội, tư duy kỹ thuật và hoạt động nghề
nghiệp:
Hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo mà học sinh lĩnh hội là một phần trong kho tàng kinh nghiệm do xã hội loài người tích lũy được dưới dạng các khái niệm khoa học, kĩ thuật và công nghệ Nhờ sự tiếp tục những kinh nghiệm này, thế hệ trẻ có thể đạt tới những đỉnh cao mới về văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần thông qua hoạt động sáng tạo của họ trong lao động cải tạo tự nhiên và cải tạo xã hội Con người có khả năng tiếp thu một phần kho tàng tri thức mà loài người đã tích lũy bao gồm:
+ Các tri thức về sự kiện, khái niệm cơ bản, các thuật ngữ khoa học, các qui luật, học thuyết
+ Các tri thức về hoạt động, phương pháp nhận thức và lịch sử thu tập tri thức + Các tri thức đánh giá, tri thức về các chuẩn mực
+ Các tri thức về thái độ đối với các hiện tượng khác nhau của cuộc sống do xã hội qui định
Các tri thức này có liên quan mật thiết với nhau, tuy nhiên chúng có vai trò khác nhau trong việc thực hiện các chức năng của tri thức Do đó trong QTDH cần bồi dưỡng cho học sinh các dạng tri thức này một cách đồng bộ phù hợp với từng cấp bậc đào tạo
2.2.2 Hệ thống những kỹ năng, kỹ xảo hoạt động trí óc và hoạt động chân tay:
Hệ thống này chú trọng vào việc vận dụng tri thức vào thực tiễn Hệ thống kỹ năng kỹ xảo được lựa chọn để đưa vào NDDH dạy học sẽ giúp học sinh nhanh chóng thích ứng hòa nhập vào thực tiễn xã hội
2.2.3 Hệ thống kinh nghiệm hoạt động sáng tạo:
Hệ thống kinh nghiệm được đưa vào NDDH thông qua dạy học nhằm đảm bảo cho học sinh có năng lực phát triển và cải tạo hiện thực Nhờ vậy học sinh sẽ phát triển
Trang 3được tích cực sáng tạo, khắc phục được tính thụ động, máy móc, tính hình thức trong hoạt động nhận thức và hoạt động nghề nghiệp Hoạt động sáng tạo sẽ giúp người học độc lập di chuyển tri thức, kỹ năng vào tình huống mới Hoạt động này nhằm đáp ứng cho học sinh có khả năng giải quyết các vấn đề thách thức, phức tạp trong thực tế Hoạt động sáng tạo được rèn luyện cho học sinh khi giáo viên có ý thức đầy đủ và tiến hành xuyên suốt của QTDH ở mọi nơi, mọi lúc và mọi môn học, đặc biệt trong thực tập nghề nghiệp
2.3 Các yêu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn nội dung dạy học kỹ thuật:
Theo tiếp cận Curriculum (xây dựng chương trình đào tạo) người ta xác định nội dung dạy nghề dựa trên 3 yêu cầu cơ bản sau:
- Sự phát triển khoa học kỹ thuật và công nghệ liên quan đến hoạt động của nghề cần đào tạo
- Nhu cầu xã hội, đáp ứng nguồn lực cho phát triển xã hội
- Nhu cầu của thị trường lao động để xác định rõ nội dung kiến thức, kỹ năng theo nhu cầu đó Để làm được điều này phải qua phân tích nghề
3 TIẾP CẬN NDDH MANG TÍNH HIỆN ĐẠI (DHHĐ)
Có thể chia những cách tiếp cận khác nhau thành 2 dòng chính đó là:
- Quan niệm của Liên Xô và cộng đồng xã hội chủ nghĩa vào những thập niên cuối của thế kỷ 20 (có khuynh hướng hàn lâm)
- Quan niệm của Phương Tây và những đồng minh (có khuynh hướng xã hội thực dụng, đậm nét quản lý và kỹ thuật)
3.1 Cách tiếp cận cổ điển nổi lên rõ nhất vào thời kỳ 1911-1962:
Coi trọng tính hệ thống của các môn học, đề cao các nhiệm vụ giảng dạy của giáo viên, tổ chức dạy ở quy mô lớp, giáo viên có vai trò khống chế… Tính chất tiêu biểu của cách tiếp cận này là nó đặt người học vào vị thế phải thích ứng với chương trình và học chế
Chương trình dạy học mang tính ”hàn lâm, kinh viện” còn được gọi là giáo dục
“định hướng nội dung” dạy học hay ”định hướng đầu vào” (điều khiển đầu vào) Chương trình định hướng nội dung tồn tại phổ biến trên thế giới cho đến cuối thế kỷ
20 và ngày nay vẫn còn ở nhiều nước Đặc điểm cơ bản của chương trình giáo dục định hướng nội dung là chú trọng việc truyền thụ hệ thống tri thức khoa học theo các môn học đã được quy định trong chương trình dạy học
Ưu điểm của chương trình dạy học định hướng nội dung là việc truyền thụ cho
HS một hệ thống tri thức khoa hoc và hệ thống Tuy nhiên ngày nay chương trình dạy học định hướng nội dung không còn thích hợp Do tri thức thay đổi và bị lạc hậu nhanh chóng; xu hướng việc kiểm tra đánh giá chủ yếu dựa trên việc kiểm tra khả năng tái hiện tri thức mà ít định hướng vào khả năng vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn; do phương pháp dạy học mang tính thụ động và ít chú ý đến khả năng ứng dụng nên sản phẩm giáo dục là những con người mang tính thụ động, hạn chế khả năng sáng tạo và năng động
3
Trang 43.2 Cách tiếp cận hiện đại
Cách tiếp cận này quan niệm người học là người ra quyết định và giải quyết vấn
đề Quá trình quan trọng hơn nội dung và phương pháp, và được xem là trọng tâm để giải thích hành vi Nội dung phải có tính hệ thống nhưng người học phải chủ động, không bị áp đặt Mỗi học sinh là mỗi con người khác nhau, mọi vấn đề đều mới mẻ Những giá trị cơ bản của NDDH hay chương trình theo cách tiếp cận này là:
1/ ghép nhóm linh hoạt;
2/ tham gia;
3/ tự do;
4/ nhấn mạnh quá trình;
5/ lấy tìm tòi làm trọng;
6/ các nguồn học tập phong phú;
7/ trải nghiệm;
8/ sáng tạo;
9/ hợp tác;
10/ trách nhiệm;
11/ tự thực hiện
Trong Bách khoa giáo dục quốc tế (1985), người ta xác định 4 cách tiếp cận khác nhau về chương trình và NDHH:
1/ Cách tiếp cận tương tác, xem curriculum (chương trình) là hệ thống hay quá trình tương tác (Mỹ, Thuỵ Sĩ, CHLB Đức);
2/ Cách tiếp cận hợp lý hoá, nhấn mạnh vai trò của những tư tưỏng mới, các hoạt động, các thủ tục hành động, các mâu thuẫn (Đức, Thuỵ Sĩ);
3/ Cách tiếp cận hướng vào quá trình (Hà Lan, Đức, Thuỵ Điển, Bỉ, Áo, Canada, Mỹ);
4/ Cách tiếp cận cấu trúc, nhấn mạnh các nguyên tắc giáo dục, năng lực chương trình, các cơ hội học tập, các hoạt động theo môn học (Đức, Mỹ, Anh…)
3.3 Yếu tố tác động đến nội dung DHHĐ:
Toàn bộ những curriculum (chương trình) phản ánh từng đơn vị học trình tổng thể của bậc học, của cả giai đoạn lớn như Mầm non, Phổ thông, Cao đẳng…
Curriculum mỗi môn học mô tả học trình cụ thể ở cấp độ môn học, tức là một thể tích hợp hai mặt chủ yếu: 1/nội dung học vấn (học phần); 2/ tiến trình hoạt động, điều hành, quản lý… để xử lý (processing) nội dung đó và giúp cho việc xử lý
Ngoài học trình là cụ thể ở từng môn học, còn có kiểu học trình module, trong
đó chính các module là đơn vị học trình Module được thiết kế theo lối hỗn hợp, có thể
Trang 5chứa cả bài học (nòng cốt là khái niệm), chủ đề (nòng cốt là quan hệ, phạm trù tích hợp) lẫn dự án (nòng cốt là vấn đề và hoạt động giải quyết vấn đề) Học trình module
về nội dung có tính chất hỗn hợp, nhưng về kỹ thuật nó được thiết kế đặc biệt để có khả năng lắp ghép lẫn nhau, có tính trọn vẹn về giá trị
NDDH không được tổ chức thành môn học chặt chẽ thường được tổ chức thành các chủ đề, chuyên đề, dự án Để thực hiện được nội dung này thành các chủ để, chuyên đề, dự án, đòi hỏi người giáo viên phải tái tạo lại nội dung (gia công) chọn lọc
mà vẫn đảm bảo tính hệ thống, tính logic của chương trình
4 KẾT LUẬN
Trong hoạt động dạy học, việc thiết kế nội dung là công việc đòi hỏi người giáo viên phải mất rất nhiều công sức Giáo viên phải có khả năng tư duy cao để cải biến nội dung từ sách giáo khoa, giáo trình thành một câu chuyện, một chủ đề hay một chuyên đề nhưng không thoát khỏi hệ thống tri thức được yêu cầu ở mỗi cấp học khác nhau Để đảm bảo NDDH mang lại hiệu quả cho người dạy (teaching), người học (learning) không thể tách rời được phương tiện, môi trường, tư liệu hổ trợ……Xây
dựng NDDH theo đúng hướng tiếp cận khoa học hiện đại sẽ giúp người học tự chủ
động tiếp cận và vận dụng tri thức vào thực tiễn một cách dễ dàng hơn.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 TS Nguyễn Văn Tuấn- Lý luận dạy học– ĐHSPKTTP.HCM, năm 2009
2 PGS.TSKH Nguyễn Văn Hộ -lý luận dạy học-NXBGD, năm 2002
3 Nguyễn Văn cường- lý luận dạy học hiện đại, năm 2014
5