I Các khái niệm cơ bản về tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh 9II Quan điểm, chung của Đảng và Nhà nước về công tác truyền thông III Hoạt đông công tác truyền thông DS-KHHGĐ huyện
Trang 1I Các khái niệm cơ bản về tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh 9
II Quan điểm, chung của Đảng và Nhà nước về công tác truyền thông
III Hoạt đông công tác truyền thông DS-KHHGĐ huyện Ngã Năm 9
CHƯƠNG II: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VỀ TRUYỀN THÔNG
I Thực trạng về mất cân bằng giới tính khi sinh tại địa phương 11
III Một số giải pháp về truyền thông để giảm thiểu tình trạng mất cân
2 Vai trò của truyền thông trong việc giảm thiểu mất cân bằng giới
Trang 3LỜI CẢM ƠN!
Qua một thờigian học tập tại Chi cục Dân số -KHHGĐ tỉnh Sóc Trăng
Đến nay khóa học đã kết thúc, chuyên đề “Thực trạng và giải pháp về truyền
thông giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh” là kết quả quá trình học
tập, nghiên cứu của tôi, là kết tinh đầu tư, truyền đạt, hướng dẫn tận tình của quýthầy, cô trong thời gian qua
Mặc dù thời gian học tương đối ngắn nhưng tôi đã học thêm được nhiềukiến thức mới, cũng như những kinh nghiệm quý báu từ các thầy, cô và các bạnđồng nghiệp về công tác DS-KHHGĐ để giúp tôi đủ tự tin để hoàn thành khóaluận của mình và hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ của bản thân tại đơn vị góp phầnhoàn thành công tác DS-KHHGĐ
Cảm ơn Lãnh đạo Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh cùng Ban Giám hiệu, thầy
cô giáo Trung tâm đào tạo và bồi dưỡng đã tổ chức và tạo điều kiện tốt nhất chotôi trong suốt thời gian khóa học
Do thời gian làm khóa luận có hạn, việc sưu tầm tư liệu và nghiên cứucòn hạn chế nên có những thiếu sót, rất mong sự đóng góp của quý thầy, cô vàđồng nghiệp
Cuối lời xin kính chúc quý lãnh đạo, quý thầy cô và các bạn đồng nghiệplời chúc: Sức khỏe, hạnh phúc và thành công trong cuộc sống !
Xin chân thành cảm ơn!
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
Công tác Dân số - KHHGĐ là một bộ phận quan trọng của chiến lược pháttriển đất nước, là một trong những vấn đề kinh tế - xã hội hàng đầu của nước ta,một yếu tố cơ bản để nâng cao chất lượng cuộc sống của từng người, từng giađình và của toàn xã hội
Trong Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng lầnthứ VI, khóa XII, ngày 25/10/2017 nêu rõ “Nâng cao nhận thức, thực hành vềbình đẳng giới; đẩy mạnh truyền thông giáo dục hành vi nhằm giảm thiểu mấtcân bằng giới tính khi sinh, tạo chuyển biến rõ nét ở những vùng có tỉ số giớitính khi sinh cao.”
Mất cân bằng giới tính trong dân số cũng là một vấn đề xã hội lớn đối vớicác nhà quản lý xã hội Hiện tượng mất cân bằng giới tính khi sinh ở Việt Nam
đã được các nhà nghiên cứu khoa học và dư luận xã hội đặc biệt quan tâm tronghơn 10 năm trở lại đây
Những năm gần đây, công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình của thị xã NgãNăm đạt được nhiều kết quả khả quan Số con trung bình của phụ nữ trong độtuổi sinh đẻ từ 2,1 con (năm 2016) giảm xuống còn 2 con (năm 2017), và 1,8 con(năm 2018) số con bình quân đã đạt mức sinh thay thế
Ở thị xã Ngã Năm tỷ số mất cân bằng giới tính năm 2016 là 108 nam /100
nữ, năm 2017 là 120 nam/ 100 nữ, năm 2018 là 132 nam /100 nữ; tỷ số giới tínhtăng đột biến có xu hướng mất cân bằng mức sinh
Do điều kiện thị xã Ngã Năm là vùng sâu, vùng xa của tỉnh Sóc Trăng đa sốngười dân trồng lúa và người dân tộc Khmer sinh sống, có mức sinh cao, trình
độ dân trí thấp nên tôi chọn đề tài này nói về “Thực trạng và giải pháp về mất cân bằng giới tính khi sinh tại thị xã Ngã Năm” là đề tài để tôi làm khóa luận
tốt nghiệp này
Trang 5KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH THỊ XÃ NGÃ NĂM
1/ Đặc điểm tự nhiên:
1.1/ Vị trí địa lý:
Ngã Năm là thị xã mới được thành lập theo Nghị Quyết 133/2014/NQ-CPngày 29/03/2014 của Chính phủ Thị xã Ngã Năm nằm bên cạnh kênhxáng Phụng Hiệp-Cà Mau Tên gọi này xuất hiện là do sau khi người Pháp đàokênh Phụng Hiệp-Cà Mau (còn gọi là kênh Quản Lộ-Phụng Hiệp) và kênh nốiliền với thị xã Long Mỹ tỉnh Hậu Giang hiện nay cắt ngang một con rạch (XẽoChích) tự nhiên tạo thành một ngã rẽ có 5 dòng sông
Thị Xã Ngã Năm có diện tích 24.224,35 ha và 93.869 nhân khẩu (Kết quả
từ kho dữ liệu ngành Dân số), bao gồm 8 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 3phường (1,2,3) và 5 xã (Tân Long, Vĩnh Quới, Mỹ Quới, Mỹ Bình, Long Bình)
1.2/ Đời sống văn hóa, xã hội:
Nền kinh tế chủ yếu là trồng lúa, cơ sở công nghiệp lớn nhất là cụm côngnghiệp Khóm 4 và nhà máy xay xát lúa hiện đại
Thu nhập bình quân hàng năm của người dân là 1.800USD/năm/ngườinên đời sống người dân ở đây còn gặp nhiều khó khăn
Thị xã Ngã Năm có hai địa điểm tham quan du lịch nổi tiếng là Chợ nổiNgã Năm và vườn cò Tân Long
Ðịa hình: Tương đối bằng phẳng, vùng đồng bằng chiếm 100% diện tích
tự nhiên toàn thị xã
Khí hậu: Mưa bão tập trung từ tháng 8 đến tháng 10, lượng mưa trung
bình hàng năm là 1.700 mm Nhiệt độ trung bình hàng năm từ 240C đến 370C;hàng năm có 3 tháng nhiệt độ trung bình là 300C, tháng lạnh nhất là tháng 12 vàtháng 1; tần suất sương muối có thể xảy ra vào tháng 12 và tháng 01 hàng năm
Toàn thị xã có 8 xã,phường gồm 61 ấp Trong đó diện tích đất nôngnghiệp là chủ yếu, đất vườn, còn lại là đất thổ cư sông hồ ao rạch chằng chịt.Với nguồn nước ngọt hầu như quanh năm Ngã Năm còn có điều kiện phát triểnnông nghiệp và nuôi trồng thủy sản Đặc thù của Ngã Năm có những xã có sông
Trang 6ngòi chằng chịt, đường xá đi lại khó khăn và vùng nông thôn.Nhiều ấp thuộcvùng nông thôn sâu, vùng căn cứ kháng chiến cũ, vùng đồng bào dân tộc, nênđiều kiện phát triển còn chậm, chưa đồng bộ.
Theo dữ liệu quản lý chuyên ngành dân số toàn thị xã có 93.869 người,mật độ trung bình khoảng 3.872 người/km2 Tỷ lệ phát triển dân số tự nhiên:0,98%( năm 2016), 0,89% ( năm 2017) và năm 2018 là 1,04 tỷ lệ phát triển dân
số tự nhiên tăng trong năm 2018 Trong đó người Kinh là 87.310 người (chiếm93,1%), người Khmer 6.063 người (chiếm 6,4%), người Hoa 480 người (chiếm0,5%) Năm 2018 với 20.050 hộ, bình quân mỗi hộ có 4,7 người Về tư liệu sảnxuất lao động, nhân khẩu vốn tự có từng hộ có khác nhau, nên thu thập các hộkhông đều và tình trạng phân hóa giàu nghèo càng phát triển
Từ nghị Quyết 21-NQ/TW, Đảng và Nhà nước ta ban hành nhiều chủtrương Chính sách về công tác Dân số – KHHGĐ, được xem đây là một quốcsách hàng đầu, là một trong những biện pháp để tiến tới xóa đói giảm nghèo, làmột vấn đề cấp bách có tính chiến lược quan trọng, trong việc thực hiện kinh tế
xã hội hiện nay Quán triệt được tầm quan trọng trên Trung tâm Dân số KHHGĐ đã tăng cường công tác vận động triển khai tổ chức thực hiện, khuyếnkhích mỗi gia đình nên có đủ 2,1 con để duy trì mức sinh thay thế nhằm tiến tớidân giàu, nước mạnh
1.4/ Về giáo dục:
Toàn thị xã có 37 trường, trường cấp III có 3 trường, gồm có 78 lớp với2.452 học sinh Có 192 giáo viên, tỷ lệ mù chữ ở lứa tuổi 15-35 hiện nay chiếm
Trang 7khoảng 9,1% cơ sở vật chất còn thiếu thốn Tỷ lệ học sinh bỏ học vào cấp IIIkhoảng 2.31% đa số là học sinh nữ vì hoàn cảnh gia đình khó khăn.
Trong những năm gần đây hệ thống ngành học, trường lớp được mở rộng,không còn xã trắng về giáo dục, trẻ đến trường trong độ tuổi đạt 99% chất lượnggiáo dục dạy và học ngày càng được nâng cao Đội ngũ giáo viên ngày càngđược củng cố về chuyên môn an tâm với nghề nghiệp Hệ thống các trường theocác loại hình được mở rộng và nâng dần về chất lượng dạy và học
Về cơ sở vật chất không ngừng sửa chữa và xây dựng mới đáp ứng chonhu cầu đào tạo hiện nay
1.5/ Về y tế:
Hệ thống y tế có từ thị xã xuống các xã,phường gồm có 242 cán bộ: 48bác sĩ, trung học các loại 194 Đến nay về cơ bản đáp ứng được việc khám chữabệnh cũng như thực hiện các chương trình y tế cộng đồng về chăm sóc sức khỏenhân dân Ưu tiên khám và điều trị cho cán bộ chính sách, trẻ em dưới 6 tuổi vàđối tượng hưởng bảo hiểm y tế …
Công tác phòng và chữa bệnh cho nhân dân đã được quan tâm đúng mức,triển khai tốt các chương trình y tế quốc gia chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cộngđồng Tăng cường công tác phòng bệnh, đặc biệt là các chương trình y tế quốcgia như: Tiêm chủng mở rộng phòng 6 bệnh nguy hiểm cho trẻ em, Phòng chốngsuy dinh dưỡng, Phòng chống bệnh sốt xuất huyết giảm rõ rệt Tuy nhiên vấn đề
Y tế vẫn còn gặp khó khăn do trình độ dân trí không đồng đều, người dân chưa ýthức về vấn đề phòng chống bệnh
1.6/ Về văn hóa:
Ngành Văn hóa thông tin - Thể thao - Truyền thanh tổ chức nhiều hoạt độngsôi nổi, với nhiều hình thức phong phú và chất lượng ngày một nâng cao Phátđộng phong trào toàn dân tích cực hưởng ứng các ngày lễ lớn, phát thanh tuyêntruyền cho người dân có ý thức hơn và nắm được các thông tin hàng ngày trongcuộc sống, Đài truyền thanh của thị xã có bước cải tiến trong hoạt động đưa tinhnổi, tăng lượng phát sóng nhằm phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phương vàtừng bước phục vụ tốt hơn về nhu cầu thông tin cho nhân dân
Trang 8Tỷ lệ 15-49 tuổi cao nhất do đó thiếu việc làm thường xuyên xảy ra.
Tỷ lệ trên 60 cao chứng tỏ việc chăm sóc y tế có chất lượng
3/ Tổ chức bộ máy làm công tác DS-KHHGĐ:
Trung Dân số - KHHGĐthị xã Ngã Năm; 01 Phó giám đốc Trung tâm Dân
số, 04 cán bộ chuyên môn, 08 viên chức dân số xã,phường và 145 Cộng tácviên Bộ máy hoạt động với sự chỉ đạo của Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh SócTrăng Điều đáng quan tâm nhất hiện nay của bộ máy Dân Số là chuẩn bị ghép
về trung tâm y tế thị xã và sự thay đổi các đội ngũ CTV thường xuyên, đó cũng
là yếu tố làm nên hạn chế về công tác Dân số - KHHGĐ
CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÝ LUẬN
I Các khái niệm cơ bản về tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh:
Trang 9* Giới tính khi sinh: Là chỉ sự khác biệt giữa nam và nữ về mặt sinh họccủa trẻ em khi sinh.
* Tỷ số giới tính khi sinh (Sex ratio at birt – SRB): được xác định bằng sốtrẻ em trai sinh ra trên 100 trẻ gái trong một năm
* Mất cân bằng giới tính khi sinh: Tỷ số giới tính khi sinh (TSGTKS) là tỷ
số giữa trẻ em trai sinh ra sống so với trẻ em gái sinh ra sống trong cùng mộtkhoảng thời gian Trong trường hợp không có sự can thiệp, tỷ số này phổ biến ởhầu hết các dân số là 105-107 trẻ trai trên 100 trẻ gái
Thông thường, tỷ suất tử vong của trẻ em trai sẽ cao hơn trẻ em gái và do
đó, đến tuổi kết hôn, số lượng nam nữ sẽ bằng nhau Lựa chọn giới tính làm thayđổi quy luật tự nhiên, tạo nên sự bất thường và sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy sau này
II Quan điểm chung của Đảng và Nhà nước về công tác truyền thông chuyển đổi hành vi Dân số - KHHGĐ:
Từ nhiều năm qua Đảng và Nhà nước ta ban hành nhiều chủ trương Chínhsách về công tác Dân sô – KHHGĐ, được xem đây là một quốc sách hàng đầu,
là một trong những biện pháp để tiến tới xóa đói giảm nghèo, là một vấn đề cấpbách có tính chiến lược quan trọng, trong việc thực hiện kinh tế xã hội hiện nay
Với bộ máy dân số được kiện toàn, thông tin giáo dục truyền thông cóhiệu quả, tạo được sự chuyển đổi ý thức của đại bộ phận nhân dân về Dân số-KHHGĐ nên những năm qua thực hiện công tác DS-KHHGĐ đạt kết quả tốt
Hệ thống DS - KHHGĐ đã tích cực phối hợp cùng các ngành đoàn thể đẩymạnh sâu rộng công tác tuyên truyền, giáo dục các chủ trương chính sách dân sốcủa Đảng, Nhà nước góp phần làm chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức vàhành động của mọi tầng lớp nhân dân
III/ Hoạt động truyền thông giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh tại thị xã Ngã Năm:
Tăng cường cung cấp thông tin về tình trạng mất cân bằng giới tính khisinh cho người dân, trước hết là cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, nhữngngười cung cấp dịch vụ siêu âm và dịch vụ nạo phá thai, những người có uy tính
Trang 10trong cộng đồng nhằm hạn chế các hành vi không phù hợp với việc sinh đẻ theo
Ưu tiên các hoạt động cung cấp thông tin, kiến thức, giáo dục, tư vấn chocác cặp vợ chồng, phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, vị thành niên – thanh niên, đặcbiệt là ở các vùng có mức sinh cao, vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa
Kết quả sơ bộ của Tổng điều tra dân số và nhà ở (01/4) cũng đã chứng tỏviệc thành công của việc thực hiện chương trình Dân số - KHHGĐ trong nhữngnăm qua và đầu tư cho chương trình Dân số - KHHGĐ đã mang lại hiệu quả
Cũng cố duy trì các mô hình câu lạc bộ Hội Phụ nữ, Đoàn thanh niên, Hộinông dân, thành lập nhiều câu lạc bộ mới, ở khu dân cư, cụm dân cư không sinhcon thứ 3, tiến tới xây dựng ấp, xã không sinh con thứ 3
* Công tác truyền thông:
a) Truyền thông gián tiếp:
Để thực hiện tốt chỉ tiêu giảm nhanh tốc độ gia tăng dân số điều cần lưu ý
là phải làm chuyển đổi hành vi, nhận thức của từng đối tượng trong độ tuổi sinh
đẻ về công tác DS-KHHGĐ mỗi cặp vợ chồng sinh đủ 2 con để góp phần ổnđịnh quy mô dân số thúc đẩy nền kinh tế phát triển, nâng cao chất lượng cuộcsống của từng người, từng gia đình và xã hội
Vì thế công tác giáo dục truyền thông phải được làm thường xuyên vàrộng rãi qua hệ thống truyền thanh, báo chí, truyền hình, áp phích, pano, vănnghệ Nhưng trong thực tế thông tin giáo dục truyền thông ở địa phương cònnhiều mặt hạn chế, mặt khác đối tượng là lao động suốt ngày nên ít có điều kiệnnghe, nội dung tuyên truyền ít có tính hấp dẫn làm cho người xem, người nghe ítchú ý và củng chưa được thường xuyên, những thông điệp, pano cũng còn ít vìdân cư sống rải rác trong đồng ruộng
Trang 11b) Truyền thông trực tiếp:
Tổ chức hoạt động truyền thông trực tiếp với nhóm các đối tượng tại cơ sởnhóm nhỏ, trực tiếp thăm và gặp gỡ tại các hộ gia đình đối tượng, đặc biệt là cáccặp vợ chồng đã có 2 con trở lên, sinh con 1 bề là gái chưa áp dụng BPTT
Kết hợp với các ban ngành đoàn thể cung cấp, giới thiệu nội dung, chủ đề,khẩu hiệu tuyên truyền về “mất cân bằng giới tính khi sinh” trong các cuộc họp,Hội nghị sơ, tổng kết các cơ quan đơn vị
CHƯƠNG II MỘT SỐ GIẢI PHÁP VỀ TRUYỀN THÔNG GIẢM THIỂU MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH
I Thực trạng về mất cân bằng giới tính khi sinh tại địa phương:
Trong những năm qua được sự quan tâm của lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp
Ủy Đảng, chính quyền, sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành,đoàn thể các tổchức xã hội, sự hưởng ứng của nhân dân nên công tác DS – KHHGĐ đã đạtđược những kết quả quan trọng, tỷ suất sinh (CBR): 12,13%0 (năm 2016),10,84%0 (năm 2017) là đến năm 2018 là 10,57%0, mức sinh giảm hàng năm làkhá cao, tỷ lệ phát triển dân số từ 0,98 % (năm 2016); 0,89 % (năm 2017) năm
2018 là 1,04% Tổng tỷ suất sinh đã đạt được mức sinh thay thế Tổng số cặp vợchồng áp dụng các biện pháp tránh thai giảm từ 75,3% (năm 2016) xuống còn74% (năm 2018) Quá trình đó là do nhận thức của người dân trong việc chămsóc SKSS/KHHGĐ đã có sự chuyển biến tích cực trong đời sống mỗi gia đình
Bên cạnh những thuận lợi trên công tác DS-KHHGĐ còn gặp khó khăn vàthách thức lớn nhất hiện nay đó là tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.Theo số liệu báo cáo dân số năm 2018 thì tỷ số giới tính khi sinh của thị xã tăngcao 108nam/100nữ (năm 2016) và 120 nam /100 nữ (năm 2017), 132 nam/100
nữ (năm 2018)
Bảng tỷ số giới tính
Trang 12Số nam Số
nữ
Tỷ số giới tính
Số nam
Số nữ
Tỷ số giới tính
Số nam
Số nữ
Tỷ số giới tính
đi siêu âm để xác định giới tính
Cấp ủy Đảng và Chính quyền chưa quan tâm đúng mức, công tác kết hợpchưa đồng bộ giữa các cơ quan, ban ngành đoàn thể có liên quan, thiếu đôn đốc,kiểm tra, và một số ngành phối hợp chưa hiệu quả
Việc quản lý siêu âm để biết giới tính vẫn còn nhiều bất cập do người dânchưa thông suốt chưa để sinh theo quy luật tự nhiên nên tìm đến các cơ sở siêu
âm ở huyện, tỉnh, khó kiểm soát hết được Trong khi tại bệnh viện, việc công bốgiới tính thai nhi là điều nghiêm cấm, thì tại phòng khám tư nhân việc làm này
dễ dàng hơn khi bác sĩ nói miệng hoặc dùng mật hiệu để thông báo cho sản phụ
về giới tính thai nhi Nên việc nạo phá thai loại bỏ giới tính chưa kiểm soát chặtchẽ và triệt để
Vẫn còn tồn tại tư tưởng sinh con phải “có nếp có tẻ” thậm chí “đông con
hơn nhiều của” Vì vậy nhiều gia đình có 2 con gái vẫn cố đẻ thêm con thứ 3,