Một số kinh nghiệm sử dụng hiệu quả phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ để nâng cao chất lượng giảng dạy môn sinh học 6 ở trường THCS yên trung

Những điều cơ bản nhất của các kiến thứcđược trình bày dưới dạng các gợi ý quan sát dựa trên mẫu vật thật các em tựkiếm được, hoặc kênh hình, ảnh chụp, những vấn đề đặt ra để trao đổi, t

Danh mục các đề tài SKKN đã được Phòng GD&ĐTxếp từ loại C trở lên

Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những nhiệm vụ quan trọngcủa đổi mới giáo dục Định hướng của đổi mới phương pháp dạy học là phát huytính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực hợp táclàm việc của người học

Năng lực hợp tác được xem là một trong những năng lực quan trọng củacon người trong xã hội hiện nay Chính vì vậy, phát triển năng lực hợp tác từtrong trường học đã trở thành một xu thế giáo dục trên toàn thế giới “Phươngpháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ” chính là sự phản ánh xu thế đó.[1]

Trong nhà trường, phương pháp dạy học hợp tác được sử dụng phổ biếntrong dạy học là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 8 người Hoạt độnghợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gaycấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thànhnhiệm vụ chung Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷlại; tính cách, năng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tìnhbạn, ý thức tổ chức, tinh thần tương trợ Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vàođời sống học đường có tác dụng chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời sống xãhội, làm quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội

Hiện nay, trong các nhà trường nói chung và trường THCS Yên Trung nóiriêng, phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ đã được giáo viên sử dụngtrong quá trình giảng dạy và mang lại hiệu quả tương đối cao Đối với môn Sinhhọc nói chung và môn Sinh học 6 nói riêng là môn khoa học thực nghiệm, kiếnthức liên quan rất nhiều đến các lĩnh vực trong đời sống thực tiễn Trong chươngtrình Sinh học 6, học sinh bắt đầu làm quen với thế giới Sinh vật, trước hết làThực vật Các em được học về cây xanh, tìm hiểu sự đa dạng, phong phú củathực vật qua các nhóm cây khác nhau Những điều cơ bản nhất của các kiến thứcđược trình bày dưới dạng các gợi ý quan sát (dựa trên mẫu vật thật các em tựkiếm được, hoặc kênh hình, ảnh chụp), những vấn đề đặt ra để trao đổi, thảoluận, cung cấp những thí nghiệm mô tả vì vậy trong quá trình giảng dạy sửdụng phương pháp tổ chức hoạt động nhóm sẽ mang lại hiệu quả học tập rất cao,

sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh

Tuy nhiên với lứa tuổi của học sinh lớp 6 các em rất hiếu động, việc tổchức hoạt động nhóm còn mới mẻ đối với các em, các đồ dùng học tập là cácloại rễ, thân, lá, hoa rất quen thuộc với các em nên có thể gây ồn ào, mất trật

tự tiết học, vì vậy nên nhiều giáo viên ngại không muốn tổ chức Mặt khác họcsinh lớp 6, các em mới chuyển cấp nên việc học tập của các em còn nhiều bỡngỡ, nhất là các hoạt động học tập hợp tác theo nhóm nhỏ

Nhận thức được vai trò của phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

như đã nêu ở trên, qua quá trình trực tiếp giảng dạy, tôi đã rút ra “Một số kinh nghiệm sử dụng hiệu quả phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ để nâng cao chất lượng giảng dạy môn Sinh học 6 ở trường THCS Yên Trung”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Sử dụng có hiệu quả phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

để nâng cao chất lượng giảng dạy môn Sinh học 6 tại trường THCS Yên Trung

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Biện pháp sử dụng có hiệu quả phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ để giảng dạy môn Sinh học 6 tại trường THCS Yên Trung

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

+ Thu thập, phân loại, tổng hợp các tài liệu và các sáng kiến kinhnghiệm liên quan đến đề tài

+ Nghiên cứu chương trình môn Sinh học lớp 6,

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu, so sánh để đánh giá thực trạng vàkết quả thực nghiệm

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN :

“Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ” còn được gọi bằng một

số tên khác như: “Phương pháp thảo luận nhóm”, hoặc “Phương pháp dạy họchợp tác” [2 ] là một trong các phương pháp dạy học tích cực đang được sử dụng

và cần được phát triển hơn nữa

Từ xưa, ông cha ta đã có câu “Không thầy đố mày làm nên”; “Học thầykhông tầy học bạn” Đúng vậy, trong học tập không phải mọi tri thức, kĩ năng,thái độ đều được hình thành bằng con đường hoạt động độc lập cá nhân Lớp

học là môi trường giao tiếp thầy – trò, trò – trò, tạo nên mối quan hệ hợp tácgiữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập Trong kiểu dạyhọc thông báo, giải thích, minh họa, thông tin đi từ thầy đến trò, quan hệ giaotiếp chủ yếu là thầy – trò Trong phương pháp dạy học hợp tác thể hiện mốiquan hệ giao tiếp trò – trò Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiếncủa mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học đượcnâng mình lên một trình độ mới, bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinhnghiệm của mỗi cá nhân và của cả lớp [3]

Xuất phát từ đặc điểm lứa tuổi học sinh THCS, tâm lý nảy sinh cảm giác

về sự trưởng thành và nhu cầu được thừa nhận đã là người lớn, các em có nhucầu giao tiếp với bạn bè, khao khát được hoạt động chung với nhau, có nguyệnvọng được bạn bè tôn trọng, công nhận, rất sợ bạn bè tẩy chay, xa lánh Giáoviên cần biết tạo điều kiện cho học sinh phát triển quan hệ giao tiếp, hợp táctrong tập thể và biết hướng dẫn, uốn nắn theo hướng phục vụ cho mục tiêu giáodục [4 ]

Đối với “phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ”, học sinh đượcphân chia thành nhóm nhỏ riêng biệt, chịu trách nhiệm về một mục tiêu duynhất, được thực hiện thông qua nhiệm vụ riêng biệt của từng người Các hoạtđộng cá nhân riêng biệt được tổ chức lại, liên kết hữu cơ với nhau nhằm thựchiện mục tiêu chung Thông qua phương pháp này giúp cho mọi học sinh đượctham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em có thểchia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết các vấn đề có liên quan đếnnội dung bài học; cơ hội được giao lưu, học hỏi lẫn nhau; cùng nhau hợp tác giảiquyết những nhiệm vụ chung Thông qua đó kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp táccủa học sinh được phát triển, tình bạn của các em được gắn kết, đó cũng chính làgóp phần thực hiện một trong những nội dung của phong trào “xây dựng trườnghọc thân thiện, học sinh tích cực” của nhà trường hiện nay

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU TỪ NĂM HỌC 2015- 2016 VỀ TRƯỚC

1 Thực trạng :

1.1 Ưu điểm:

Ban giám hiệu nhà trường rất quan tâm đến việc đổi mới phương phápgiảng dạy phát huy tính tích cực học tập của học sinh để nâng cao chất lượnggiáo dục của nhà trường

Đa số các đồng chí giáo viên trong nhà trường đã sử dụng các phươngpháp dạy học tích cực vào trong quá trình giảng dạy Đối với môn Sinh học đã

có giáo viên dạy chính ban, có trình độ đại học, các đồng chí đều đã đạt giáoviên dạy giỏi cấp huyện; do đó việc thực hiện giảng dạy các phương pháp đặctrưng của bộ môn như: phương pháp trực quan, thí nghiệm, thực hành tươngđối tốt và mang lại hiệu quả tương đối cao.

Học sinh chăm ngoan; phong trào học tập ngày càng được phụ huynhquan tâm; nhiều năm liên tục nhà trường đều có học đạt giải cấp tỉnh

Hiện nay, cơ sở vật chất nhà trường tương đối đầy đủ theo tiêu chí trườngchuẩn quốc gia Phòng học thực hành Hóa - Sinh đầy đủ; bàn học sinh 2 chỗngồi, ghế một chỗ ngồi, thuận tiện cho việc tổ chức hoạt động học tập theonhóm nhỏ; máy chiếu được trang bị ở các phòng học bộ môn thuận lợi cho việcứng dụng công nghệ thông tin vào trong quá trình giảng dạy

1.2 Hạn chế:

Đối với giáo viên, trong quá trình giảng dạy giáo viên chưa thường xuyênquan tâm đến tổ chức hoạt động nhóm cho học sinh, chủ yếu chỉ áp dụng vàocác tiết thao giảng Bởi vì, khi sử dụng phương pháp hợp tác trong nhóm nhỏ,thường mất thời gian, gây mất trật tự lớp học, dẫn đến “cháy” giáo án

Đối với học sinh lớp 6, các em mới được làm quen với phương pháp mới

ở trường THCS, nên bước đầu việc tổ chức hoạt động nhóm gặp không ít khókhăn, các em còn lúng túng, mất nhiều thời gian cho việc ổn định tổ chức nhóm.Hợp tác làm việc giữa các thành viên không hiệu quả, một số em có thái độ ỷ lạivào nhóm trưởng và một số thành viên học khá tích cực học tập, còn các em họcyếu, kém và nhút nhát ít hoặc không tham gia Nhiều em còn rụt rè khi được cửlàm đại diện cho nhóm báo cáo kết quả thảo luận trước lớp

Những hạn chế nêu trên đã dẫn đến giáo viên chưa sử dụng thường xuyên

“Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ”; phần lớn học sinh chưa hàohứng hoặc không thích tham gia hoạt động nhóm

Tổng 65 3 4.6 13 20.0 42 64.6 6 9.2 1 1.6

Từ kết quả của bảng khảo sát cho thấy, tỉ lệ học sinh có thái độ bìnhthường và ít quan tâm nhiều hơn các em có thái độ thích tham gia hoạt độngnhóm và chất lượng khảo sát đầu năm học, tỉ lệ học sinh khá giỏi còn ít hơn, tỉ lệhọc sinh yếu, kém nhiều hơn so với chỉ tiêu chất lượng nhà trường đề ra.

3 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng

Giáo viên chưa nghiên cứu nhiều về phương pháp giảng dạy hợp tác trongnhóm nhỏ nên chưa thực sự hiểu rõ những ưu điểm của phương pháp đối vớiquá trình dạy học; chưa đầu tư thời gian để soạn bài và tổ chức dạy học theophương pháp này; chưa xây dựng cho các em kỹ năng khi tham gia hoạt độngnhóm Khi sử dụng phương pháp hoạt động nhóm phần lớn giáo viên chỉ chú ýđến đối tượng học sinh khá, giỏi, các em học yếu kém đôi khi không có cơ hộitham gia vì thời gian của tiết học không cho phép; chưa đa dạng hóa các hìnhthức hoạt động nhóm để thu hút tất cả các đối tượng tham gia, vì vậy chưa kíchthích ham muốn được tham gia học tập hợp tác theo nhóm của học sinh

Bên cạnh đó cơ sở vật chất của nhà trường chưa đáp ứng với yêu cầu tổchức hoạt động nhóm cho học sinh như: chưa có phòng học bộ môn để tổ chứctốt các tiết thực hành; bàn ghế học sinh năm chỗ ngồi, hư hỏng nhiều , điều đó

đã ảnh hưởng đến việc tổ chức giảng dạy theo phương pháp hợp tác trong nhómnhỏ của giáo viên trong quá trình giảng dạy

III CÁC GIẢI PHÁP VÀ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:

1 Giải pháp

“Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ” là một trong các phươngpháp dạy học tích cực, góp phần rất lớn vào quá trình dạy học, phát huy tính tíchcực chủ động sáng tạo và rèn kỹ năng sống cho học sinh Để thực hiện tốtphương pháp này yêu cầu đối với người giáo viên cần phải hiểu rõ những ưuđiểm của phương pháp để phát huy tối đa trong quá trình giảng dạy, đồng thờicũng phải biết được những hạn chế để có những biện pháp phù hợp nâng caohiệu quả bài giảng Giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian vào trong quá trìnhsoạn bài, chuẩn bị các đồ dùng dạy học; phải đa dạng hóa các hình thức hoạtđộng nhóm để thu hút học sinh tích cực tham gia

Ngay từ đầu cấp (lớp 6), giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh cách tổchức hoạt động nhóm như thế nào? nội qui làm việc của nhóm ra sao? nhiệm vụcho từng thành viên trong nhóm được giao là gì? Phải tạo nên sự thi đua giữacác nhóm để tạo động lực phấn đấu của từng thành viên trong nhóm và giữa cácnhóm với nhau từ đó kích thích ham muốn được tham gia học tập hợp tác theonhóm của tất cả học sinh

Nhà trường phải quan tâm hơn đến công tác tham mưu xây dựng cơ sở vậtchất phục vụ cho quá trình giảng dạy, nhất là phòng học bộ môn, bàn ghế họcsinh

2 Biện pháp

2.1 Giáo viên cần nắm và hiểu được những ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

2.1.1 Ưu điểm:

Trong phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ, học sinh được họccách cộng tác trên nhiều phương diện, được nêu quan điểm của mình, được nghequan điểm của bạn khác trong nhóm, trong lớp; được trao đổi, bàn bạc về các ýkiến khác nhau và đưa ra lời giải tối ưu cho nhiệm vụ được giao của nhóm Quacách học đó, kiến thức của học sinh sẽ bớt phần chủ quan, phiến diện, làm tăngthêm tính khách quan khoa học, tư duy của học sinh được phát triển.

Các thành viên trong nhóm chia sẻ các suy nghĩ, băn khoăn, kinh nghiệm,hiểu biết của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức, thái độ mới và học hỏilẫn nhau Kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ nhanh hơn dođược giao lưu, học hỏi giữa các thành viên trong nhóm, được tham gia trao đổi,trình bày vấn đề nêu ra Học sinh hào hứng khi có sự đóng góp của mình vàothành công chung của cả lớp

Nhờ không khí trao đổi cởi mở nên học sinh, đặc biệt là những em nhútnhát trở nên mạnh dạn hơn; các em học được cách trình bày ý kiến của mình,biết lắng nghe ý kiến của bạn, từ đó giúp các em hòa nhập vào cộng đồng nhóm,tạo cho các em sự tự tin, hứng thú trong học tập và sinh hoạt Từ đó vốn hiểubiết và kinh nghiệm xã hội của học sinh thêm phong phú; kĩ năng giao tiếp, kỹnăng hợp tác của học sinh được phát triển khi cùng nhau phân công và cùngnhau thực hiện nhiệm vụ

Trong phương pháp hoạt động nhóm, chú trọng vào phương pháp tự họccủa học sinh Đây là một hình thức học – dạy lẫn nhau Học sinh phát triển nănglực tự đánh giá khi có dịp so sánh với ý kiến của bạn, với kết luận của giáo viên,

tự điều chỉnh những sai sót của mình để vươn lên Ngoài ra phương pháp dạyhọc hợp tác trong nhóm nhỏ còn cung cấp được nhiều thông tin phản hồi kịpthời cho giáo viên, giúp giáo viên điều chỉnh cách dạy, cách tổ chức và hướngdẫn học sinh

Như vậy, dạy học tích cực bằng phương pháp hoạt động nhóm thì hoạtđộng của học sinh là chủ yếu, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, chỉ đạoviệc tìm tòi, khai thác kiến thức của học sinh Qua đó đã phát huy được tính tíchcực, chủ động, sáng tạo, tinh thần hợp tác trong học tập của học sinh

Ý kiến các nhóm có thể quá phân tán hoặc mâu thuẫn gay gắt với nhau.Thời gian có thể kéo dài

Với những lớp sĩ số đông hoặc lớp trật hẹp, bàn ghế khó di chuyển thì khó

tổ chức hoạt động nhóm Khi tranh luận, dễ dẫn tới lớp ồn ào, ảnh hưởng đếncác lớp khác

Chính vì thế nên trong quá trình giảng dạy giáo viên phải căn cứ vào từngnội dung kiến thức của từng bài; đặc điểm tình hình của từng lớp, từng nhómhọc sinh mà sử dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm cho phù hợp

2.2 Công tác chuẩn bị bài soạn của giáo viên; quy trình hướng dẫn tổ chức hoạt động hóm và rèn kĩ năng tham gia hoạt động nhóm cho học sinh 2.2.1 Công tác chuẩn bị bài soạn của giáo viên

Để thực hiện phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ đạt hiệu quảcao, giáo viên cần phải đầu tư thời gian vào khâu soạn bài và chuẩn bị đồ dùngdạy học

Khi soạn bài, ngoài việc căn cứ vào các tài liệu: chuẩn kiến thức, kĩ năng,sách giáo khoa, sách giáo viên và các tài liệu khác, giáo viên cần phải biết vậndụng sáng tạo các hình thức tổ chức dạy học Đối với phương pháp dạy học hợptác trong nhóm nhỏ, phải căn cứ vào đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh, trình độhọc sinh, nội dung kiến thức của bài để đưa ra các hình thức tổ chức hoạt độngnhóm cho phù hợp Một số câu hỏi, bài tập trong các lệnh ở sách giáo khoa, giáoviên có thể tạo ra các bài tập ở các dạng khác và hình thức tổ chức hoạt độnghọc tập khác nhau để gây hứng thú cho học sinh, tránh rập khuôn máy móc, lặp

đi lặp lại một hình thức hoạt động nhiều lần gây tâm lý chán nản của học sinh.Tức là trong công tác soạn bài của giáo viên phải thể hiện được sự đa dạng hóacác hình thức tổ chức hoạt động nhóm cho học sinh (sẽ trình bày ở phần sau)Ngoài ra, giáo viên còn phải chú trọng đến công tác chuẩn bị đồ dùng dạyhọc và hướng dẫn học sinh chuẩn bị đồ dùng Đối tượng học tập môn Sinh học 6của học sinh là các thực vật xung quanh chúng ta (học về rễ, thân, lá, hoa, quả,hạt trần, rêu, quyết ) chuẩn bị mẫu vật thật, hoặc chuẩn bị làm thí nghiệm trước

ở nhà, đối chiếu với tranh vẽ trong sách giáo khoa, phiếu bài tập, các trò chơi

sẽ là cách tổ chức hoạt nhóm mang lại hiệu quả cao hơn

2.2.2 Hướng dẫn quy trình tổ chức hoạt động nhóm cho học sinh

Ngay từ đầu năm học lớp 6, chúng ta phải hướng dẫn học sinh làm quen vớiphương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ Hướng dẫn các em cách thành lậpnhóm; cách thức làm việc trong nhóm; cách trao đổi, thảo luận giải quyết cácnhiệm vụ được giao; cách diễn đạt trình bày kết quả làm việc của nhóm

Khi sử dụng phương pháp này, có nhiều cách chia nhóm, có thể theo sốđiểm danh, theo màu sắc, theo biểu tượng, theo vị trí ngồi hoặc có cùng sự lựachọn

Quy mô nhóm có thể lớn hoặc nhỏ tùy theo nhiệm vụ Tuy nhiên, nhómthường chia từ 4-8 em là phù hợp Tùy mục đích sư phạm và yêu cầu của vấn đềhọc tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc có chủ định, được duy trì ổnđịnh trong cả tiết học hoặc thay đổi trong từng hoạt động, từng phần của tiếthọc; các nhóm được giao cùng một nhiệm vụ hoặc được giao các nhiệm vụ khácnhau

Quy trình của một hoạt động theo nhóm (trong một phần của tiết học, hoặcmột tiết) gồm các bước như sau:

Bước 1: Làm việc chung cả lớp

- Giáo viên giới thiệu chủ đề thảo luận hoặc nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhậnthức;

- Tổ chức các nhóm, đặt tên cho các nhóm, giao nhiệm vụ cho từng nhóm, quyđịnh thời gian cụ thể, nội quy làm việc (quy ra điểm thưởng nếu các thành viênđều tích cực hoạt động, nếu ngược lại thì nhóm lại bị trừ điểm) và phân công vịtrí làm việc cho các nhóm;

- Hướng dẫn cách làm việc theo các nhóm (nếu cần)

Bước 2 : Làm việc theo nhóm

- Các nhóm có thể tự bầu ra nhóm trưởng hoặc do giáo viên chỉ định Các thành

viên trong nhóm có thể luân phiên nhau làm nhóm trưởng Nhóm trưởng phâncông nhiệm vụ cho từng thành viên trong nhóm thực hiện một phần công việc;

cử thư ký ghi chép kết quả thảo luận của nhóm

- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm giải quyết nhiệm vụ được giao:

Kết quả thảo luận có thể được trình bày dưới nhiều hình thức (bằng lời, bằngtranh vẽ, bằng văn bản viết trên giấy to ) Trong nhóm nhỏ, mỗi thành viên đềuđược hoạt động tích cực, không thể ỷ lại vào một vài người năng động và nổitrội hơn Các thành viên trong nhóm giúp nhau tìm hiểu vấn đề trong không khíthi đua với các nhóm khác Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp chungcho cả lớp

- Trong suốt quá trình học sinh thảo luận, giáo viên cần đến các nhóm, quan sát,lắng nghe, gợi ý, giúp đỡ học sinh khi cần thiết,

- Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm Để trình bày kết quả làmviệc của nhóm trước toàn lớp, nhóm có thể cử ra một đại diện hoặc có thể phâncông mỗi nhóm viên trình bày một phần nếu nhiệm vụ được giao là khá phứctạp

Bước 3: Thảo luận, tổng kết trước toàn lớp

- Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm;

- Các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và bổ sung ý kiến;

- Giáo viên tổng kết và nhận xét, đặt vấn đề tiếp theo hoặc vấn đề cho bài họctiếp theo [5]

2.3 Đa dạng hoá các hình thức hoạt động nhóm

2.3.1 Cách phân chia nhóm

Xuất phát từ thực trạng trong quá trình thảo luận nhóm một số ít học sinhcòn ỷ lại vào các thành viên khác, hoặc đối tượng học sinh yếu, kém và nhútnhát ít tham gia hoạt động, vì vậy trong quá trình tổ chức hoạt động thảo luậnnhóm, tuỳ thuộc vào nội dung, yêu cầu của từng bài, từng phần nội dung kiếnthức, tùy vào đối tượng học sinh, để giáo viên lựa chọn các hình thức thảo luận,hợp tác theo nhóm và giao nhiệm vụ phù hợp cho các nhóm (Thông thườngnhóm nhỏ từ 2 - 4 học sinh hoặc từ 4 - 8 học sinh)

Có rất nhiều cách phân chia nhóm theo các tiêu chí khác nhau, giáo viên

có thể linh hoạt thay đổi để tạo nên sự mới mẻ, không nên áp dụng một tiêu chíduy nhất trong cả năm học Sau đây là một số cách phân nhóm:

- Các nhóm thành lập, hợp tác với nhau được lặp đi, lặp lại trong một thờigian 1-2 tuần hoặc 1 tháng (thường là học sinh ngồi các bàn học gần nhau) Cácnhóm này có thể được đặt tên riêng

- Nhóm có học sinh khá, giỏi hỗ trợ học sinh yếu kém: Các học sinh khá,giỏi đảm nhận trách nhiệm là người hướng dẫn, còn học sinh yếu kém được giúp

đỡ (cả 2 đối tượng đều được rèn luyện kĩ năng)

- Nhóm phân chia theo năng lực học tập khác nhau: Những học sinh yếuhơn sẽ được giao các bài tập cơ bản, đơn giản; học sinh trung bình thì mức độcao hơn một chút; học sinh khá, giỏi sẽ nhận được thêm các bài tập ở mức độkhó hơn nữa

- Thành lập nhóm ngẫu nhiên: bằng cách đếm số, phát thẻ, bắt thăm cách phân nhóm này, tạo điều kiện để tất cả học sinh trong lớp đều có thể đượchọc tập chung nhóm, cùng được hợp tác với nhau

- Nhóm ghép hình: Xé nhỏ một bức tranh hoặc các tờ tài liệu cần xử lí,học sinh được phát các mẫu xé nhỏ, những học sinh ghép thành bức tranh hoặc

tờ tài liệu đó sẽ tạo thành một nhóm Cách chia nhóm này dùng để tổ chức cáctrò chơi, không gây ra sự đối định

- Phân chia nhóm với các bài tập khác nhau

Tuy nhiên mỗi cách chia nhóm nêu trên đều có ưu điểm và nhược điểm,

vì vậy việc chia nhóm như thế nào để phù hợp với từng nội dung kiến thức củabài học và phù hợp từng đối tượng học sinh, để phát huy tính tích cực học tậpcủa học sinh và mang lại hiệu quả giáo dục cao, phụ thuộc rất nhiều vào trình

độ, năng lực và nghệ thuật tổ chức sáng tạo của người giáo viên

2.3.2 Sử dụng hệ thống câu hỏi phục vụ hoạt động nhóm

Nếu giáo viên chỉ yêu cầu học sinh đọc thông tin SGK, yêu cầu học sinhquan sát tranh, mẫu vật một cách chung chung rồi tổ chức cho học sinh thảoluận nhóm thì hiệu quả làm việc không cao

Một kinh nghiệm cho thấy để phát huy tính tích cực của học sinh thôngqua làm việc hợp tác trong nhóm học sinh phải được nghĩ, được làm và đượctrình bày, chia sẻ Vì vậy trước khi tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm giáoviên cần đưa ra hệ thống câu hỏi mang tính định hướng giúp học sinh có hướngnghiên cứu đúng và sát với mục tiêu

Đối với những nội dung thông tin SGK dài, không có yêu cầu trả lời cáclệnh cụ thể thì giáo viên phải dựa vào mục tiêu cần đạt để nêu ra một số câu hỏi

để định hướng cho học sinh trả lời sau khi nghiên cứu thông tin

Hệ thống câu hỏi cho hoạt động thảo luận nhóm cần ngắn gọn, dễ hiểu

2.3.3 Tổ chức các trò chơi trong hoạt động nhóm

Xuất phát từ đặc điểm tâm lí của học sinh lớp 6, các em rất thích đượctham gia các trò chơi Để tạo hứng thú cho các em trong quá học tập, giáo viênnên tổ chức các trò chơi như giải ô chữ, tìm – gắn thông tin nhanh; ai nhanhhơn; trò chơi tiếp sức; giải thích các câu tục ngữ ca dao; giải câu đố … để thiđua giữa các nhóm

Thông thường trò chơi giải ô chữ thường tổ chức để phục vụ hoạt độngcủng cố – Luyện tập trong bài; tiết ôn tập.

Đối với những bài đã có trò chơi sẵn sau các bài trong sách giáo khoa,giáo viên có thể tổ chức bằng nhiều hình thức khác nhau Còn đối với các bàikhông có trò chơi thì giáo viên có thể tự tạo ra trò chơi, để củng cố từng phầnkiến thức; hoặc cuối bài (nếu thời gian cho phép)

Tóm lại: Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ là phương pháp

dạy học có nhiều ưu điểm phát huy tính tích cực học tập của học sinh, tạo điềukiện để các nhóm đánh giá lẫn nhau hoặc cả lớp cùng đánh giá Phương phápdạy học này cho phép các thành viên trong nhóm che sẻ các suy nghĩ, bănkhoăn, kinh nghiệm, hiểu biết của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức, thái

độ mới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình

độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì.Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải chỉ là sự tiếp nhậnthụ động từ giáo viên Phương pháp này đã huy động mọi người cùng tham gia,cùng hợp tác với nhau để giải quyết nhiệm vụ học tập

Tuy nhiên trong quá trình dạy học, tùy theo từng nhiệm vụ học tập mà sửdụng hình thức học sinh làm việc cá nhân hoặc hoạt động nhóm cho phù hợp.Không nên lạm dụng hoạt động nhóm và cần đề phòng xu hướng hình thức,tránh lối suy nghĩ: đổi mới phương pháp dạy học là phải sử dụng hoạt độngnhóm Chỉ những hoạt động đòi hỏi sự phối hợp của các cá nhân để nhiệm vụhoàn thành nhanh chóng hơn, hiệu quả hơn hoạt động cá nhân, mới nên sử dụngphương pháp này

Để quá trình dạy học đạt hiệu quả cao, người giáo viên cần phải biết phốikết hợp các phương pháp dạy học tích cực, trong đó có phương pháp dạy họchợp tác trong nhóm nhỏ và cần đặc biệt quan tâm chú trọng đến các phươngpháp dạy học đặc trưng của bộ môn Sinh học

3 Bài soạn – giảng vận dụng: Môn Sinh học 6

CHƯƠNG II: RỄ Tiết 8 – Bài 9: CÁC LOẠI RỄ, CÁC MIỀN CỦA RỄ

I Mục tiêu bài học:

1 Kiến thức:

- HS biết được cơ quan rễ và vai trò của rễ đối với cây

- Học sinh nhận biết và phân biệt được hai loại rễ chính: Rễ cọc và rễ chùm

- Phân biệt được cấu tạo và chức năng các miền của rễ

+ Một số cây có rễ: rau cải nhãn, rau dền, hành, lúa, cỏ gấu

+ Mô hình các miền của rễ

+ H9:1;2; 3 SGK

+ Phiếu bài tập

+ Máy chiếu

+ Các miếng bìa ghi sẵn các miền của rễ, chức năng các miền của rễ

- Học sinh: Chuẩn bị các loại cây có rễ như: rau đay, nhãn, rau dền, hành, bưởi,ngô, lúa, cỏ dại

IV Tiến trình giảng dạy:

1 Bài mới: Giáo viên giới thiệu: Rễ có vai trò gì đối với cây xanh? Có phải tất cả các loại cây trong tự nhiên đều có cùng một loại rễ như nhau hay không ? Có mấyloại rễ cây ? rễ cây có cấu tạo như thế nào ? Để làm rõ các vấn đề nêu trên, hôm nay các em sẽ học bài đầu tiên của Chương II- Rễ

Tiết 8 - Bài 9: Các loại rễ, các miền của rễ

HĐ1: Tìm hiểu vai trò của rễ

- Dựa vào vốn kiến thức đã học ở Tiểu học và

hiểu biết thực tế y/c HS trả lời CH:

+ Rễ thuộc cơ quan nào của cây? ( cqsd)

+ Rễ có vai trò gì đối với đời sống của cây?

- 1 HS trả lời-> HS khác nhận xét, bổ sung-> KL

- GV chốt kiến thức

(Nếu HS không trả lời được ->GV cung cấp thông

tin cho HS)

- Có mấy loại rễ? -> chuyển mục 1 (SGK)

HĐ2: Tìm hiểu các loại của rễ

Mục tiêu: Tìm hiểu các loại rễ và phân loại rễ

- Chia lớp thành 4 nhóm

BT1: Quan sát và ghi lại thông tin về những loại

rễ khác nhau

- Y/c các nhóm đặt mẫu vật các loại cây mang đi

lên bàn, chia thành 2 nhóm, hoàn thành phiếu BT

Tên cây

Đặc điểm chung của rễ

Đặt tên rễ

(GV có thể phát thêm mẫu vật cho các nhóm

chuẩn bị mẫu vật ít, chưa đủ 2 loại)

* Rễ là cơ quan sinh dưỡng

* Vai trò:

- Giữ cho cây mọc được trên đất

- Hút nước và muối khoáng hòa tan cho cây

1 Các loại rễ

- GV hướng dẫn HS khi phân chia rễ chú ý đến

hình dạng, kích thước của các rễ trên cùng một

cây, cách mọc của rễ

Hình ảnh: Học sinh hoạt động theo nhóm

- Các nhóm thực hiện theo hướng dẫn:

+ Quan sát, thảo luận thống nhất tên cây của từng

nhóm và các tiêu chí để sắp xếp những cây có

hình dạng rễ giống nhau vào một nhóm -> ghi vào

phiếu bài tập (Ghi tên cây ở cột A, cột B)

+ Quan sát kỹ rễ của các cây ở nhóm A về kích

thước của rễ, cách mọc trong đất kết hợp với quan

sát tranh câm H9.1(Tr-29) ghi lại các đặc điểm

của rễ các cây ở nhóm A (có một rễ to, nhiều rễ

nhỏ ), đặt tên rễ -> ghi vào phiếu bài tập

+ Cách làm tương tự với rễ các cây ở nhóm B