Muốn làm được điều đó đòi hỏi mỗi giáo viên phải luôn suy nghĩ tìm tòi và tìm ra phương pháp dạy tốt nhất, để truyền tải tới các em những chức năngyêu cầu của bộ môn, từ đó giúp học sinh
Trang 1Mục lục
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2.1.1 Khái niệm tích hợp
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề. 6
2.3.1.1 Xác định nội dung trọng tâm, mục tiêu của bài, các đơn vị kiến
thức cần tích hợp
6
2.3.1.2 Phối kết hợp với các giáo viên bộ môn liên quan đến những kiến
thức cần tích hợp để đạt được tích hợp khoa học và hiệu quả
nhất
7
2.3.1.3 Tích hợp các môn cần đảm bảo tính lôgic, vừa sức và dễ hiểu 7
2.3.2.5 Tích hợp phần luyện tập –hướng dẫn học sinh tự học 9
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo
dục.
17
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:
Văn học là một bộ môn quan trọng trong đời sống xã hội nói chung và ởtrong trường học nói riêng Văn học là sáng tạo của con người vì lợi ích và cuộcsống của con người Một tác phẩm hay, tốt trước hết là “ bồi dưỡng tình đời”cho mỗi chúng ta để có thái độ sống cho đúng đắn Văn học còn là tấm gươngphản ánh hiện thực xã hội Thông qua Văn học chúng ta nhận thức được nhiềuđiều bổ ích về con người và cuộc sống trong quá khứ cũng như hiện tại Nó làmcho tâm hồn tư tưởng tình cảm thêm phong phú, nhạy cảm trước cái hay, cáiđẹp, cái thiện, cái thực của cuộc đời Văn học sẽ giúp con người hoàn thiện nhâncách, sống tốt hơn, cao thượng hơn, biết yêu thương cảm thông, chia sẻ với mọingười, biết cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước, con người Đặc biệtphải kể đến bộ phận văn học kháng chiến chống Mỹ giai đoạn 1954-1975 đãgóp phần tích cực trong việc bồi dưỡng tư tưởng tình cảm con người, tình yêuquê hương đất nước, lòng tự hào về truyền thống anh hùng của dân tộc lòng cămthù quân xâm lược từ đó thấy được trách nhiệm nghĩa vụ của bản thân với đấtnước, với thế hệ cha anh đi trước
Trước mục tiêu đó, thì việc dạy mảng văn học này càng chiếm một vị tríquan trọng Làm sao để các em cảm nhận, hiểu được những thông điệp nhữngbài học sâu sắc mà tác phẩm văn chương mang lại? Quan trọng hơn nữa là làmsao để những thông điệp cuộc sống ý nghĩa đó trở thành tư tưởng quan điểmtrong hành động, cách ứng xử của các em trước những tình huống trong cuộcsống? hành động của các em với quá khứ hiện tại và tương lai? Phải biết học điđôi với hành, chú trọng năng lực hoạt động thực tế của các em hơn, từ đó rèn kỹnăng sống, hành vi cách ứng xử đẹp cho học sinh
Muốn làm được điều đó đòi hỏi mỗi giáo viên phải luôn suy nghĩ tìm tòi
và tìm ra phương pháp dạy tốt nhất, để truyền tải tới các em những chức năngyêu cầu của bộ môn, từ đó giúp học sinh gắn kết liên hệ từ tác phẩm văn chươngvới đời sống thực tế, với những kiến thức ở các bộ môn khác mà các em đã đượchọc, giúp các em yêu thích và hứng thú với bộ môn từ đó có năng lực hoạt độngthực tế hơn Và một trong những phương pháp đang được chú trọng là “dạy họctheo hướng tích hợp liên môn”
Song trong thực tế việc dạy văn ở một số trường học, một số giáo viên vẫnchưa chú trọng đến vấn đề này, chưa xác định đây là vấn đề trọng tâm là nhiệm
vụ của bộ môn Nên dẫn đến học sinh cũng mới chỉ nắm tác phẩm văn chươngtrên lý thuyết sách vở khô khan giáo điều mà chưa thấm sâu vào tư tưởng tìnhtình cảm của mình để trở thành kim chỉ nam cho hành động cho tư tưởng tìnhcảm Vấn đề đặt ra ở đây là làm sao để đại bộ phận giáo viên vàtất cả học sinh cùng hưởng ứng, cùng làm để: “Trong Văn có
Sử, trong Văn có Địa, trong Văn có văn hóa có âm nhạc có hộihọa, có tư tưởng, có giá trị thẩm mỹ Làm thế nào để một tácphẩm mãi sống, mãi lung linh tỏa sáng, thấm ngấm vào tâm
Trang 3hồn mỗi học sinh, để các em không chỉ hiểu mà còn biết sốngđẹp là vấn đề đặt ra với mỗi giáo viên ” [5]
Với những lí do trên, trong đề tài này tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến kinhnghiệm: “Kinh nghiệm vận dụng phương pháp tích hợp nhằm gây hứng thú chohọc sinh qua tiết dạy 141 “Những ngôi sao xa xôi”-Ngữ Văn 9 ở Trường THCSThiệu Đô” nhằm giúp cho mục tiêu phân môn ngày càng đạt kết quả cao và tạohứng thú học văn hơn cho các em
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Với đề tài này, tôi muốn hướng tới mục tiêu là đưa ra một số kinh nghiệmvận dụng phương pháp tích hợp nhằm gây hứng thú cho học sinh lớp 9 qua tiếtdạy 141 “Những ngôi sao xa xôi”-Ngữ Văn 9 ở Trường THCS Thiệu Đô Đồngthời qua đó đưa ra những phương pháp dạy tích hợp đối với văn bản này, từ đóhọc sinh có thể phát huy cao hơn nữa khả năng vốn có, tính tích cực chủ độngsáng tạo của mình Các em biết lồng ghép kết hợp các kiến thức ở môn học khác
để làm sâu kiến thức ở môn học này và ngược lại Đồng thời tôi cũng soạn mộtgiáo án thể nghiệm theo hướng tích hợp các môn học
Song với khuôn khổ đề tài hạn hẹp, vốn kinh nghiệm ít ỏi tôi chỉ mongđây là những sáng kiến nhỏ, là tài liệu tham khảo, để có thể giúp các đồngnghiệp có thêm kinh nghiệm trong việc dạy tích hợp các môn
1.3.Đối tượng nghiên cứu.
- Đề tài nghiên cứu chỉ đưa ra kinh nghiệm vận dụng phương pháp tích hợp kiến
thức các môn dạy tiết 141: Những ngôi sao xa xôi.(Lê Minh Khuê)
-Đối tượng là học sinh khối 9 Trường THCS Thiệu Đô
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Nghiên cứu tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích hợp
- Nghiên cứu SGK, sách giáo viên và tài liệu hướng dẫn tham khảo Ngữ văn 9
- Phương pháp điều tra, khảo sát
- Phương pháp phân tích và tổng hợp
- Phương pháp thống kê và so sánh
- Phương pháp thực nghiệm
Trang 4
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1.Cơ sở lý luận .
2.1.1 Khái niệm tích hợp.
Tích hợp là một hoạt động mà ở đó cần phải kết hợp, liên hệ, huy động
các yếu tố, có liên quan với nhau của nhiều lĩnh vực để giải quyết một vấn đề,qua đó đạt được nhiều mục tiêu khác nhau.[8]
Dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức,
hướng dẫn để HS biết huy động tổng hợp kiến thức kĩ năng… thuộc nhiều lĩnhvực (môn học) khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập; thông qua đóhình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cầnthiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và thực tiễn cuộc sống [8]
2.1.2 Tích hợp trong dạy học Ngữ văn .
Để khuyến khích người học học một cách toàn diện hơn không chỉ là kiến
thức chuyên môn mà còn học năng lực ứng dụng các kiến thức đó, người họctích cực, chủ động, độc lập hơn Trên cơ sở mục tiêu đổi mới giáo dụcnói chung, nâng cao chất lượng môn Ngữ văn nói riêng, mộttrong những quan điểm chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy họctrong những năm gần đây là: dạy học theo hướng tích hợp cácmôn Từ năm học 2012 – 2013, bộ GD&ĐT đã đưa vấn đề vận dụng kiến thứccác môn vào giảng dạy trong các trường phổ thông Tuy nhiên đây là một hìnhthức dạy học mới, giáo viên chưa được tiếp xúc nhiều và chưa có kinh nghiệmgiảng dạy Vì vậy việc vận dụng kiến thức tích hợp trong giảng dạy các bộ môncòn gặp nhiều khó khăn lúng túng
Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượngnghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khácnhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.[7] Vì vậy đưa tư tưởng sư phạm tíchhợp vào trong quá trình dạy học là cần thiết Dạy học tích hợp là một xu hướngcủa lí luận dạy học và trở thành trọng tâm của vấn đề đổi mới giáo dục trongnhững năm gần đây Cũng nằm trong xu hướng chung đó, sự tích hợp kiếnthức các môn trong dạy học văn cũng được các giáo viên bộmôn quan tâm
Sự tích hợp kiến thức các môn trong dạy học văn trước tiên
xuất phát từ ý tưởng làm thế nào để dạy – học văn thêm hứng thú? Làm thế nào để học sinh tiếp cận tác phẩm một cách chủ
động, hiệu quả? “Làm thế nào để học sinh có thể vận dụng mọihiểu biết của mình để giải quyết một vấn đề khoa học và cóhiệu quả tốt nhất? Trên cơ sở mục tiêu đổi mới giáo dục nóichung, nâng cao chất lượng môn Ngữ Văn nói riêng và trên hết
là dạy học theo hương tích cực Học sinh được chủ động tiếp
Trang 5cận tỏc phẩm, chọn được phương phỏp phự hợp để học tập vớihiệu quả cao nhất mà khụng bị gũ bú căng thẳng.” [5] Hơn nữatớch hợp chủ đề, vận dụng kiến thức tớch hợp để giải quyết mộtvấn đề cũng đang là phong trào của mỗi địa phương, trườnghọc, giỏo viờn, học sinh cũng tớch cực thực hiện
2.1.3 Nội dung và mục tiờu tớch hợp.
Xuất phỏt từ thực tiễn cơ sở thực tiễn giảng dạy mụnNgữ Văn tụi nhận thấy muốn học sinh hứng thỳ với mụn học,muốn cú hiệu quả trong giảng dạy học Văn khụng thể khụng đổimới phương phỏp Kiến thức ngày càng đa dạng, cú xu hướngxớch gần Đặc biệt là cỏc mụn khoa học xó hội cú sự gắn kếtchặt chẽ Thậm chớ một số mụn học kiến thức cũn chồng chộolờn nhau Do đú, làm thế nào để học sinh khụng nhàm chỏn,làm thế nào để cỏc em biết vận dụng kiến thức đó học, hiểubiết cú sẵn để giải quyết tốt một vấn đề đang là cõu chuyệnđỏng bàn ở mỗi trường học Bờn cạnh đú việc vận dụng kiếnthức liờn mụn để giải quyết một vấn đề khụng phải là cõuchuyện hoàn toàn mới Nú đó được nhắc đến được thực hiện từrất lõu Chỳng ta vẫn đang làm vẫn đang tớch hợp ngay trongtừng bài từng tiết
Với tỏc phẩm: “Những ngụi sao xa xụi”của Lờ Minh Khuờ , mục
tiờu văn bản khụng chỉ giỳp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của ba cụ gỏi thanhniờn xung phong trờn tuyến đường Trường Sơn với tâm hồn trong sáng , tínhcách dũng cảm, hồn nhiên trong cuộc sống chiến đấu nhiều gian khổ, hi sinh nh-ưng vẫn lạc quan yờu đời,mà cũn giỏo dục cỏc em biết trõn trọng những hi sinh,cống hiến của những cụ gỏi thanh niờn trờn tuyến đường Trường Sơn đó hi sinhcho nền độc lập của Tổ quốc Cỏc em cú thỏi độ biết ơn tri õn với những chiến sĩ
đó hi sinh cho nền độc lập của Tổ quốc Từ đú cú trỏch nhiệm với quờ hương,đất nước, biết phỏt huy những phẩm chất tốt đẹp của thế hệ cha anh trong cụngcuộc bảo vệ và xõy dựng đất nước Trước mục tiờu của bài học đũi hỏi giỏoviờn dạy cần cú sự tớch hợp với cỏc bộ mụn khỏc như Lịch Sử, Âm nhạc, ĐịaLý để làm rừ kiến thức và yờu cầu trọng tõm của bài Cụ thể giỏo viờn cú thểtớch hợp ở cỏc nội dung sau:
Trước hết tớch hợp phần giới thiệu bài với mụn Âm nhạc để tạo bầu khụngkhớ văn chương cho cỏc em tiếp nhận tỏc phẩm trở lại với thời kỳ hào hựng củalịch sử những năm 1971 Sau đú giỏo viờn tớch hợp kiến thức phần tỡm hiểu chitiết văn bản như tớch hợp với mụn Sử để hiểu về hoàn cảnh lịch sử của dõn tộclỳc này, thấy được sự hi sinh của thế hệ cha anh như mười cụ gỏi ở ngó ba ĐồngLộc, nhật kớ Đặng Thựy Trõm; tớch hợp với mụn Địa để hiểu về vai trũ , vị trớcủa tuyến Đường Trường Sơn; tớch hợp với mụn Giỏo dục cụng dõn để giỏo dụcnhắc nhở cỏc em về lối sống tri õn với thế hệ cha anh đi trước, sự hủy diệt của
Trang 6chiến tranh đối với môi trường.Và cuối bài cũng cần tích hợp cả phần luyện tập
để tạo dư âm sâu lắng của bài học cho các em
2.1.4 Cách thức tích hợp.
Qua thực tế dự giờ thăm lớp tôi nhận thấy phần lớn giáo viên khi dạy họctích hợp kiến thức các môn chỉ chú ý đến nhiều việc tích hợp kiến thức ở phầndạy bài mới mà ít quan tâm tới các phần khác Như vậy tính hiệu quả và liềnmạch sẽ không cao Bản thân tôi thiết nghĩ để thực hiện có hiệu quả giáo viênnên tích hợp ở tất cả các khâu trong quá trình dạy học Có thể bắt đầu từ việckiểm tra bài cũ ,giới thiệu bài mới đến phần dạy kiến thức bài mới cho học sinh
và ngay cả việc củng cố khắc sâu bài hay ra bài tập về nhà cho các em cũng cần
có những câu hỏi tích hợp Có làm được như vậy thì giờ học Văn mới thực sựsôi nổi và hứng thú, thu hút và tạo niềm hứng khởi lâu dài cho các em
2.1.5 Nguyên tắc tích hợp.
Khi giáo viên đã xác định được mục tiêu, nội dung tích hợp,cách thức tíchhợp thì cần phải nắm được nguyên tắc tích hợp, quan điểm tích hợp để có mộtgiờ dạy đạt hiệu quả cao Theo tôi để dạy tích hợp tốt tiết 141 “Những ngôi sao
xa xôi”của Lê Minh Khuê giáo viên cần dựa trên những nguyên tắc sau:
- Trước tiên mỗi giáo viên phải hiểu và thấm nhuần quan điểm tích hợp có cáinhìn tổng thể về mục tiêu bài học
-Khai thác nội dung tích hợp phù hợp với chuẩn kiến thức ,kĩ năng của bài Cầnxác định được đâu là kiến thức trọng tâm, thời gian từ đó mới xác định nhữngkiến thức các bộ môn có thể tích hợp
-Việc tích hợp kiến thức phải có tác dụng làm rõ, làm sâu và làm dễ kiến thứcbài học
- Quá trình tích hợp phải phát huy được tính chủ động tích cực của học sinh
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Tích hợp giáo dục các môn trong giảng dạy Văn là yêu cầumang tính cấp thiết hiện nay vì: “Nó không chỉ góp phần làmsâu sắc kiến thức của bài học mà còn tạo ra động lực lớn cho tưduy và sự hứng thú học tập của học sinh với bộ môn Vận dụngkiến thức tích hợp ở các môn sẽ tránh được việc tiếp xúc vănbản một cách khô khan, khiên cưỡng.” [5] Và “ Vận dụng kiếnthức tích hợp giúp giáo viên luôn phải đặt mình vào bộ môn,luôn tự làm mới chính mình, làm chủ nội dung, phương pháp,cách tổ chức dạy học Bởi vì chỉ có vậy người giáo viên mới cóthể “truyền lửa” tinh thần đến học sinh, mới có thể giúp các emchủ động tích cực, sáng tạo trong tiếp cận, lĩnh hội tri thức.” [5]
Song trên thực tế giáo viên vẫn chưa thực sự quan tâm nhiều đến vấn đềnày Qua những lớp học bồi dưỡng, những tiết dự giờ tôi nhận thấy phươngpháp giảng dạy truyền thống giữa các phân môn chưa có sự liên kết chặt chẽ vớinhau tách rời từng phương diện kiến thức, có những giáo viên có sự kết hợpnhưng còn nông cạn hời hợt chưa có chiều sâu
Trang 7Về phía học sinh, việc học của các em chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu bàihọc mà chưa có thói quen dùng môn học khác để làm sâu kiến thức môn học củamình Sự tích hợp kiến thức giữa các môn dường như còn rất mới lạ với các em.
Vì vậy nên học sinh hoạt động chưa tích cực, hiệu quả đem lại cũng chưa cao
Từ đó việc vận dụng kiến thức từ trong sách vở đến đời sống cũng còn nhiềuhạn chế
Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, tôi đó làm một cuộc điều tra tại lớp Trường THCS Thiệu Đô năm học (2016-2017)- bằng việc cho các em trả lời câuhỏi sau khi học song bài “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê và thuđược kết quả như sau:
1 Nêu vẻ đẹp chung của những cô gái
TNXP trên tuyến đường Trường Sơn mà
em cảm nhận?
2.Hậu quả của chiến tranh với môi trường
và đời sống con người?
3.Thái độ của em với chiến tranh, ? 40/40 22/40 55.0
4.Trách nhiệm của em với thế hệ cha anh
đi trước và đất nước?
Rõ ràng qua kết quả điều tra cho thấy các em rất hiểu nội dung tác phẩm.Tất cả học sinh được khảo sát gần như đều làm tốt câu hỏi về nội dung kiến thứccủa bài (35/40 em chiếm tỉ lệ 87.5%) Song đến những câu hỏi cần có sự tích
hợp với kiến thức các môn như môn Lịch Sử, Hóa Học: “Hậu quả của chiến tranh với môi trường và đời sống con người?” thì học sinh lại tỏ ra lúng túng và
nhiều em không làm được (25/40 em chiếm tỉ lệ 62.5%) Đặc biệt khi cho các
em làm câu hỏi ở mức cao hơn vừa đòi hỏi sự tích hợp các môn (tích hợp vớimôn GDCD) lại vừa đòi hỏi kỹ năng hành động và ứng xử của học sinh trước
tình huống thực tế như “Thái độ của em với chiến tranh, ?” hay “Trách nhiệm của em với thế hệ cha anh đi trước và đất nước?” nhưng vẫn không ít học sinh
lại tỏ ra không biết ứng xử trước tình huống (19/40 em chiếm tỉ lệ 47.5%) khôngthấy được vai trò trách nhiệm của mình với quê hương đất nước Điều này chothấy một thực tế là các em mới chỉ nắm bài trên lý thuyết chứ chưa để những bàihọc thấm dần trong tư tưởng trở thành hành động, cách ứng xử trong tình huốngthực tế Các em cũng chưa biết vận dụng đan cài kiến thức môn học khác để làm
rõ kiến thức bộ môn mình học
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Trang 8học đó Ví dụ với tiết “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê nếu xác
định mục tiêu chung của bài là:
- Cảm nhận được tính cách dũng cảm trong cuộc sống chiến đấu nhiều gian khổ,
hi sinh nhưng vẫn lạc quan của ba nhân vật nữ thanh niên xung phong trongtruyện
- Nhớ lại thời kỳ lịch sử của đất nước những năm kháng chiến chống Mỹ 1954– 1975 vô cùng khốc liệt
- Học sinh biết trân trọng, biết ơn có thái độ sống tri ân những hi sinh, cống hiếncủa các thế hệ cha anh cho nền độc lập của Tổ quốc; biết lên án tố cáo chiếntranh Thấy rõ được trách nhiệm nghĩa vụ của mình với đất nước
Thì chúng ta thấy sử dụng mình kiến thức môn Ngữ Văn chưa làm rõđược mục tiêu mà cần phải vận dụng cả kiến thức môn Lịch sử, Giáo dục côngdân mới giúp các em nắm bài chắc hơn Cụ thể để hiểu rõ hơn việc Mỹ dội bomxuống tuyến đường ngăn trở sự vận chuyển của những đoàn xe chi viện choMiền Nam giáo viên cho học sinh xem một đoạn tư liệu lịch sử để cảm em cócái nhìn chân thực và hiểu rõ hơn về hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ, từ đó cảmnhận sâu sắc hơn sự gan dạ dũng cảm của các cô gái thanh niên xung phong làmcông việc mở đường
2.3.1.2 Phối kết hợp với các giáo viên bộ môn liên quan đến những
kiến thức cần tích hợp để đạt được sự tích hợp khoa học và hiệu quả nhất
Có thể thấy kiến thức của nhân loại là vô cùng rộng lớn Chẳng phải ngẫunhiên mà chương trình đào tạo của các trường ĐHSP lại có sự phân môn rõ ràng
cụ thể đối với từng chuyên nghành Văn, Sử, Địa, Toán Bởi trong cái chung baogiờ cũng có những cái riêng Vì vậy mỗi thầy cô giáo bên cạnh việc nắm bắtnhững kiến thức chung khái quát sơ đẳng nhất của tất cả bộ môn thì bao giờ họcũng nắm rất rõ về môn chuyên nghành mình được đào tạo để luôn chủ động tựtin trước học sinh Vì vậy khi giáo viên Ngữ văn xác định được những kiến thứccần tích hợp với các bộ môn khác thì cần có sự phối kết hợp với giáo viên đó đểxem sự tích hợp đó có phù hợp không, có làm rõ cho nội dung của bài không?Hơn nữa giáo viên cũng cần nắm được kiến thức mình tích hợp các môn mộtcách cụ thể, bản chất vấn đề để trình bày trước học sinh vì vậy không thể khôngtham khảo ý kiến của giáo viên bộ môn cần tích hợp
Trang 9Cụ thể với tiết 141 “Những ngôi sao xa xôi” cần tích hợp với kiến thứcmôn Địa, Sử, CDCD thì giáo viên trước khi dạy văn bản này, cần đưa ra nhữngđơn vị kiến thức cần tích hợp để tham khảo ý kiến giáo viên các môn đó Ví dụmôn Công Dân trong tiết này giáo viên tích hợp ở hai ý là: “Thái độ của em vềvấn đề chiến tranh mà Mỹ đã gây ra cho chiến trường Việt Nam?” và “ý thứctrách nhiệm công dân với đất nước ?” để giáo viên bộ môn xem có phù hợpkhông Bên cạnh đó cũng có thể mời giáo viên liên quan đến kiến thức bộ môntích hợp đến dự giờ góp ý và rút kinh nghiệm.
2.3.1 3 Tích hợp các môn cần đảm bảo tính lôgic, vừa sức và dễ hiểu.
Trong một bài dạy bao giờ người giáo viên cũng phải xác định mức độ cầnđạt của bài từ đó làm cơ sở cho sự tích hợp các môn Vì vậy không nên tích hợpcác môn quá nhiều mà lại không có tác dụng làm rõ mục tiêu của bài Hơn nữakhi tích hợp đòi hỏi phải đảm bảo tính lôgic, sự liên kết bổ xung cho nhau củacác đơn vị kiến thức Bởi mục đích của việc tích hợp là làm sâu, làm rõ và làm
dễ môn học
Ví dụ khi dạy đến hoàn cảnh ra đời của truyện “Những ngôi sao xa xôi”
của Lê Minh Khuê thì giáo viên cần liên hệ với môn Lịch sử cho học sinh xem
đoạn phim tư liệu để thấy được sự ác liệt của chiến tranh giặc Mỹ đã dội bomxuống tuyến đường Trường Sơn nhưng những cô gái thanh niên xung phong vẫndũng cảm lao ra chiến trường làm công tác mở đường, từ đó đã gợi nguồn cảmhứng cho nhà thơ sáng tác Tiếp theo bài học liên quan đến tuyến đườngTrường Sơn thì giáo viên cũng cần giới thiệu đôi nét về vị trí, vai trò của tuyếnđường này để học sinh thấy được tầm quan trọng của nó trong cuộc kháng chiếnchống Mỹ và cũng để các em cảm nhận rõ hơn sự dũng cảm của những cô gáithanh niên xung phong làm công tác mở đường Bên cạnh đó giáo viên cần chú
ý đến tính vừa sức và dễ hiểu, không nên tích hợp kiến thức quá ôm đồm lanman làm cho học sinh thấy ngợp và khó hiểu hơn, dẫn đến không xác định đươckiến thức trọng tâm
Mục đích dạy học tích hợp là lồng ghép các nội dung cần thiết vào nộidung vốn có của môn học để làm sâu sắc, dễ hiểu nội dung môn học Vì vậy khitích hợp các môn giáo viên cần có sự lựa chọn phù hợp, phù hợp với thời giantiết dạy, phù hợp với dung lượng kiến thức ở bộ môn khác để đảm bảo tiết họcdiễn ra trong thời gian qui định
2.3.2 Cách thức tích hợp.
Sau khi đã lựa chọn được những đơn vị kiến thức tích hợp phù hợp, giáoviên cần sắp xếp để đưa vào các phần sao cho hợp lý Đế sử dụng hiệu quả giáoviên nên sử dụng tích hợp kiến thức ở tất cả các khâu từ kiểm tra bài cũ, giớithiệu bài mới đến khâu dạy bài mới hay củng cố và hướng dẫn học sinh làm bàitập
2.3.2.1 Tích hợp trong phần kiểm tra bài cũ.
Đây là hoạt động đầu tiên trong tiết học bài mới Với hoạt động này mụcđích của giáo viên là kiểm tra việc tự giác học bài cũ của học sinh đồng thờicũng có dụng ý liên kết các kiến thức của bài trước với bài mới chuẩn bị học, lại
Trang 10giúp giáo viên nắm bắt được tình hình học tập và khả năng tiếp thu bài của họcsinh nhanh chóng Vì vậy dùng những câu hỏi tích hợp để kiểm tra bài cũ buộchọc sinh phải huy động nhiều bộ phận kiến thức để trả lời, khi đó giáo viên nắmđược kết quả học tập của các em mà còn tạo cho các em khả năng tư duy tổnghợp kiến thức có liên quan đến câu hỏi.
2.3.2.2 Tích hợp trong phần giới thiệu bài mới:
Có thể nói giới thiệu bài mới là một trọng những hoạt động khởiđộng vô cùng quan trọng để tạo bầu không khí văn chương tạo niềm hứng thú vàthu hút học sinh vào việc nắn bắt bài mới Vì vậy khi tích hợp giáo viên cũngnên chú ý đến hoạt đọng này để giờ dạy đạt hiệu quả cao hơn
Ví dụ đưa tích hợp vào phần giới thiệu bài nên chọn tích hợp với âm nhạc
để tạo không khí và tâm thế hứng khởi cho các em trước khi bước vào bài học
Cụ thể với tiết 141 “Những ngôi sao xa xôi” giáo viên cho học sinh nghe và xem
hình minh họa video bài hát “Cô gái mở đường” của nhạc sĩ Xuân Giao để từ
đó tạo bầu không khí cảm nhận tác phẩm văn chương, cho các em trở về với thời
kỳ hào hùng của dân tộc, đồng thời bước đầu cảm nhận được công việc của cácchị và dẫn vào bài mới
2.3.2.3 Tích hợp các môn phần dạy bài mới
Ở phần dạy bài mới là phần quan trọng nhất của tiết dạy Vì vậy giáoviên cần dựa vào kiến thức mục tiêu của bài, để lựa chọn tích hợp các môn chophù hợp và quan trọng là có tác dụng bổ xung và làm sâu sắc kiến thức bộ môn
Cụ thể khi giới thiệu về tuyến đường Trường Sơn huyền thoại- tuyến đườnghuyết mạch nối liền giữa Bắc và nam Tuyến đường này là mục tiêu bắn phá của
Mỹ để chặn chi viện của miền Bắc vào Nam nhưng vượt qua mưa bom bão đạnnhững cô gái thanh niên xung phong vẫn hăng say làm công tác mở đường phábom Ở phần này giáo viên có thể tích hợp với kiến thức môn Địa lí cho các emquan sát vị trí tuyến đường trên bản đồ Việt Nam Sau đó để làm rõ và làm sâuthêm kiến thức giáo viên có thể vận dụng thêm kiến thức lịch sử và cho học sinhxem phim tư liệu lịch sử Mỹ đã ném bom đánh phá tuyến đường và hậu quả đểlại Nhưng những khó khăn đó vẫn không làm các chị nản lòng Bên cạnh đógiáo viên tích hợp kiến thức với môn Giáo Dục Công Dân và có thể đặt câu hỏi
“Qua tiết học em thấy mình cần phải có trách nhiệm gì với quê hương đất nước
và có những việc làm gì để tiếp bước thế hệ cha anh?” từ đó giúp cho học sinh
có thái độ sống tri ân với thế hệ cha anh đi trước, phát huy truyền thống cha anh,sống có lí tưởng, tích cực học tập để xây dựng quê hương đất nước, sẵn sàngtham gia nghĩa vụ quân sự khi đất nước cần…
2.3.2.4 Tích hợp trong phần kết bài
Phần kết bài nên cho tích hợp các môn để tạo nên cái kết sâu lắng, ấn tượnghoặc cái kết lại bài nhưng lại mở ra cho học sinh những miền suy tư khác đểkhắc sâu bài học Hoặc cái kết cho các em vận dụng kiến thức thực tế nên ởphần này thường tích hợp với Giáo Dục Công Dân, Mỹ Thuật Hoặc Âm Nhạc
Ví dụ sau khi dạy xong tiết 141 “Những ngôi sao xa xôi” giáo viên có thể cho
các em nghe bài hát: “Cúc ơi! em ở nơi mô”do ca sĩ Cao Thái Sơn thể hiện để
Trang 11tạo dư âm sâu lắng cho các em và để các em hiểu thêm về lòng dũng cảm, sự hisinh của các chị.
2.3.2.5 Tích hợp trong luyện tập-hướng dẫn học sinh tự học
Để phát huy được khả năng tích cực của học sinh, đồng thời kiểm tra được năng
lực tích hợp các môn của HS sau khi học xong tiết học, giáo viên cần lựa chọn
hệ thống bài tập có tính chất vận dụng kiến thức các môn để giải quyết vấn đềtrong thực tế Từ đó giúp học sinh rèn luyện thói quen tư duy, nhận thức vấn đềmột cách có hệ thống và lôgic thấy được tác dụng của sự tích hợp các môn Qua
đó học sinh cũng thấy được mối quan hệ biện chứng giữa các kiến thức đượchọc trong chương trình, vận dụng các kiến thức lí thuyết và các kĩ năng thựchành
Cụ thể sau khi dạy xong tiết 141 “Những ngôi sao xa xôi” giáo viên chialớp thành ba nhóm và cho các em làm các bài tập sau:
Nhóm 1: Bằng kiến thức lịch sử và văn học em hãy sưu tầm những hình ảnh tưliệu về những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn
Nhóm 2: Dựa vào văn bản “Những ngôi sao xa xôi” em hãy hình dung và vẽ lại
hình ảnh những cô gái thanh niên xung phong làm công tác phá bom mở đườngtrên tuyến đường Trường Sơn thời kỳ kháng chiến chống Mỹ?
Nhóm 3: Em hãy sưu tầm những bài thơ, bài hát, về những cô gái thanh niênxung phong trên tuyến đường Trường Sơn thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứunước
Có thể nói việc lựa chọn hệ thống bài tập có tính chất vận dụng kiến thức
các môn để giải quyết vấn đề trong thực tế sẽ giúp các em có hứng thú với môn
học hơn, các em không chỉ được học được biết trên sách vở mà còn được thấy
và cảm nhận thực tế trong cuộc sống, giúp học sinh có sự liên hệ gắn kết kiếnthức giữa bài học trên sách vở với thực tế đời thường, từ đó có tác dụng làmsâu , làm rõ và làm cụ thể kiến thức
2.3.3 Phương pháp tích hợp.
Phương pháp tích hợp có tầm quan trọng không nhỏ trong việc nâng cao
hiệu quả tiết học Nếu giáo viên có phương pháp tích hợp tốt sẽ giúp học sinhhọc tập sôi nổi, tích cực và hứng thú với môn học nhiều hơn mà môn văn lạicàng cần lựa chọn điều đó
Để dạy tiết tiết 141 “Những ngôi sao xa xôi” tôi đã sử dụng một sốphương pháp như: phương pháp đàm thoại; phương pháp quan sát tranh ảnh ,phim tư liệu lịch sử; phương pháp phân tích tổng hợp; phương pháp nêu tìnhhuống có vấn đề để học sinh phải tìm cách giải quyết vấn đề đặt ra Cụ thể trongtiết học này tôi thường tái hiện sự kiện lịch sử qua những thước phim tư liệu như
Mỹ thả bom xuống tuyến đường Trường sơn ,về những đoạn đường Trường Sơn
bị đánh lở loét không một cây xanh và nhiệm vụ của các cô gái thanh niên xungphong làm công việc mở đường cho xe chạy qua.Từ đó đặt ra tình huống chocác em phân tích và rút ra bài học Với các phương pháp đã lựa chọn trên tôithấy các em học tập rất hứng thú và hiệu quả, khả năng tư duy tổng hợp và liên