Để giúp các em học sinh thấyđược ý nghĩa lớn lao ấy của thơ Đường, thấu hiểu được cái hay, cái đẹp củathơ Đường, tôi thấy việc dạy học tốt những văn bản thơ Đường nước ngoàitrong chương
Trang 1SỞ GIÁO DỤC&ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC &ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
KINH NGHIỆM DẠY HỌC VĂN BẢN “CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH” NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC THƠ ĐƯỜNG Ở TRƯỜNG
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài:
Trong dạy học ở nhà trường THCS, môn Ngữ văn nói chung, phân môn vănhọc nói riêng là một trong những môn học quan trọng nhất Bởi nói như Mác
Xim Gorki :Văn học là nhân học (Học văn là học làm người), ý nghĩa của văn
chương là hướng thiện con người, bồi dưỡng cho tâm hồn con người nhữngquan điểm, tư tưởng, tình cảm cao đẹp Không những thế qua đời sống xã hội,con người hiện ra phong phú sinh động trong văn chương đã giúp con người cóthêm hiểu hiết sâu rộng về cuộc sống theo chiều dài lịch sử của dân tộc cũngnhư của nhân loại Bên cạnh những tác phẩm văn chương được chọn lọc từ khotàng văn học dân tộc thì tôi thấy những tác phẩm văn chương từ nước ngoài, tiêubiểu là những bài thơ Đường có ý nghĩa rất lớn, là tiếng nói tình cảm thắm thiết,thấm đẫm tính nhân văn cao cả Đem lại cho chúng ta nhiều hiểu biết bổ íchnhư tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước, tình thương con người,những khát vọng cao đẹp, tài năng của các tác giả và cho ta những rung cảmquý giá để tâm hồn thêm cao đẹp thánh thiện hơn Để giúp các em học sinh thấyđược ý nghĩa lớn lao ấy của thơ Đường, thấu hiểu được cái hay, cái đẹp củathơ Đường, tôi thấy việc dạy học tốt những văn bản thơ Đường nước ngoàitrong chương trình lớp 7 THCS là điều rất quan trọng Hơn nữa với số lượng
04 bài thơ có đặc trưng thể loại rất khó, đối tượng học sinh ở vùng nông thôncòn nhiều hạn chế… thì việc dạy học những văn bản thơ Đường nước ngoài
ở trong chương trình lớp 7 nhằm phát huy được đúng yêu cầu cần đạt củachương trình và ý nghĩa của việc dạy học thơ Đường nói chung là rất khó Vậy
làm thế nào để có kinh nghiệm dạy học những văn bản thơ Đường nước ngoài
đạt kết quả tốt nhất, làm thế nào để các em học sinh có hứng thú, niềmyêu thích, tính tích cực khi học thơ Đường là điều tôi trăn trở, suy nghĩ vàxuất phát từ tình hình thực tế của học sinh, từ kinh nghiệm giảng dạy của bản
thân tôi xin chọn nghiên cứu đề tài: Kinh nghiệm dạy học văn bản: Cảm nghĩ
trong đêm thanh tĩnh nhằm nâng cao chất lượng dạy học thơ Đường ở
trường THCSDT Nội Trú Bá Thước
1.2 Mục đích nghiên cứu :
Nghiên cứu đề tài này, trước tiên tôi hướng đến mục đích là giúp học sinh
dễ dàng tiếp cận, hiểu đúng, sâu sắc nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa của bài thơ
Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh (Tĩnh dạ tứ) của Lí Bạch trong chương trình
Ngữ văn lớp 7 Qua đó tôi muốn các em học sinh thêm hiểu, thêm yêu thơĐường nói riêng và văn chương nước ngoài nói chung; giúp các em hiểu rõhơn về con người, thiên nhiên, thành tựu văn học thời nhà Đường ở Trung Quốc nói riêng và con người, thiên nhiên, đất nước, tinh hoa văn hóa nhân loại nói
Trang 4chung Đồng thời nghiên cứu đề tài này, bản thân tôi muốn rút ra được kinhnghiệm cho bản thân trong quá trình giảng dạy để đạt kết quả tốt hơn trongnhững năm tiếp theo Và xem đó là một trong những yếu tố đổi mới trongphương pháp dạy học văn.
1 3 Đối tượng nghiên cứu :
Đề tài này tôi sẽ nghiên cứu, tổng kết về: Kinh nghiệm dạy học văn bản
Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh nhăm nâng cao chất lượng dạy học thơ
Đường trong môn Ngữ văn lớp 7 ở trường THCSDT Nội Trú Bá Thước.
Đối tượng học sinh mà tôi tập trung nghiên cứu, áp dụng là lớp 7A (30 họcsinh), lớp 7B (30 học sinh) Đây là hai lớp 7 mà tôi được phân công nhiệm vụgiảng dạy ở Trường THCSDT Nội Trú Bá Thước năm học 2015-2016
1.4 Phương pháp nghiên cứu :
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết
- Phương pháp quan sát, tiếp cận, điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin,đúc kết kinh nghiệm giảng dạy
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu, so sánh, tổng hợp
2- NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Văn bản thơ Đường nước ngoài được tuyển chọn vào chương trình Ngữ
văn THCS ở lớp 7 với số lượng 04 bài trong đó có bài Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh của Lý Bạch Đây là tác phẩm xuất sắc về nội dung và nghệ thuật, là
thành tựu tiêu biểu nhất của văn học Trung Quốc đồng thời cũng là thành tựuxuất sắc của thơ ca nhân loại Đây là sản phẩm tinh thần mang tính cổ điển vàtính thẩm mỹ cao, ánh lên vẻ đẹp tâm hồn của thi sĩ Trung Hoa nên có khả nănggiáo dục tình cảm, tâm hồn cho học sinh rất lớn đồng thời cũng có khả năng tíchhợp phục vụ cho việc rèn kĩ năng làm văn bản biểu cảm và rèn luyện vốn từHán Việt cho học sinh Nên việc dạy học tốt văn bản Cảm nghĩ trong đêm thanh
tĩnh của Lý Bạch là rất ý nghĩa.
Tuy nhiên văn bản thơ Đường này có số lượng câu chữ ngắn theo đặc điểmthể loại nhưng nội dung lại sâu sắc, nói ít mà gợi nhiều ; khi tiếp cận nguyêntắc phải chú ý cả nguyên bản chữ Hán, bản dịch nghĩa, dịch thơ; ngôn ngữ cónhững từ khó hiểu, khó cảm…; ra đời từ rất lâu nên không cuốn hút được tâm lýyêu thích của các em Vì vậy người dạy phải có kinh nghiệm, cần tích lũy kinh
nghiệm, phương pháp dạy học tốt văn bản Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh của
Lý Bạch để các em có thể dễ dàng cảm nhận đúng, đủ, sâu sắc về nội dung cũngnhư đặc sắc nghệ thuật, ý nghĩa, thông điệp trong tác phẩm Qua đó mà thấuhiểu được cái hay, cái đẹp, ý nghĩa lớn lao của thơ Đường cũng như thấy đượcgiá trị của văn học nước ngoài, tinh hoa văn hóa thế giới Đó chính là cơ sở để
bản thân tôi tâm huyết với: Kinh nghiệm dạy học văn bản: Cảm nghĩ trong đêm
Trang 5thanh tĩnh nhằm nâng cao chất lượng dạy học thơ Đường trong môn ngữ văn
lớp 7 ở trường THCSDT Nội Trú Bá Thước
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh của Lý Bạch vốn được đánh giá là
khó dạy - học khi được học ở lớp 9 Từ năm 2011-2012 trong phân phối chươngtrình của Sở giáo dục và đào tạo chỉ đạo thực hiện, bài này đã chuyển xuống học
ở lớp 7 lại càng khó khăn hơn cho không ít giáo viên và học sinh Đặc biệt vớihọc sinh Trường THCSDT Nội Trú Bá Thước, các em ở vùng nông thôn,vùngnúi phần lớn điều kiện khó khăn, nhiều gia đình ít quan tâm đến việc học hànhcủa con nên các em ít có thời gian, tài liệu học tập Các em lớp 7 đang rất thơngây nên hiểu biết về thơ Đường, vốn từ Hán Việt cũng như văn học nước ngoài
là rất hạn chế Một số giáo viên khi dạy bài này còn lúng túng, kiến thức quá lanman chưa trọng tâm khiến học sinh khó hiểu Thực tế dự giờ đồng nghiệp và
dạy văn bản Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh của Lý Bạch ở lớp 7A, 7B năm học
2015-2016 tôi thấy giờ dạy chưa có hiệu quả cao do những nguyên nhân chủ yếunhư sau :
Thứ nhất là một số giáo viên chưa hiểu hết nghĩa của các từ trong tác phẩmthơ Đường nên giải nghĩa còn chung chung, chưa rõ ràng; ít so sánh bản dịchvới nguyên bản chữ Hán; chưa chú ý đến hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác phẩmnên hiểu đúng hoặc chưa sâu sắc về tác phẩm, tác giả Hệ thống câu hỏi chưa hệthống, chưa phát huy được tính tích cực của các đối tượng học sinh; nội dungkiến thức ghi bảng hoặc truyền tải còn quá nhiều chưa phù hợp với trình độ nhậnthức của học sinh, chưa phù hợp với thời gian quy định Sử dụng phương phápdạy học chưa phù hợp, chưa đổi mới, thiếu tích hợp Phương tiện dạy học chưaphong phú, liên hệ giáo dục học sinh chưa sâu sắc, …
Thứ hai là học sinh không hoặc ít tham khảo các tài liệu, sách vở chỉ phụthuộc vào tiết học trên lớp dẫn đến cảm thụ tác phẩm chưa tốt Hơn nữa các emhọc sinh lớp 7 vốn hiểu biết về từ Hán Việt lại rất ít nên không hiểu hết ý nghĩatừng từ ngữ trong bản phiên âm; chưa nắm vững đặc trưng thể loại thơĐường Hơn nữa tâm lý cho rằng văn hoc nước ngoài xa lạ, ít xuất hiện trọngtâm trong các đề thi kiểm tra nên chưa tích cực học tập Vì vậy, khả năng tiếpthu văn bản của các em chưa hiệu quả, chưa hiểu đúng đủ hoặc sâu sắc nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa của tác phẩm, hoặc chưa học tập được những điều bổ ích từ tác phẩm…
Cụ thể khảo sát kết quả học tập của HS lớp 7A, 7B năm học 2016-2017 với
Câu hỏi : Câu 1: Bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh nói về đề tài gì? Đề tài
ấy được thể hiện bằng những đặc sắc nghệ thuật nào?
Câu 2: Qua bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh em hiểu gì về nhàthơ Lý Bạch? Tác phẩm bồi dưỡng cho tâm hồn em điều gì bổ ích?
Trang 6Tôi có kết quả như sau :
Trên đây là những tồn tại khi dạy học văn bản Cảm nghĩ trong đêm thanh
tĩnh trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm dẫn đến chất lượng học thơ
Đường trong môn Ngữ văn 7 ở trường tôi mà chất lượng chưa cao
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Để giờ dạy văn bản thơ Đường có hiệu quả, phù hợp với trình độ, năng lựccảm thụ của học sinh và đạt được mục tiêu của môn Ngữ văn thì từ thực tế giảngdạy, dự giờ đồng nghiệp, tìm hiểu tâm lý học sinh, tôi đã nghiên cứu, học hỏi và
đã tìm ra các giải pháp thực hiện và tổ chức các giải pháp thực hiện dạy học văn
bản: Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh của Lý Bạch như sau:
2.3.1: Các giải pháp thực hiện
(1) Tìm hiểu về tác giả
(2) Tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm
(3) Tìm hiểu đặc trưng thể loại, kiểu văn bản và phương thức biểu đạt
(4).Nghiên cứu cách đọc, tổ chức đọc hợp lý và giải thích từ khó (hiểu yếu tố
Hán Việt)
(5.)Tìm hiểu, lựa chọn bố cục hợp lý
(6) Xác định hệ thống kiến thức trọng tâm để trình bày bảng
(7).Chuẩn bị hệ thống câu hỏi phù hợp
(8) Lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với kiểu bài
(9) Kết hợp sử dụng phương tiện, đồ dùng dạy học phù hợp
(10) Định hướng nội dung tích hợp trong văn bản và nội dung liên hệ giáo dụchọc sinh
(11) Tổ chức học sinh học tập tích cực, hiệu quả
2.3.2: Tổ chức các giải pháp thực hiện
(1)Tìm hiểu về tác giả : Hiểu biết về thân thế, cuộc đời tác giả giúp ích rấtnhiều trong việc phân tích cũng như xác định nội dung, giá trị tác phẩm Cho
nên ở bài Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh ngoài những thông tin đã giới thiệu về
Lý Bạch ở bài Xa ng ắm thác núi Lư, tôi chủ yếu giới thiệu thêm về cuộc đời xa
quê cùng phong cách: ngẫm nghĩ trầm tư trong thơ ông; về chủ đề viết về
trăng và những phút trầm lắng, suy tư, tình yêu quê hương đất nước nhẹ nhàng
mà thấm thía của nhà thơ Lý Bạch Kết hợp với minh họa các hình ảnh về tácgiả Nhằm giúp học sinh hiểu đầy đủ hơn về tác giả và giúp các em có cơ sở để
so sánh phong cách thơ của Lý Bạch với các nhà thơ khác cùng thời
Trang 7(2).Tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm: Tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm rất quan trọng, giúp học sinh có cơ sở hiểu đúng về tác phẩm và tác
giả Tuy nhiên tôi chỉ chọn nội dung ngắn gọn, vừa đủ để không mất thời gian
mà HS dễ hiểu Cụ thể tôi cho học sinh hiểu được: thuở nhỏ Lý Bạch thường hay nên núi Nga Mi ngắm trăng Từ năm 25 tuổi trở đi là ông ra đi và xa quê mãi mãi Bởi thế mỗi khi nhìn thấy trăng, tác giả lại nhớ quê nhà da diết Và bài thơ bài “Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh” ra đời trong hoàn cảnh xa quê, thấy
trăng lại nhớ quê của nhà thơ
(3) Tìm hiểu đặc trưng thể loại, kiểu văn bản và phương thức biểu đạt: Khi
khai thác các văn bản thơ Đường phải đảm bảo đi từ đặc trưng thể loại Nên:
Bước 1: tôi cho học sinh nhận diện thể thơ, luật thơ của văn bản Cảm nghĩ
trong đêm thanh tĩnh (cổ thể: một thể thơ trong đó thường có 5 chữ hoặc 7 chữ
4 câu, song không bị những quy tắc chặt chẽ về niêm luật và đối ràng buộc) và
ưu điểm của thể thơ này là rất có hiệu quả khi diễn đạt mạch cảm xúc tự nhiên Bước 2: tôi giúp học sinh phân biệt được thơ ngũ ngôn cổ thể ấy với thơ ngũngôn tứ tuyệt Đường luật( quy tắc niêm, luật bằng trắc, đối rất chặt chẽ qua
minh họa bài Tụng giá hoàn kinh sư).
Tiếp đó tôi sẽ cho các em xác định kiểu văn bản: biểu cảm và phương thức
biểu đạt là biểu cảm qua miêu tả Từ đó tôi sẽ có định hướng tích hợp ngang vớicách làm văn biểu cảm mà các em lớp 7 đang học (Cách biểu cảm trực tiếp,cách biểu cảm sử dụng các yếu tố miêu tả để khêu gợi tình cảm…)
(4) Nghiên cứu cách đọc, tổ chức đọc hợp lý và giải thích từ khó (hiểu yếu tố Hán Việt trong bản phiên âm)
Bước 1: Tôi hướng dẫn học sinh đọc chính xác từ ngữ trong phiên âm, dịch
nghĩa và dịch thơ; đọc diễn cảm với giọng chậm, buồn, tình cảm, đúng nhịp.Bởi trong thơ Đường phải chú trọng đọc cả phần phiên âm và đọc đúng, đọchay giúp học sinh có hứng thú học văn hơn, tưởng tượng dễ hơn nội dung ẩnchứa trong bài cũng như rung động trước cái hay, cái đẹp mà nhà thơ gửi gắm
Bước 2: Tôi đọc mẫu rồi gọi HS đọc, nhận xét, chỉnh sửa cách đọc cho HS.
Bước 3: Vì trong thơ Đường hiểu đúng nghĩa của từ trong bản phiên âm là rất
quan trọng nên tôi chú trọng giúp Hs hiểu đúng nghĩa những từ ấy Ví dụ tôi
chọn lọc các từ mà các em chưa hoặc ít biết như: tĩnh, dạ, tứ, sàng tiền, minh, quang, cử, đê, nghi thị, địa, cố hương để giúp các em hiểu đúng nghĩa của
từ Trên cơ sở đó tôi hướng dẫn các em tìm ra chỗ lời dịch chưa bám sát với chữ
nghĩa trong nguyên tác như: Sàng tiền minh nguyệt quang ( ánh trăng sáng đầu giường - Đầu giường ánh trăng rọi) Câu thơ dịch thiếu minh (sáng) thay bằng chữ rọi Từ đó để giúp cho học sinh có kỹ năng tập so sánh bản dịch thơ với
phiên âm chữ Hán và hiểu được ở tác phẩm thơ Đường nước ngoài cần hiểuđúng theo bản dịch Qua phần này giúp học sinh bổ sung vốn từ Hán - Việt
Trang 8(5) Tìm hiểu bố cục : Xác định đúng bố cục sẽ phục vụ cho việc phân tích tác
phẩm đúng hướng, dễ hiểu nên tôi sẽ cho học sinh tìm hiểu và lựa chọn bố cục
phù hợp:
Phần 1(Hai cầu đầu): nghiêng về tả cảnh trong đêm thanh tĩnh
Phần 2 (Hai câu cuối) : chủ yếu là cảm nghĩ của tác giả trong đêm thanh tĩnh Với bố cục này vừa rõ ràng ý trong bài, vừa làm rõ chủ đề và tôi cảm thấy dễhướng dẫn cho học sinh cảm thụ
(6) Xác định kiến thức cơ bản để trình bày bảng: Để tránh làm cho học sinh
chán nản khi phải nhồi nhét quá nhiều kiến thức, thông tin, ghi chép quá dài, tôikhông ghi bảng kiến thức tràn lan, dàn trải mà chọn lọc kiến thức cơ bản theođịnh hướng của chuẩn kiến thức kỹ năng Sử dụng câu từ ngắn gọn, hàm súcnhất để diễn đạt ý và trình bày kiến thức trên bảng theo một hệ thống khoa học,
rõ ràng Như thế học sinh sẽ dễ hiểu và có hứng thú học thơ Đường hơn
(7) Chuẩn bị hệ thống câu hỏi phù hợp: Khi tổ chức, hướng dẫn học sinh họcvăn bản tôi luôn chú ý nghiên cứu xây dựng hệ thống câu hỏi phù hợp với nộidung bài dạy, với phương pháp dạy học đã lựa chọn, với các đối tượng họcsinh và mục đích tích hợp cũng như giáo dục của bài học Không chỉ chú ý đếnnội dung văn bản mà tôi luôn chú ý đến phát triển năng lực của học sinh (nhưphát triển năng lực quan sát, tổng hợp kiến thức bài học, vận dụng thực tiễn cuộcsống và phát huy các cấp độ tư duy (nhận biết, thông hiểu, vận dụng), phân loạiđược học sinh Bên cạnh đó không chỉ bám theo thức chuẩn bộ môn mà còn mởrộng tích hợp và gắn với tình huống thực tiễn Bởi vậy hệ thống câu hỏi rất đa
dạng: từ câu hỏi tái hiện, gợi mở đến câu hỏi nêu vấn đề, câu hỏi phân tích, khái
quát tổng hợp, câu hỏi liên hệ, vận dụng để nhiều đối tượng học sinh (trungbình, khá, giỏi) đều được tham gia khám phá tác phẩm
Ví dụ:
- Câu hỏi tái hiện: ở hai câu đầu bài thơ, cảnh được gợi tả bằng hình ảnh nào ?
Lúc ấy chủ thể trữ tình ở tư thế nào và cảm nhận về ánh trăng ra sao ?
- Câu hỏi nêu vấn đề: Nếu thay từ "Sàng" bằng từ khác như " đình" (sân),
và từ “nghi” bằng từ trông thì ý thơ có thay đổi không? Thay đổi như thế nào?
Từ đó cần lưu ý điều gì?
-Câu hỏi vận dụng, tích hợp: Hiểu và đặt mình vào tâm trạng, cảm xúc của tác
giả em hãy liên hệ đến một bài hát hoặc làm bài thơ, vẽ bức tranh thể hiện chủ
đề tình quê sâu nặng hoặc vọng nguyệt hoài hương?
-Câu hỏi liên hệ: Qua bài thơ em học tập được điều gì từ vẻ đẹp hồn thơ Lý
Bạch ?
(8) Lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với kiểu bài: Với bài dạy Cảm
nghĩ trong đêm thanh tĩnh tôi sẽ lựa chọn ba phương pháp dạy học tích cực là
phương pháp vấn đáp, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề áp dụng trong quá
Trang 9trình tổ chức hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung, tìm hiểu chi tiết văn bản và
phương pháp thảo luận nhóm áp dụng ở phần luyện tập Tất cả với mục đích
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình tiếp cậnvăn bản thơ Đường
Ngoài ra tôi dùng phương pháp dạy học truyền thống đó là phương pháp
giảng bình để thực hiện dạy học Sau khi học sinh phát hiện, nhận thức được
kiến thức cơ bản của từng ý, từng phần, tôi sẽ giảng bình một số chi tiết tiêubiểu về nội dung, nghệ thuật trong bài, kết hợp với so sánh, mở rộng, nâng caokiến thức (Ví dụ: giảng bình về tác dụng của nghệ thuật đối ở câu 3,4 và vai trò
của câu kết, hai chữ cố hương trong bài thơ để học sinh hiểu sâu sắc hơn về tình
yêu quê hương chân thành, sâu sắc, tâm hồn cao đẹp, tài năng của Lí Bạch vàgiá trị, sức sống của tác phẩm cũng như thành tựu của văn học Trung Hoa nóiriêng và nước ngoài nói chung) Giảng bình với chất giọng truyền cảm, ngôn từ
dễ hiểu, cuốn hút sẽ là những điểm nhấn quan trong trong giờ dạy, lan tỏa cảmxúc và khơi gợi hứng thú học văn bản thơ Đường cho học sinh
(9) Kết hợp sử dụng phương tiện, đồ dùng dạy học phù hợp
Khi dạy bài Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh tôi chọn phương tiện, đồ dùng
dạy học là máy tính, máy chiếu đa năng, loa, bảng phụ, phấn màu (hoặc giấylớn, bút màu) Mục đích để trình chiếu những hình ảnh minh họa về tác giả, tácphẩm, đặc điểm thể loại, nguyên văn bản chữ Hán, bản dịch của bài thơ, giảinghĩa từ khó, bố cục, nghệ thuật đối ở hai câu cuối, sơ đồ tư duy khái quát nộidung, nghệ thuật, ý nghĩa của văn bản Trình chiếu kết quả thảo luận của cácnhóm hoặc cho học sinh trình bày kết quả vào giấy lớn, bảng phụ Sử dụngphương tiện dạy học, đồ dùng dạy học phù hợp với bài dạy là một trong nhữngđiều kiện cần thiết, quan trọng Bởi vừa thể hiện sự đổi mới vận dụng công nghệthông tin trong dạy học vừa đảm bảo thời gian thực hiện tiết dạy vì không phảiviết bảng hoặc mô tả nhiều, đặc biệt là thêm kênh hình sẽ tạo sự hấp dẫn, lôicuốn học sinh Giúp các em cảm thấy thích thú khi tiếp cận bài thơ cũng như trình bày quan điểm tổ nhóm một cách thuận lợi
(10) Định hướng nội dung tích hợp trong văn bản và nội dung liên hệ giáo dục học sinh
Trước tiên khi dạy bài Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh tôi định hướng sẽ tích
hợp ngang với phần Tập làm văn biểu cảm mà các em đang học; với phần TiếngViệt ở kiến thức mở rộng vốn từ, từ Hán Việt Tiếp đến tôi sẽ tích hợp dọc chohọc sinh so sánh với những tác phẩm cùng chủ đề vọng nguyệt hoài hương, hoặc
tình yêu thiên nhiên đất nước của các tác giả cùng thời như Đỗ Phủ Bên cạnh
đó ở phần luyện tập tôi dành tích hợp liên môn: cho các em vận dụng kiến thức
âm nhạc, hội họa để vẽ tranh, sáng tác hoặc hát một vài câu, đoạn nói về tâmtrạng, tình yêu nỗi nhớ quê hương như của tác giả Thời gian tích hợp nhanh gọn
Trang 10không ảnh hưởng đến mạch cảm nhận văn bản Trên cơ sở như thế sẽ giúp họcsinh thấy được vai trò, ý nghĩa của bài thơ và bồi đắp niềm yêu thích học thơĐường cho học sinh.
Chủ đề bài thơ rất quen thuộc, gần gũi với học sinh nên tôi cho các em liên
hệ thực tế bằng cách cho các em đặt mình vào hoàn cảnh của nhà thơ (sau nàylớn lên các em sẽ đi học, hoặc đi làm xa quê em ) để các em đưa ra những suynghĩ, tình cảm đúng đắn, tích cực: yêu thiên nhiên, luôn yêu nhớ quê hương, đấtnước Từ thấu hiểu tâm trạng và cách thể hiện của nhà thơ, tôi giáo dục thêmcác em các bộc lộ tình yêu quê hương, đất nước từ khi còn nhỏ cho đến suốtcuộc đời Để các em cảm nhận được sâu sắc ý nghĩa của bài thơ, vẻ đẹp tâmhồn, tài năng của tác giả, sự gần gũi của thơ Đường và văn học nước ngoài Từ
đó để thêm yêu thích học thơ Đường
(11) Tổ chức học sinh học tập tích cực, hiệu quả: Để giờ học có hiệu quả, tôi
luôn chú ý đến sự phối hợp nhịp nhàng, linh hoạt, hiệu quả giữa hoạt động tổchức, hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản của giáo viên và hoạt động tìm hiểuvăn bản một cách tích cực, chủ động của học sinh Trước tiên tôi luôn giữ tácphong chuẩn mực, thái độ thân thiện, lời nói, chữ viết rõ ràng Luôn quan tâmđến các đối tượng học sinh, chú ý nêu những câu hỏi phù hợp cho các đối tượnghọc sinh từ yếu, trung bình cho đến khá giỏi để tạo cơ hội cho các em được suynghĩ, bộc lộ khả năng của mình Bên cạnh đó tôi thường xuyên khen ngợi, chođiểm những cá nhân hoặc nhóm học sinh có kết quả học tập tốt và nhẹ nhàngchỉnh sửa, động viên, khích lệ những cá nhân hoặc nhóm học sinh tiếp thu kiếnthức còn chậm Tổ chức hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động một cáchlinh hoạt, sáng tạo, phù hợp với năng lực các em vừa giúp học sinh hiểu bài,vừa đảm bảo yêu cầu của bài học.Đặc biệt là hình thức tổ chức các hoạt độnghọc cho học sinh
2.3.3:Vận dụng các giải pháp thực hiện vào thiết kế giáo án: Từ cơ sở những
kinh nghiệm về các giải pháp thực hiện, tôi soạn bài và tổ chức dạy học văn bản:
Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh Toàn bộ nội dung giáo án được mô tả như sau :
Tiết 37 Văn bản: CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
( Tĩnh dạ tứ )
I-MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức:
- Tình quê hương được thể hiện một cách chân thành, sâu sắc của Lí Bạch
- Nghệ thuật đối và vai trò của câu kết trong bài thơ
- Hình ảnh ánh trăng - vầng trăng tác động tới tâm tình nhà thơ
2 Kỹ năng: - Đọc – hiểu bài thơ có thể qua bản dịch Tiếng Việt
- Nhận ra nghệ thuật đối trong bài thơ.
Trang 113 Thái độ: Yêu quê hương, đất nước, trân trọng, lưu giữ những kỷ niệm đẹp
trong đời
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
- GV: Bài soạn, máy chiếu, bảng phụ, phấn màu
- HS: Chuẩn bị bài,vở ghi
III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1- Ổn định tổ chức lớp: (GV kiểm tra sĩ số và tác phong của HS)
2- Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc bài thơ Xa ngắm thác núi Lư của Lý Bạch và
nêu ý nghĩa của bài thơ ?
3- Tiến trình bài học.
HOẠT ĐỘNG :HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (5P)
-Mục tiêu :Tạo tâm thế thoải mái cho học sinh trước khi vào nội dung bài học -Phương pháp/kĩ thuật :phân tích
-Hình thức tổ chức các hoạt động :hoạt động nhóm,tập thể
-Phương tiện dạy học :SGK,tài liệu tham khảo,băng hình…
Bước 1 :Gv giao nhiệm vụ cho học sinh
-Hs quan sát tranh,băng hình
Bước 2 :thực hiện nhiệm vụ
-Gv yêu cầu hs giải đáp ô chữ,đoàn hình (hình ảnh các ô chữ giải đố lần lượthiện ra chân dung Lí Bạch)
-Hs hoạt động tập thể
Bước 3 :Hình thức tổ chức
-Thầy nêu vấn đề
-Hs giải quyết vấn đề
Bước 4 :Kiểm tra,đánh giá
-Gv kiểm tr,đánh giá kết quả học sinh thực hiện được
-Hs tiếp thu ý kiến đánh giá của giáo viên
- Gv giới thiệu bài mới:(…)
HOẠT ĐỘNG 2 :HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI(38P) -Mục tiêu :
+ Hs biết được những nét cơ bản về tác giả
+ Hiểu được những nét cơ bản về tác phẩm
+ hiểu được về nội dung,nghệ thuật của tác phẩm
-Phương pháp/kĩ thuật :Phân tích,nêu,giải quyết vấn đề,kĩ thuật mảnh ghép -Hình thức tổ chức : Hoạt động độc lập,cặp đôi,thảo luận nhóm.
-Phương tiện dạy học :SGK,tài liệu tham khảo,máy tính,máy chiếu.
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Bước 1: Giao nhiệm vụ
- Gv hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung về tác giả
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- Gv chiếu băng hình lên bảng phụ
- Hs quan sát,làm việc
I TÌM HIỂU CHUNG:
1 Tác giả :
- Lí Bạch có nhiều bàithơ hay về trăng, với cách thể hiện giản dị