Đổi mới phương pháp tổ chức dạy học tiết 66 ôn tập tiếng việt lớp 6

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ PHÒNG GD&ĐT LANG CHÁNH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC TIẾT 66: ÔN TẬP TIẾNG VIỆT - LỚP 6 Người thực hiện: Nguyễn Thị Tuyết Ch

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD&ĐT LANG CHÁNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC

TIẾT 66: ÔN TẬP TIẾNG VIỆT - LỚP 6

Người thực hiện: Nguyễn Thị Tuyết

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường PTDTBT THCS Giao Thiện SKKN thuộc môn: Ngữ Văn

THANH HOÁ NĂM 2019

MỤC LỤC

1.5 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SÁNG KIẾN KINH

1 MỞ ĐẦU

1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Như chúng ta đã biết, đất nước ta đang bước vào thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước - thời kì đánh dấu sự phát triển không ngừng của nhân loại Trong xu thế đó, mỗi con người dù ở lĩnh vực nào thì cũng không thể đứng yên nhìn thời cuộc, mà cần phải có sự thay đổi hay nói đúng hơn là sự đổi mới toàn diện trong mọi lĩnh vực

Trong những năm qua, kể từ ngày Bộ Giáo dục & Đào tạo có chủ trương đổi mới SGK thì những người dạy môn Ngữ văn như chúng tôi không ít có những băn khoăn trăn trở Đổi mới sách giáo khoa kéo theo sự thay đổi cả phương pháp giảng dạy cũng như quan niệm, cách nhìn nhận rộng hơn, xa hơn

Để phù hợp với việc dạy và học theo phương pháp mới thì học sinh cần phải tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo

Cùng với các bộ môn trong nhà trường THCS, môn Ngữ văn cũng hướng đến nhiệm vụ chung ấy và có những đóng góp theo đặc trưng riêng Trong bộ môn Ngữ văn, phân môn Tiếng Việt cũng có vai trò và tác dụng quan trọng trong việc giáo dục và đào tạo học sinh về nhiều mặt như tư tưởng, tình cảm, đạo đức Là môn học có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh những tri thức ngôn ngữ học, hệ thống hóa khái niệm, quy tắc hoạt động của Tiếng Việt và những sản phẩm của nó trong hoạt động giao tiếp Nó có vai trò trọng yếu trong việc giữ gìn và phát huy tiếng nói dân tộc

Vậy mà thực trạng hiện nay cho thấy học sinh chưa thật hứng thú và sáng tạo trong giờ học Tiếng Việt, mà đặc biệt là trong những tiết ôn tập Bởi lẽ, ôn tập sau mỗi chương, mỗi phần là việc làm cần thiết không thể thiếu để giáo viên củng cố, khắc sâu và hệ thống hóa kiến thức cho học sinh Qua thực tế dự giờ tiết dạy của giáo viên cùng trường, khác trường đã cho thấy trong những giờ học

ôn tập Tiếng Việt, giáo viên chỉ đơn thuần cho học sinh nhắc lại lý thuyết một cách nhàm chán, lặp lại mà chưa có sự vận dụng sáng tạo, đổi mới linh hoạt Làm thế nào để tổ chức giờ học ôn tập đạt hiệu quả như mong muốn? Đó là điều

mà người giảng dạy bộ môn Ngữ văn như tôi luôn trăn trở, băn khoăn Xuất phát

từ những lí do trên mà tôi rất chú ý đến “Đổi mới phương pháp tổ chức dạy học tiết 66: Ôn tập Tiếng Việt - Lớp 6”.

Đến với đề tài này tôi mạnh dạn đưa ra một vài kinh nghiệm nhỏ trong giờ

ôn tập Tiếng Việt ở học kì I của khối lớp khối lớp 6

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Phần từ loại cụm từ lớp 6 nhìn chung là không khó, nhưng đối với các em học sinh lại rất ngại học những tiết ôn tập Các em cho rằng tiết ôn tập rất khô khan, không hứng thú Phần đa giáo viên chưa phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh; kết quả là học sinh tiếp thu một cánh thụ động Vì vậy, qua sáng kiến kinh nghiệm này sẽ tạo cho học sinh hứng thú, tích cực, chủ động trong học tập, nắm chắc kiến thức về từ loại, cụm từ của Tiếng Việt lớp 6

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Tiết 66: Ôn tập Tiếng Việt (Lớp 6).

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trong quá trình nghiên cứu và làm sáng kiến này tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây:

a Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

Trong quá trình làm sáng kiến, tôi có tham khảo các tài liệu bồi dưỡng và nâng cao Ngữ văn 6

b Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin.

Trong quá trình giảng dạy và tự bồi dưỡng kiến thức, tôi nhận thấy dạy học tiết ôn tập Tiếng Việt lớp 6 còn một số tồn tại sau đây:

- Nhiều giáo viên thụ động vận dụng rập khuôn sách thiết kế Chưa thật sự coi trọng mục tiêu của đổi mới phương pháp dạy học là rèn luyện tư duy, kĩ năng thực hành cho học sinh

- Nhiều giáo viên vẫn sử dụng mô hình giáo án cũ, lên lớp máy móc

- Học sinh ngại học tiết ôn tập Do vậy, tôi cho rằng cần phải đổi mới phương pháp tổ chức hiệu quả giờ ôn tập về từ loại, cụm từ của Tiếng Việt lớp 6

c Phương pháp thống kê, xử lý số liệu.

Với phương pháp này tôi có thể tiến hành dưới dạng kiểm tra với mục đích nắm bắt sự nhận thức kiến thức của học sinh qua tiết ôn tập

1.5 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Sau quá trình nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm đã thực hiện trong năm học 2017- 2018, tôi đã bổ sung và điều chỉnh một số nội dung sau:

- Trong phần giới thiệu bài, tôi đã điều chỉnh là sử dụng sơ đồ tư duy để khái khát toàn bộ kiến thức mà học sinh cần phải thực hiện

- Hoạt động 1: Ôn tập lí thuyết + Bước 1 Trò chơi ô chữ: Thay đổi một số câu hỏi trong bảng dữ kiện để phù hợp với kiến thức của hoạt động 1

+ Bước 2 Thi trả lời nhanh:

Bổ sung phần kiến thức về lỗi dùng từ

Dùng sơ đồ tư duy để củng cố kiến thức về cấu tạo từ, nghĩa của từ, phân

loại từ theo nguồn gốc, lỗi dùng từ.

+ Bước 3: Thông qua hoạt động nối thông tin ở hai cột (từ loại và khái niệm) nhằm củng cố các khái niệm về từ loại cho học sinh

- Hoạt động 2: Luyện tập thực hành + Phần bài tập nhận biết và thông hiểu

Bài tập 1: Thay đổi ngữ liệu để vừa sức với học sinh

Bổ sung bài tập 2 để khắc sâu kiến thức về lỗi dùng từ

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN.

- Hiện nay toàn nghành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập Trong tiến trình một tiết dạy học thì nội dung và phương pháp dạy học bao giờ bao giờ cũng gắn bó với nhau, mỗi nội dung đòi hỏi một phương pháp thích hợp Phương pháp tích cực hoá hoạt động của người học: Lấy học sinh làm trung tâm, trong đó người dạy là người hướng dẫn, tổ chức các hoạt động của học

sinh, mỗi học sinh đều được tham gia hoạt động, đều được bộc lộ và phát triển năng lực, kĩ năng của mình

- Các nhà nghiên cứu về khoa học phương pháp dạy học đã đưa ra một

phương pháp dạy học mới có ưu điểm nổi bật Đó là phương pháp dạy học “Nêu

vấn đề” Đây là một kiểu dạy học hiện đại phù hợp với yêu cầu đổi mới phương

pháp dạy học truyền thống theo nguyên tắc Cơ chế của dạy học “nêu vấn đề” đã giải phóng cho học sinh ra khỏi nguồn tri thức áp đặt, đưa học sinh từ đối tượng thụ động lên vị trí của chủ thể nhận thức song song với việc nắm bắt tri thức một cách sáng tạo là sự hình thành tri thức, kĩ năng (hay kiến thức phương pháp)

- Việc củng cố kiến thức đòi hỏi ở học sinh tập trung cao độ về trí tuệ Vì vậy, việc phát huy tính tích cực của học sinh khi củng cố kiến thức và luyện tập

“không kém phần quan trọng so với khi trình bày và hiểu sâu tài liệu mới” Tuy

nhiên chỉ có tâm trạng tích cực bên trong đặc biệt là hứng thú học tập mới chi

phối tính tích cực nhận thức của học sinh “khi hoạt động nhận thức của học sinh

dựa trên cơ sở của hứng thú, nó sẽ trở nên hào hứng, thoải mái và dễ dàng”.

- Để hình thành hứng thú cho học sinh, giáo viên phải dùng nhiều phương

pháp và thủ thuật khác nhau mà nói như nhà giáo dục học T.A.Ilina “Con đường

đầu tiên để nâng cao hiệu quả của bài học: bỏ các khuôn mẫu trong việc tiến hành bài học, áp dụng vào quá trình dạy học những bài học khác nhau cả về nội dung lẫn hình thức tổ chức”.

2.2.THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

a.Thuận lợi:

- Hiện nay nhìn chung việc dạy và học môn Ngữ Văn nói chung cũng như phân môn Tiếng Việt nói riêng ở trường THCS đã và đang diễn ra khá nhịp nhàng, đúng với phương pháp mới theo yêu cầu của Luật Giáo dục đặt ra Đã phát huy được tính tích cực, tư duy sáng tạo của học sinh trong việc tiếp thu lĩnh hội tri thức.Trong quá trình giảng dạy, giáo viên luôn tìm mọi phương pháp, biện pháp thật phù hợp để đem lại kết quả cao cho học sinh Hơn nữa đội ngũ giáo viên đã được tập huấn kịp thời và được bồi dưỡng thường xuyên

-Về phía học sinh, các em luôn tỏ ra tích cực trong học tập Học bài làm bài trước khi đến lớp, trong giờ học chăm chú lắng nghe, suy nghĩ, tìm tòi và phát biểu xây dựng bài Đặc biệt là một số em rất thích chứng tỏ mình qua việc phát biểu trả lời những câu hỏi khó Qua đây, ta cũng thấy được rằng các em rất thích tư duy sáng tạo, thích phát hiện những điều mới lạ

- Nhà trường không ngừng trang bị thêm về cơ sở vật chất để thuận lợi cho việc dạy và học Được sự quan tâm sâu sát kịp thời của phụ huynh học sinh

b Khó khăn:

- Là học sinh đầu cấp nên các em còn nhiều bỡ ngỡ như trường mới thầy

cô giáo mới, bạn mới, mỗi thầy cô phụ trách một môn và đặt biệt là phương pháp dạy học cũng mới lạ

- Phần nhiều học sinh còn thụ động trong học tập, ít phát biểu xây dựng bài, gặp câu hỏi khó thì không động não suy nghĩ Giờ ôn tập lâu nay thường được tổ chức dưới hình thức “dò bài” và gọi học sinh lên làm bài tập Vì vậy mà học sinh đón nhận giờ ôn tập với một tâm lí nặng nề, căng thẳng

- Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh không mấy hứng thú với giờ ôn tập vì phải ôn lại lượng kiến thức khá nhiều Đối với học sinh khá giỏi thì nhiệm vụ này không quá nặng nề nhưng chẳng có gì hấp dẫn còn đối với học sinh yếu và lười thì đó là công việc nặng Tuy nhiên, nhất là các em học sinh bậc THCS đều mang tâm lí “thi đua” với bạn và luôn mong muốn chiến thắng, được khen được tuyên dương Chính vì vậy mà tôi nhận thấy việc tổ chức giờ ôn tập Tiếng Việt dưới hình thức bằng các trò chơi, thi đua giữa các đội, các

tổ trong lớp sẽ tạo cho các em sự háo hức hăng say từ các bước chuẩn bị cho đến giờ ôn tập để nắm vững kiến thức sẽ trở nên nhẹ nhàng thoải mái với các em hơn

- Cơ sở vật chất thiếu thốn, về trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học theo phương pháp mới còn hạn chế

- Giáo viên tự làm đồ dùng dạy học nên mất nhiều thời gian, điều này ít nhiều cũng làm ảnh hưởng đến chất lượng việc soạn giảng của giáo viên

c Số liệu thống kê:

Sau đây là kết quả bài kiểm tra (15phút) sau giờ ôn tập Tiếng Việt trước khi áp dụng đề tài (HKI, năm học 2017 – 2018)

Lớp Sỹ

số

Số lượng

Tỷ lệ

%

Số lượng

Tỷ lệ

%

Số lượng

Tỷ lệ

%

Số lượng

Tỷ lệ

%

Số lượng

Tỷ lệ

%

2.3 GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN.

Như chúng ta đã biết, tiết ôn tập Tiếng Việt được chia làm hai phần đó là phần lý thuyết và phần bài tập Trong phần bài tập bao gồm các dạng: nhận biết, thông hiểu và vận dụng

Đối với phần lý thuyết thì giáo viên cho học sinh trả lời một số câu hỏi về khái niệm loại từ: Từ đơn, từ phức, từ mượn,…, tìm ô chữ, ghép nối các từ loại: Danh từ, động từ, tính từ, số từ, lượng từ, chỉ từ và cụm từ

- Đối với phần thực hành bài tập, học sinh làm bài tập với hai dạng đề như sau: + Với dạng đề nhận biết, thông hiểu: giáo viên đưa ra, đoạn văn, câu văn; học sinh đọc đoạn văn, câu văn, sau đó xác định loại từ, từ loại và cụm từ đã học

có trong đoạn văn đó, phát hiện và sửa một số lỗi dùng từ trong cách diễn đạt

+ Với dạng đề vận dụng sáng tạo: học sinh viết đoạn văn đúng theo yêu cầu như là phải có danh từ riêng, từ láy, từ mượn,…

2.3.1.Tiến trình thực hiện:

- Chuẩn bị:

+ GV: Dặn dò học sinh ôn tập kiến thức, chuẩn bị đồ dùng học tập; bảng phụ + HS: Ôn tập kiến thức; đồ dùng học tập: bảng con

- Tổ chức : Chia lớp học thành 2, 3 đội (tùy theo lớp học có hai , ba dãy bàn) Mỗi đội cử hai đại diện ngồi bàn đầu tiên, một thư kí ghi điểm

- Tiến hành hoạt động: Giờ ôn tập chia làm hai phần:

+ Ôn lí thuyết

+ Luyện tập thực hành

Sau đây tôi chọn Tiết 66: Ôn tập Tiếng Việt (HKI lớp 6) Trước khi tiến

hành ôn tập, giáo viên giới thiệu cho học sinh nắm được nội dung khái quát của tiết ôn tập thông qua sơ đồ tư duy sau đây:

HOẠT ĐỘNG 1: Ôn tập lí thuyết( 15 phút)

Bước 1: Trò chơi ô chữ (đại diện các đội) (4 phút).

- Thể lệ: khi nghe xong câu hỏi học sinh đưa tay trả lời, đội nào đưa tay trước được quyền trả lời

- Trả lời đúng 1 ô chữ hàng ngang: 5điểm

- Trả lời đúng ô chữ hàng dọc : 15 điểm

(Chỉ được giải ô chữ hàng dọc khi đã tìm được tất cả các ô chữ hàng ngang)

- Phải khái quát dữ kiện ô chữ hàng dọc: 10 điểm; nếu chỉ giải được ô chữ

mà không nêu được dữ kiện: 5 điểm

Cách tiến hành: Giáo viên treo một bảng phụ có ô chữ và một bảng phụ nêu dữ kiện (dán kín)

Giáo viên lần lượt gỡ dữ kiện, học sinh quan sát trả lời và gỡ từng ô chữ sau khi học sinh trả lời đúng

Bảng 1 Dữ kiện của các ô chữ hàng ngang

1 6 chữ cái: Chức vụ điển hình của nó là làm chủ ngữ trong câu

2 5 chữ cái: Từ gồm một tiếng

3 6 chữ cái: Từ ghép và từ láy thuộc kiểu cấu tạo của từ…

4 5 chữ cái: Đơn vị tạo nên từ

5 5 chữ cái: Đặc điểm của danh từ riêng

6 12 chữ cái: Những từ có nhiều nét nghĩa gọi là…

7 11 chữ cái: Hiện tượng … tạo ra từ nhiều nghĩa

8 7 chữ cái: Hình thức của từ mà ta nhìn thấy được

9 11 chữ cái: Danh từ chỉ sự vật nhưng không chỉ gọi tên một loại sự vật

10 9 chữ cái: Những từ do nhân dân tự sáng tạo ra được gọi là từ…

11 9 chữ cái: Lặp từ, lẫn lộn các từ gần âm, dùng từ không đúng nghĩa gọi là…

* Dữ kiện ô chữ hàng dọc gồm 11 chữ cái

Bảng 2: Ô chữ hàng ngang và hàng dọc tìm được

D A N H T Ừ R I Ê N G

Giáo viên: Phần Tiếng Việt ở học kì I đã cung cấp cho chúng ta một số vấn đề về TỪ TIẾNG VIỆT.

Giáo viên hỏi: Học kì I, chúng ta đã được học những loại từ Tiếng Việt nào?

HS trả lời: - Từ đơn

- Từ phức

- Từ nhiều nghĩa

- Từ mượn

Bước 2: Thi trả lời nhanh (5 phút)

- Thể lệ:

+ Lớp tham gia (ưu tiên cho học sinh yếu và trung bình)

+ Trả lời đúng từ 3 câu trở lên sẽ có một phần quà

- Cách thực hiện: Giáo viên gọi bất kì học sinh nào trong lớp trả lời câu hỏi Việc này cũng nhằm tránh sự lười biếng, ỷ lại không chịu làm việc của những học sinh không đại diện tham gia trò chơi nào Với những câu hỏi dễ, giáo viên gọi những học sinh yếu, nếu không trả lời được mới tiếp tục gọi bạn khác, sau đó yêu cầu em học sinh yếu đó nhắc lại phần trả lời đúng của bạn

Có thể hỏi một số câu hỏi như:

1 Từ là gì?

2 Phân biệt từ đơn và từ phức?

3 Thế nào là từ mượn?

4 Nguyên tắc mượn từ?

5 Nghĩa của từ là gì?

6 Có những cách giải nghĩa từ thông thường nào?

7 Thế nào là nghĩa gốc? Nghĩa chuyển?

8 Để tránh mắc lỗi dùng từ, chúng ta cần chú ý điều gì ?

Để củng cố kiến thức ở phần này, GV hệ thống hóa kiến thức bằng sơ đồ tư duy

Bước 3 : Nối thông tin ở hai cột trong bảng sau để có đáp án đúng (2 phút)

GV yêu cầu HS nối tên từ loại với khái niệm mà mỗi từ loại biểu thị Bước này nhằm củng cố các khái niệm về từ loại

1 Danh từ A … là những từ chỉ đặc điểm, tính chất của sự vật, hoạt động, trạng thái.

2 Động từ B …là những từ chỉ lượng ít hay nhiều của sự vật.

3 Tính từ C là những từ dùng để trỏ vào sự vật nhằm xác định vị trí của sự vật trong không gian, thời gian.

4 Số từ D …là những từ chỉ người, vật, hiện tượng, khái niệm.

5 Lượng từ E …là những từ chỉ số lượng, và thứ tự của sự vật.

6 Chỉ từ G …là những từ chỉ hoạt động, trạng thái của sự vật.

Bảng 3: Khái niệm về từ loại ĐÁP ÁN: 1 - D; 2 – G; 3 – A; 4 – E; 5 – B; 6 - C

Bước 4: Trò chơi ghép nối (3 phút)

- Thể lệ:

+ Gồm 2 đội, mỗi đội cử 2 học sinh thực hiện

+ Đội nào ghép nhanh và đúng nhiều sẽ thắng (thưởng quà)

- Cách tiến hành: Giáo viên treo bảng phụ (viết sẵn sơ đồ về từ loại và cụm từ), sau đó 2 đội nhận những mảnh giấy có viết sẵn thông tin lần lượt dán ghép vị trí thích hợp Gọi học sinh nhận xét và sửa chữa (nếu có) Giáo viên dựa vào bảng ghép nối trên để ôn tập về từ loại và cụm từ cho học sinh

Bảng 4: Sơ đồ từ loại và cụm từ

Bảng 3: Sơ đồ từ loại và cụm từ

Sau đây là những mảnh giấy HS dùng để ghép nối

Sau khi học sinh thực hiện trò chơi ghép nối, GV dùng sơ đồ tư duy để khái quát phần kiến thức về từ loại:

Số từ Lượng từ Chỉ từ

Động từ

Cụm động từ

Tính từ

Cụm danh từ

Cụm tính từ

Danh từ

TỪ LOẠI VÀ CỤM TỪ

Ba, bốn, mười

một trăm,… Các, tất cả, toàn bộ …;

mấy, mọi, vài

Ấy, đó, nọ, kia, đấy…

Học sinh, bộ

đội, Thạch

Sanh

Đi, chạy, ăn, đọc…; dám, định, phải…

Xanh, đỏ ối, đẹp, xấu, nhanh, tốt.

Các bạn học sinh

giỏi, những bông

hoa

đang đọc thơ;

đã ăn cơm rồi

đẹp quá;

quá nhanh