Tuy nhiênđối với học sinh lớp 8 có nhiều em chưa biết xây dựng một văn bản, bài làm củacác em còn sơ sài, các em chưa hiểu đúng về thể loại nên khi làm bài còn lúngtúng, hiểu xa đề ....
Trang 11.3 Đối tượng nghiên cứu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
11122
2
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.4 Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục
223415
Trang 2Với bản thân tôi, để hoàn thành tốt nhiệm vụ của người giáo viên dạy vănngoài việc nắm vững kiến thức những môn mà nhà trường, tổ phân công thìngười giáo viên cũng phải có năng lực sư phạm nhất định, phải có phương phápdạy học theo phương pháp đổi mới của bộ giáo dục và đào tạo nghiên cứu biênsoạn và đề ra Đó là vấn đề suy nghĩ và cần thực hiện trong việc dạy phân mônngữ văn 8.
Môn Ngữ văn là kết hợp cả ba phân môn: Văn, tiếng việt, tập làm văn mỗiphân môn sẽ vừa đảm bảo mục tiêu yêu cầu cụ thể của mình, vừa phải tìm ranhững yếu tố đồng quy, hoà hợp hỗ trợ cho nhau nhằm đạt tới mục tiêu chung Trong thực tế đời sống kiểu văn bản thuyết minh được sử dụng rất rộngrãi, đây là kiểu văn bản mà các em đã được làm quen ở bậc THCS Tuy nhiênđối với học sinh lớp 8 có nhiều em chưa biết xây dựng một văn bản, bài làm củacác em còn sơ sài, các em chưa hiểu đúng về thể loại nên khi làm bài còn lúngtúng, hiểu xa đề
Xuất phát từ tình hình thực tế vì vậy tôi chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 8 làm tốt bài văn thuyết minh”, mong muốn góp phần nâng
cao chất lượng và niềm say mê hứng thú của học sinh khi đến với môn ngữ văncấp THCS nói chung và đối với lớp 8 nói riêng
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Nghiên cứu đề tài này bản thân tôi nhằm mục đích giúp học sinh hiểu sâuhơn về thể loại văn thuyết minh qua từng tác phẩm đã học Mặt khác giúp họcsinh biết cách trình bày vấn đề một cách rõ ràng khoa học, chính xác Rút ra
Trang 3những bài học kinh nghiệm cho bản thân trong quá trình giảng dạy Đặc biệtthông qua đề tài này giúp các em học sinh thêm yêu tiếng việt, yêu văn học, yêucuộc sống, yêu quê hương, đất nước mình hơn.
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
nghiệm để làm tốt bài văn thuyết minh Đồng thời các em biết phân biệt kiểu bàivăn thuyết minh với các kiểu bài văn khác
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Khi nghiên cứu đề tài tôi đã sử dụng một số phương pháp: Phương phápnghiên cứu tài liệu; điều tra khảo sát thực tế học sinh; nêu định nghĩa; giải thích;nêu ví dụ; so sánh đối chiếu; thống kê
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Văn bản thuyết minh là thể loại mà học sinh lớp 8 được tiếp cận Đây làloại văn bản thông dụng trình bày về các sự vật hiện tượng, cách dùng cùng lý
do phát sinh, quy luật biến hoá, phát triển của sự vật, nhằm cung cấp tri thức chocon người
Văn bản thuyết minh được sử dụng rất rộng rãi, phạm vi nào cũng cần đếnvăn bản thuyết minh Mua bất cứ một cái gì như: Máy tính, ti vi, máy bơm đềuphải kèm theo bản thuyết minh để ta hiểu về tính năng, cấu tạo, cách sử dụng,cách bảo quản hay chúng ta mua một hộp bánh trên đó cũng ghi xuất xứ thànhphần các chất làm nên bánh, ngày sản xuất, hạn sử dụng, trọng lượng đến mộtdanh lam thắng cảnh, cầm quyển sách bìa sau có thể là giới thiệu tóm tắt nộidung Trong sách giáo khoa có bài trình bày thí nghiệm hoặc trình bày sự kiệnlịch sử, trình bày tiểu sử nhà văn, giới thiệu tác phẩm, đoạn trích, tất cả đều làvăn bản thuyết minh
Như vậy trong đời sống hằng ngày không lúc nào ta thiếu được văn bảnthuyết minh Loại văn bản này vốn không có gì xa lạ đối với học sinh, học sinhchỉ cần nắm vững vấn đề, nắm vững kiến thức thì sẽ làm tốt Nhưng nếu các emkhông hiểu bài, không hiểu đúng thể loại, không biết chắt lọc các từ ngữ, các chitiết thì bài văn trở nên khô khan, dài dòng có thể lạc sang kiểu bài miêu tả Do
đó khi dạy về thể loại văn bản thuyết minh thì giáo viên phải hướng dẫn họcsinh tìm hiểu về thể loại đó Các em phải tiến hành điều tra, nghiên cứu, học hỏitri thức
Văn bản thuyết minh gắn với tư duy khoa học, đòi hỏi phải chính xác, khoahọc và từng bước làm quen với các kỹ năng tìm hiểu, tìm hiểu chung về văn bản,tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý, dựng đoạn, luyện nói, luyện viết, một số phươngpháp, cách làm sau khi tiếp cận các kỹ năng, giáo viên phải hướng dẫn cáchviết từng phần: mở bài, thân bài, kết bài phải luyện thành kỹ năng, nếu học sinhkhông nắm vững các kỹ năng thì bài làm của các em sẽ không tốt
Trang 4Nhìn chung kết quả của bài làm văn thuyết minh là nói lên năng lực cảmthụ thể loại của các em nếu biết kết hợp tốt cả tích hợp và sự tìm tòi nghiên cứuthì bài làm của các em trở nên có hiệu quả hơn
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
a Thuận lợi:
+ Đối với giáo viên
- Giáo viên được giảng dạy đúng chuyên môn, chuyên nghành của mình
nên có điều kiện để phát huy khả năng
- Trong quá trình nghiên cứu đề tài, giáo viên có điều kiện thuận lợi nhưtrực tiếp giảng dạy, trực tiếp khảo sát học sinh và thấy rõ những ưu điểm, nhượcđiểm của học sinh trong quá trình học tập môn ngữ văn
+ Đối với học sinh
Phần lớn các em đều học tập chăm chỉ, ngoan ngoãn, có ý thức trong họctập và sự khám phá tri thức mới Đặc biệt là môn ngữ văn
b Khó khăn
+ Đối với giáo viên
Bên cạnh những thuận lợi trong việc giảng dạy môn ngữ văn cũng nhưviệc dạy thể loại văn thuyết minh trong chương trình ngữ văn 8 cũng gặp không
ít những khó khăn như:
Sau khi học xong thể loại văn bản thuyết minh đa phần học sinh nắm kiếnthức và thể loại còn rất hời hợt Một số phương pháp các em hiểu còn lơ mơ, cácphần trong bài viết còn khô khan, không có sự đầu tư, sáng tạo trong khi viết Vìvậy kết quả không cao
Văn bản thuyết minh đòi hỏi các em phải biết quan sát, điều tra, tích luỹ,bài viết phải xác thực khoa học thì bài văn mới trở nên hấp dẫn, sinh động, đọcbài chúng ta mới thấy hay và có sức lôi cuốn Đặc biệt là thuyết minh về thể loạivăn học dường như các em chưa biết viết Kiểu bài này rất khó buộc học sinhphải nắm vững kiến thức thể loại Song vốn từ của các em còn ít nên các emngại học văn, làm văn, vì vậy tôi đã tìm ra một số nguyên nhân dẫn đến thực tiễntrên
Nguyên nhân dẫn đến thực tiễn: Đây là một thể loại tập làm văn hoàn toànmới và nâng cao đối với học sinh, do đó việc tiếp thu một phương pháp mớibước đầu còn rất hạn chế Làm văn ở bậc tiểu học còn đơn giản lên cấp hai các
em thực sự mới bắt đầu làm quen với cách học mới, hiểu môn học mới Vì vậycác em còn có sự lúng túng, các em dành thời gian cho việc ôn luyện còn quá ít,chưa có thời gian thực hành nhiều, vốn sống, vốn hiểu biết còn hạn chế ít có sựsáng tạo trong việc dùng ngôn từ để biểu đạt nội dung Trên đây là một sốnguyên nhân dẫn đến việc viết bài văn thể loại thuyết minh hiệu quả chưa cao
Trang 5+ Đối với học sinh
- Đa số các em học sinh đều là con em nông nghiệp, ngoài thời gian học
tập ở trường, các em ít có thời gian học ở nhà nên việc tiếp thu kiến thức cònhạn chế, phải giúp gia đình làm những công việc của nhà nông
- Nhiều em trên lớp chưa chú ý học tập, phụ huynh chưa thực sự quan tâmđến con em, các em chưa chuẩn bị tốt yêu cầu của giáo viên nên ảnh hưởng rấtnhiều đến việc học tập
- Một số em chưa tích cực, chưa chú ý trong học tập, chưa phát huy đượctính tự giác, sáng tạo của các em
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
a Giúp học sinh nắm vững nội dung thể loại của văn bản thuyết minh
Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đờisống, nhằm cung cấp tri cho con người, trong xã hội hiện đại ngày nay rất cầnđến văn bản thuyết minh để giúp con người mở rộng mọi hiểu biết và sống tốthơn Khi dạy thể loại văn thuyết minh học sinh cần nắm vững lý thuyết về thểloại văn thuyết minh từ đó mới vận dụng thực hành viết bài, để dạy học sinh biếtcách viết hay một bài văn thuyết minh giáo viên cần phải nghiên cứu một cáchđầy đủ, sâu sắc về đơn vị kiến thức, phải đọc những tài liệu liên quan về văn bảnthuyết minh để bản thân thực sự hiểu về thể loại đó, phải biến những kiến thứctrong sách vở thành kiến thức của bản thân, để không phụ thuộc vào sách giáokhoa Có như vậy giáo viên mới thực sự có phương pháp phù hợp với đơn vịkiến thức, giáo viên phải truyền đạt trong một tiết dạy về kỹ năng làm bài Khilàm bài học sinh phải nghiên cứu, tìm hiểu sự vật, hiện tượng cần thuyết minh
để nắm được bản chất, đặc trưng của nó tránh xa vào trình bày các biểu hiệnkhông tiêu biểu, không quan trọng, bài làm cần ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu.Trong bài văn thuyết minh cũng như các kiểu bài khác bố cục phải đầy đủ 3phần: Mở bài, thân bài, kết bài
+ Phần mở bài: Giới thiệu đối tượng thuyết minh.
+ Phần thân bài: Trình bày các đặc điểm, cấu tạo , lợi ích… của đối tượng + Phần kết bài: Bày tỏ thái độ đối với đối tượng.
Ở mỗi phần được cấu tạo bằng một đoạn văn hoặc nhiều đoạn văn Thôngthường phần mở bài và kết bài được cấu tạo bởi một đoạn văn Phần thân bài donhiều đoạn hợp thành Một bài văn hay, các đoạn văn phải hoàn chỉnh về mặtphương diện nội dung không những thế mà còn cả về hình thức (cách trình bày,
sự liên kết) Vì vậy rèn luyện kĩ năng viết văn thuyết minh là yêu cầu cần thiếttrong giao tiếp
b Giúp học sinh nắm vững các bước làm bài văn thuyết minh
Văn bản thuyết minh cũng như các kiểu văn bản khác gồm: Bốn bước
Bước 1: Tìm hiểu đề, tìm ý:
Trong quá trình làm bài tập làm văn đây là khâu quan trọng để tìm hiểu
đề, tìm ý cho bài văn không lạc đề, đủ ý Trước hết giáo viên cho học sinh hiểu
Trang 6được yêu cầu của đề bài là gì? Đối tượng thuyết minh? Đối tượng đó có đặcđiểm, cấu tạo, hình dáng …
Bước 2: Lập dàn ý.
Lập dàn ý là công việc cần thiết trong quá trình làm bài Dàn ý là hệ thốngcác ý được sắp xếp mạch lạc, hợp lý, khoa học nhằm giải quyết được những yêucầu mà đề bài nêu ra Khi làm bài văn dàn ý gồm 3 phần: Mở bài, thân bài, kếtbài Trong 3 phần quan trọng nhất là phần thân bài được chia thành các ý lớn, ýnhỏ và sắp xếp theo trình tự hợp lý Đồng thời lựa chọn các phương pháp thuyếtminh phù hợp
Ví dụ: Khi làm dàn ý cho dạng bài: Thuyết minh về thứ đồ dùng ta có thể
lựa chọn và sắp xếp các ý theo đặc điểm, cấu tạo, cách sử dụng, các bảo quản, ýnghĩa của đồ dùng đối với cuộc sống của con người
Với dạng bài thuyết minh về danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sửchúng ta phải quan sát, tìm hiểu Việc lập dàn ý, sắp xếp các ý thì theo trình tựkhông gian, từ xa đến gần, những đặc điểm nổi bật của cảnh quan, cấu trúc …
Bước 3: Viết bài.
Từ kiến thức, nội dung sắp xếp ta sẽ viết bài theo từng phần của dàn ý bàivăn thuyết minh phải hợp lý, khoa học, bố cục rõ ràng, mạch lạc Khi viết bàivăn cần sử dụng phối hợp nhiều phương pháp thuyết minh cùng các yếu tố miêu
tả, bình luận thì bài văn sẽ hấp dẫn và có sức thuyết phục cao hơn
Bước 4: Đọc lại và sửa chữa.
Sau khi bài viết đã hoàn chỉnh chúng ta đọc lại bài sửa những lỗi sai, cócần bổ sung gì không
Ví dụ:
- Khi dạy bài "Đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh"
Trước hết giáo viên phải cho học sinh nhận thức rõ yêu cầu của đề bài, xác định
rõ phạm vi tri thức về đối tượng đó, cách làm giáo viên phải tìm một hướng đigọn, rõ, dễ hiểu nhất và không nhất thiết phải phụ thuộc vào sách giáo khoa
- Khi dạy tiết lập dàn ý hay luyện nói, thì giáo viên phải chú ý đến cácđối tượng học sinh để chọn đề cho phù hợp
* Khi dạy tiết "Viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh"
Trong văn bản thuyết minh, đoạn văn cũng đóng vai trò quan trọng, là đơn
vị trực tiếp tạo nên văn bản, một văn bản có nhiều đoạn văn hợp thành Đoạnvăn là một phần của văn bản Mở đầu đoạn văn phải viết hoa, lùi vào một chữ.Kết thúc đoạn văn bằng dấu chấm xuống dòng Đoạn văn thường có từ ngữ chủ
đề và câu chủ đề Khi viết văn cần trình bày rõ ý chủ đề của đoạn, tránh lẫn ýcủa đoạn văn khác Như vậy mỗi đoạn văn thuyết minh cần trình bày chính xác,
cụ thể một phương diện, một khía cạnh, một đặc điểm nào đó….Đoạn vănthuyết minh phải rõ ràng, chặt chẽ, có sử dụng phương thức miêu tả, biểu cảm,
tự sự, nghị luận…
Trang 7Xét về cấu tạo, đoạn văn thuyết minh có một số mô hình sắp xếp thườnggặp như sau:
+ Tuân theo cấu tạo, thứ tự của sự vật (Thuyết minh một đồ dùng, một sảnphẩm, một vật loài vật, cây cối…
+ Tuân theo thứ tự nhận thức như: Từ tổng thể đến bộ phận, từ ngoài vàotrong, từ xa đến gần ( Thuyết minh giới thiệu một danh lam thắng cảnh…)
+ Tuân theo thứ tự diễn biến sự việc trong khoảng những thời gian nhấtđịnh
(Giới thiệu một phương pháp, một thí nghiệm, một trò chơi…)
+ Tuân theo thứ tự chính phụ, cái chính nói trước, cái phụ nói sau( Thuyếtminh về danh lam thắng cảnh, một sản phẩm…) Trong thực tế vẫn có thể kếthợp đan xen các trình tự sắp xếp ý với nhau Chẳng hạn kết hợp giữa thứ tự nhậnthức với thứ tự chính phụ, kết hợp giữa thứ tự cấu tạo với thứ tự nhận thức…Chính sự kết hợp naỳ sẽ góp phần tạo nên cách diễn đạt phong phú, sinh độngcho bài văn thuyết minh
Ví dụ 1: Viết đoạn mở bài và kết bài cho đề văn: “Giới thiệu trường em”.
( Đoạn văn kết hợp giữa thứ tự cấu tạo với thứ tự nhận thức)
Mở bài: Ngôi trường nơi em đang theo học là ngôi trường nhỏ của một
huyện miền núi Trường được thành lập từ năm 1964 cho tới nay vẫn luôn làniềm tự hào của biết bao thế hệ học trò
Kết bài: Ngôi trường luôn là ngôi nhà yêu quý thứ hai của em, nơi đó gắn
với biết bao kỉ niệm buồn vui của tuổi học trò Là nơi cho em học hỏi đượcnhiều điều mới lạ và lý thú, mở ra trước mắt em những chân trời mới Em hyvọng sẽ góp một phần nhỏ sự cố gắng của mình làm đẹp thêm cho ngôi trườngnày
Ví dụ 2: Viết đoạn văn “Thuyết minh về chiếc nón lá Việt Nam”
( Đoạn văn viết theo thứ tự chính phụ, cái chính nói trước, cái phụ nói sau )
Trong số các vật dụng hằng ngày, nón lá đã trở thành một đồ dùng thủychung gắn bó với người phụ nữ Việt Nam Không ai biết nón lá xuất hiện từ baogiờ, chỉ biết rằng chiếc nón lá đã theo người phụ nữ xuyên suốt cả chiều dài lịch
sử Nón lá có nhiều loại khác nhau như miền Bắc có chiếc nón quai thao, xứHuế có nón bài thơ và miền Nam có chiếc nón lá Nguyên liệu để làm nónkhông khó kiếm, chỉ cần có lá và nan tre Người ta thường sử dụng lá cọ hay ládừa tươi, phơi nắng ba đến bốn ngày và là cho phẳng Sau đó đến công đoạnchằm nón là công đoạn khó nhất Người thợ dùng kim khâu để thực hiện Côngdụng của nón lá rất nhiều: Che nắng, che mưa, làm quạt khi trời nóng và cả tạocông ăn việc làm cho mọi người Từ lâu hình ảnh người phụ nữ Việt Nam vớichiếc nón lá đã là một nét đẹp văn hóa vô giá Vì thế nên chúng ta phải ngàycàng phát triển và bảo quản tốt nghề làm nón lá
Trang 8* Sau đây là đoạn văn hay của học sinh:
Đoạn văn: Thuyết minh về chiếc bút bi.
Chiếc bút bi là một dụng cụ học tập quen thuộc và là người bạn thân thiếtđối với mỗi một học sinh, nó luôn gắn bó với chúng ta suốt chặng đường học tậpđầy gian khó và cả mai sau, trong công việc thường ngày Bút bi được cấu tạobao gồm 2 bộ phận chính là vỏ bút và ruột bút Chiếc vỏ bọc bên ngoài bútthường có chất liệu làm bằng nhựa hoặc bằng kim loại phủ sơn bóng để chứađựng ruột bên trong cũng làm cho cây bút đẹp hơn, dễ cầm nắm và sang trọnghơn Vỏ bút có hình ống trụ tròn dài khoảng 15 đến 23 cm, trên thân bút đượcdán mác của nhà sản xuất và kích thước đầu ngòi, Vỏ bút thường được sáng tạovới nhiều kiểu dáng sao cho bắt mắt và thu hút người tiêu dùng nhất Ở bộ phậnthứ hai là ruột bút có vai trò quan trọng nhất, đó là nơi chứa mực, có tác dụnggiữ mực để đẩy mực ra ngoài khi chúng ta viết trên giấy Trong ruột bút, ở phầnđầu có một viên bi nhỏ, chúng lăn tròn đều khi chúng ta viết và có tác dụng điềuchỉnh lượng mực tiết ra vừa phải Chúng thường được làm từ nhựa dẻo hoặcbằng kim loại nhưng thường chúng làm bằng nhựa để đỡ nặng khi cầm viết
Và để làm ra cây bút bi hoàn chỉnh chúng ta không thể thiếu những bộphận phụ như: lò xo (tạo lực đẩy), nút bấm (điều chỉnh ngòi bút lên hoặcxuống), nắp gài (để kẹp vào vở hoặc cài vào áo dễ dàng) Với những bộ phận rấttiện ích thì việc sử dụng chúng rất dễ dàng, chỉ cần vặn hoặc ấn nút trên để tạolực cho lò xo đẩy ngòi bút lên và viết, khi dùng xong, tránh khô mực hoặc tắc,chúng ta ấn bút bi để đẩy ngòi bút lên Cây bút bi trở thành một vật dụng khôngthể thiếu đối với học sinh sinh viên, họ sử dụng ngày càng nhiều thì lượng bútđược sản xuất ra cũng nhiều không kém, nó được sản xuất số lượng lớn dựa vàothị yếu của người tiêu dùng Bút bi ngày nay đóng một vai trò vô cùng quantrọng, nếu thiếu chúng, công việc sẽ trở nên bất tiện hơn đối với học sinh vànhiều người có liên quan Vì vậy chúng ta hãy biết giữ gìn, bảo quản và sử dụngbút bi đúng cách nhất
( Đoạn văn của em Đỗ Phạm Quý Nhi – Lớp 8A)
Học sinh viết bài Học sinh đọc bài văn hay
Trang 9c Giúp học sinh nắm vững các phương pháp làm bài văn thuyết minh.
Phương pháp phải dựa vào cấu tạo của đối tượng phải biết phân chia đốitượng thành các bộ phận, biết phân loại, sử dụng số liệu, biết so sánh đối chiếu,nêu định nghĩa, giải thích trong các phương pháp thuyết minh cụ thể thì chú ýnhất là phương pháp nêu định nghĩa, giải thích Định nghĩa phải xác định đượcđối tượng thuộc vào loại sự vật hiện tượng gì và chỉ ra đặc điểm riêng nổi bậtcủa đối tượng trong loại sự vật hiện tượng đó Đây là phương pháp mà học sinhphải luyện tập nhiều để tránh những lỗi thường gặp như định nghĩa quá rộng,quá hẹp, hay trùng lặp không làm người khác nhận thức được sự vật đó, như "Thức ăn là lương thực ", " Bão là một hình thức vận động của không khí "
- Phương pháp liệt kê là kể ra các thuộc tính, biểu hiện cùng loại như "Bài thông tin về trái đất năm 2000" Theo các nhà khoa học, bao bì ni lông lẫnvào đất làm cản trở quá trình sinh trưởng của các loài thực vật bị nó bao quanh ,cản trở sự phát triển của cỏ dẫn đến hiện tượng sói mòn ở các vùng đồi núi Bao
bì ni lông vứt xuống cống làm tắc các đường dẫn nước thải, làm tăng khả năngngập lụt, muỗi phát sinh, lây truyền dịch bệnh…
- Phương pháp nêu ví dụ như " Bài ôn dịch thuốc lá " Ngày nay đi cácnước phát triển, đâu đâu cũng nổi lên chiến dịch chống thuốc lá Người ta cấmhút thuốc ở tất cả những nơi công cộng, phạt nặng những người vi phạm( ở Bỉ,
từ năm 1987 vi phạm lần 1 phạt 40 đô la, tái phạm phạt 500 đô la
- Phương pháp nêu số liệu như " Bài ôn dịch thuốc lá " Tỉ lệ thanh thiếuniên hút thuốc lá ở các thành phố lớn nước ta ngang với tỉ lệ các thành phố Âu-Mĩ
- Phương pháp so sánh như " Bài ôn dịch thuốc lá " Ôn dịch thuốc lá đedọa sức khỏe và tính mạng của loài người còn nặng hơn cả AIDS
Ngày trước Trần Hưng Đạo căn dặn nhà vua: Nếu giặc đánh như vũ bãothì không đáng sợ, đáng sợ là giặc gặm nhấm như tằm ăn dâu
- Phương pháp phân tích " bài ôn dịch thuốc lá ": Trong khói thuốc lá cóchất ô xít các- bon, chất này thấm vào máu bám chặt các hồng cầu không chochúng tiếp cận ô xi nữa sức khỏe của người nghiện ngày càng giảm sút Chất hắc
ín gây ra ung thư như ung thư vòm họng, ung thư phổi Chất ni cô tin của thuốc
lá làm các động mạch co thắt gây những bệnh nghiêm trọng như huyết áp cao,tắc động mạch, nhồi máu cơ tim…
- Khi học sinh làm bài văn thuyết minh trước hết các em phải nắm kĩ dàn
ý của kiểu bài này Học sinh phải biết kết hợp giữa lý thuyết với thực hành, hếtmỗi tiết học giáo viên giao bài tập về nhà để học sinh thực hành và giáo viênphải kiểm tra đánh giá Với việc làm này giúp các em nắm một cách kỹ lưỡngtừng phần trong bài học
em không đọc kỹ, đề bài nên viết gì, có khi hiểu sai, viết tuỳ tiện, nghĩ gì viếtnấy, trình tự xắp xếp chưa hợp lí khoa học, chỗ thừa chỗ thiếu, chỗ lặp lộn xộn
Trang 10Vì thế giáo viên phải hướng dẫn học sinh cách trình bày, xắp xếp bài làm củamình như thế nào cho khoa học hợp lí, người đọc dễ hiểu, dễ hình dung
Khi viết bài học sinh viết phần mở bài phải ngắn gọn, cô đúc, giàu tìnhcảm, đảm bảo yêu cầu của đề
Phần thân bài: Phải thuyết minh một cách cụ thể từng chi tiết như dùng từ,đặt câu, xắp xếp thứ tự
Phần kết bài: Phần này cũng viết ngắn gọn nhưng mang tính tổng hợp cao
có như vậy bài văn mới trở nên có hiệu quả
d Giúp học sinh nắm vững các dạng bài thuyết minh
Trong văn thuyết minh có nhiều dạng bài thuyết minh như:
- Thuyết minh về thứ đồ dùng: GV cần rèn cho HS kỹ năng quan sát,
học tập, tìm hiểu về đặc điểm, cấu tạo, công dụng, cách bảo quản một đồ dùngnào đó (chẳng hạn thuyết minh cái bút bi, cái xe đạp, cái ti vi)
- Thuyết minh về một thể loại văn học:
Giáo viên cần rèn cho học sinh có những hiểu biết về các thể loại vănhọc Chẳng hạn khi thuyết minh về một thể thơ, giáo viên cần hướng dẫn họcsinh quan sát số tiếng trong một câu thơ, số câu trong một bài và có những nhậnxét về niêm luật, vần đối, cách kết hợp bằng - trắc
-Thuyết minh về một phương pháp (cách làm):
GV rèn cho HS kĩ năng tìm hiểu, quan sát để nắm chắc một phương pháp,cách làm Yêu cầu khi thuyết minh cần trình bày rõ điều kiện, cách thức, trình tựlàm ra sản phẩm và những yêu cầu về chất lượng đối với sản phẩm đó
-Thuyết minh về danh lam thắng cảnh:
Muốn làm tốt bài văn thuyết minh về danh lam thắng cảnh trước hếtchúng ta phải tiến hành quan sát, tìm hiểu, điều tra, nghiên cứu, ghi chép, tíchluỹ kiến thức… Để có thể trình bày, giải thích được một cách sâu sắc, chặt chẽ,chính xác, rành mạch đặc trưng, tính chất của sự vật hiện tượng đó, đối với bàilàm văn thuyết minh về danh lam thắng cảnh ở địa phương, học sinh có thể trựctiếp tham quan, quan sát, giáo viên chọn một địa điểm nổi tiếng của quê mìnhnhư: Sông, núi, đền, chùa
Ví dụ “Thuyết minh về chùa Ngọc Châu Tự ’’ xã Cẩm Sơn – huyện Cẩm Thủy
Khi thuyết minh về chùa Ngọc Châu Tự giáo viên hướng dẫn học sinh và
đến tận nơi quan sát, tìm hiểu, ghi chép, tích lũy kiến thông qua hình ảnh, điềutra, nghiên cứu Có như thế học sinh mới có vốn kiến thức để viết hay, viết tốt
về dạng bài thuyết minh này
Trang 11Học sinh quan sát cổng tam quan Học sinh quan sát chính điện
Bước 1: Tìm hiểu đề, tìm ý:
- Yêu cầu của đề bài: Thuyết minh
- Đối tượng: Chùa Ngọc Châu Tự
- Sắp xếp các ý thì theo trình tự không gian, từ xa đến gần, những đặcđiểm nổi bật của cảnh quan, cấu trúc, vị trí, hình dáng
Bước 2: Lập dàn ý.
Dàn ý là hệ thống các ý được sắp xếp mạch lạc, hợp lý, khoa học nhằmgiải quyết được những yêu cầu mà đề bài nêu ra Dàn ý gồm 3 phần:
- Mở bài: Giới thiệu danh lam thắng cảnh chùa Ngọc Châu Tự
- Thân bài:
+ Giới thiệu vị trí địa lí, xuất xứ (các thần thoại, truyền thuyết sự kiệnlịch sử gắn liền với di tích, thắng cảnh)
+ Đặc điểm nổi bật (Qui mô, cấu trúc, cảnh quan)
+ Vai trò, tầm quan trọng của di tích, thắng cảnh chùa Ngọc Châu Tự (vềlịch sử, văn hoá, du lịch…) đối với đời sống con người
Trong phần thân bài cần lựa chọn các phương pháp thuyết minh, các biệnpháp nghệ thuật, các yếu tố miêu tả, biểu cảm, bình luận vận dụng các kiếnthức liên môn như: môn Lịch sử, Địa lý, Ngữ văn, Giáo dục công dân thì bài văn
sẽ hấp dẫn và có sức thuyết phục cao hơn
- Kết bài: ý nghĩa giáo dục của thắng cảnh đối với hiện tại và tương lai Bước 3: Viết bài.
Từ kiến thức, nội dung sắp xếp ta sẽ viết bài theo từng phần của dàn ý bàivăn thuyết minh phải hợp lý, khoa học, bố cục rõ ràng, mạch lạc
Trang 12* Bài viết:
Chùa Chặng tên chữ là “Ngọc Châu Tự ” hai chữ Ngọc Châu có nghĩa làmột ngôi chùa được dựng dưới chân vách núi như một viên Ngọc Châu lấplánh Nằm dưới chân núi Chặng thuộc xã Cẩm Sơn, huyện Cẩm Thủy, tỉnhThanh hóa cách đường Hồ Chí Minh 500m và cách trung tâm huyện Cẩm Thủy
3 km về phía Nam
Từ xa xưa nơi đây được mệnh danh là nơi sơn thủy hữu tình có núi Ngọc
và dòng sông Mã uốn mình chảy qua bao bọc lấy cảnh chùa.Ngày nay, đây lànơi du lịch phong phú và hấp dẫn, cùng với các điểm du lịch như: Chùa Rồng(Cẩm Thạch), chùa Màu (Cẩm Vân), chùa Vọng (Cẩm Giang) suối cá thần
thuộc xã Cẩm Lương đã trở thành điểm nhấn thu hút du khách đến tham quan
( Cảnh Chùa Ngọc Châu Tự nhìn từ xa và gần)
Chùa Ngọc Châu Tự xây dựng từ thời Hậu Lê cách đây hơn 500 năm,chùa nằm sát bờ Sông Mã và gắn liền với truyền thuyết “Quận chúa thác oan”.Truyền thuyết kể rằng: Vua Lê Thái Tổ trên đường đi đánh giặc Minh bằngđường thủy qua địa phận xã Cẩm Sơn huyện Cẩm Thủy bị giặc Minh vây hãm,vua đã cho quân tạm lánh ở núi chặng Đêm đó vua nằm mộng có tiếng ngườinói vọng bên tai rằng: “Quận chúa còn thì đức vua băng hà, đức vua còn thìquận chúa mất”.Tỉnh mộng nhà vua kể lại cho các quần thần nghe, mọi người aicũng cho đó là điềm báo bèn khuyên nhà vua thuận theo lẽ trời Vừa lúc đó quậncông rút gươm giết quận chúa Xác của quận chúa được thả dưới dòng sông ởchân núi Nhưng lạ thay qua một đêm xác vẫn trôi về chỗ cũ ngự trên phiếm
đá Nhà vua vô cùng hoảng loạn cho rằng mình đã giết oan quận chúa và đã lậpđàn để giải oan Sau khi đánh thắng giặc Minh khải hoàn trở về “ luận côngthưởng phạt” vua đã sắc phong xây dựng chùa ở chân núi xưa để tưởng nhớcông chúa đã thác oan nơi này lấy tên là Ngọc Châu Tự Hiện nay lăng mộ vẫncòn bên trái vườn chùa nhìn từ ngoài vào