SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN THƯỜNG XUÂN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KỸ NĂNG CẢM THỤ THƠ QUA CÁCH NGẮT NHỊP TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN 7 CHO HỌC SINH TR
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN THƯỜNG XUÂN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KỸ NĂNG CẢM THỤ THƠ QUA CÁCH NGẮT NHỊP TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN 7 CHO
HỌC SINH TRƯỜNG THCS XUÂN CẨM
Người thực hiện: Nguyễn Thị Định Chức vụ : Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Xuân Cẩm SKKN thuộc môn: Ngữ Văn
THANH HÓA NĂM 2018
Trang 28 2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN 4 – 5
9 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5 – 14
10 2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động giáo dục, với
bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 14
Trang 311 3 Kết luận, kiến nghị 14
Trang 41 Mở đầu
Trang 51.1 Lí do chọn đề tài
Thơ là một công trình nghệ thuật sáng tạo bằng ngôn từ, là hình thức sángtác văn học phản ánh đời sống của con người, xã hội thông qua những hìnhtượng nghệ thuật thể hiện tâm trạng, những cảm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữhàm súc, giàu hình ảnh và nhịp điệu Trong dòng chảy của thơ, con người đượcđắm chìm mình trong tình cảm của nhà thơ và của chính mình Thơ thấm vàolòng người bởi những cảm xúc trực tiếp và nhiều mối liên tưởng kín đáo
Đặc trưng cơ bản nhất của thơ là tính trữ tình Tác phẩm trữ tình là vănbản biểu hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả trước cuộc sống Trong đó thơ trữtình là một hình thái nghệ thuật đặc biệt Cảm xúc, tâm trạng của tác giả có thểđược bộc lộ trực tiếp hoặc gián tiếp qua hệ thống từ ngữ, vần, nhịp, các biệnpháp tu từ …
Nội dung trữ tình luôn là cái đích cuối cùng phải vươn tới của quá trìnhsáng tác cũng như cảm thụ, phân tích thơ Nắm được những đặc điểm này, ngườiđọc, người nghe và đặc biệt người học phải biết khai thác, tìm hiểu những giá trịthẩm mỹ của tác phẩm thơ Một trong những yếu tố góp phần để học sinh cảmthụ đúng, cảm thụ hay và cảm thụ một cách sâu sắc giá trị nội dung, tư tưởngnghệ thuật của tác phẩm thơ chính là biết ngắt nhịp đúng câu thơ Bởi từ cáchngắt nhịp ấy học sinh sẽ hình dung và cảm nhận được giọng thơ, cảm xúc và tưtưởng mà nhà thơ muốn gửi gắm trong tác phẩm của mình Để làm được điều đótrong quá trình tổ chức học sinh cảm thụ tác phẩm thơ, cùng với những câu hỏiđịnh hướng để học sinh cảm thụ về mặt ngôn ngữ, hình ảnh thơ, giáo viên còn
có những câu hỏi định hướng về cách ngắt nhịp thơ Thế nhưng đa số học sinhlại xem nhẹ về tìm hiểu khai thác giá trị của nhịp thơ, điều đó được thể hiệntrong bài viết của học sinh thiếu hẳn lời bình về nhịp thơ, giọng thơ, nên bài viếtcảm thụ sẽ thiếu ý và không sâu sắc Vì vậy, nhiệm vụ của giáo viên trong quátrình giảng dạy thơ là phải tổ chức để học sinh tìm hiểu, nhận thức sâu về giá trịcủa nhịp thơ, giọng thơ trong tác phẩm mà mình đang cảm thụ
Hơn nữa chương trình Ngữ văn THCS có rất nhiều tác phẩm thơ (chiếm hơn50% trong phân môn văn) Trong quá trình giảng dạy ngoài việc thực hiệnnghiêm túc, triệt để nội dung chương trình như đã quy định, người dạy luônmuốn bài học, môn học không chỉ đạt yêu cầu đơn thuần mà còn đạt ở mức độ
“tròn trịa” Hiểu được vai trò quan trọng của cách ngắt nhịp trong quá trình cảmthụ tác phẩm thơ tôi băn khoăn trăn trở làm sao để học sinh cảm nhận hết đượccái hay, cảm xúc của của tác giả từ tác phẩm bằng một số biện pháp giúp họcsinh biết cách cảm thụ thơ qua cách ngắt nhịp Sau khi thực hiện tôi nhận thấytrong quá trình cảm thụ, học sinh đã đề cập đến vấn đề này và xem đó là điềukiện cần thiết, quan trọng không thể thiếu trong quá trình tạo lập văn bản biểucảm Từ đó bài viết của học sinh thực sự tinh tế hơn, ý văn hay hơn và sâu sắchơn
Vì vậy tôi mạnh dạn chọn đề tài “Một số kĩ năng cảm thụ thơ qua cách
ngắt nhịp trong dạy học Ngữ Văn 7 cho học sinh trường THCS Xuân Cẩm”
để giúp người dạy nhằm nâng cao hiệu quả dạy thơ trữ tình
Trang 61.2 Mục đích nghiên cứu
Giúp các em tiếp cận tốt hơn với các tác phẩm thơ
Giúp các em học sinh thực sự cảm nhận được cái hay, cái đẹp về nội dung
và nghệ thuật của tác phẩm thơ
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Đối với đề tài sáng kiến này tôi chỉ nghiên cứu và dừng lại ở vấn đề:
“Một số kĩ năng cảm thụ thơ qua cách ngắt nhịp trong dạy học Ngữ Văn 7 cho học sinh trường THCS Xuân Cẩm”
Qua việc nghiên cứu này cung cấp cho học sinh những giải pháp giúp các
em tiếp cận tốt hơn và hiểu một cách sâu sắc về giá trị nội dung, nghệ thuật củamột tác phẩm thơ Những biện pháp này chỉ áp dụng trong phạm vi các tácphẩm thơ thuộc Ngữ văn trung học cơ sở
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Khảo sát thực tế các giờ dạy của bản thân và đồng nghiệp
- Đi sâu tìm hiểu thi pháp thơ
- Phân tích, so sánh, đối chiếu giữa các tác giả, tác phẩm thơ trong vàngoài chương trình phổ thông
2 Nội dung của sáng kiến kịnh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Trong từ điển văn học nói có nêu: Thơ là một hình thức sáng tác văn họcphản ảnh cuộc sống với những cảm xúc chất chứa cô đọng, những tâm trạng dạtdào, những tưởng tượng mạnh mẽ trong ngôn ngữ hàm súc, giàu hình ảnh vànhất là có nhịp điệu
Nói về nhịp điệu trong thơ Maiacopxki từng nói: “Nhịp điệu là sức mạnh
cơ bản, năng lực cơ bản của câu thơ” Nhịp điệu trong thơ là kết quả của sựchuyển động nhịp nhàng và sự lặp lại đều đặn những âm thanh trong bài thơ.Nhịp điệu không thuần tuý là những ngân vang bên ngoài đi kèm theo ý thơ mà
có lúc như thoát ra thơ, nó vừa có cái gì xác định cụ thể, lại vừa như mơ hồ, mơ
hồ xa xôi Nó vừa là âm thanh điểm nhịp đều đặn như tiếng chuông quả lắc đồng
hồ lại vừa là nhịp vang vọng, âm thanh trong trái tim mỗi người nghe, ngườiđọc Nhịp điệu trong thơ toát ra từ âm hưởng của bài thơ, phụ thuộc vào độ dài,ngắn của câu thơ và chỗ ngừng ngắt, độ mạnh, nhẹ của từng từ thông qua giọngđiệu của người đọc và cường độ cảm xúc của người nghe
Nhịp điệu có vai trò ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thơ trữ tình nógiúp nhà thơ nâng cao khả năng biểu cảm, cảm xúc Phân tích thơ trữ tình khôngthể không chú ý đến phân tích nhịp điệu
Ví dụ : Trong câu thơ của Nguyễn Du
“Người lên ngựa/ kẻ chia bào Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san”.
(Truyện Kiều)
Trang 7Câu thơ đầu vỡ ra làm hai mảnh tương ứng với hai nhịp thơ Hai nhịp ấyđược tạo ra nhờ biện pháp tiểu đối Cấu trúc câu thơ đối xứng Mỗi hành động
và tâm trạng của nhân vật gói gọn trong một nhịp Nhịp thứ nhất diễn tả hànhđộng vội vã, thái độ dứt khoát của người lên ngựa Nhịp thứ hai ứng với tâmtrạng luyến tiếc của người tiễn đưa Kiều vừa buông áo, bóng Thúc Sinh vèo quatrên lưng ngựa Nhịp đôi của câu thơ trở thành biểu trưng của hai vùng trời.Vùng trời của người ở lại thoắt nhuộm màu ảm đạm Vùng trời của kẻ đi cứ mở
ra mênh mông vô tận Tóm lại lượng nghĩa bổ sung của nhịp thơ khá lớn so với
ý nghĩa từ vựng của từ.
Hay khi đọc tìm hiểu bài thơ “Khóc Dương Khuê” Của Nguyễn Khuyếnhai câu thơ sau đây:
“Bác Dương/ thôi/ đã thôi rồi
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta”
hợp với việc diễn tả sự ra đi đột ngột của con người Hai tiếng “Bác Dương” tạo
thành một nhịp, tựa như một lời thốt lên bàng hoàng, đau đớn của nhà thơ Đây
là tiếng gọi bạn trong niềm xúc động thành kính Từ “thôi” đứng một mình tạo
thành nhịp thứ hai Đấy là tiếng nấc nghẹn khi chủ thể trữ tình gọi bạn Nhịp thứnhất gợi về hình ảnh bạn, đến nhịp hai hình ảnh ấy vụt đi, cảm thức cô đơn bắt
đầu hiện hữu Nhịp thứ ba bắt đầu bằng từ “đã ”nhấn mạnh thêm sự xa cách về
thời gian của Nguyễn Khuyến với bạn Dẫu tha thiết muốn gặp nhưng nhà thơkhông thể thay đổi được thực tế bạn mất Câu thứ hai ngắt nhịp cân đối, vừabiểu đạt trạng thái tâm hồn con người, vừa gợi ra sự trống vắng của thiên nhiênđất trời Nhịp thứ nhất hình tượng hoá không gian bên ngoài, nhịp thứ hai cụ thểhoá không gian nội tâm…
Nhịp điệu trong thơ linh hoạt hơn nhịp điệu trong nhạc Bởi nhịp điệutrong thơ không những phụ thuộc vào sự sắp xếp âm thanh từ ngữ trong bài thơ
mà còn phụ thuộc vào cảm xúc và giọng điệu của người đọc cũng như sự tiếpnhận và rung động của người nghe
Nhịp thơ chính là bản điện đồ nhịp sống và nhịp tâm hồn nên tính tương
đối ổn định của nhịp trong từng thể loại thơ dễ bị phá vỡ, câu thơ thường xuyênđổi nhịp Người làm thơ bao giờ cũng có ý thức cao về giá trị của nhịp và xemnhịp là bước đi của thơ Nhịp điệu chậm rãi để kể, để tả, để ru hồn người, nhịpđiệu nhanh, mạnh, dồn dập để giục giã, để lôi cuốn lòng người Khi ý thức điều
đó và tận dụng sức mạnh của nhịp, nhà thơ có thể dùng nhịp điệu của thơ nhưmột phương tiện hữu hiệu để réo gọi độc giả, để cuốn độc giả vào thế giới cảmxúc của mình
Trang 8Mỗi loại nhịp thơ đều có tính chất riêng và có công dụng riêng, có hiệuquả riêng trong từng cách thể hiện như: nhịp lẻ thì câu thơ ngắt theo nhịp 1 (tứcngắt theo một từ) là nhịp mạnh mẽ nhất Độ mạnh sẽ giảm dần nếu ngắt theonhịp 3, 5, 7…Còn nhịp chẵn thường là loại nhịp nhẹ nhàng và êm dịu hơn Nhưvậy có thể nhận thấy rằng cùng là một câu thơ nhưng cách ngắt nhịp khác nhau
sẽ tạo ra cách hiểu khác nhau, nội dung cảm xúc và tính hiệu quả của thơ cũngkhác nhau Vì vậy khi dạy và học thơ ngoài việc chú ý đến đề tài, nội dung tưtưởng của bài thơ thì việc chú ý đến cách ngắt nhịp trong thơ thực sự cần chú ý
để cảm nhận tác phẩm thơ hiệu quả hiệu quả hơn trọn vẹn hơn
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến
Trong chương trình Ngữ văn THCS số lượng thơ trữ tình khá lớn trongcác lớp 6, 7, 8, 9 gắn liền với các đề tài, chủ đề khác nhau Với các nhân vật trữtình khác nhau xoay quanh đời sống tinh thần của con người, diễn tả nội tâm,tâm trạng và những cung bậc tình cảm khác nhau của con người Chính vì vậy
mà thơ trữ tình được đưa vào nhà trường là tất yếu Cho nên việc giảng dạy thơluôn là vấn đề được đặt ra đối với người dạy… làm thế nào để đáp ứng được yêucầu cung cấp kiến thức theo cấu trúc sách giáo khoa đã định hướng
* Thực trạng về giảng dạy của giáo viên:
- Giáo viên rất ngại dạy thơ, bởi lẽ dạy thơ rất khó, nếu giáo viên khôngbiết khai thác thơ theo đúng mạch cảm xúc của nhà thơ thì giờ học sẽ trở nênkhô khan không tạo được hứng thú học tập của học sinh
- Quá trình giảng dạy của giáo viên phần lớn dựa vào hệ thống câu hỏitrong sách giáo khoa rồi hướng dẫn học sinh đọc và tìm hiểu Khi phân tích giáoviên chỉ chú ý đến phân tích nội dung và tư tưởng được phản ánh trong bài thơ,không thấy hình thức nghệ thuật Cho nên khi dạy các tác phẩm thơ giáo viênthường tiến hành các bước theo một quy trình đơn điệu với mục đích sau khi họcxong tác phẩm về nhà các em đọc thuộc lòng bài thơ, nắm được nội dung chínhcủa mỗi khổ, mỗi phần và mỗi bài mà mục đích cảm thơ chưa được chú ýnhiều Thực sự để cảm được thơ cần hiểu rõ cảm xúc của nhà thơ - nhân vật trữtình Cái cảm xúc ta muốn tìm được thể hiện ngay trong việc đọc: Ngắt nghỉđúng nhịp điệu Vấn đề nhịp điệu trong thơ thực sự là phương tiện đắc lực đểtìm được mạch cảm xúc cho thơ Nhiều giáo viên chưa thực sự chú ý đến điềunày
* Thực trạng về việc học thơ của học sinh:
Trong chương trình THCS, môn Ngữ văn, một môn học quan trọng vàchiếm số tiết khá nhiều trong phân phối chương trình so với các môn học khác.Nhưng nhiều học sinh tỏ ra thờ ơ, ngày càng nhiều học sinh chán học tác phẩmvăn chương đặc biệt là tác phẩm thơ Các em chưa tự chủ động tìm hiểu khámphá tác phẩm thơ, thường ít hiểu, ít yêu thơ Một phần do năng lực cảm thụ củahọc sinh, một phần do xu thế thời đại, hội nhập toàn cầu đã ảnh hưởng đến nhậnthức của phụ huynh học sinh về những môn học thời thượng (Toán, Lý, Hoá,Tin học, Ngoại ngữ), văn chương không có tính năng ứng dụng, tương lai ngườihọc không được đảm bảo Vì vậy, học sinh ngày càng xa rời văn chương
Trang 9Trong các giờ học thơ hiện tượng học sinh đọc không đúng, không diễncảm cũng là chuyện thường, bởi khi hướng dẫn đọc và phân tích nhiều giáo viênchưa chú ý hướng các em khai thác nhịp điệu trong thơ Chính điều đó chưa gâyđược hứng thú học tập trong học sinh.
Thực tế trường THCS Xuân Cẩm tôi đang giảng dạy mặc dù các thầy côgiáo dạy văn hết sức quan tâm, nhiệt tình giảng dạy song trong các giờ học văncác em vẫn chưa thực sự sôi nổi Có lẽ thầy cô khi dạy đã chưa chú ý đến mộtthao tác quan trọng: Tìm hiểu nhịp điệu (tìm hiểu phần hồn của thơ) Và qua đợtkhảo sát chất lượng đầu năm, tôi nhận thấy kết quả cảm nhận về tác phẩm thơtrữ tình còn nhiều hạn chế Cụ thể:
Trang 102.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Giải pháp 1: Tìm hiểu nhịp điệu trong thơ và vai trò, ý nghĩa nhịp
điệu trong thơ trữ tình, tính chất của từng nhịp thơ.
Để nâng cao hiệu quả cảm thụ thơ của học sinh thông qua cách ngắt nhịptrước tiên hướng dẫn học sinh xác định được nhịp điệu của bài thơ, để xác địnhđược nhịp thơ trong quá trình tìm hiểu tác phẩm thơ trữ tình ngoài việc đọc từngcâu thơ cho ngân vang âm điệu và làm bừng sáng hình ảnh thơ, việc nắm đượcđặc điểm chung về nhịp điệu cũng rất cần thiết
* Tìm hiểu nhịp điệu trong thơ.
Có hai loại nhịp cơ bản khi cảm thụ ta cần chú ý: đó là nhịp lẻ và nhịp
chẵn Ngoài ra cón có sự kết hợp hài hòa giữa nhịp chẵn và nhịp lẻ Để học sinhhiểu được điều này giáo viên ngay từ buổi dạy đầu tiên dạy thơ trong phầnhướng dẫn học sinh đọc văn bản cần cung cấp kiến thức này cho học sinh nắmđược Đặc biệt việc giáo viên đọc mẫu hướng dẫn cho học sinh đọc đúng nhịp làkhông thể bỏ qua được
- Tìm hiểu đặc tính, vai trò, ý nghĩa của nhịp lẻ:
Nhịp lẻ là loại nhịp được thể hiện mạnh mẽ hơn trong khi đọc Trongnhịp lẻ thì câu thơ ngắt theo nhịp 1 (tức ngắt theo một từ) là nhịp mạnh mẽ nhất
Độ mạnh sẽ giảm dần nếu ngắt theo nhịp 3, 5, 7…
Ví dụ: Bước tới đèo Ngang,/ bóng xế tà,
Cỏ cây chen lá,/ đá chen hoa
Lom khom dưới núi,/ tiều vài chú,Lác đác bên sông,/ chợ mấy nhà
Nhớ nước đau lòng,/ con quốc quốc,Thương nhà mỏi miệng,/ cái gia gia
Dừng chân đứng lại,/ trời, non, nước,Một mảnh tình riêng,/ ta với ta
Cái nền nhịp lẻ trong toàn bài thơ tạo góp phần thể hiện cảnh đèo Ngangthoáng đãng mà heo hút thấp thoáng sự sống con người nhưng còn hoang sơ.Đồng thời bài thơ còn thể hiện nỗi nhớ nước thương nhà, nỗi buồn thầm lặng côđơn và niềm hoài cổ của tác giả
- Tìm hiểu đặc tính, vai trò, ý nghĩa của nhịp chẵn:
So với nhịp lẻ, thì loại nhịp chẵn thường là loại nhịp nhẹ nhàng và êm dịu hơn.Đây là loại nhịp quen thuộc ở những câu lục bát trong thơ dân gian ta thườnggặp
Cần tìm hiểu lời của Phan Ngọc trong “Tìm hiểu phong cách Nguyễn Dutrong Truyện Kiều (NXB KHXH, 1995 trang 205 nếu đọc kĩ ca dao dân ca thì
“Chắc chắn có thể nói hàng trăm câu mới gặp một câu có kiến trúc 3/3 hay 4/4,
đó là loại kiến trúc không có trong thơ dân gian Khi gặp nó trong thơ ca dângian ta phải cảnh giác đó không phải là ca dao mà là thơ thực sự, chỉ có điềudiễn đạt bằng thể lục bát mà thôi
Ví dụ: Côn Sơn / suối chảy rì rầm (2/4)
Ta nghe / như tiếng đàn cầm bên tai (2/6)
Trang 11Có thể nói nhịp chẵn là loại nhịp mềm mại, thư thái Cùng một câu thơsáu chữ, nhưng sự ngắt nhịp khác nhau thì sự biểu hiện và tính hiệu quả của nó
sẽ khác nhau
Ví dụ: Cùng những câu sáu chữ trong ba bài thơ “Tùng” - Nguyễn Trãi
Bài 1 : Một mình/ lạt thuở /ba đông (2/2/2) Bài 2: Cội rễ bền / dời chẳng động (3/3) Bài 3: Dành / còn để trợ /dân này (1/3/2)
Ở câu sáu bài 1 được ngắt theo nhịp 2 giúp ta thấy được tính chất củacảnh thu, trời thu và đông êm dịu nhẹ nhàng hơn hẳn câu 6 bài 2 Ở câu 6 bài 2với nhịp lẻ (3/3) thể hiện sự chống chọi với khí hậu, với thiên nhiên khắc nghiệt.Giọng thơ và điệu thơ đã gân guốc hơn, mạnh hơn chứ không còn dáng vẻ dìudịu êm ái Đến bài thứ 3 loại ngắt theo những nhịp chẵn lẻ khác nhau tạo nênmột sự mạnh mẽ đặc biệt, thể hiện một ý đẹp đẽ và trong sáng Điều đó cũng là
lí tưởng cao đẹp của nhà nho đối với dân với nước
Những câu thơ có kết cấu nhịp chẵn thường dễ đọc, dễ nhớ, dễ thuộcchính nhờ vào đặc tính nhẹ nhàng, êm ái dễ đi vào lòng người Điều đó đượcminh chứng cụ thể khi ta dạy - học ca dao (phần lớn ca dao nhịp chẵn), hoặc khi
ta đi so sánh các bài thơ sử dụng nhiều nhịp chẵn với bài thơ sử dụng nhiều nhịp
lẻ sẽ thấy điều đó
- Sự kết hợp của hai loại nhịp chẵn, lẻ.
Sự kết hợp này trong một câu thơ sẽ tạo nên tính hài hoà trong câu thơ, tathường thấy ở thể thơ ngũ ngôn, thất ngôn
Ví dụ : Đã bấy lâu/nay /bác tới nhà
Trẻ thời đi vắng / chợ thời xa
Ao sâu / nước cả/ khôn chài cá
Vườn rộng /rào thưa/ khó đuổi gà
Cải chửa ra cây / ,cà mới nụ
Bầu vừa rụng rốn /, mướp đương hoa
Như vậy có thể nhận thấy rằng cùng là một câu thơ nhưng cách ngắt nhịpkhác nhau sẽ tạo ra cách hiểu khác nhau, nội dung cảm xúc và tính hiệu quảcủa thơ cũng khác nhau Vì vậy khi dạy và học thơ ngoài việc chú ý đến đề tài,nội dung tư tưởng của bài thơ thì việc chú ý đến cách ngát nhịp trong thơ thực
sự cần chú ý để cảm nhận tác phẩm thơ hiệu quả hiệu quả hơn trọn vẹn hơn
- Lưu ý học sinh khi ngắt nhịp trong thơ
Để ngắt nhịp người ta thường dùng dấu câu, khi không có dấu câu, các emcần phải thông nghĩa, hiểu ý mới ngắt nhịp đúng
Ví dụ:
- Câu thơ của Tố Hữu: “ Càng nhìn ta lại càng say”.
-> Có em đọc “ Càng nhìn/ ta lại càng say” (Nhịp 2/4)
-> Thực ra phải đọc “ Càng nhìn ta/ lại càng say” ( Nhịp 3/3)
=> Vì vậy ở đây ý thơ muốn thể hiện là: Ai đó (thế giới) càng nhìn ta(Việt Nam) thì càng say lòng chứ không phải ta tự say ta
Trang 12- Câu thơ của Xuân Diệu: “ Một chiếc xe đạp băng vào bóng tối”.
-> Nếu không chú ý các em sẽ đọc “Một chiếc xe đạp băng /vào bóngtối”
-> Thực tế phải đọc: “Một chiếc xe /đạp băng vào bóng tối”
=> Ở đây điều mà Xuân Diệu muốn nhấn mạnh là hành động “đạp băng”chứ không phải “chiếc xe đạp”
- Câu thơ: “Màu tím hoa sim tím chiều hoang biền biệt” được nhà thơ
Hữu Loan “xé” thành sáu dòng thơ
Màu tím hoa sim
Tóm lại: Khi tiếp xúc với tác phẩm thơ nhất là khi đọc bằng mắt, các emcần lưu ý đến hình thức dấu câu và xem cách ngắt nhịp của tác giả có gì đặcbiệt Làm như thế trước hết là để đọc cho đúng, cho diễn cảm, và sau đó hãyphân tích và chỉ ra ý nghĩa cũng như tác dụng của hình thức ấy trong việc biểuhiện nội dung
- Định hướng cho học sinh cảm nhận được nội dung tư tưởng qua cách ngắt nhịp trong thơ thông qua các câu hỏi
Bên cạnh việc giúp học sinh xác định được cách ngắt nhịp đúng trongquá trình phân tích tìm hiểu nội dung tư tưởng bài thơ cũng cần cần có các câuhỏi để học sinh thấy được ý nghĩa tác dụng của cách ngắt nhịp
Ví dụ :
Khi dạy bài “Sang thu” của Hữu Thỉnh ngay câu thơ “Bỗng nhận ra
hương ổi” giáo viên cần cho học sinh xác định cách ngắt nhịp của câu thơ (theonhịp 1- 4) và đặt câu hỏi: Cách ngắt nhịp đó có tác dụng gì ? -> Từ “Bỗng” tách
ra thành một nhịp, khẳng định một cảm xúc, cảm giác mạnh mẽ của tâm trạngngỡ ngàng, cảm xúc bâng khuâng - trong tâm hồn thi sĩ giữa phút giao mùa củacảnh vật
Hay khi dạy bài thơ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến
Duật câu thơ : “Ung dung buồng lái ta ngồi
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng”
Giáo viên cần cho học sinh xác định đúng cách ngắt nhịp: 2/2/2 và 2/2/2đồng thời cho học sinh cảm nhận cách ngắt nhịp này có tác dụng gì? (không chỉtạo ra cân đối giữa hai câu thơ mà còn thể hiện được tư thế của các chiến sĩ vẫnhiên ngang, tinh thần vẫn vững vàng và ta còn thấy được sự thăng bằng củachiếc xe đang lăn bánh, sự thanh thản, bình tĩnh, tự tin của người lái)