Sổ tay nông dân trong nhà

Sổ tay nông dân tổng hợp tất cả các kiến thức, kỹ năng cơ bản và nâng cao, để nhà nông có thể tự tin......................................................................................................................................................................

Inside the House

Sổ tay nông dân

+ Hộp

rơm

Trong nhà

Giới thiệu tập này ……… 1

Khẩu phần và Dinh dưỡng 2

Vệ sinh nhà cửa 3

Lò cải tiến 4

Lò hộp rơm 5

Tác giả: Chris Evans, Ông Laxman Rana, Ông Bhuvan Khadka, Cô Hom Maya Gurung, Bà Deu Maya Rana, Cô Bal Kumari Giri, Ông Narayan Acharya, Bà Naomi Saville, Ông Satananda Upadhaya Biên tập, thiết kế, sản xuất: Chris Evans & Jakob Jespersen Dịch từ tiếng Nepal bởi Chris Evans Dịch sang tiếng Việt: Ngô Thị Tú Trung Kiểm duyệt: Mike Feingold, Margaret Evans, Ted Albins, Rupert Greville, Jakob Jespersen, Andy Langford, Looby Macnamara Hình: Jakob Jespersen, Chris Evans Tác giả hình ảnh được viết trong tập 5 Minh họa trang bìa: Ông Motilal Phauja Đánh máy: Chris Evans Vi tính: Graphics Edge, Kathmandu Xuất bản : Chris Evans, Jakob Jespersen

Nhà phân phối: (xem trang 8 để biết địa chỉ) In ấn: Format Printing Press, Kathmandu

Phiên bản đầu tiên (tiếng Nepal) in vào tháng 6 năm 2001, 7500 bản Phiên bản này

Sổ tay Nông dân, ISBN 99933-615-0-X

Tập 1 :ISBN 99933-615-1-8

Sổ tay Nông dân mô tả các kỹ thuật làm nông nghiệp bền vững và đây là tập 2 trong 5

tập Có 4 kỹ thuật trong tập này Trong 5 tập có tổng cộng 44 kỹ thuật

Sổ tay Nông dân dùng cho giáo dục và nâng cao hiểu biết cũng như ứng dụng vào

làm vườn thực tế Có thể in để dùng cho các mục đích đó, nhưng hãy nhớ rằng photocopy sẽ

làm ô nhiễm môi trường, đắt đỏ và sách sẽ không có chất lượng cao

Các chương tách nhau bằng một trang màu vàng

Nội dung

Đây là tập 1 trong 5 tập Sổ tay Nông dân Tổng cộng

có 40 kỹ thuật, và quyển này có 3 kỹ thuật Trong tập này

chúng tôi mang đến cho bạn đọc vài phương pháp áp dụng

trong nhà Tựa đề của các phương pháp bạn có thể xem ở

trang “Nội dung”

Cuốn sổ tay Nông dân này sẽ cung cấp các thông tin về

phương pháp làm nông bền vững, và là tài liệu để thực hiện

những chương trình xóa mù chữ Bạn đọc xem thêm trong tập

5 của bộ sách này để biết thêm chi tiết Trong tập 5 cũng có

danh sách những từ khó và diễn giải

ở phía Nam Nepan, "Babool" (Acacia nilotica) thích hợp cho việc này Nhưng cây này sẽ không mọc ở vùng cao hơn Ở đây, các loài như lê dại, cây mâm xôi dại, hắc mai biển cũng làm hàng rào sống rất tốt

Chúng tôi hoan nghênh các phê bình, góp ý, câu hỏi về các kỹ thuật trong cuốn sách này Các đề nghị cải tiến sẽ được dùng trong các phiên bản sau và các ấn phẩm tương tự

Sổ tay Nông dân Giới thiệu tập này

3 Vệ sinh nhà cửa

i

Cấu trúc sổ tay

Mỗi phương pháp được mô tả trong một chương Tất

cả phương pháp đều được mô tả theo cách sau:

· "Cái gì? Định nghĩa phương pháp

· "Tại sao?" – Các lợi ích khi dùng phương pháp này

· Phần chính là "Làm sao?" để thực hiện phương pháp Các

trang giữa của phần này sẽ có tranh màu

· Mô tả cách thực hiện, bảo trì, chăm sóc, quản lý, vận hành,

· Sau đó, sẽ có phần phỏng vấn với nông dân có kinh

nghiệm đã sáng tạo và áp dụng phương pháp

· Cuối cùng, thông tin về các chương khác có liên kết với

Support for the production and printing of

The Farmers' Handbook has come from

Methodist Relief & Development Fund (UK),

ActionAidNepal, MSNepal, GTZ Food for

Work, Helvetas Nepal, Hill Agriculture

email:- npg@earthcare.wlink.com.np

Nepal Permaculture Group

P.O.Box 8132, Kathmandu, Nepal

Tel: +977-1- 252597

Hỗ trợ vốn

Nhà phân phối

và liên lạc chính

Appropriate Technology Asia

P.O Box 8975 EPC 849

info@permaculture.co.uk www.permaculture.co.uk

có nghĩa là phải tốn kém Ta luôn có thể làm ra khẩu phần ăn dinh dưỡng một cách dễ dàng từ các nguyên liệu sẵn có, ngay

cả thực phẩm mọc dại cũng được

Chương này cho các bạn thông tin về các thực phẩm cần thiết cho cơ thể, nguồn thức ăn lấy từ đâu và những cách đơn giản để tăng chất lượng bữa ăn

Khẩu phần và Dinh dưỡng là

The Farmers' Handbook, "Inside The House"

Suy dinh dưỡng– ốm,

da bọc xương

Suy Mặt, tay chân bị phù nề

Tại sao ta cần dưỡng chất ?

Từ trong bụng mẹ đến suốt cuộc đời, ta luôn cần

dưỡng chất để có sức khỏe, để phát triển, phòng chống

bệnh tật Có nhiều loại dưỡng chất cần thiết cho cơ thể

Thiếu bất cứ chất nào cũng có thể khiến ta bị ốm yếu

Thực phẩm dinh dưỡng cung cấp năng lượng, giúp xây

dựng và duy trì cơ và cơ quan nội tạng, giúp cơ thể tạo ra

các chất quan trọng để ta được khỏe mạnh

Các vấn đề phổ biến trong khẩu phần

ăn nghèo nàn

Khi không có đủ lượng thực phẩm cần thiết, con người

sẽ bị suy dinh dưỡng và thiếu máu Đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi,

trẻ em, sản phụ và mẹ đang cho con bú là các đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất khi thiếu dinh dưỡng

1 Suy dinh dưỡng Các triệu chứng suy dinh dưỡng có

• Giúp cơ thể phát triển

• Giúp ta xây dựng gia đình vững chắc

Cô Hom Maya

Chương trình dinh dưỡng, U.M.N., Kathamndu, Nepal

Tác giả chương này

Chapter 2 - Diet & Nutrition 5

4 The Farmers' Handbook, "Inside The House"

3 Thiếu vitamin "A"

• Vitamin A cần thiết cho mắt

Các dấu hiệu thiếu vitamin A:

Bướu cổ - Bướu phồng ra trên cổ họng

Đần độn – Ngớ ngẩn, không điều khiển tay chân tốt

để có dưỡng

Để khỏe mạnh nhờ dưỡng chất, cần chú ý ba điều:

1 Phải ăn đúng thức ăn

Thức ăn tốt nhất khi trồng theo phương pháp

nông nghiệp bền vững Hoa màu không có hóa chất

sẽ dinh dưỡng hơn

2 Phải có kiến thức khi lựa chọn thực phẩm đúng

Ăn gì, ăn bao nhiêu? Ta cần biết những người khác nhau cần ăn thức ăn gì và lượng của nó Ai có nhu cầu đặc biệt? Ví dụ sản phụ và bà mẹ đang cho con bú, người ốm sẽ cần ăn thêm một vài loại thức ăn

3 Cần biết cách nấu và dọn thức ăn đúng cách

Thức ăn đúng vẫn chưa đủ, ta cần phải biết cách làm và nấu Không biết các kiến thức này sẽ làm mất dưỡng chất khi nấu

Đần độn Bướu cổ

Để có thể khỏe mạnh từ dưỡng chất, cần có kiến thức

và nguồn nguyên liệu

Hãy dùng muối I-ốt để được thông minh và khỏe mạnh

Một lá Colocasia ("khoai

môn") có thể cung cấp

lượng vitamin A cần thiết

cho 1 ngày cho 3 trẻ

¥ 6 The Farmers' Handbook, "Inside The House" Chapter 2 - Diet & Nutrition 7

Thực phẩm

bảo vệ cơ

thể (trái cây)

Thực phẩm bảo vệ cơ thể (rau)

Thực phẩm cho sự phát triển

cơ thể

Thực phẩm cung cấp năng lượng

Chương này sẽ cho thông tin về chức năng của các loại thức ăn khác nhau Sau đó, từ trang 20 đến 22, sẽ giải thích tường tận về dinh dưỡng Các chương màu ở giữa là các ví dụ cho các thức ăn ở từng nhóm

1 Thức ăn cung cấp năng lượng (Carbohydrate)

Cơ thể cần nhiều năng lượng hơn khi vận động nhiều, trước và sau khi sinh, khi người bệnh hồi phục Lúc này, nếu không có thức ăn

bổ dưỡng thì con người sẽ yếu hơn và dễ bị bệnh Trẻ em suy dinh dưỡng cũng cần nhiều thức ăn cung cấp năng lượng

2 Thức ăn giúp cơ thể phát triển (Protein)

Trẻ khỏe mạnh lớn nhanh Nếu không

có đủ thức ăn cần thiết cho sự phát triển, trẻ

sẽ bị yếu, và trong tương lại sẽ gặp nhiều vấn

đề Thực phẩm cho sự phát triển gọi là Protein

3 Thức ăn bảo vệ cơ thể (Vitamin & khoáng chất)

Cơ thể cần được bảo vệ khỏi các yếu tố phá hoại Khi hồi

phục sau khi bị ốm, thực phẩm cho năng lượng

(carbohydrates) giúp hồi phục, còn vitamin và khoáng chất

bảo vệ cơ thể khỏi bệnh tật Các vitamin và khoáng chất này

có trong trái cây và rau

Làm nông chia làm nhiều kiểu, chăn nuôi gia súc, vụ thóc

lúa, cây ăn trái,…Chất dinh dưỡng cũng thế, có 3 loại thức

ăn chính, tùy theo chức năng của chúng Trong rau và thịt

có nhiều dưỡng chất Dưỡng chất quan trọng nhất trong

khẩu phần ăn được chia thành 3 nhóm này

Loại thức ăn

8 The Farmers' Handbook, "Inside The House" Chapter 2 - Diet & Nutrition 9

Một khẩu phần phối hợp gồm nhiều loại thức ăn khác

nhau Có nhiều thành phần dinh dưỡng khác nhau nên nó sẽ

cân bằng về dưỡng chất Nếu chỉ là ăn để hết đói, hoặc để

thưởng thức hương vị, vẫn chưa đủ Phải có một khẩu phần

cân bằng Sản phụ, người mẹ đang cho con bú và trẻ em đặc biệt

cần một chế độ ăn cân bằng

Không nhất thiết phải có các thực phẩm đắt đỏ như cá và

thịt để có chế độ ăn cân bằng Với các thức ăn phổ biến

trong làng như ngũ cốc, đỗ đậu, rau xanh, gia vị và trái cây

cũng có thể ăn cân bằng dưỡng chất được

Có nhiều loại thức ăn bổ dưỡng có sẵn trong

làng Cây tầm ma, bột kiều mạch,

kê, cải xoong, dương xỉ, rau bí,

…đều bổ dưỡng Nhưng nhiều nền

văn hóa coi đó là thức ăn của người

nghèo, nên cũng ít ăn Nếu bạn

ăn các thức ăn đó, trước hết là chúng

rẻ, thậm chí miễn phí, mà còn cung

cấp rất nhiều dưỡng chất cho cơ thể,

thường là nhiều hơn những loại rau

đã được lai tạo, cải tiến

Các khu rừng chung và rừng của làng

có thể cung cấp nhiều ích lợi gián tiếp hay trực tiếp, bao gồm các thực phẩm bổ dưỡng hoang dại Nấm, dương xỉ, cải xoong, măng, khoai mỡ dại là vài loại rau trong rừng Tương

tự như vậy, cũng có các loại trái cây như dâu berberis, mâm xôi, amla, hạt

dẻ, hạt hazel, quả óc chó, ….Cũng có thể trồng nhiều cây này ở bìa cánh đồng

để có thể tăng nguồn cung, mà không phải tốn công nhiều

Cải xoong

Amla bán ở chợ, hái

trong rừng

Khẩu phần thức ăn phối hợp

Thức ăn người nghèo có gì?

Dưỡng chất miễn phí trong rừng

· Nấu khoai tây nguyên vỏ và cắt miếng lớn

để giữ lại vitamin C

Đậu đỏ Hạt

fit

Nhiều lợi ích

· Gạo xay xát bằng tay có nhiều

vitamin C hơn gạo xay xát bằng máy

Kê có nhiều canxi hơn các loại hạt

khác

Khi ăn chung, gạo và đậu đỗ cũng

cho cùng lợi ích như khi ăn thịt

6f_

· Bột mì chưa xử lý có nhiều dưỡng

chất hơn bột gạo trắng đã xử lý

· Khi vo gạo, đừng cho quá nhiều nước,

vì khi đổ đi thì sẽ mất vitamin B

· Đừng chà xát gạo trước khi nấu vì sẽ

mất nhiều vitamin B

• Giá đỗ rất giàu chất dinh dưỡng Đậu đỗ khi nảy mầm

có lượng vitamin A và C tăng gấp 10 lần Vitamin B cũng tăng lên, sắt, và canxi trong thức ăn sẽ được cơ thể hấp thu dễ dàng hơn Chỉ cần dùng 1 ít nước để có lợi ích khổng lồ Sao ta không dùng những cách như thế?

Ngâm đỗ 1 ngày trong nước, cứ cách ngày thì rửa và để cho ráo nước Sau 4 đến 5 ngày, thành giá và ăn được.

Vậy là lợi ích tăng mà không tốn xu nào! Có nhiều loại vitamin ít hay nhiều dưỡng chất hơn theo thời gian Vào mùa xuân, rau hay trái cây ít hơn, nên thường hay bị thiếu vitamin vào thời điểm này Nhưng giá đỗ có thể làm được bất cứ lúc nào, nên sẽ giải quyết được chuyện thiếu chất

· Nếu rửa rau xanh sau khi cắt,

sẽ trôi mất chất Phải rửa

trước khi cắt.

Có nhiều vitamin trong gạo ít được xay

xát

Cách giữ dưỡng chất trong thức ăn khi chế biến

·

·

❁ Trái cây – xoài,

amla, cam, chanh,ổi, dứa, đào, mận, mơ, mâm xôi, quả mọng, vải, đu đủ

3

1

❁Thức ăn có dầu – bơ sữa trâu

lỏng, dầu thực vật, bơ, kem,

Chapter 2 - Diet & Nutrition 13

12 The Farmers' Handbook, "Inside The House"

! Thực phẩm cho năng lượng

❁Các loại hạt – kê, gạo, lúa mì, ngô,

kiều mạch, lúa mạch,

❁Thức ăn ngọt – khoai lang,

đường, mía, mật ong

2 Thực phẩm giúp cơ

thể phát triển

3 Thực phẩm bảo vệ cơ

thể

· Rau đã lên men một phần sẽ tăng

lượng sắt và Canxi sẵn có, nên giúp

tiêu hóa các loại ngũ cốc

· Làm dưa muối để bảo quản rau và

tăng dưỡng chất Ở những nơi có mùa

khô dài và không đủ nước tưới, thì

nhiều loại rau chỉ có thể sống trong

một khoảng thời gian ngắn Làm dưa

muối và dầu sẽ bảo quản được các

loại rau này và ăn được quanh năm,

ví dụ như dưa chuột, cà chua, củ cải,

rau cải,…

· Có thể phơi rau có lá trong bóng râm

để giữ lại dinh dưỡng và màu sắc

· Cho thêm một ít dầu khi nấu

rau cải, đậy nắp lại, đừng nấu

chín quá sẽ ngăn vitamin A mất

Bổ sung vào khẩu phần bình thường

Thỉnh thoảng cần phải ăn nhiều hơn khẩu phần được khuyến cáo hằng ngày Ví dụ, sản phụ hoạt động nên

ăn thêm một nắm hạt như ngũ cốc, nửa nắm đậu đỗ, một nắm rau xanh, và ít nhất thêm một miếng trái cây

một ngày, so với khẩu phần hằng ngày Sản phụ lao động

nặng nên ăn thêm một nắm rưỡi hạt như ngũ cốc, và nếu

bị suy dinh dưỡng thì nên ăn thêm một nắm rưỡi

hạt ngũ cốc

Phụ nữ vừa sinh con nên ăn thêm một

nắm hạt, nửa nắm đậu đỗ, một nắm rau xanh, ít

nhất thêm một miếng trái câyso với khẩu phần hằng ngày

Sau khi sinh 6 tháng, người mẹ nên ăn

thêm một nắm rưỡi hạt ngũ cốc và thêm một

nắm đậu đỗ.

Sau 1 đến hai năm sau khi sinh, (vẫn đang cho con

bú), người mẹ vẫn nên ăn thêm một nắm rưỡi hạt ngũ cốc và thêm một nắm đậu đỗ

Ở giai đoạn này, người mẹ nên ăn thêm một nắm rau xanh,

một miếng trái cây

· Sau khi sinh con, người mẹ nên uống 5 muỗng

"Jwano" (Trachyspernum ammie) mỗi ngày

· Khi đang mang thai, và ngay sau

khi sinh, người mẹ nên ăn ít nhất 3

đến 4 lần một ngày Ví dụ 2 bữa ăn

chính và 2 bữa nhẹ

· Sữa mẹ là tốt nhất cho trẻ Nếu không

được bú sữa, có thể dẫn đến nhiều vấn đề

trong tương lại Nên tốt hơn là cho bé bú

sữa mẹ hơn là uống sữa bột

· Khi bé đã ngừng bú sữa mẹ, nên cho ăn thêm

· Luôn luôn cho trẻ suy dinh dưỡng ăn thêm thức ăn

· Trẻ bị tiêu chảy phải được tiếp thêm chất lỏng Cho trẻ ăn

một hỗn hợp gồm muối, đường và nước để chống mất nước

qua đường miệng Tốt hơn nữa là cho uống nước cơm

· Tốt hơn nên cho trẻ ăn thường xuyên chút một Phải cho

trẻ ốm ăn Dỗ dành nó uống nhiều hơn Trẻ thiếu chất nên

được cho uống 1 muỗng đầy mật ong hay đường một ngày

để có thêm năng lượng Và cũng nên cho trẻ thiếu chất 1 trái

chuối 1 ngày

· Tương tự, người già không thể tiêu hóa

nhiều thức ăn một lúc được, và cũng ăn chút một Nên phải cho họ ăn thức ăn hỗn hợp 3, 4 lần một ngày

Không thể khỏe mạnh nếu không có thức ăn dinh dưỡng

Lá chùm ngây

Lá chùm ngây có ở các vùng bán nhiệt đới Loại cây này có nhiều ích lợi Lá của nó dùng cho gia súc ăn, hoa thì để cho ong lấy mật Hạt để lọc nước

Trồng rất dễ và nhanh chóng bằng cách giâm cành Hoa, vỏ

hạt và lá non vừa ra có thể ăn như rau Lá đặc biệt giàu dinh dưỡng Có thể phơi khô rồi nghiền thành bột Một muỗng bột lá

sẽ cung cấp đủ lượng vitamin cần thiết cho một người 1 ngày Ở các vùng lạnh hơn, vùng cao, không có cây chùm ngay bạn có thể dùng bột được sản xuất

ở vùng thấp

s er flo r gives

a ala ce a tritio s eal.

It gives trie ts for energy,

gro t a tectio toget er

ro-Làm sạch ngô, lúa mì

Nấu cháo bột dinh dưỡng cho trẻ trên 6 tháng tuổi ăn

Khi đã quen, chúng sẽ tự ăn

Bột dinh dưỡng gồm ngô, lúa mì đậu nành rất cân bằng về dưỡng chất Nó

sẽ cung cấp dưỡng chất để tạo năng ượng, giúp bảo vệ và phát triển cơ thể

Bột dinh dưỡng

3

· thiếu máu, thiếu dịch tiêu hóa

Bảng sau cho thông tin về nhiều loại thức ăn và dưỡng

chất cần thiết cho cơ thể, chức năng của từng chất, hậu

quả khi bị thiếu, và thức ăn chứa chất đó

lúa mì, ngô, lúa mạch, kê, gạo, khoai mỡ, đường, nước mía, khoai tây (tất cả thức ăn cung cấp năng lượng trừ dầu)

· cho cơ thể phát triển

· phát triển, duy trì cơ

bắp

· tạo ra hóc-môn, hồng

cầu, dịch tiêu hóa

· giúp bù năng lượng nếu

không được cung cấp đủ

từ các thức ăn khác

· suy dinh dưỡng (khóc,suy

nhược,…)

đậu trắng, đậu răng ngựa, đậu nành, rau dền, đậu, cá, trứng, thịt, sữa, đậu phộng, hạt bí, quả óc chó…

· cho năng lượng

Loại Tác dụng Triệu chứng Thức ăn chứa

· giữ da mềm

· giúp ngăn bệnh lây lan

· bệnh về mắt(quáng gà, khô mắt)

· bệnh lây lan từ tai mũi

· giảm khả năng chống chọi với bệnh

rau xanh, trái cây vàng, hoặc rau vàng, ví dụ

đu đủ chín, bí

đỏ, hồng, cà rốt rau chân vịt, lá

củ cải, lá cải đắng, lá ngò, đậu, cải xoong,…

· làm tăng khẩu vị

· giúp phát triển

và hoạt hóa hệ thần kinh

· giúp tiêu hóa carbohydrates

· mất khẩu vị

· có cảm giác nhột

ở chân

· lòng bàn chân nóng như bị bỏng

·đau lưỡi

· đau ở các góc trong miệng

gạo và bột gạo chưa xay xát, gan, đậu đỗ, rau xanh, thận,

cá, thịt

· kết nối các sợi cơ

· giúp làm lành vết thương

· giúp hấp thu sắt và canxi

· lợi bị chảy máu, nhiễm trùng

· vết thương

và chỗ đau lâu lành

amla, chanh,

ổi, cam, mâm xôi,berberis, ranh xanh, khoai tây, ngũ cốc và đậu nảy mầm (giá đỗ)

Loại Tác dụng Triệu chứng Thức ăn chứa

ăn

· trẻ chậm lớn thịt, trứng,

cá, giá đỗ, thức ăn nấu

· sảy thai, sinh trong nồi sắt thiếu tháng

· rối loạn thần kinh, đần độn

·cơ thể kém phát triển

sữa và các sản phẩm từ sữa, rau lá xanh, rau muối, ngũ cốc,

kê, cây rau muối (goosefoot), đậu đỗ, cá

Khoảng 2 tuổi rưỡi, Sano Babu chỉ

có da bọc xương Hồi đó nó không chịu ăn, và không đi được Rất khó cho nó ăn Rồi tôi cho nó ăn cháo bột dinh dưỡng với các thức ăn khác

Sau khoảng vài ngày nó bắt đầu lên cân Sau đó 2 đứa em của Sano Babu ra đời, nhưng chúng không bị vấn đề như anh chúng Sano Babu đã được cứu sống nhờ tình yêu và quan tâm của mẹ, và thức ăn bổ dưỡng

Sano Babu 2 tuổi rưỡi, bị suy dinh dưỡng Sano Babu 12 tuổi với mẹ và hai em

nông dân

Loại Tác dụng Triệu chứng Thức ăn chứa

ăn

·hải sản, cá, muối I ốt

Các chủ đề liên quan đến Dinh dưỡng

Bạn có thể có các lợi ích từ các thông tin về dinh dưỡng trong quyển sách này Đồng thời còn có các chương khác có liên quan đến chương này Bạn hãy đọc, học và thực hành ở các chương khác để tăng tối đa lợi ích nhé

Chương về Lò cải tiến

Ở Nepal 95% hộ gia đình dùng củi đốt để nấu

ăn Mọi người đều biết sự độc hại khi hít khói

bếp Hãy xem một cách để cái tiến lò

Chương về Vệ sinh trong nhà

Sức khỏe được cải thiện không chỉ nhờ mỗi thức

ăn Nếu nhà và nhà bếp dơ bẩn, bệnh sẽ tấn công

Chương này cho biết thông tin về những cách

đơn giản để giữ nhà cửa sạch sẽ

Chương về Trái cây

Với các thông tin về các giống trái cây cải

tiếnở nhà Các chương về vườn ương, ghép

cây, ghép mắt, trồng từ cây con, các vườn

mọi thành viên trong

gia đình nên biết cách

giữ nhà cửa sạch sẽ

Nên có thói quen quét

dọn nhà cửa Sau khi

Chapter 3 - House Hygiene

phải giữ nhà cửa sạch sẽ?

Các vấn đề khiến nhà cửa không sạch

Tác giả chương này

Cô Hom Maya Gurung

Health Technician, Himalayan

Permaculture Group, Surkhet,

Nepal

Mr Lal Bahadur Budhathoki

Rural Livestock Health

Programme

2 The Farmers' Handbook, "Inside The House"

· Ăn thức ăn thiu, để lâu:- Để khỏe mạnh, phải ăn thức ăn

sạch và tươi Do vậy khi nấu phải nấu lượng vừa phải, đừng

để lại đồ ăn Đồ ăn cũ sẽ làm hại dạ dày

Đường phát tán bệnh

ruồi

chó

tay bẩn

bụi bặmBên phải là đứa trẻ bị bệnh và vi khuẩn sẽ tồn tại trong phân của nó Bên trái vi khuẩn sẽ lọt vào đĩa thức ăn của đứa nhỏ, và bệnh sẽ phát tán Như vậy, bệnh lỵ, viêm dạ dày ruột, giun sán, thương hàn, đau bụng, cảm cúm sẽ

phát tán

Ruồi ăn thế nào ?

1 Ruồi ói phần dư của bữa ăn cuối cùng của nó vào thức ăn của chúng ta Rồi nó bắt đầu tiêu hóa bữa ăn mới

1

2

2 Sau đó con ruồi ăn thức ăn thừa

nó ói ra và thức ăn mới Do vậy nếu trước đó nó ăn phân, thì phân đó sẽ

bị trộn với thức ăn mà con ruồi đậu vào Ăn vào chúng ta có khỏe được không?

3

Tại sao

· Không rửa tay khi ăn :- Chúng ta làm việc với đôi tay

và làm tay dơ Do đó khi nấu ăn phải luôn luôn rửa tay với

xà bong, tro hoặc bánh dầu

· Chó liếm chén bát :-Sau khi ăn xong cơm thừa, xương và

ngay cả phân, chó có thể liếm chén bát trong nhà Rất nhiều

bệnh đến từ đây

· Cho phép chó ăn phân trẻ em:- chó không được ăn phân

trẻ, vì sau đó chó có thể liếm đĩa thức ăn

· Bếp bẩn :- Ruồi và các vi khuẩn mắt thường không nhìn

thấy thích sống ở nơi dơ bẩn Vì vậy bệnh có thể bắt đầu từ

nhà bếp, và thức ăn ở đây Nếu có đất trên sàn, nó sẽ có thể

dính vào đĩa, thức ăn, nước,…

· Đi vệ sinh không đúng chỗ :- Không được đi toa lét bừa

bãi, vì sẽ rất bẩn thỉu và sẽ thu hút ruồi, là thứ mang dơ bẩn

đến thức ăn

4 3

Tranh này mô tả cách vi khuẩn đột nhập vào cơ thể

chúng ta Phần trên là các bức tranh nhỏ nói về nơi

xuất phát của thức ăn Từ đó có các mũi tên dẫn

đến miệng người Các con số của mỗi bức tranh

tương ứng với mô tả trên trang tiếp theo Hãy vừa

đọc vừa xem hình

Làm sao vi khuẩn vào bếp được

1 Sữa :- Sữa trong bầu vú của bò, nhưng nếu tay người

vắt bẩn thì sữa sẽ bị bẩn Phải rửa sạch bầu vú bò và tay người vắt, và xô đựng sữa Sữa phải được đun lên

và bỏ vào bình chứa sạch sẽ, có nắp sạch

Dùng nước sạch nếu làm sữa bơ hoặc các sản phẩm từ sữa khác, và dụng cụ đựng cũng phải sạch sẽ

2 Nước :- Nếu được, đừng dùng nước từ suối hoặc

sông Dùng nước từ giếng, hoặc vòi nước uống

Dùng nước sạch không vẫn chưa đủ Bình đựng nước cũng phải sạch sẽ và có nắp khít Cuối cùng, ly, cốc, đĩa, để uống nước cũng phải sạch

5 3 Trái cây :- Trên cây thì trái cây sạch, nhưng khi

đã hái xuống rồi thì sẽ bị dơ Trước khi ăn phải rửa sạch trái cây, nếu cần thì gọt vỏ

nấu nếu không che đậy sẽ bị dơ Các dụng cụ dùng để chuyển, phục vụ thức ăn mà dơ thì cũng có thể làm thức ăn bị dơ Phải giữ cho dụng cụ cách mặt đất

6 Rau :- Giống như phần 4 & 5 ở trên, rau cũng có thể

bị bẩn Nếu đã dùng hóa chất trong vườn, thì phải rửa rau

kỹ trong nước Các loại rau như củ cải,

cà rốt, thì là thường được ăn sống, nên phải được rửa kỹ trong nước sạch Chén đĩa dùng để ăn phải rất sạch Chày và cối để làm dưa muối cũng phải sạch sẽ (xem trang 13)

6

6 The Farmers' Handbook, "Inside The House" Chapter 3 - House Hygiene 7

vi khuẩn phóng đại

Vi khuẩn thích nơi dơ bẩn, tối, ẩm ướt

nên nếu chúng ta muốn bảo vệ không bị chúng

làm hại, thì nồi niêu, quần áo, giường, đệm,

phải sạch sẽ, khô ráo và thông thoáng

Trước và sau khi nấu ăn hay ăn, phải rửa tay

Sau khi chạm tay vào tóc, động vật (gia súc,

thú cưng), đất, … và trước khi chạm vào thức

ăn, hay đồ đựng thức ăn, phải rửa tay

Thức ăn phải luôn được đậy khi chưa ăn đến

Không nên ăn thức ăn đã để lâu, trừ khi cho gà

ăn! Nếu tay bị thương thì phải dùng xà bông

để rửa và đậy điệm lại Không được khạc nhổ

trong nhà bếp, hoặc nếu có thể thì không được

nhổ bất cứ đâu trong nhà, sân Nếu để ý tất cả

những điều này thì các vi khuẩn độc hại không

thể vào làm hại cơ thể chúng ta

Bạn thấy có bao nhiêu lỗi trong bức tranh này?

Trong một ngôi nhà dọn dẹp cẩn thận, nồi niêu và nhà bếp rất sạch sẽ

Hãy xem

Vi khuẩn

Vi khuẩn là những cấu trúc nhỏ xíu mắt thường

không nhìn thấy được

Những tổ chức nhỏ xíu này có thể có lợi hoặc có hại Nếu

trong đất không có các vi khuẩn này thì sẽ không có mùn, và

trong dạ dày nếu không có vi khuẩn thì chúng ta không thể

tiêu hóa thức ăn

Thông thường, các vi khuẩn có lợi sống

trên các vật thể chết, phá hủy và phân hủy

chúng, nên giúp đỡ trong việc tiêu hóa cho rễ

cây Đối với các vi khuẩn có hại, chúng sống

trên mô sinh vật sống và phá hủy chúng Nếu

vi khuẩn có hại lọt vào vết thương, hay dạ dày,

chúng ta sẽ có thể bị ốm nặng

Cách giữ nhà cửa sạch sẽ

Nhà bếp sáng, sạch

sẽ, khô ráo thì ít sợ bệnh tật hơn

Cái rổ để đựng nồi làm từ nguyên liệu trong vùng

Chày phải được

che lại khi

không dùng

Bình chứa nước phải luôn luôn được đậy Chữ trên tường viết “ Luôn đậy nắp”bằng tiếng Nepal

Và dùng cách này

để đổ nước ra

Đất có thể lọt vào cối xay nên cũng phải che đậy cối

Trong một ngôi nhà quản lý tốt

Nồi niêu được

rửa sạch,

cất đúng chỗ

Thức ăn được đậy, cất đi

Chày và cối được che và cất

L à m s a o giữ nhà cửa sạch sẽ?

Không khó để lau dọn và quản lý nhà cửa Sau đây là vài việc bạn cần chú ý để giữ nhà cửa sạch sẽ

1 Cất xoong nồi gọn gàng :- Xoong, nồi, đĩa, phải được cất

trong tủ chén, giá hoặc rổ đan và để trong góc bếp Bình chứa nước phải để ở nơi sạch, dễ dùng trong hoặc gần nhà bếp

Miệng bình phải được che đậy bằng nắp Cối và chày phải được rửa sạch và cất đi sau khi sử dụng

2 Cất liềm, dụng cụ đào đất, dây thừng, :- liềm, dụng cụ

đào, dây thừng, phải được cất giữ ở một nơi dễ thấy và dễđến cho mọi người (trừ trẻ nhỏ)

3 Cất quần áo đi:-quần áo,

chiếu, vải trải giường, phải được cất xa nhà bếp nếu không bụi và khói sẽ làm bẩn Trương tự,

để tránh bụi từ quần áo, ra giường

dính vào thức ăn, phải cất thức ăn vào chỗ riêng, như trong tủ chén hay giá

Bình chứa nước

Nước uống phải luôn được giữ sạch sẽ Nếu nước bị bẩn

sẽ gây đủ thứ bệnh như tiêu chảy, đau bụng, cảm lạnh, cúm,

giun sán…Rất nhiều loại đất cát có thể lọt vào bình chứa nước

không đậy Khi quét nhà, bụi có thể lọt vào bình chứa nước

Khi uống nước có thể gây bệnh Phải để ý vài việc để giúp

khít vào miệng bình Làm một sợi dây để cột nắp vào bình

Hoặc dùng một cái đĩa hoặc chén để đậy Không bao giờ để

nắp bình trên sàn nhà nếu không sẽ bị bẩn, và bụi bặm sẽ lọt

vào nước trong bình

Chày và cối

Chày và cối dùng nhiều lần trong ngày trong nhà bếp Sau khi dùng xong, phải rửa nó sạch và cất vào chỗ sạch sẽ Sau khi dùng, ví dụ để nghiền gia vị muối dưa, mà không đậy vào thì khi ta quét nhà cửa, làm các việc khác, bụi bẩn có thể dính vào nó Ta cũng có thể mang bụi bẩn từ ngoài vào nhà Bụi và cát chứa vi khuẩn độc hại Nếu chày và cối không rửa

đi thì vi khuẩn có thể truyền vào gia vị khi chúng ta giã chúng Vi khuẩn có thể gây bệnh như tiêu chảy, lỵ, giun sán

và các bệnh khác Do vậy nên có thói quen rửa cối và chày sạch sẽ trước khi dùng Sau khi dùng cũng rửa với nước sạch,

để khô ráo và cất đi sau khi đã đậy hoặc dựng chày thẳng, dựa vào tường Nếu không thể vì cối lớn quá, thì có thể dùng một cái nắp lớn, chén lớn, bịch nilong, vải sạch hay tấm phên để đậy lên

Nếu chú ý các điểm trên, có thể bảo vệ ta khỏi nhiều bệnh nguy hiểm

Trong mùa gió mùa, có nhiều mưa hơn, và có sình lầy,

nhà nông cũng bận rộn hơn, mọi nơi cũng dơ hơn Ta nên

đặc biệt chú ý đến vệ sinh vào thời điểm này so với các thời

gian khác trong năm

Bà Atimaya Sunuwar

Đến từ Nepal, quận Surkhet, Gumi VDC, làng Ratadada và là thành viên của nhóm phụ nữ

“Hariyali”, bà Atimaya Sunuwar

đã thấy các ích lợi của việc giữ vệ sinh nhà cửa Hãy xem

bà nói gì

Bà Atimaya Sunuwar

Năm 1998, tôi trở thành thành viên của nhóm phụ nữ địa phương, tôi học được nhiều thứ lắm Nhưng tôi bắt đầu với việc giữ nhà cửa sạch sẽ Tôi dùng một cái chén để đậy bình nước lại, và rửa hàng ngày Tôi rửa sạch, đậy điệm nồi niều để chúng không bị dơ Tôi luôn luôn rửa cối và chày Mấy việc này dễ làm và chỉ khó nếu bạn chưa quen thôi Cũng tương tự đối với việc rửa và cất liềm và dụng cụ đào đất Tôi quét cát bụi trong nhà ra ngoài và cho vào hố quét Ngoài việc giữ nhà cửa sạch sẽ, thì còn dùng vào việc làm phân ủ nữa Có rất nhiều ích lợi từ việc giữ cho nhà cửa sạch sẽ Nếu ta không giữ được cho chúng ta sạch sẽ thì chúng ta có thể làm được việc

gì khác nữa chứ?

Chương về lò cải tiến

Ở Nepal 95% hộ gia đình dùng củi đốt để nấu

ăn Mọi người đều biết sự độc hại khi hít khói

bếp Hãy xem một cách để cái tiến lò

Chương về Khẩu phần và Dinh dưỡng

Khẩu phần ăn lành mạnh sẽ giúp cơ thể phòng

nhiều bệnh Chương này cho các thông tin về

các ích lợi của nhiều loại thức ăn

Chương về Nước Thải

Chương này cho thông tin về cách tưới nước cho

vườn từ nước thải trong nhà

Chương về Hố Quét

Với các thông tin về việc làm phân ủ tốt từ rát

quét từ trong nhà và sân

Chương về Hố xí

Mỗi người có trách nhiệm nhà vệ sinh đúng

cách Thông tin về cách làm và sử dụng hố xí

Lò cải tiến của bà Chitramaya

Gharti-Magar, quận Surkhet,

Phương pháp này gọi là lò cải tiến Lò cải tiến làm

từ vật liệu trong vùng nên sẽ rẻ, giúp loại bớt khói khỏi nhà bếp, dùng ít củi hơn

lại làm Lò Cải

Tiến?

Sự khác biệt giữa lò truyền thống và lò cải tiến

Lò truyền thống hay kiềng ba chân Lò cải tiến

4 Phải dùng kiềng ba chân

5 Khói bị giữ lại trong bếp

6 Khói gây hại sức khỏe

7 Đồ bếp bị muội than

làm dơ

8 Trẻ nhỏ có thể ngã vào

lửa

9 Nồi bị ám muội than

10 Gió có thể làm lửa phạt đi

4 Không cần kiềng ba chân

5 Khói đi ra ngoài

6 Không gây hại cho sức khỏe

7 Nhà bếp sạch sẽ

8 Không sợ trẻ em ngã vào lửa

9 Nồi ít bị ám muội than

10 Không sợ gió phạt lửa

11 Không thể làm kiềng ba

chân từ vật liệu trong vùng 11 Làm từ vật liệu trong vùng

12 Thức ăn nguội nhanh 12 Thức ăn nóng lâu hơn

Có vài điểm yếu ở lò cải tiến là-

1 Không dùng củi to

3.Cần phải bảo dưỡng lò và thường xuyên phải

để khói vào bếp (xem trang 22 để biết thêm thông tin)

2 Lò tỏa ra ít ánh sáng, và nhiệt vào bếp

Các phương pháp khác để giảm lượng củi

Khi nấu ăn, đậy nắp để giảm lượng củi dùng đồng thời giữ dưỡng chất lại trong thức ăn

Một phương pháp khác nhằm giảm lượng củi đốt gọi là

"Hộp rơm" Có thể làm từ một cái giỏ, hoặc một cái hộp nhét đầy rơm thật chặt như hình dưới đây Khi thức ăn (như gạo, đậu đỗ, rau…) nấu trên lò bình thường vừa sôi thì lấy nồi ra,

bỏ vào hộp rơm, rồi đậy kỹ Ở đây không có lửa, nhưng thức

ăn vẫn được nấu chín từ từ vì nhiệt được giữ lại trong hộp So với nấu trên lò bình thường, sẽ lâu hơn khoảng 20-30 phút Sau một lúc, lấy nồi ra và thức ăn đã ăn được

đậy lại bằng một cái nắp rơm

vải nắp nồithức ăn bên trong (vừa mới sôi)rơm

Giỏ hoặc hộp

Tại sao

Chapter 4 - Improved Stove 5

L à m s a o để làm lò cải tiến?

Những việc cần chú ý khi làm lò cải tiến

· chuẩn bị mọi vật liệu trước;

· vẽ trước chiều cao của bếp;

· thiết kế lò tùy theo nhu cầu của gia đình;

· phải có chỗ để làm vệ sinh lò

· lỗ thoát khói phải không nằm ở hướng có gió thổi vào

Vật liệu cần thiết để làm lò cải tiến

rơm hoặc trấu

Tác giả chương này:Ông Laxman

Rana

Nhóm dịch vụ cộng đồng,

Dahachaur 4, Surkhet, Nepal

4 The Farmers' Handbook, "Inside The House"

thước dây

18 đinh 5cm

Một miếng

gỗ tròn búa

1 miếng

2 miếng dài 17.7cm, rộng 10.16cm

Một làng chỉ cần 1 khuôn

8 The Farmers' Handbook, "Inside The House" Chapter 4 - Improved Stove 9

Nối 2 miếng gỗ bằng

đinh như thế này

Cưa 2 miếng gỗ như

cm

Ở mặt kia của đáy khuôn, vẽ đường chéo để tìm tâm

Giữ khúc gỗ tròn

ở bên kia, đóng đinh dài vào để cố định khúc gỗ

Lật ngược khuôn lại, gõ nhẹ

Để gạch trên

sàn, rồi nhấc

khuôn lên

Cần làm 12-13 viên gạch như thế này để làm ống khói

Làm 1 viên gạch không có lỗ

để làm nóc của ống khói

Làm 2 viên gạch giống thế này

khuôn để làm ống khói

trấu hoặc rơm

đã cắt nhỏ

Trấu hoặc rơm đã trộn thành bột dày

The Farmers' Handbook, "Inside The House" Chapter 4 - Improved Stove

Gạch làm ống khói sau khi đã gỡ khỏi khuôn

7

Bắt đầu làm lò

Bắc đá ngang trên chỗ cho củi

Khói

ra từ chỗ này 8

Làm lò, để lỗ để đặt nồi lên, và đường thoát khói

Các viên

đá bắc ngang

Mũi tên đỏ chỉ đường đi của khói Mũi tên vàng cho thấy khoảng không trống bên trong lò

13

Lỗ đặt nồi

9

Lỗ thoát khói

Có chỗ để nồi

Cho củi vào đây

Sau đây là các hình vẽ minh họa quá trình làm lò

Đầu tiên, ước lượng một vị trí tốt nhất để xây lò, định ra mình muốn dùng nồi nào, loại gạch nào

để làm ống khói

10

Nếu dùng bánh bùn để làm ống khói, thì dùng nó để đo đạc

trí theo các kích thước đã đo

Đánh dấu chỗ cho củi, miệng lò, đường khói

16 The Farmers' Handbook, "Inside The House" Chapter 4 - Improved Stove 17

nhỏ bên dưới lỗ đặt nồi thứ hai

để lửa liếm thẳng vào đáy nồi

Đây là phía trong lò khi có lửa cháy

Giữa cái gờ và đáy nồi cách nhau khoảng 4cm

s o e goi g

cái gờ bằng đất sét lửa cháy trong

lò

Chú ý: nồi phải lọt vào trong lỗ (xem trang 22)

khói thoát

ra

Dùng một sợi dây

để đo lỗ thoát ra ngoài

Đầu tiên

là gạch làm ống khói

Sau khi để 12-13 viên gạch thì đã đến được cái lỗ trên tường

Cách xếp 3 viên gạch trên cùng (xem trang 20)

Sau khi đã để 3 viên trên cùng, lỗ ống khói và lỗ thoát ra ngoài sẽ khớp với nhau

1

3

2

3 2 1

20 The Farmers' Handbook, "Inside The House" Chapter 4 - Improved Stove 21

Dưới đây là cách đặt 3 viên trên cùng

Như vậy là dùng được rồi.

Viên 1

Các chú ý khi dùng lò

Hình này cho thấy lò được

dùng đúng cách-nồi lọt vào

trong lỗ, nên lửa tiếp xúc

nhiều, khói thoát ra được

Hình này cho thấy cách dùng

sai – nồi không lọt sâu vào

trong lỗ, lửa không đến được

nồi Mất thời gian để thức ăn

chín Đây là do bạn dùng sai

kích thước nồi khi làm lỗ

Nếu dùng sai nồi để làm lỗ đá hoặc đất sét

thì như trong hình, để 3

cục đá nhỏ dưới nồi để đưa lửa

lên tiếp xúc đáy nồi

Nhưng làm vậy sẽ có nhiều

khói ra bếp hơn

Một cái lò nếu làm tốt, và dùng đúng cách sẽ không để

khói thoát ra trong bếp Nhưng vì vậy làm mất đi công dụng

của khói là diệt trùng, nên vì vậy sẽ có thể gây hư hại gỗ, ngũ

cốc và hạt bảo quản trong nhà bếp Khói sẽ bảo vệ gỗ khỏi

các loại sâu hại này Do đó cách vài ngày nên để khói bay

trong bếp

Làm vệ sinh lò

· kiểm tra xem khói có bay lên không

· kiểm tra xem thức ăn nấu nhanh hay chậm

· cách tuần, hoặc cách 2 tuần, vệ sinh ống khói (như hình sau)

· trát vữa lên bề mặt lò hằng ngày (không dùng phân)

· đo xem mất bao nhiêu củi

2 tuần 1 lần, dùng que có bọc vải 1 đầu để làm sạch

4

Lau từ bên ngoài nữa Trát

vữa

' i

Kinh nghiệm

nông dân

Bà Chitramaya Gharti Magar

Bà Chitramaya Gharti Magar

Từ Nepal, quận Surkhet,

Dahachaur - 4, thành viên của

"Ritu Laligurans" và nhóm

phụ nữ "Hariyali", bà

Chitramaya Gharti Magar vừa

làm một cái lò cải tiến Hãy xem

bà nói gì

Khói ảnh hưởng đến sức

khỏe người nhà, nên chúng tôi

cần phải cho nó ra ngoài Lò cải

tiến dùng ít củi hơn, nên chúng

tôi cũng đỡ được thời gian đi tìm

củi, mà lại bảo vệ rừng

Để làm lò, cần có đá, đất sét, trấu, khuôn để làm ống khói, vậy thôi Trong làng chưa có sẵn khuôn, nên tôi dùng một cái chén để làm 35-36 cái bánh bùn Khuôn cũng tốn nhiều đất sét hơn Làm bánh bùn tốn ít đất sét hơn và không cần

khuôn Nên tôi quyết định dùng cách này Lò của tôi không còn khói ra nữa, tốn ít củi hơn Thức ăn nấu xong giữ ấm

lâu hơn trên lò, không có ruồi, thức ăn không bị khét Và nồi không bị dính muội than Tôi muốn dạy những người khác trong làng cách làm lò