Tổ chức kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần Lilama 45.3

Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay với xu hướng thương mại quốc tế và thương mại hoá toàn cầu đã buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải không ngừng nâng cao năng lực quản lý bằng cách sử

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn KH: TS Nguyễn Thị Xuân Trang

Phản biện 1: PGS.TS ĐOÀN NGỌC PHI ANH

Phản biện 2: PGS.TS BÙI VĂN DƯƠNG

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kế toán họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 24 tháng 8 năm 2019

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay với xu hướng thương mại quốc tế và thương mại hoá toàn cầu đã buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải không ngừng nâng cao năng lực quản lý bằng cách sử dụng các công cụ quản lý để thay đổi và thích nghi với xu thế hiện tại

Công ty cổ phần Lilama 45.3 là một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực gia công chế tạo thiết bị, xây dựng lắp đặt các công trình công nghiệp và dân dụng với qui mô tương đối lớn, cơ cấu tổ chức gồm nhiều công trình trực thuộc hoạt động sản xuất kinh doanh trải dài ở nhiều địa bàn khác nhau nên việc đánh giá thành quả quản

lý của từng bộ phận, cá nhân trong công ty còn nhiều hạn chế Ngoài

ra hệ thống kế toán quản trị nói chung và kế toán trách nhiệm ở công

ty chưa thực sự được quan tâm, điều đó thể hiện ở việc tổ chức quản

lý và điều hành còn rất nhiều bất cập và chưa hợp lý

Vì vậy để đảm bảo có thể sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong hoạt động sản xuất kinh doanh đòi hỏi Công ty phải xây dựng được hệ thống trung tâm trách nhiệm, thực hiện các báo cáo cũng như đánh giá thành quả các bộ phận một cách rõ ràng Với vai trò

quan trọng và cấp thiết như vậy tôi xin chọn đề tài ‘’Tổ chức kế toán

trách nhiệm tại Công ty cổ phần Lilama 45.3’’ làm đề tài nghiên

cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu

Thông qua việc nghiên cứu tài liệu có liên quan đến kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp tìm hiểu thực trạng kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần Lilama 45.3

Đồng thời đưa ra các giải pháp để xây dựng kế toán trách

nhiệm theo đặc thù của công ty, giúp cho các nhà quản trị có thể đánh giá đúng trách nhiệm và thành quả của từng đơn vị, từng bộ phận trong việc hướng tới mục tiêu chung của tổ chức

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống kế toán trách

nhiệm tại Công ty cổ phần Lilama 45.3, bao gồm: các trung tâm trách nhiệm, các công cụ cung cấp thông tin, các chỉ tiêu đánh giá và đánh giá thành quả quản lý của công ty

Phạm vi nghiên cứu của đề tài: trong phạm vi của Công ty cổ phần Lilama 45.3, được dựa trên vào số liệu thu thập và những định hướng phát triển của doanh nghiệp, sử dụng số liệu năm 2017 để minh hoạ

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp quan sát, phỏng vấn và thống kê để thu thập các dữ liệu có liên quan đến đề tài, trên cơ sở dữ liệu thu thập được, tác giả đã sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh, loại trừ để đánh giá thực trạng tổ chức kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần Lilama 45.3 Ngoài ra phương pháp đối chiếu, lập luận logic cũng được sử dụng nhằm đưa ra các giải pháp

để hoàn thiện nội dung tổ chức kế toán trách nhiệm tại công ty

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, mục lục, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được chia thành ba chương, bao gồm:

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp

Chương 2: Thực trạng tổ chức kế toán trách nhiệm tại Công ty

cổ phần Lilama 45.3

Chương 3: Hoàn thiện tổ chức kế toán trách nhiệm tại Công ty

cổ phần Lilama 45.3

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Các giáo trình, bài giảng và tài liệu: Thông tư

53/2006/TT-BTC của Bộ tài chính ban hành ngày 12/06/2006 hướng dẫn áp dụng

kế toán quản trị trong doanh nghiệp; Kế toán trách nhiệm trong Tổng công ty xây dựng Việt Nam – Đại học Kinh tế quốc dân ( chủ biên

TS Nguyễn Thị Minh Phương (2017); Kế toán quản trị doanh nghiệp (chủ biên PGS, TS Nguyễn Ngọc Quang (2012); Kế toán doanh nghiệp xây lắp (chủ biên PGS,TS Võ Văn Nhị (2008); Bài giảng kế toán quản trị cho các học viên cao học của PGS.TS Đoàn Ngọc Phi Anh – Trường Đại học kinh tế Đà Nẵng

Các bài báo khoa học được đăng trên các tạp chí như:

Bài viết trong Tạp chí Kế toán kiểm toán tháng 7/2013 của

PGS.TS Ngô Hà Tấn, TS Đường Nguyễn Hưng (2013) “Quan hệ

giữa phân cấp quản lý và kế toán trách nhiệm’’

Bài viết trong Tạp chí Tài chính đăng kỳ I, tháng 08/2016 của nhóm tác giả Ths Nguyễn Thái An, Ths Vương Thị Bạch Tuyết –

Đại học giao thông vận tải “Tổ chức kế toán trách nhiệm trong

doanh nghiệp sản xuất’’

Bài viết trong Tạp chí tài chính kỳ 1, tháng 03/2017 của tác giả

Ths Nguyễn Thị Bích Liên, ‘’Ứng dụng kế toán trách nhiệm trong

hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam’’

Ngoài ra một số tác giả đã đề cập đến việc nghiên cứu và áp dụng hệ thống kế toán trách nhiệm tại các công ty trong luận văn thạc sỹ của mình, điển hình như:

Tác giả Nguyễn Thanh Dung (2012) nghiên cứu đề tài ‘’Tổ

chức kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần GREENFEED Việt Nam’’

Tác giả Nguyễn Thảo Phương (2017) viết về đề tài ‘’Kế toán

trách nhiệm tại Công ty cổ phần BITEXCO Nam Long’’

Tác giả Đặng Anh Tuấn (2009), luận văn thạc sỹ kinh tế, trường

Đại học kinh tế TP Hồ Chí Minh với đề tài ‘’Một số giải pháp hoàn

thiện công tác kế toán trách nhiệm tại Tổng công ty xây dựng Thăng Long’’

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

TRONG DOANH NGHIỆP

1.1 TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM 1.1.1 Khái niệm kế toán trách nhiệm

Kế toán trách nhiệm (KTTN) là một bộ phận quan trọng của kế toán quản trị và là một trong những công cụ quản lý tài chính có vai trò quan trọng trong việc điều hành kiểm soát cũng như đánh giá hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị

1.1.2 Mục đích của kế toán trách nhiệm

Kế toán trách nhiệm với mục đích là đo lường và đánh giá hiệu quả hoạt động của các bộ phận trong đơn vị, qua đó giúp nhà quản trị kiểm soát và đánh giá trách nhiệm quản trị ở từng cấp quản trị khác nhau để cùng hoàn thành mục tiêu chung của doanh nghiệp

1.1.3 Vai trò của kế toán trách nhiệm

Cung cấp thông tin cho việc thực hiện chức năng tổ chức hành điều hành của doanh nghiệp

Cung cấp thông tin cho việc thực hiện chức năng kiểm soát tài chính và kiểm soát quản lý

Khuyến khích hoặc điều chỉnh hoạt động của nhà quản trị

hướng đến mục tiêu chung của doanh nghiệp

1.2 PHÂN CẤP QUẢN LÝ - ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH

KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG DOANH NGHIỆP

1.2.1 Khái niệm và ý nghĩa của phân cấp quản lý

a Khái niệm về sự phân cấp quản lý

Kế toán trách nhiệm là công việc được thực hiện không thể tách rời các trung tâm trách nhiệm Các trung tâm này được hình thành thông qua việc phân cấp quản lý Phân cấp quản lý là sự phân chia quyền lực từ cấp trên xuống cấp dưới, đó chính là quyền ra quyết định và trách nhiệm của từng bộ phận

 Phân quyền theo chức năng: là cơ cấu được tổ chức dựa trên

chuyên môn hoá theo chức năng công việc

Sơ đồ 1.1 Phân quyền theo chức năng

 Phân quyền theo sản phẩm: nghĩa là nhà quản trị cao nhất

trao các quyền hạn cho ban quản lý bộ phận theo các chức năng như: sản xuất, bán hàng, kỹ thuật, dịch vụ có liên quan đến sản phẩm

Sơ đồ 1.2 Phân quyền theo sản phẩm

 Phân quyền theo khu vực: Là các bộ phận của tổ chức được

hình thành theo nhóm khu vực, mỗi một khu vực có một người quản

lý và phải chịu trách nhiệm về lợi nhuận của khu vực mình quản lý

Sơ đồ 1.3 Phân quyền theo khu vực

b Ý nghĩa của sự phân cấp quản lý

Nhằm phát huy quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của mỗi bộ phận quản lý Trên cơ sở quyền hạn và trách nhiệm được phân định

rõ ràng cụ thể, nhà quản trị có thể đánh giá được thành quả của từng

bộ phận để điều chỉnh các mục tiêu hoặc ra quyết định có liên quan đến việc quản lý và điều hành doanh nghiệp

1.2.2 Ưu, nhược điểm của phân cấp quản lý

Ưu điểm của sự phân cấp quản lý

Giúp cho các nhà quả lý cấp cao có thể tập trung vào những công việc hoạch định các mục tiêu và chiến lược của doanh nghiệp Giúp cho nhà quản trị ở các cấp khác nhau có sự độc lập tương đối trong điều hành công việc, khuyến khích các bộ phận trong đơn vị phát huy các kỹ năng, kiến thức, chuyên môn nghiệp

Phục vụ cho việc ra quyết định có tính chính xác cao hơn do được phản hồi thông tin từ cấp dưới

Nhược điểm của sự phân cấp quản lý

Việc phân cấp quản lý sẽ dẫn tới sự cạnh tranh thành tích giữa các bộ phận có thể làm giảm đi sự hợp tác, phối hợp với các bộ phận với nhau

Việc phân cấp càng nhiều thì nguy cơ kiểm soát công việc càng khó

1.3 NỘI DUNG CỦA KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG DOANH NGHIỆP

1.3.1 Các trung tâm trách nhiệm tại doanh nghiệp

a Khái niệm trung tâm trách nhiệm

Trung tâm trách nhiệm là một bộ phận phục thuộc vào cơ cấu tổ

chức quản lý của một tổ chức mà người quản lý ở đó có quyền và chịu trách nhiệm với kết quả tài chính cụ thể của đơn vị hoặc bộ phận

b Phân loại các trung tâm trách nhiệm

b1 Trung tâm chi phí

Trung tâm chi phí là trung tâm trách nhiệm mà nhà quản lý thường chỉ chịu trách nhiệm về những chi phí mà họ kiểm soát Và không có quyền hạn đối với doanh thu, lợi nhuận và đầu tư vốn Có hai dạng trung tâm chi phí:

- Trung tâm chi phí định mức (Trung tâm chi phí tiêu chuẩn)

- Trung tâm chi phí tự do (Trung tâm chi phí tuỳ ý)

b2 Trung tâm doanh thu

Trung tâm doanh thu là Trung tâm trách nhiệm mà người quản

lý chỉ có trách nhiệm với doanh thu cần tạo ra, không chịu trách

nhiệm với lợi nhuận và vốn đầu tư

b3 Trung tâm lợi nhuận

Trung tâm lợi nhuận là trung tâm trách nhiệm mà nhà quản trị phải chịu trách nhiệm kiểm soát cả doanh thu và chi phí nhưng không kiểm soát vốn đầu tư

b4 Trung tâm đầu tư

Trung tâm đầu tư là trung tâm trách nhiệm mà nhà quản trị phải kiểm soát toàn bộ doanh thu, chi phí, lợi nhuận và vốn đầu tư của doanh nghiệp

1.3.2 Các chỉ tiêu đo lường thành quả của các trung tâm trách nhiệm

a Chỉ tiêu đo lường thành quả của trung tâm chi phí

Đối với Trung tâm chi phí tùy ý:

Thành quả của trung tâm chi phí tùy ý chỉ có thể đánh giá thông qua nguồn lực bỏ ra hoặc thông qua tỷ lệ hoàn thành mục tiêu đã đề

ra

Đối với Trung tâm chi phí định mức:

Về hiệu suất: được đánh giá thông qua mức chênh lệch giữa số lượng thực tế sản xuất và số lượng theo kế hoạch đặt ra

Về hiệu quả: được đánh giá thông qua chỉ tiêu hiệu suất sử dụng nguồn lực đó là các khoản chi phí

b Chỉ tiêu đo lường thành quả của trung tâm doanh thu

Về hiệu suất: đánh giá mức độ hoàn thành chỉ tiêu doanh thu

thực tế, đó chính là mức chênh lệch giữa doanh thu thực tế và doanh thu dự toán đã đề ra

Về hiệu quả: kiểm soát sự gia tăng của các chỉ tiêu, trong đó đảm bảo tốc độ tăng của doanh thu nhanh hơn so với tốc độ tăng chi phí và chú trọng tới hiệu suất của lợi nhuận

c Chỉ tiêu đo lường thành quả của trung tâm lợi nhuận

Chỉ tiêu đo lường thành quả của Trung tâm lợi nhuận chính là đánh giá và so sánh lợi nhuận thực tế với lợi nhuận dự toán

Về hiệu suất: Dựa vào mức hoàn thành của lợi nhuận để đánh giá trách nhiệm của Trung tâm lợi nhuận

Về hiệu quả: đánh giá thành quả của trung tâm lợi nhuận thông qua mức độ hoàn thành kế hoạch lợi nhuận

d Chỉ tiêu đo lường thành quả của Trung tâm đầu tư

Về hiệu suất: được đánh giá như trung tâm lợi nhuận

Về hiệu quả: sử dụng chỉ tiêu tỷ suất sinh lời vốn đầu tư ROI (Return on investment) và thu nhập còn lại RI (Residual income) Ngoài ra, các nhà quản trị sẽ sử dụng chỉ tiêu tài chính và phi tài kết hợp sử dụng để đánh giá

1.3.3 Báo cáo thành quả trong các trung tâm trách nhiệm

a Khái niệm báo cáo kế toán trách nhiệm

Báo cáo kế toán trách nhiệm là báo cáo của một đơn vị, một bộ phận gửi tới nhà quản lý cấp cao hơn xem xét và kiểm soát các bộ phận đó

b Các loại báo cáo thành quả trong trung tâm trách nhiệm

Mỗi trung tâm trách nhiệm sẽ có hệ thống báo cáo trách nhiệm tương ứng, vì vậy báo cáo thành quả của bốn Trung tâm trách nhiệm bao gồm:

b1 Báo cáo trách nhiệm của Trung tâm chi phí

Thông tin đưa vào báo cáo thành quả ở trung chi phí là chi phí

có thể kiểm soát được lập ra bởi các nhà quản lý ở trung tâm này

Bảng 1.1 minh họa báo cáo thành quả của các nhà máy sản xuất – là các trung tâm chi phí

b2 Báo cáo trách nhiệm của Trung tâm doanh thu

Là báo cáo dựa trên doanh thu thực tế so với doanh thu dự toán, thành quả quản lý của trung tâm doanh thu được đánh giá bằng việc cách so sánh giữa doanh thu thực tế so với dự toán

Bảng 1.2 Báo cáo thành quả quản lý doanh thu

b3 Báo cáo trách nhiệm của Trung tâm lợi nhuận

Báo cáo thành quả được sử dụng để đánh giá thành quả quản lý của các nhà quản trị và được trình bày dưới hình thức số dư đảm phí, trong đó việc tính ra chỉ tiêu số dư đảm phí được sử dụng để bù đắp định phí và tạo ra lợi nhuận thuần

Bảng 1.3 Báo cáo đánh giá thành quả của trung tâm lợi nhuận

b4 Báo cáo trách nhiệm của Trung tâm đầu tư

Báo cáo các chỉ tiêu cơ bản như tỷ suất sinh lời của vốn đầu tư (ROI) và thu nhập còn lại (RI) để đánh giá thành quả của trung tâm đầu tư (được minh họa qua Bảng 1.4)

Bảng 1.4 Báo cáo thành quả của trung tâm đầu tư

Từ những thông tin về chỉ tiêu đánh giá và trách nhiệm của từng trung tâm trên ta có thể tập hợp theo bảng 1.5:

Bảng 1.5 Tổng hợp chỉ tiêu đánh giá và trách nhiệm của các trung tâm trách nhiệm trong DN

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN LILAMA 45.3

LILAMA 45.3

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển của công ty

Công ty Cổ phần Lilama 45.3 tiền thân là Công ty Lắp máy và Xây dựng 45.3 (Doanh nghiệp Nhà nước) thuộc Tổng Công ty Lắp máy Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 010A/BXD ngày 27/01/1993 của Bộ xây dựng Năm 2006 Công ty đã chính thức chuyển sang loại hình Công ty cổ phần, là đơn vị hạch toán độc lập, hoạt động theo giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh số 340300084 (Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh đã thay đổi đến lần 4, điều chỉnh gần nhất vào ngày 06/08/2009) do Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Ngãi cấp

 Vốn điều lệ: 35.000.000.000 đồng, thực hiện tái cơ cấu các doanh nghiệp nên hiện nay vốn nhà nước đã giảm từ 51% xuống 40,83%, các cổ đông khác chiếm 59,17%

2.1.2 Chức năng, nhiệm vụ của công ty

a Chức năng

Hoạt động chính của Công ty là sản xuất, chế tạo, lắp đặt, tư vấn đầu tư các công trình xây dựng công nghiệp, thủy điện, nhiệt điện, nhà máy ximăng, nhà máy đường, nhà máy lọc dầu…

Ngoài ra, Công ty còn có chức năng kinh doanh ở một số lĩnh vực khác được quy định trong điều lệ công ty và giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh

Sơ đồ 2.1 Sơ đồ chức năng hoạt động của Công ty

Xây dựng và phát triển lực lượng cán bộ quản lý có trình độ, có tầm nhìn xa, có đạo đức tác phong nghề nghiệp

2.1.3 Mục tiêu hoạt động của công ty

Sản xuất kinh doanh tạo lợi nhuận hợp pháp, nộp ngân sách cho nhà nước, phân phối lợi nhuận theo đúng quy định, chi trả cổ tức hợp

lý Bảo toàn và phát triển vốn điều lệ, giữ vững và nâng cao thị giá Cổ phiếu của Công ty Phát triển công ty phù hợp với định hướng chiến lược phát triển chung của Công ty cổ phần Lilama 45.3 và của Nhà nước

2.1.4 Cơ cấu tổ chức quản lý của công ty

Công ty Cổ phần Lilama 45.3 đến ngày 31/03/2019 gồm Ban Tổng Giám đốc; 05 phòng ban; 01 trung tâm tư vấn thiết kế; 01 văn phòng điều hành tại Buôn Kuốp – ĐăkLăk; 01 khu bãi chứa thiết bị

và dịch vụ kỹ thuật tại Dung Quất và 13 đội công trình trực thuộc Công ty (Sơ đồ 2.2)

a Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý của công ty

Sơ đồ 2.2 Sơ đồ bộ máy tổ chức quản lý của Công ty Cổ phần Lilama 45.3

b Chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị, bộ phận

2.1.5 Tổ chức bộ máy kế toán tại công ty

Hiện nay tổng số nhân viên tại phòng Tài chính kế toán là: 06

người nằm dưới sự quản lý của Kế toán trưởng công ty