Một số kinh nghiệm phát huy tính tích cực, sáng tạo cho học sinh khối 6 trong dạy – học vẽ tranh ở trường THCS cẩm bỉnh, huyện cẩm thủy

Có học sinh phải tácđộng từ từ, có những học sinh lại phải vừa trực tiếp, vừa gián tiếp ở mỗi hoạtđộng mới nắm được vấn đề; có học sinh chỉ cần gợi mở, khích lệ là các em đãnhận biết đượ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN CẨM THỦY

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đơn vị công tác: Trường THCS Cẩm Bình

SKKN thuộc lĩnh vực môn : Mỹ thuật

THANH HÓA NĂM 2015 -2016

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tà i

Mĩ thuật môn học nhân văn, có nhiệm vụ giáo dục thẩm mĩ, giáo dục nghệthuật cho học sinh, cung cấp cho học sinh một số kiến thức ban đầu, giúp các embiết cảm thụ cái đẹp, yêu cái đẹp, biết cách rèn luyện đôi bàn tay, trí óc củachính mình để tạo ra cái đẹp bằng cách nhìn, cách nghĩ, cách cảm nhận riêng,góp phần xây dựng môi trường thẩm mĩ cho xã hội

Trong chương trình Mĩ thuật Trung học cơ sở, phân môn vẽ tranh là mộtphân môn rất được học sinh yêu và ham thích vẽ, nhất là học sinh khối 6 Bởi vẽtranh không chỉ là một hình thức học tập sáng tạo, phát triển năng khiếu mà còn

là một hình thức giáo dục thẩm mĩ, giáo dục nhân cách cho học sinh thông quacác bài học Khi học vẽ tranh, các em sẽ sử dụng ngôn ngữ Mĩ thuật như: đườngnét, hình ảnh, màu sắc….để xây dựng một bức tranh theo sự sáng tạo riêng,thông qua đó thể hiện cảm xúc, thái độ của mình trước mỗi chủ đề, mỗi hìnhảnh trong cuộc sống

Tranh vẽ của học sinh thể hiện sự phong phú về nội dung chủ đề, sự sángtạo ngây thơ sinh động với các hình ảnh gần gủi, quen thuộc như: con đường,hàng cây, dòng sông, con suối….hình ảnh những người thân yêu: ông bà, cha

mẹ, thầy cô,…luôn được các em yêu quý và kính trọng Tất cả được các em thểhiện thật mộc mạc, ngây thơ, sinh động đầy thú vị Song do trình độ nhận thức

và năng khiếu của học sinh khác nhau nên các em có những cách thể hiện, cáchhọc riêng, không giống nhau Vậy không thể tác động đến quá trình nhận thứccủa các cá nhân học sinh bằng một biện pháp như nhau Có học sinh phải tácđộng từ từ, có những học sinh lại phải vừa trực tiếp, vừa gián tiếp ở mỗi hoạtđộng mới nắm được vấn đề; có học sinh chỉ cần gợi mở, khích lệ là các em đãnhận biết được mụ tiêu, yêu cầu của bài học…Và thực tế giảng dạy học sinhkhối 6, với việc luôn từng bước đổi mới phương pháp dạy- học, tôi luôn đặt chomình mục tiêu: Thực hiện đổi mới để ngày càng nâng cao chất lượng giảng dạycho bản thân và chất lượng học tập cho học sinh Chính vì vậy mà tôi đã chọn đềtài nghiên cứu: "Một số kinh nghiệm phát huy tính tích cực, sáng tạo cho học sinh khối 6 trong dạy – học vẽ tranh ở trường THCS Cẩm Bỉnh, huyện Cẩm Thủy"

2 Mục đích nghiên cứu

Trong đề tài này này tôi nêu và giải quyết một số vấn đề sau:

*Một số cơ sở lí luận có liên quan đến đề tàI

*Thực trạng của vấn đề phát huy tính tích cực, sáng tạo ở học sinh trong dạy và học vẽ tranh mỹ thuật nói chung và vấn đề phát huy tính tích cực, sáng tạo ở học sinh khối 6 trong phân môn vẽ tranh ở trường thcs Cẩm Bình nói

riêng

*Các giải pháp phát huy tính tích cực, sáng tạo ở hoc sinh khối 6 trong

phân môn vẽ tranh trường THCS Cẩm Bình, Cẩm Thuỷ và những kết quả đạtđược

*Một số bài học kinh nghiệm

*Một số ý kiến đề xuất và kiến nghị

3 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu, tổng kết về một số kinh nghiệm phát huy tính tích cực, sángtạo cho học sinh khối 6 trong dạy – học vẽ tranh ở trường THCS Cẩm Bỉnh,huyện Cẩm Thủy

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Thu thập sách báo có liên quan đến đề tài sau đó phân tích, tổng hợp, hệthống hóa, khái quát hóa các nguồn thông tin có liên quan đến môn Mĩ thuật, màtrọng tâm là việc sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học môn mỹ thuật ởbậc THCS

4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

4.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết (Nghiên cứu qua các vănbản, chương trình, giáo trình, tài liệu sách báo về phương pháp dạy học vẽ tranh

ở bậc trung học)

4.2.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Dự chuyên đề trao đổi, dự giờ, rút kinh nghiệm về phương pháp giảngdạy môn vẽ tranh ở bậc THCS

- Thực hành giảng dạy theo phương pháp mới

- Tìm giải pháp rút kinh nghiệm

- Cho học sinh hoạt động vẽ ngoài trời

- Phương pháp thực nghiệm dạy thí điểm ở một số lớp bằng phương pháp

Nhưng để phát huy hết tính sáng tạo ở lứa tuổi học sinh THCS là một vấn

đề hết sức khó khăn Kinh nghiệm của các em chưa nhiều vì các em chỉ vẽ theocảm tính hoặc sao chép theo mẫu cho nên hiệu quả bài học chưa cao, chưa pháthuy hết khả năng của các em Do đó cần có những kĩ năng truyền đạt mới để tạothêm hứng thú trong học tập sáng tạo cho các em

Trên cơ sỏ đổi mới phương pháp dạy học tích cực phát huy hiệu quả củahọc sinh đòi hỏi người giáo viên phải biết khai thác tìm tòi những câu hỏi nhữnggợi ý ví dụ cụ thể Nhằm tạo cho các em có thói quen suy nghĩ tích cực suy nghĩtrong học tập và sáng tạo

Biết vận dụng tổng hòa các kiến thức và kỹ năng của nghệ thuật tạo hìnhnhư lựa chọn nội dung, hình tượng nhân vật, hình ảnh đặc trưng của từng đề tài ,cách sắp xếp bố cục, hình vẽ, màu sắc,, thể hiện không gian cùng với cảm xúcngười vẽ nhằm đáp ứng nhu cầu của môn học là yếu tố cần thiết đặt ra đối vớingười dạy Do đó tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: "một số kinh nghiệm phát huytính tích cực, sáng tạo cho học sinh khối 6 trong dạy – học vẽ tranh ở trường

THCS Cẩm Bỉnh, huyện Cẩm Thủy" để nghiên cứu và từng bước áp dụng vàogiảng dạy.

2 Thực trạng dạy - học của phân môn vẽ tranh khối 6 ở trường THCS Cẩm Bình

2.1 Thực trạng dạy - học phân môn vẽ tranh khối 6 ở trường THCS nói chung:

Nội dung chương trình dạy Mỹ thuật hiện nay còn quá nhiều thiếu sót.Phương tiện, đồ dùng dạy vẽ, tài liệu trực quan về môn mỹ thuật chưa được chú

ý nghiên cứu và sản xuất, do đó có thể nói chung còn quá lạc hậu, nghèo nàn,tiếu thốn, cũ nát

Đây là môn học vừa có lý thuyết vừa có thực hành cho nên cần tăngcường các điều kiện để giáo viên và học sinh thuận lợi khi dạy và học Trên thực

tế thời lượng thực hiện bài dạy ít Trong khi đó nhiệm vụ thực hiện bài dạy quánhiều, chưa đảm bảo được chất lượng tiết học Qua khảo sát, , đã cho thấy thờigian học nghệ thuật còn quá khiêm tốn nên việc giáo viên hướng dẫn làm bàicho học sinh còn bị hạn chế Giáo viên không thể đi sâu bám sát và theo dõi kỹbài làm của học sinh được nên các em còn gặp phải những khó khăn khi làm bàitập

Một thực tế cũng cần nêu là có hiện tượng học sinh lớp 6 rất ngại học môn

vẽ tranh Nhiều học sinh vẽ sai, vẽ dở không phải vì không có năng khiếu mà vìkhông thích học vẽ Một số khác thì không có tiền mua họa phẩm để học nghệthuật

Bên cạnh đó, cơ sở vật chất ở trường hiện nay còn lạc hậu và có quánhiều hạn chế, thiếu đồng bộ và hợp lý Là giáo viên đứng lớp, bản thân hiểurằng việc dạy Mỹ thuật ở trường Trung học cơ sở và các bậc học khác không chỉ

là môn học bắt buộc có điểm mà người giáo viên có trách nhiệm khơi dậy và tạonên hứng thú sáng tạo, tình yêu nghệ thuật cho học sinh từ đó bồi dưỡng nhữnggiá trị đạo đức, chuẩn mực bước đầu nhân cách tình cảm cho học sinh với mụcđích chính là để học sinh có cảm xúc chân thành trước cái vẻ đẹp, biết cảm thụ

và yêu thích phân môn vẽ tranh chứ không phải dạy các em biết vẽ, sáng tác nhưmột hoạ sĩ

Chương trình dạy cho học sinh THCS hiện nay là vừa phải, dù có một số

ý kiến chưa thống nhất nhưng nhìn chung với thực tế hiện nay và yêu cầu đảmbảo chất lượng giáo dục thì chương trình đào tạo Mỹ thuật đã có những bước điphù hợp với thực tiễn Tuy nhiên để đáp ứng được các yêu cầu mở rộng và pháttriển trong nhà trường thì cần phải tăng cường hơn nữa trang thiết bị, giáo cụtrực quan, đồ dùng dạy học để việc dạy Mỹ thuật đạt được kết quả - chất lượngtốt hơn làm cho học sinh thực sự yêu thích môn học và có được sự cảm thụ thẩm

luôn nỗ lực, phấn đấu để trau dồi chuyên môn, nghiệp vụ, trau dồi vốn hiểu biết

về cuộc sống Đồng thời phải luôn thay đổi phương pháp dạy học, tích cực, chủđộng trong mọi tình huống sư phạm để giúp học sinh phát triển mọi mặt

Cũng từ thực trạng của việc dạy và học phân môn vẽ tranh ở trườngTHCS Cẩm Bình, vẫn còn tình trạng nhiều em học sinh chưa muốn thay đổimình, còn phụ thuộc vào mẫu sẵn có trong sách giáo khoa, trong tranh ảnh cósẵn, nên các em luôn bị động, ít sáng tạo, thiếu hiểu biết về cuộc sống

Phần lớn phụ huynh học sinh ít quan tâm đến việc giáo dục con em mìnhhọc tập môn Mĩ thuật, các em ít có sự chuẩn bị từ đồ dùng, dụng cụ học tập đếnviệc sưu tầm tranh, ảnh

Qua khảo sát tôi thấy chất lượng vẽ chưa đạt cao, học sinh chưa có hứngthú học với phân môn vẽ tranh Cụ thể:

3 Một số giải pháp nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo ở học sinh khối 6 trong dạy - học vẽ tranh

3.1 Tính tích cực sáng tạo trong dạy - học vẽ tranh.

Tính tích cực học tập của học sinh được biểu hiện ở việc học sinh tích cựctham gia trả lời câu hỏi, tích cực phát biểu ý kiến hay thắc mắc những vấn đềchưa rõ, vận dụng những kiến thức kĩ năng đã học, tập trung chú ý vào nhữngvấn đề đang học, không nản trước tình huống khó khăn Còn trí sáng tạo là khảnăng sản sinh ra những ý tưởng mới, độc dáo, hữu ích phù hợp với mỗi chủ đềcủa tranh Dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo ở học sinh là nhiệm vụ quantrọng của dạy – học Mĩ thuật nói chung và phân môn vẽ tranh nói riêng nhằmđào tạo thế hệ học sinh năng động sáng tạo trong học tập và trong công việc.Vậygiáo viên có vai trò như nào trong việc phát huy tính tích cực học tập ở họcsinh?

3.2 Nâng cao và phát huy vai trò của giáo viên.

Để phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh thì giáo viên chính là

“linh hồn” của giờ dạy – học, sinh động và sáng tạo Giáo viên đóng vai trò làngười gợi mở, xúc tác, trợ giúp, hướng dẫn, động viên, cố vấn, trọng tài trongcác hoạt động học độc lập của học sinh để đánh thức năng lực, tiềm năng trongmỗi em Các em tích cực hoạt động, tìm ra “cái chưa biết ”, “cái cần khám phá”

để đi đến tích lũy tri thức Những tri thức, kĩ năng học sinh lĩnh hội được khôngrập khuôn theo khuôn mẫu có sẵn mà các em tự đi tìm cái chưa biết khác Giáoviên cần quan tâm, vận dụng vốn hiểu biết và kinh nghiệm từng cá nhân cũngnhư tập thể học sinh để xây dựng bài học Những dự kiến của giáo viên phải tậptrung vào các hoạt động của học sinh và cách tổ chức các hoạt động đó, cùng với

kĩ năng diễn biến các hoạt động của học sinh để khi lên lớp có thể linh hoạt, điềuchỉnh diễn tiến của tiết học.

Với bản thân tôi, cũng như bao đồng nghiệp khác, tôi luôn tự học, tự bồidưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ; trang bị những kiến thức cần thiết và tìmkiềm thông tin có liên quan trước khi bước vào tiết dạy Nhất là luôn gần gũi,hỏi han thăm dò học sinh để nắm bắt được hoàn cảnh, tâm lí, mức độ ham thích

và năng lực tiếp thu của học sinh Từ đó có sự vận dụng phương pháp và cáchthức tổ chức cũng như đưa ra mức độ kiến thức phù hợp với mỗi học sinh Giúpcác em nắm được nội dung chính và yêu cầu cần đạt được ở một bài vẽ tranh (vềkiến thức, kĩ năng, giáo dục thái độ, tình cảm cho học sinh), cho phép học sinh

tự mình khám phá, tìm tòi những nội dung mới, đáp ứng nhu cầu cá nhân và nhucầu của nhóm học tập

Đối với những học sinh có năng lực trung bình, tôi gợi ý cụ thể rõ ràngcho các em tìm nội dung hình ảnh phù hợp; Còn học sinh khá, giỏi thì khích lệcác em suy nghĩ, tìm hình ảnh, màu sắc cho bài vẽ sinh động Từ đó phát huyđược tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh

3.3 Phương pháp dạy - học, thiết kế và sử dụng giáo cụ trực quan.

Mỹ thuật là môn học trực quan Môn mỹ thuật ở trường Trung học cơ sở

thường dạy bằng trực quan bao giờ cũng mang lại hiệu quả cao Riêng với Mỹthuật, tất cả các phân môn đều phải sử dụng đồ dùng trực quan bao gồm những

gì có thực như: Các đồ vật, hoa quả, động vật, cỏ cây, nhà cửa…tranh ảnh như:Hình vẽ trên bảng, bảng biểu, bài vẽ của học sinh…

Dạy Mỹ thuật thường dạy trên đồ dùng trực quan Do vậy đồ dùng trựcquan của môn Mỹ thuật là nội dung, là kiến thức của bài học Đồ dùng trực quancòn phản ánh mức độ kiến thức của bài học và trình độ của học sinh, cho nênchuẩn bị tốt đồ dùng trực quan xem như giáo viên đã chuẩn bị tốt nội dung bàidạy và quá trình lên lớp chỉ còn là trình bày, diễn giải theo đồ dùng trực quan đãchuẩn bị

- Phương pháp trực quan trong dạy học Mỹ thuật

Phương pháp trực quan được thể hiện qua cách giáo viên trình bày nộidung, kiến thức của bài học qua vật thật, hình tượng hay hình ảnh nhằm giúphọc sinh hiểu bài được dễ dàng và vững chắc hơn

Có thể vận dụng phương pháp trực quan như sau:

- Trình bày đồ dùng dạy - học phải khoa học, đúng lúc, rõ ràng, phù hợpvới nội dung; giới thiệu hay cất đồ dùng dạy - học phải hợp lí, có thể:

• Giới thiệu xong từng đơn vị kiến thức nên cất đi vì một số học sinhthường rập khuôn, sao chép lại mẫu

• Lời giới thiệu nội dung hoặc các câu hỏi gợi ý học sinh suy nghĩ củagiáo viên phải ăn khớp cùng thời điểm với sự xuất hiện đồ dùng dạy -học

• Giáo viên cần chỉ vào những nơi cần thiết ở đồ dùng dạy - học để nhấnmạnh trọng tâm của bài … Không để học sinh bị các chi tiết lôi cuốn

mà không tập trung vào những điểm chính

Không lạm dụng quá nhiều đồ dùng dạy - học hoặc kéo dài thời gian làmcho học sinh dễ phân tán chú ý

Cho học sinh vận dụng nhiều giác quan (nghe, nhìn, ngửi, sờ, …)

Trình bày bảng: Bảng cũng là đồ dùng dạy - học khi lên lớp, do đó giáoviên cần lưu ý:

* Trình bày bảng gồm có kênh hình và kênh chữ, trình bày khoa học,thẩm mĩ, rõ ràng…Chữ viết phải to vừa phải, kiểu chữ chân phương, các đề mụcphải rõ ràng Kênh hình phải trình bày có hệ thống, không chen lấn kênh chữ…

- Trong dạy học phân môn vẽ tranh:

+ Giáo cụ trực quan

Đó là tranh ảnh, mô hình, vật thật, băng hình, máy chiếu, đèn chiếu, cácloại phiếu học tập, mẫu vật, hình khối,…

+ Vị trí, vai trò của giáo cụ trực quan trong dạy học môn vẽ tranh:

Chúng ta đã biết rằng nghệ thuật bao giờ cũng bắt nguồn từ cuộc sốngphản ánh chân thực và phục vụ cuộc sống Trong đó người nghệ sĩ biểu hiện tâmhồn hay trạng thái tình cảm của mình Nghệ thuật luôn phản ánh cái đẹp trongđời sống, ở đâu cái đẹp cũng làm chuẩn cho giá trị Trong lĩnh vực nghệ thuậtcái đẹp là linh hồn sống của nghệ thuật Vì cái đẹp mà nghệ thuật mới tồn tạikhông có cái đẹp thì nghệ thuật không có công chúng Phản ánh nghệ thuật làphản ánh theo quy luật cái đẹp, nghệ sĩ đứng từ lý tưởng cái đẹp mà phản ánhcuộc sống vào tác phẩm của mình Cái đẹp trong nghệ thuật là một hình thức caocủa cái đẹp bao gồm có ba yếu tố tạo hình: Phản ánh chân thực và sáng tạo cuộcsống của con người, xã hội trong tính toàn vẹn đa diện, cụ thể và sinh động, có

sự hài hoà giữa nội dung và hình thức, sự chân thành và triệt để của ý thức xãhội được nghệ sĩ gửi gắm vào tác phẩm Góp phần hướng công chúng tới chấtngười, tính nhân văn và nhân đạo đích thực

Phương pháp dạy học trực quan là phương tiện để người giáo viên truyềntải những gì mà người nghệ sĩ phản ánh chân thực, sinh động, khái quát thực tếthời đại trong thời gian ngắn Hay nói cách khác, vai trò quan trọng nhất củaphương pháp trực quan là giúp cho công tác giảng dạy đạt hiệu quả cao

hệ thống, tài liệu quan sát phải được ghi chép một cách khách quan đảm bảo tínhtiêu biểu Tuỳ theo mục đích, tính chất học tập có thể cho người học quan sáttrực tiếp hoặc gián tiếp, quan sát khía cạnh hay toàn diện, quan sát số lượng haychất lượng, quan sát giai đoạn hay cả quá trình Phương pháp quan sát đòi hỏingười giáo viên tổ chức cho hoạt động nhận thức cảm tính cho học sinh, qua đóhình thành biểu tượng về tự nhiên, xã hội và con người, phát triển các năng lựcnhận thức, đặc biệt là năng lực quan sát cho họ Đây là phương pháp dạy học có

ý nghĩa đặc biệt với học sinh phổ thông để hình thành các biểu tượng và pháttriển hoạt động nhận thức cảm tính của học sinh Học sinh có thể quan sát các sựvật, hiện tượng sinh động để vận dụng hình thành các khái niệm, quy luật, định

luật trừu tượng, khái quát, từ đó giúp người học hiểu biết được chính xác và cụthể hơn.

+ Phương pháp minh hoạ

Sử dụng các phương tiện trực quan ở các dạng khác nhau để minh hoạ, cụthể hoá nội dung dạy học Trong môn Mỹ thuật, có thể sử dụng các phương tiệntrực quan như: các vật thật (các đồ vật,chai lọ, hoa quả…); bảng biểu minh hoạ

về cách tiến hành bài vẽ (vẽ theo mẫu, vẽ trang trí, vẽ tranh đề tài …); bộ bài vẽcủa giáo viên và học sinh (theo chương trình) ở các dạng khác nhau (để gợi ýsuy nghĩ, sáng tạo, ở những mức độ khác nhau: đẹp, khá, trung bình, chưa đạtyêu cầu…) để học sinh phân tích so sánh, tham khảo; các phương tiện nghe,nhìn (video, băng đĩa, nghi âm…); cũng có khi phương tiện trực quan lại là các

ví dụ thực tiễn, các số liệu hay các thao tác mẫu của giáo viên Ngoài ra, nên coitrọng việc sử dụng bảng và ngôn ngữ giàu hình tượng của người dạy…Nhữngphương tiện trực quan đó đặc biệt có tác dụng tốt trong việc tạo ra điểm tựa thịgiác cho người học, làm cho cái chưa được biết trong nội dung học tập trở nêngần gũi, có thể “tri giác” trực tiếp qua lời giảng, chữ viết và cả cử chỉ, điệu bộcủa giáo viên Phương pháp minh hoạ gây hứng thó học tập, phát triển năng lựcquan sát, kích thích tư duy của học sinh

Phương pháp dạy học trực quan là phương pháp dạy học phát huy tínhtích cực nhận thức của học sinh Đây cũng là phương pháp dạy học phù hợp vớiviệc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Trong dạy học phương pháp trựcquan đóng vai trò quan trọng trong suốt quá trình dạy học Đối với môn vẽtranh, đồ dùng trực quan càng quan trọng hơn, nó làm tăng hiệu quả của tiết dạyrất nhiều

Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo ở học sinh khối 6 trong dạy – học vẽ tranh tức là đề cập tới cách dạy sao cho học sinh thấy ngay, thấy một

cách rõ ràng, cụ thể để các em hiểu nhanh, nhớ lâu, dù là những khái niệm trừutượng, như cân đối, hài hoà hay những gì ẩn chứa trong bố cục, nét vẽ, màusắc… mà nghệ sĩ muốn “nói” Có như thế các em mới có hứng thú học tập

Như vậy, trước yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông không thể thiếu việckết hợp sử dụng các phương pháp trực quan của người giáo viên trong dạy học

3.4.Chuẩn bị tốt đồ dùng dạy - học

Đồ dùng dạy – học của giáo viên và học sinh là phương tiện cần thiết choviệc truyền đạt và tiếp nhận tri thức Dựa vào mục tiêu, yêu cầu của bài học màchuẩn bị đồ dùng sao cho phù hợp Có thể nói: đồ dùng dạy – học chứa đựng nộidung bài dạy Đối với giáo viên, muốn học sinh hiểu về đề tài và vẽ tranh đẹpcần cho các em xem tranh, qua đó giúp các em biết cách chọn nội dung chủ đề

và biết xây dựng hình tượng và màu sắc cho bức tranh Đồ dùng phục vụ tốt chobài dạy – học vẽ tranh là giáo viên nên sử dụng các bài vẽ của học sinh Cáctranh mẫu được chọn lọc và phải có nét đặc trưng, đa dạng về đề tài, phong phú

về cách vẽ, cách thể hiện để giúp giáo viên khai thác tốt, phục vụ tốt cho việcdạy - học Tranh cho học sinh xem bao gồm:

+ Tranh về các thể loại: tranh tĩnh vật, tranh phong cảnh, tranh vẽ về các

đề tài: Đề tài học tập, đề tài ngày tết và mùa xuân, hay đề tài thể thao văn nghệ, quê hương để học sinh nhận ra khái niệm, cách thể hiện đề tài định vẽ.

+ Tranh minh họa đề tài sẽ vẽ cần có 2 đến 3 tranh có cách vẽ khác nhau

về bố cục, hình tượng, màu sắc…để học sinh thấy được sự phong phú về nộidung, cách sắp xếp hình ảnh, cũng như cách thể hiện sắc màu khi vẽ tranh

+ Tranh vẽ của học sinh năm trước về đề tài định vẽ (tranh này nên có bài

vẽ đẹp và chưa đẹp) để học sinh tham khảo, so sánh, tìm ra những ưu – nhượcđiểm ở các tranh để vừa học tập, vừa điều chỉnh, rút kinh nghiệm khi vào thựchành bài vẽ

+ Hình gợi ý các bước vẽ tranh: Cách vẽ hình, cách sắp xếp hình ảnh,cách vẽ màu… giáo viên có thể lấy một tranh mẫu đẹp, rõ bố cục, tách ra từngphần để hướng dẫn học sinh thấy cách vẽ mảng, vẽ hình, vẽ màu như thế nào

+ Tranh, các hình ảnh, đồ dùng tự làm để lồng ghép trò chơi, tạo tìnhhuống …thu hút, lôi cuồn, tạo hứng thú cho học sinh học tập hiệu quả

3.5 Tạo tình huống có vấn đề ở phần giới thiệu bài:

Giới thiệu bài làm sao để gây ấn tượng, tạo sự chú ý, lôi cuốn học sinh tậptrung vào các hoạt động học tập là rất quan trọng Vậy làm thế nào để tạo hứngthú, thu hút học sinh vào học ngay từ khi giới thiệu bài? Điều này giáo viênphải có kinh nghiệm, có sự hiểu biết sâu rộng về mặt kiến thức, biết linh hoạtvận dụng cách giới thiệu sao cho thật gây ấn tượng và có liên quan tới nội dungbài học, thu hút học sinh với những trò chơi, những câu chuyện, hay bài hát, câuthơ…

Với thực tế dạy – học ở khối 6 tôi đã giới thiệu bài với nhiều cách khácnhau, phù hợp với bài học và với lứa tuổi các em như: Thi ghép tranh với tròchơi “Đi tìm bức tranh bí ẩn”; hát về bài hát liên quan đến chủ đề vẽ tranh, kể

chuỵện Ví dụ: Dạy bài vẽ tranh: Đề tài Bộ đội (Lớp 6- bài 13).

Tôi cho học sinh quan sát đoạn băng với hình ảnh một cựu chiến binh kểchuyện về cuộc sống, sự luyện tập, chiến đấu trong quân đội Khi học sinh quansát, lắng nghe xong câu chuyện, giáo viên đặt câu hỏi:

? Các em có suy nghĩ gì về câu chuyện các em vừa nghe?

(Câu chuyện giúp em biết được sự khổ luyện, kiên cường và anh dũng của

bộ đội ta)

? Chúng ta phải làm gì để đền đáp, ghi nhớ công ơn các anh hùng dân tộc?

(Chúng ta cần biết kính trọng, gìn giữ và bảo vệ thành quả cha ông để lại)

? Các em sẽ gìn giữ, bảo vệ như thế nào?

(Chúng em học tập thật giỏi, nhất là biết rõ về lịch sử dân tộc, các cuộcchiến đấu anh dũng của cha ông, vẽ tranh thể hiện lại cuộc sống, sự khổ luyệntrên thao trường…)

Như vậy, tạo tình huống sẽ mang lại hiệu quả cao trong việc phát huy tínhtích cực, chủ động của học sinh Các em tập trung, chú tâm vào tìm hiểu, khámphá tri thức mới một cách thích thú, say mê Lớp học sẽ trật tự, ổn định, tạo chokhông khí dạy và học thật nhẹ nhàng, thoải mái “học mà chơi, chơi mà học”

3.6 Phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh trong các hoạt động day - học vẽ tranh.

Với một bài học vẽ tranh, học sinh khối 6 được tiếp xúc và được thể hiệnnhiều thể loại tranh với các đề tài khác nhau Chúng được lặp lại, song kết quả

bài vẽ bao giờ cũng không giống nhau Bởi cùng theo sự phát triển độ tuổi thìcách cảm, cách nghĩ, cách nhìn nhận cũng như cách thể hiện của học sinh cũngthay đổi Tri thức, kĩ năng, thái độ…dần được bổ sung, rèn rũa, nâng cao dầnlên Vì vậy khi bước vào mỗi bài học bao giờ cũng có tri thức mới để học sinhlĩnh hội, tiếp thu, khám phá và sáng tạo Thông qua các hoạt động dạy – học vẽtranh, giáo viên có những cách thức tổ chức với vận dụng linh hoạt các phươngpháp để phát huy hiệu quả tính tích cực, sáng tạo của học sinh

a Hoạt động tìm, chọn nội dung đề tài.

Ở hoạt động này, giáo viên sử dụng phương pháp đàm thoại, trực quan,học tập hợp tác nhóm, hoặc thi vẽ nhanh …kết hợp với cho quan sát tranh vẽphù hợp với từng bài cụ thể, để giúp học sinh tự tìm hiểu nội dung đề tài; giúphọc sinh nhận biết một đề tài có thể vẽ nhiều nội dung khác nhau Từ đó, các emhiểu rõ nội dung của chủ đề , nhớ lại và tưởng tượng các hoạt động với nhữnghình ảnh, màu sắc có liên quan

Học sinh sẽ tìm ra những nội dung có thể vẽ như: Hội làng, Rước kiệu, Hội thi chọi gà, Lễ hội múa lân, múa rồng….Đồng thời các em nhận biết cách

thể hiện hình ảnh chính (Làm nỗi bật nội dung chủ đề), hình ảnh phụ phù hợp sẽtạo cho tranh sinh động, bố cục chặt chẽ

Để phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong hoạt động tìm, chọnnội dung đề tài, giáo viên khi cho các em quan sát tranh, ảnh cần kết hợp hệthống câu hỏi từ dề đến khó để học sinh tiếp cận nội dung chủ đề một cách nhẹnhàng và hiệu quả

Giáo viên hỏi: ? Ở trường, các em thường có những hoạt động gì ?

(Hoạt động học tập; Vui chơi sân trường; lao động)

? Các em thường học tập ở đâu?

(Ở sân trường, học trên lớp, học nhóm…)

? Lao động ở trường là làm những việc gì?

(Chúng em quét rác, chăm sóc cây xanh, nhặt lá,….)

? Ở trường các em thường chơi những trò chơi gì?

(Chơi đánh bi, nhảy dây, chơi ô ăn quan …)

? Hình dáng điệu bộ các bạn như thế nào?

(Ban đang cầm chổi quét, bạn ngồi nhặt lá, bạn đang đẩy xe rác đi thugom rác…nhóm bạn ngồi chơi, đứng xem, bạn nhảy, bạn quấn dây nhảy…)

Giáo viên cũng cần chú ý nghe câu trả lời, câu hỏi ngược lại của học sinh.Cần tôn trọng, chăm chú thực sự khi nghe học sinh trả lời, có thái độ với tất cảcâu trả lời đúng hay chưa đúng và có định hướng bổ sung cho học sinh Không

nên chê bai hay bác bỏ câu trả lời của học sinh, để các em không thấy xấu hổ, tự

ti trước bạn bè và thầy cô Từ đó phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạocủa học sinh trong học tập Ở đây giáo viên có thể dùng hình thức thảo luậnnhóm, cùng với phiếu học tập có câu hỏi giợ ý kết hợp quan sát tranh để họcsinh tự quan sát, cảm nhận, tìm ra được nội dung đề tài

b Hoạt động hướng dẫn cách vẽ tranh:

Vẽ tranh là một phân môn khó đối với những học sinh không có chút năngkhiếu Mĩ thuật nào Nếu không có tranh mẫu, không có gợi ý định hướng củagiáo viên, học sinh sẽ rất lúng túng khi làm bài Nếu giáo viên hướng dẫn họcsinh tìm hiểu, khai thác đề tài bằng lời nói sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn các em

“nhập cuộc” thì cách gợi tả khi hướng dẫn vẽ tranh là “dựng lên” trước học sinhmột “khung cảnh bằng lời” rõ ràng có hình ảnh, đường nét, màu sắc, có sự hoạtđộng… giúp các em nhớ những gì đã quan sát được rồi hình dung ra tranh mìnhđịnh vẽ Lời nói có hình ảnh của giáo viên cũng mang lại hiệu quả như đồ dùngdạy – học vậy

Giáo viên cần treo tranh mẫu, giới thiệu, phân tích cách chọn hình ảnh,cách sắp xếp hình ảnh vào tranh sao cho cân đối, phù hợp Nếu giáo viên chỉ nói

mà không có tranh minh họa học sinh rất khó tiếp thu Vì vậy, giáo viên cần có

sự phối hợp chặt chẽ giữa lời giảng và tranh minh họa nhằm gợi ý học sinh suynghĩ, nhớ lại những hình ảnh có liên quan từ đề tài (người, con vật, cây cối,dòng sông, con suối…) có thể đưa vào tranh

Ở sách giáo khoa khối 6 gợi ý cách vẽ tranh theo quy định chung là:

+ Phác mảng chính , mảng phụ cân đối trên mặt giấy

+ Tìm và vẽ hình ảnh phù hợp với các mảng chính phụ

+ Vẽ chi tiết + Vẽ màu và hoàn thiện tranh

Tuy nhiên thực tế giảng dạy vẽ tranh, học sinh trung học nói chung, họcsinh khối 6 nói riêng đều bỏ qua khâu phác mảng chính, mảng phụ Thường các

em thích vẽ và vẽ ngay hình mình thích Giáo viên cần nắm rõ để khi hướngdẫn các em vẽ tranh chọn và vẽ hình ảnh phải vẽ hình ảnh chính trước, cân đối,thể hiện trọng tâm nội dung đề tài; hình ảnh phụ phù hợp, tạo sự sinh động, chặtchẽ cho bố cục tranh Tùy vào nội dung cụ thể của từng bài vẽ để có cách sắpxếp hình ảnh vào bố cục phù hợp, tránh học sinh vẽ quá nhiều hình ảnh (bố cụctranh vụn vặt, rời rạc) hoặc vẽ quá ít tranh sẽ bị sơ lược, đơn điệu

Giáo viên hướng dẫn (minh họa trực tiếp lên bảng) vẽ hình chính to trướcvào khoảng giữa trang giấy, các hình phụ vẽ sau vào những chỗ hợp lí, có thể là

ở trên hoặc ở dưới, bên phải hoặc bên trái, ở xa hay ở gần, vẽ to hay nhỏ…khi

vẽ cần chú ý tạo dáng, tạo thế tĩnh hay động cho con người, con vật (đang đi,

chạy hay nhảy…), hình cây, nhà (đứng hay ngã nghiêng) Ví dụ: Vẽ tranh đề tài Ngày tết, và mùa xuân - Bài13.

Tôi đã chọn một tranh vẽ có hình ảnh chính, phụ rõ ràng để từ đó gợi ý vàminh họa cách vẽ cho học sinh Cụ thể:

A - Tranh mẫu

B – Vẽ hình ảnh chính rõ ràng, giống tranh mẫu.

C – Vẽ nét hình ảnh phụ bằng màu (khác với màu hình ảnh chính)

(Làm như thế này sẽ có tính trực quan hơn; Vì từ tranh đã hoàn thành, bóctách ra học sinh sẽ thấy hình ảnh chính rõ ràng Đồng thời giúp học sinh nhận ra

vẽ gì trước, vẽ thêm gì sau cụ thể hơn Đây không chỉ là dạy cách vẽ mà chính làcách giáo dục nếp làm việc khoa học có tính qui luật cho học sinh)

D - Từ hình vẽ nét hoàn chỉnh, tôi chuẩn bị thêm hai bản vẽ với hai cách vẽ màu

khác nhau (khác màu với tranh mẫu) , tôi đã thay màu ở các hình ảnh, ở màunền nhằm gợi ý cho học sinh suy nghĩ cách vẽ màu khác nhau theo ý thích