Tổng hợp nội dung, phương pháp dạy học chương IV quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến nay cho học sinh lớp 9 trường THCS nga giáp

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TỔNG HỢP NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CHƯƠNG IV “QUAN HỆ QUỐC TẾ TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY” CHO HỌC S

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TỔNG HỢP NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

CHƯƠNG IV “QUAN HỆ QUỐC TẾ TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY”

CHO HỌC SINH ĐẠI TRÀ VÀ HSG LỚP 9

Ở TRƯỜNG THCS NGA GIÁP

Người thực hiện : Nguyễn Thị Hiền

Chức vụ : Giáo viên Đơn vị công tác : Trường THCS Nga Giáp SKKN thuộc môn : Lịch sử

THANH HOÁ NĂM 2018

Nội dung Trang

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 32.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4

MỤC LỤC

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Xu hướng của sự phát triển giáo dục hiện nay ở các nước trên thế giới làhướng đến việc đào tạo những con người có năng lực đóng góp vào sự tiến bộcủa xã hội, phát triển nền văn minh loài người, biết làm kinh tế, biết quản lý.Trong chiến lược giáo dục, các nước đều thể hiện tư tưởng làm cho giáo dục đápứng được những thay đổi của xã hội, của thời đại Trong bối cảnh đó, để nước tanhanh chóng tiến hành công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước nhằm thực hiệnmục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, vững bước

đi lên Chủ nghĩa xã hội, phải phát triển giáo dục đào tạo, phát triển nguồn lựccon người là yếu tố cơ bản của sự phát triển, đào tạo những con người “vừahồng, vừa chuyên” yêu nước thiết tha

Xuất phát từ nhu cầu chung của xã hội, bộ môn Lịch sử trong nhà trườngnói chung và trong Lịch sử lớp 9 nói riêng đã được đổi mới về nội dung, phươngpháp dạy học Điều đó đã phát huy được tầm quan trọng của bộ môn Lịch sử

Như chúng ta đã biết Lịch sử là một môn học đặc thù với những chuỗi sựkiện, diễn biến đã diễn ra trong quá khứ Vì vậy, nhiệm vụ của dạy học Lịch sử

là khôi phục lại bức tranh quá khứ để từ đó rút ra bài học từ quá khứ, vận dụng

nó vào trong cuộc sống hiện tại và tương lai Đây là môn học yêu cầu người họcphải “Biết sự kiện - Hiểu sự kiện - Nhớ sự kiện”, từ đó có sự phân tích, tư duylôgic, khái quát, và đánh giá sự kiện

Trong các đề kiểm tra ở các lớp đại trà, các kỳ thi học sinh giỏi (HSG) cáccấp tôi thấy rằng học sinh (HS) thường lúng túng, mất điểm khi gặp những nộidung lớn, mở rộng nâng cao Đa số HS cho rằng đó là vấn đề khó, nên việc trảlời các câu hỏi có nội dung lớn, mở rộng nâng cao thường được các em làm mộtcách chiếu lệ, nên vừa mất thời gian lại vừa mất điểm trong khi làm bài Quanhiều năm dạy học ở các lớp đại trà và đội tuyển HSG cấp huyện, tôi luôn trăntrở và suy nghĩ mình phải làm thế nào để HS yêu thích bộ môn và giải quyếtđược tất cả các vấn đề lớn, khó một cách chủ động, tích cực Điều đó đòi hỏi ởviệc chuẩn bị công phu của thầy, trang bị cho HS đầy đủ kiến thức và cải tiếnphương pháp giảng dạy cho các đối tượng HS nói chung và HSG nói riêng, đểcác em luôn hứng thú, yêu thích, say mê học tập

“Quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến nay” là một trong năm nội dung chínhcủa Lịch sử thế giới hiện đại, nằm trong chương trình Lịch sử thế giới của mônLịch sử lớp 9 Đây là một chương tổng hợp rất nhiều kiến thức, từ kiến thức cơbản, đến nâng cao, và vận dụng trong thời đại ngày nay, đặc biệt thấy được mốiquan hệ giữa Việt Nam trong xu thế chung của thế giới

Thực tế của việc giảng dạy môn Lịch sử ở cấp THCS có nhiều nội dungcần phải giải quyết Trong khuôn khổ đề tài này tôi chỉ muốn tập trung xung

quanh một vấn đề là “Tổng hợp nội dung, phương pháp dạy học chương IV:

"Quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến nay” cho học sinh đại trà và HSG lớp 9 trường THCS Nga Giáp" Đây là một nội dung có nhiều kiến thức dễ khai thác để

giảng dạy đối tượng HS đại trà và HSG, giải quyết được vấn đề mà tôi trăn trở ởtrên.

Đề tài “Tổng hợp nội dung, phương pháp dạy học chương IV: “Quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến nay” cho học sinh đại trà và HSG lớp 9 ở trường THCS Nga Giáp” được tôi triển khai thực hiện tại đơn vị nhà trường THCS Nga

Giáp đã cho kết quả cao: HS say mê, hứng thú học tập, kết quả giảng dạy độituyển HSG có chất lượng khá ổn định

Từ đó, tôi thấy rằng, trong giảng dạy, nếu giáo viên làm được tất cả các đềtài hay các chuyên đề khác như vậy thì chất lượng môn học sẽ được nâng lên vàđạt thành tích cao

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Hình thành phương pháp, rèn luyện khả năng học tập lịch sử cho họcsinh ở cấp THCS nói chung và trường THCS Nga Giáp nói riêng

- Giúp HS nâng cao trình độ nhận thức tiếp thu nhanh kiến thức khi học

và có thái độ đúng đắn khi học tập, góp phần nâng cao hiệu quả của từng bàihọc

- Giúp HS có lượng kiến thức tổng hợp về Quan hệ quốc tế đã và đangdiễn ra từ năm 1945 đến nay

- Đề tài được ứng dụng sẽ nâng cao chất lượng HS trong quá trình họctập

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: tất cả các nội dung về Quan hệ quốc

tế nằm trong chương trình SGK lớp 9, trong các tài liệu, phương tiện tham khảokhác (có thể sử dụng) và các phương pháp dạy học phù hợp với các nội dung đãđược tổng hợp lựa chọn dạy cho học sinh lớp 9

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Đọc, nghiên cứu tài liệu

- Quan sát, điều tra thực tiễn

- Dự giờ, trao đổi với đồng nghiệp

- Thực nghiệm khoa học

- Phân tích, tổng hợp và tổng kết kinh nghiệm

- Khảo sát, đối chiếu số liệu trước và sau khi áp dụng chuyên đề

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Lịch sử là môn học rất hấp dẫn bởi chỉ có Lịch sử mới cung cấp chochúng ta biết tường tận quá trình phát triển của con người, của đất nước, củanhân loại từ khi hình thành tới nay Ngoài việc biết, hiểu lịch sử để “tường gốctích nước nhà” thì học Lịch sử còn giúp chúng ta rút ra được những bài học kinhnghiệm qúy báu trong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước

Xu thế chung của thế giới hiện nay là hòa bình, ổn định, hợp tác và pháttriển Tất cả các nước không còn sự phát triển đơn lẻ, độc lập mà cùng tồn tại vàphát triển trong khối cộng đồng chung Bởi vậy hiểu biết về nhau là yêu cầu cần

thiết để quá trình hợp tác, phát triển đạt hiệu quả cao nhất Nếu không học Lịch

sử, không biết Lịch sử và không có cách nhìn nhận, đánh giá đúng đắn, hợp thờicuộc thì những cơ hội hợp tác có thể bị tuột mất hoặc những chính sách trongđường lối đối nội, đối ngoại không mang tính cập nhật và không phù hợp

Mặc dù Lịch sử có tầm quan trọng như vậy nhưng nhìn lại chất lượnggiáo dục nói chung và chất lượng môn Lịch sử nói riêng còn rất nhiều điều đángphải bàn Môn Lịch sử ở nhà trường phổ thông nói chung, nội dung chươngtrình thật sự không khô khan, không kém phần hấp dẫn, nếu giáo viên biết cách

sử dụng và khai thác một cách có hiệu quả trong giờ lên lớp Để làm được việc

đó, yêu cầu người giáo viên phải chủ động chuẩn bị chu đáo trong quá trình lênlớp như hướng dẫn học sinh học tập, chuẩn bị đồ dùng dạy học, chuẩn bị tài liệutham khảo…Tất cả sự chuẩn bị nói trên nhằm gây cho các em hứng thú học tập,tiếp thu bài giảng có hiệu quả, từ đó chất lượng dạy học sẽ được nâng cao

Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học

Lịch sử nói riêng, bản thân tôi trải nghiệm và xin trình bày đề tài: “ Tổng hợp nội dung, phương pháp dạy học chương IV: “Quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến nay” cho học sinh đại trà và HSG lớp 9 trường THCS Nga Giáp” Với việc

nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ giúp các giáo viên tiến hành một giờdạy đạt hiệu quả tốt hơn, học sinh tích cực chủ động trong việc tiếp thu lĩnh hộikiến thức của bài học Đây cũng là lí do tôi chọn đề tài này

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Tôi đã có 7 năm giảng dạy Lịch sử ở trường THCS Nga Giáp của huyệnNga Sơn, đây là một xã thuần nông, kinh tế còn nhiều khó khăn, trong trườnghọc, có rất nhiều em học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, nhiều em bố mẹ

đi làm ăn xa không có điều kiện chăm sóc con cái Thực tế cho thấy, trong địabàn xã, có một số hộ gia đình có điều kiện lại không qua học hành, chủ yếu dolàm kinh tế ( nghề làm sách khá phổ biến ở địa phương), người dân và các emhọc sinh lại lấy đó làm gương Chính vì vậy, nhìn chung các em không hứng thúvới học tập, trong đó có môn Lịch sử Ngoài ra, việc coi trọng những môn chínhnhư Văn, Toán, Lí, Hóa, cũng dẫn tới việc chểnh mảng các môn học khác.Môn Lịch sử có quá nhiều mốc thời gian, sự kiện gây tâm lí căng thẳng, sợ họctrong học sinh Trong qúa trình giảng dạy, có thể giáo viên dạy Lịch sử thiên vềcung cấp kiến thức, dẫn đến sự quá tải, khô khan khiến học sinh không có hứngthú Việc sử dụng kênh hình, mô hình, bản đồ, lược đồ chưa được thường xuyên,cũng làm cho học sinh cảm thấy khó hiểu, trừu tượng khi phải hình dung lạinhững kiến thức lịch sử đã diễn ra quá lâu trong quá khứ

Đối với phần lịch sử lớp 9, nhìn chung chương trình vẫn còn nặng vềtruyền đạt kiến thức cho học sinh Phần Lịch sử thế giới, đặc biệt là chương IV:

“Quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến nay” là một bài rất dài, việc cung cấp đượcđầy đủ kiến thức cho học sinh đòi hỏi giáo viên và học sinh phải dạy và học mộtcách tích cực, hiệu quả

Trong việc ôn luyện HSG, đây cũng là một chương có rất nhiều nội dung

để khai thác, nhưng trên thực tế phần kiến thức nâng cao của chương tương đốikhó học, khó nhớ đối với học sinh Điều này đòi hỏi giáo viên cần hệ thống kiếnthức, hệ thống câu hỏi và đáp án cụ thể, có phương pháp giảng dạy phù hợp vớichương học tổng hợp kiến thức

Trong năm học 2016 - 2017, tôi đã tiến hành kiểm tra khảo sát chất lượng

giữa kì I bằng một bài kiểm tra 15phút với câu hỏi: Vì sao Liên Xô và Mĩ cần phải chấm dứ “Chiến tranh lạnh” Sau khi “Chiến tranh lạnh” chấm dứt, tình hình thế giới phát triển theo các xu thế nào?

Kết quả thu được như sau:

Năm học Tổng số HS Điểm từ

0-<5

Điểm từ5-<7

Điểm từ7-<8

Điểm từ8-<9

Điểm từ9-10

Kết quả khảo sát năm học 2016 – 2017 cho thấy số HS bị điểm dưới 5 cònnhiều, chiếm 8,7% Số HS đạt điểm 8,9,10 ít,chiếm 8,7% Điều đó chứng tỏ chấtlượng của môn Lịch sử thấp Chất lượng đội tuyển khối lớp 9 năm học 2016 -

2017 cũng không khả quan khi 2 học sinh đi thi đều không có giải và là năm đầutiên sau 10 năm giảng dạy khối 9 tôi không có học sinh giỏi cấp Huyện Điều đó

là trăn trở lớn nhất của tôi khi năm học mới bắt đầu

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

Từ thực trạng của năm học trước, ngay từ đầu năm học 2017 - 2018, tôi

đã xác định rõ mục tiêu trong năm học mới, thông qua kế hoạch cá nhân củanăm học Trong đó nhiệm vụ trọng tâm là nâng cao chất lượng giảng dạy, đặcbiệt là chất lượng ôn luyện HSG, bằng việc nâng cao chất lượng của từng bài,từng chương

Nội dung mà đề tài đề cập đến là Tổng hợp nội dung và phương pháp đểdạy học chương IV: "Quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến nay" Đây là một nộidung không khó về kiến thức cơ bản nhưng lượng kiến thức rất nhiều, trong đókiến thức mở rộng, nâng cao lại rất rộng, tổng hợp kiến thức của cả 3 chươngtrước đã học Chương IV được cấu tạo trong một bài và thời lượng dạy cho cáclớp chính khóa cũng chỉ học trong 1 tiết Đó là bài 11: "Trật tự thế giới mới sauChiến tranh thế giới thứ hai" Bài gồm bốn mục:

I Sự hình thành trật tự thế giới mới

II Sự thành lập Liên hợp quốc

III "Chiến tranh lạnh"

IV Thế giới sau "Chiến tranh lạnh"

Để giảng dạy có hiệu quả, trước tiên giáo viên phải xác định được kiếnthức cơ bản và kiến thức mở rộng, nâng cao của bài, từ đó có phương pháp dạyhọc phù hợp với từng đối tượng học sinh

a Kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa.

Đây là những kiến thức cơ bản đã có trong SGK Lịch sử 9, giáo viên cóthể sử dụng phương pháp dạy học vấn đáp kết hợp với việc sử dụng đồ dùngtrực quan để học sinh nắm được kiến thức cơ bản của bài Câu hỏi cần đơn giản,

rõ trọng tâm, liên hệ với các phần kiến thức của các chương cũ và kiến thức thực

tế giúp học sinh hiểu rõ nội dung bài học, đặc biệt phần trật tự thế giới mới vàkhái niệm ‘‘chiến tranh lạnh’’

Bài 11 : TRẬT TỰ THẾ GIỚI MỚI SAU CHIẾN TRANH

I-Sự hình thành trật tự thế giới mới

* Hoàn cảnh ra đời (dẫn tới Hội nghị I-an-ta (2-1945):

- Vào giai đoạn cuối của Chiến tranh thế giới thứ hai, Hội nghị cấp cao bacường quốc Liên Xô, Mĩ, Anh (3 nguyên thủ là Xta-lin, Ru-dơ-ven và Sớc-sin)họp từ 4-11/2/1945 ở I-an-ta (Liên Xô)

Minh họa:

Từ trái sang phải: Sớc-sin, Ru-dơ-ven, Xta-lin tại Hội nghị I-an-ta

* Hội nghị đã thông qua các quyết định quan trọng về phân chia khu vực ảnh hưởng giữa hai cường quốc Liên Xô và Mĩ:

- Ở châu Âu: Liên Xô chiếm đóng và kiểm soát vùng Đông nước Đức,phía đông châu Âu (Đông Âu); vùng Tây nước Đức và Tây Âu thuộc phạm viảnh hưởng của Mĩ, Anh

- Ở châu Á: duy trì nguyên trạng Mông Cổ, trả lại cho Liên Xô phía namđảo Xa-kha-lin; trao trả cho Trung Quốc những đất đai bị Nhật chiếm đóngtrước đây (Đài Loan, Mãn Châu ); thành lập Chính phủ liên hiệp dân tộc gồmQuốc dân đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc

+ Triều Tiên được công nhận là một quốc gia độc lập, tạm thời quân độiLiên Xô và Mĩ chia nhau kiểm soát và đóng quân ở Bắc và Nam vĩ tuyến 38.

+ Các vùng còn lại ở châu Á (Đông Nam Á, Nam Á ) vẫn thuộc phạm

vi ảnh hưởng của các nước phương Tây

Minh họa:

* Hệ quả: Tất cả những thỏa thuận trên đã trở thành khuôn khổ của một trật tự

thế giới mới, mà lịch sử gọi là Trật tự 2 cực I-an-ta do Liên Xô - Mĩ đứng đầu

Một cuộc họp Liên hợp quốc

* Nhiệm vụ chính của Liên hợp quốc:

- Duy trì hoà bình, an ninh thế giới

- Phát triển mối quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc trên cơ sở tôn trọngđộc lập chủ quyền của các dân tộc

- Thực hiện sự hợp tác quốc tế về kinh tế, văn hoá, xã hội và nhân đạo

* Vai trò của Liên hợp quốc: trải qua hơn 50 năm hoạt động, Liên hợp quốc

có vai trò quan trọng trong việc:

- Duy trì hoà bình, an ninh thế giới

- Đấu tranh xoá bỏ chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa phân biệt chủng tộc

- Giúp đỡ các nước phát triển kinh tế, văn hoá, nhất là đối với các nước Á,Phi, Mĩ La-tinh

Một cuộc họp của Liên hợp quốc

* Nước ta tham gia Liên hợp quốc từ tháng 9-1977, và là thành viên thứ 149 của tổ chức.

III- “Chiến tranh lạnh”

* Hoàn cảnh lịch sử:

- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Mĩ và Liên Xô ngày càng mâu thuẫn vàđối đầu gay gắt

* Thuật ngữ: "Chiến tranh lạnh" là chính sách thù địch về mọi mặt của Mĩ, và

các nước đế quốc trong quan hệ với Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa

* Biểu hiện (diễn biến):

- Mĩ và các nước đế quốc chạy đua vũ trang, tăng ngân sách quân sự,thành lập các khối quân sự, các căn cứ quân sự bao quanh Liên Xô và các nước

xã hội chủ nghĩa, tiến hành nhiều cuộc chiến tranh đàn áp cuộc đấu tranh giảiphóng của các dân tộc

- Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa buộc phải tăng ngân sách quốcphòng, củng cố khả năng phòng thủ của mình

Minh họa:

Bom A (bom hạt nhân) Năm 1945, Mĩ thử bom trên đất Nhật

Năm 1949, Liên Xô chế tạo thành công bom nguyên tử

* Hậu quả:

- "Chiến tranh lạnh” đã mang lại những hậu quả hết sức nặng nề

- Thế giới luôn căng thẳng, có lúc còn đứng trước nguy cơ bùng nổ mộtcuộc chiến tranh thế giới mới

- Các cường quốc đã chi một khối lượng khổng lồ về tiền của và sứcngười để sản xuất các lợi vũ khí hủy diệt, xây dựng hàng nghìn căn cứ quân sự

IV- Thế giới sau chiến tranh lạnh

Lực lượng gìn giữ hòa bình của

Liên hợp quốc tại Công - gô Các bác sĩ Liên hợp quốc chữa trị cho bệnh nhân mắc Ebola

- Liên Xô và Mĩ chạy đua vũ trang trong suốt 40 năm quá tốn kém.

- Do đó, tháng 12-1989, Tổng thống Mĩ và Tổng Bí thư đảng cộng sảnLiên Xô đã cùng nhau tuyên bố chấm dứt chiến tranh lạnh

Minh họa:

Tổng thống Mĩ Goóc-giơ Bus (cha) và Tổng Bí thư Đảng cộng sản

Liên Xô Gooc-ba-chốp tuyên bố chấm dứt chiến tranh.

* Từ đó, tình hình thế giới có nhiều biến chuyển và diễn ra theo các xu hướng sau:

- Một là, xu thế hoà hoãn hoà dịu trong quan hệ quốc tế.

Từ đầu những năm 90 của TK XX, các nước lớn tránh xung đột trực tiếp,đối đầu nhau Các xung đột quân sự ở nhiều khu vực đi dần vào thương lượng,hòa bình giải quyết các tranh chấp

Minh họa:

Hoà hoãn hoà dịu trong quan hệ quốc tế

- Hai là, sự tan rã của Trật tự hai cực I-an-ta và thế giới đang tiến tới xác lập một Trật tự thế giới đa cực, nhiều trung tâm.