Tôi xin mạnh dạn đưa ra một phương pháp nhỏ với đề tài: “Tích hợp tư liệu văn học vào dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858-1884” đề góp phần làm nổi bật nội dung của bài học.. Đề tài
Trang 1MỤC LỤC
1Mở đầu……….………2
1.1 Lí di chọn đề tài……… ……… 2
1.2 Mục đích nghiên cứu……… 2
1.3.Đối tượng nghiên cứu……… 3
1.4.Phương pháp nghiên cứu……….3
2.Nội dung sáng kiến kinh nghiệm………4
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm……… ….4
2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm……….4
2.3.Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề………5
2.3.1.Trong giờ nội khóa……… 6
2.3.2.Trong giờ ngoại khóa……….10
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm………12
2.4.1.Phương pháp tiến hành thực nghiệm……… 12
2.4.2 Kết quả thực nghiệm……….15
3 Kết luận và kiến nghị……… 17
3.1 Kết luận………17
3.2 Kiến nghị……… 17
Tài liệu tham khảo……… 19
Phụ lục……….20
Trang 21.MỞ ĐẦU 1.1.Lí do chọn đề tài.
Lịch sử là một môn khoa học có đặc trưng riêng biệt, nghiên cứu về những
sự kiện đã xảy ra trong quá khứ, hiện không còn tồn tại nguyên vẹn trong thựctiễn, ngoài những dấu vết chứng minh một quá khứ có thực đã tồn tại Do đó,nhận thức lịch sử chủ yếu không phải nhận thức bằng con đường trực tiếp hoặctiến hành bằng thí nghiệm như các môn học khác mà phải thông qua nhiều cácnguồn tư liệu khác nhau Nói đến lịch sử là nói đến tính cụ thể và duy nhất Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858-1884, là thời kì quan trọng: đó là quátrình thực dân Pháp mở đầu xâm lược nước ta, cuộc kháng chiến của nhân dânViệt Nam bùng nổ Giai cấp phong kiến và triều đình Huế từ chống đỡ yếu ớt điđến nhân nhượng đầu hàng, làm tay sai cho thực dân Pháp để bảo vệ quyền lợiích kỉ của mình Với hiệp ước Pa-tơ -nốt Việt Nam từ một nước phong kiến độclập dần dần trở thành nước thuộc địa nửa phong kiến kéo dài đến cách mạngtháng Tám năm 1945 Trái ngược với thái độ của triều đình Nguyễn nhân dân ta
đã đứng lên phản kháng mạnh mẽ Cuộc đấu tranh được kết hợp bởi nhiều hìnhthức khác nhau, từ khởi nghĩa vũ trang đến sử dụng văn thơ làm ngòi bút chốngPháp Tất cả đều thể hiện tinh thần yêu nước bất khuất và truyền thống đấu tranhkiên cường của con người, dân tộc Việt Nam
Để giúp học sinh tìm hiểu rõ hơn bức tranh xã hội Việt Nam giai đoạnnày ,chúng ta cần phải kết hợp nhiều các phương pháp dạy học khác nhau Mộttrong những phương pháp quan trọng đó là tích hợp, liên môn
Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học ởtrường phổ thông nói chung và môn Lịch sử nói riêng Bộ môn Lịch sử cung cấpcho các em những kiến thức về nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội trong tiếntrình phát triển của loài người Vì vậy, kiến thức lịch sử không chỉ liên quan tớikhoa học xã hội mà còn liên quan tới khoa học tự nhiên Kiến thức của các mônhọc bổ sung cho nhau, làm sáng tỏ kiến thức lịch sử
Với mong muốn tạo cho học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử đồng thờikích thích các em khám phá, tìm hiểu về cội nguồn dân tộc Tôi xin mạnh dạn
đưa ra một phương pháp nhỏ với đề tài: “Tích hợp tư liệu văn học vào dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858-1884” đề góp phần làm nổi bật nội dung của
bài học
1.1 Mục đích nghiên cứu.
Đề tài góp phần giúp học sinh nắm chắc nội dung kiến thức Lịch sử ViệtNam giai đoạn 1858-1884 đồng thời tạo hứng thú cho môn học, sử dụng tư liệuvăn học để khắc phục tình trạng khô cứng trong dạy học lịch sử Thông qua đókết hợp hình thức dạy học liên môn để tạo nên sự gắn kết, bổ trợ kiến thức giữacác môn học với nhau
Trang 31.2 Đối tượng nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là học sinh lớp 8 Trường THCS Thọ Triệu Sơn-Thanh Hóa
Ngọc-1.3 Phương pháp nghiên cứu
-Nghiên cứu các nguồn tài liệu kinh điển, các nghị quyết, văn kiện Đảng, cáctài liệu giáo dục, văn học…và các bài viết liên quan đến đề tài
-Nghiên cứu thực tế: Giảng dạy, quan sát, điều tra thực tế, trao đổi kinhnghiệm với đồng nghiệp
Trang 42.NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Lịch sử phát triển của xã hội loài người đã chứng tỏ rằng, con người cùngvới nhân cách của nó là động lực của mọi sự tiến hóa xã hội, đồng thời cũng làmột nhân tố quan trọng trực tiếp hay gián tiếp kìm hãm tạm thời sự phát triển xãhội Dân tộc Việt Nam không chỉ có lịch sử lâu đời, anh dũng, sáng tạo trong laođộng sản xuất, bảo vệ tổ quốc và tiến bộ xã hội mà còn có nhiều kinh nghiệmtrong giáo dục truyền thống cho nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ Bộ môn Lịch sửkhông chỉ cung cấp cho học sinh những hiểu biết sâu sắc về nhân loại, về dântộc mình từ buổi bình minh đến nay mà còn góp phần hình thành nhân cách,giáo dục tình cảm, phẩm chất đạo đức và năng lực nhận thức cho học sinh
Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau song các nhà giáo dục lịch sử và sửhọc đều công nhận rằng trong thời đại cách mạng khoa học kĩ thuật rất sôi độngnày, bộ môn lịch sử ở trường phổ thông không những vẫn giữa nguyên mà còntăng thêm vị trí, ý nghĩa của nó trong việc đào tạo thế hệ trẻ Nhà sử học Pasu to
(Nga) đã khẳng định “Muốn đào tạo con người phù hợp với thời đại chúng ta, cần phải không ngừng cải tiến và nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ”
Lịch sử luôn diễn ra sôi động và phức tạp, sự nhận thức lịch sử vì thế cũngkhông giản đơn Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858-1884, có nhiều biến động sâusắc nhất là sự xâm nhập rồi xâm lược nước ta của thực dân Pháp Sự chống cựyếu ớt của triều đình Nguyễn đối lập với sự đấu tranh kiên cường, bất khuất củanhân dân ta đã tạo nên bức tranh xã hội nhiều màu sắc
Đề tài “Tích hợp tư liệu văn học vào dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858-1884” lớp 8 THCS, giúp các em hiểu, nhận thức một cách sâu sắc về lịch
sử dân tộc ta trong thời kì Pháp xâm nhập và hoàn thành quá trình xâm lượccũng như quá trình đấu tranh của nhân dân ta Từ đó các em sẽ rút ra đượcnhững quy luật, bài học cần thiết, quan trọng trong quá trình vận động đấu tranhgiải phóng dân tộc cũng như bảo vệ Tổ quốc
2 2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Trong những năm gần đây việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung vàphương pháp dạy học Lịch sử nói riêng đã trở thành yêu cầu cấp thiết Côngcuộc cải cách giáo dục đang được triển khai ở nước ta đòi hỏi tiến hành đồngthời cải cách về hệ thống giáo dục, về nội dung và phương pháp dạy học Trênthực tế, việc đổi mới phương pháp dạy học chưa được chú trọng nhiều, chưa cóhiệu quả cao Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là việc nghiêncứu, giảng dạy bồi dưỡng về phương phương pháp dạy học lịch sử chưa tốt,chưa cập nhật tình hình nghiên cứu với môn học và yêu cầu của trường phổthông Đó là việc sử dụng tài liệu dạy học, tham khảo còn hạn chế, áp dụng
phương pháp dạy học truyền thống “Thầy đọc, trò ghi” nên không phát huy
Trang 5được tính tích cực của học sinh dẫn đến bài học khô khan, học sinh học nhưngkhông hiểu được bản chất của vấn đề.
Từ thực tiễn công tác tại trường THCS Thọ Ngọc hơn 10 năm qua, tôi nhậnthấy rằng, hiện nay tình trạng học sinh không hiểu rõ về lịch sử dân tộc còn kháphổ biến Trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin ngày nay các em hiểu, sửdung Facebook, Zalo thành thạo hơn so với việc các em đọc sách Vì thế dẫnđến nhiều học sinh nắm rõ con người, sự nghiệp, thậm chí cả những Scandancủa các ca sĩ, diễn viên, cầu thủ hay các hot girl, hot boy hơn cả các nhân vậtanh hùng trong lịch sử dân tộc Từ thực tế ấy đã tác động sâu sắc đến suy nghĩcủa tác giả Từ đó thôi thúc tác giả cần phải tìm ra một phương pháp dạy họcthích hợp để thực hiện vào bài học nhằm đưa các em quay về với Lịch sử dântộc Để từ đó truyền vào các em lòng đam mê, nhiệt huyết, ý chí đấu tranh kiêncường bất khuất các thế hệ cha anh trong cuộc đấu tranh giành lại độc lập chodân tộc cũng như xây dựng đất nước, đồng thời giáo dục cho các em- những chủnhân tương lai của đất nước lòng yêu quê hương, yêu Tổ quốc
2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề.
Nguồn tư liệu văn học rất phong phú, nó vừa thuận lợi nhưng cũng vừa là khókhăn đối với giáo viên Vì giữa rất nhiều tài liệu ấy cần phải xác định đượcnguồn tài liệu nào thích hợp với mục đích và nội dung bài học
Sử dụng nguồn tài liệu văn học cần phải nêu bật được những giá trị lịch sửcủa nó Để làm được điều này chúng ta cần phải lựa chọn nguồn tư liệu văn họccần khai thác
Khi tích hợp tư liệu văn học vào giảng dạy lịch sử nói chung theo tôi cần lưu
ý một số điểm sau:
Xác định được ý nghĩa của việc tích hợp tư liệu văn học nhằm cụ thể hóa nộidung lịch sử dân tộc trong dạy học lịch sử
Xác định được vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của phần kiến thức giảng dạy
* Về vị trí, mục tiêu: Giai đoạn 1858-1884, có vị trí quan trọng trong toàn bộtiến trình phát triển của lịch sử Việt Nam Kiến thức về giai đoạn này được dạytrong 4 tiết thuộc chương I- Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp từ năm
1858 đến cuối thế kỉ XIX, với 2 bài:
+ Bài 24: Cuộc kháng chiến từ năm 1858 đến năm 1873
+ Bài 25: Kháng chiến lan rộng ra toàn quốc (1873-1884)
Giai đoạn này gồm nhiều sự kiện, diễn biến quan trọng: đó là quá trình thực dânPháp xâm lược Việt Nam, thái độ chống cự yếu ớt đi đến đầu hàng của triềuđình Nguyễn và cuộc đấu tranh kiên cường bất khuất của nhân dân ta
Trang 6Nắm vững kiến thức giai đoạn 1858-1884 tạo cơ sở để học sinh tiếp thunhững kiến thức về lịch sử dân tộc từ 1884 đến nay được tốt hơn Đồng thời qua
đó giáo dục tình cảm, tư tưởng, phẩm chất đạo đức, niềm tin cho các thế hệ họcsinh
*Nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam từ 1858-1884
+Nguyên nhân Pháp xâm lược nước ta, quá trình xâm lược của thực dân Pháp +Phong trào đấu tranh chống Pháp của nhân dân ta Thái độ và trách nhiệm củatriều đình Nguyễn trong việc để nước ta rơi vào tay thực dân Pháp
Để sử dụng nguồn tư liệu văn học nhằm cụ thể hóa một số sự kiện trongdạy học Lịch sử chúng ta cần phải tuân thủ những yêu cầu chung của phươngpháp sử dụng tài liệu tham khảo Trên cơ sở nghiên cứu lí luận dạy học lịch sử
ở trường phổ thông Tôi xin đề xuất một số phương pháp tích hợp tư liệu vănhọc cho bài giảng nội khóa và ngoại khóa như sau
2.3.1 Trong giờ nội khóa.
Có thể nói hoạt động nội khóa là hoạt động chủ yếu trong dạy học lịch sử
Nó phải đạt được mục tiêu giáo dưỡng, giáo dục và phát triển học sinh Bởi thếtrong quá trình tích hợp tư liệu văn học vào dạy học lịch sử thì nội dung của tưliệu cũng phải đáp ứng được những yêu cầu trên
Đối với bài “Cuộc kháng chiến từ năm 1858-1873” khi dạy mục 2.Chiến
sự ở Gia Định năm 1859, để làm sáng tỏ hơn sự kiện ngày 17-2-1859, giáo viên
có thể tích hợp tư liệu văn học qua bài “Chạy giặc” của Nguyễn Đình Chiều.
“ Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây
Một bàn cờ thế phút sa tay
Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy
Mất tổ đàn chim ráo rác bay
Bến Nghé của tiền tan bọt nước
Đồng Nai tranh ngói nhuộm màu mây
Hỡi trang dẹp loạn dày đâu vắng
Nở để dân đen mắc nạn này”
Thông qua nội dung của bài thơ giáo viên phân tích để thấy được nổi đauthương của dân tộc, lòng căm thù lên tội ác quân Pháp xâm lược và thể hiệnlòng thương xót nhân dân Bài thơ là một tác phầm văn chương bất tử - nó trởthành nhân chứng lịch sử về tội ác của giặc Pháp trong những ngày đầu chúng
Trang 7xâm lược nước ta Như vậy, với việc tích hợp tư liệu văn học vào bài giảng sẽgiúp các em có được cảm xúc và cái nhìn thực tế sâu sắc hơn về sự kiện này Cũng theo tiến trình bài học, trong phần II Mục 1 Kháng chiến ở Đà Nẵng
và 3 tỉnh miền Đông Nam Kì Khi giáo viên cho học sinh ghi nhớ sự kiệnNguyễn Trung Trực đốt cháy tàu Hi vọng trên sông Vàm Cỏ, giáo viên minhhọa thêm bằng 2 câu thơ,
“Sông Nhật Tảo lửa hồng rực cháy tiếng vang trời đất
Đồn Kiên Giang lưởi kiếm tuốt ra, quỷ thần sợ khóc.”
Với việc tích hợp tư liệu vào sự kiện sẽ giúp các em hiểu lịch sử một cách
“mềm mại” hơn Qua đó chúng ta có thể phân tích sâu hơn về bối cảnh cụ thể
của lịch sử dân tộc
Trong quá trình giảng dạy, giáo viên có thể kết hợp các câu nhận định, đánhgiá của các nhà sử học đương thời Ví dụ như khi nói về cuộc khởi nghĩa củaTrương Định Chúng ta có thể đưa ra nhận định của giáo sư Trần Văn Giàu
trong tác phầm “Chống xâm lăng” đã viết: “Trương Định thật sự là một vị anh hùng xuất chúng, xuất chúng nhất nhì trong cuộc khởi nghĩa Nam Kì” Khi giáo
viên dạy đến sự kiện này có thể kể đôi nét về con người, sự nghiệp của Trương
Định Ông nổi tiếng với câu nói: “Chúng tôi lấy lau làm cờ, chặt tầm vông làm
vũ khí Dứt khoát không bao giờ ngừng chống bọn giặc cướp nước” Thông qua
những hình ảnh văn học có thể giúp học sinh cảm nhận và hiểu lịch sử bằng cáinhìn đa chiều Từ đó học sinh có thể khái quát, đánh giá sự kiện lịch sử mộtcách khách quan nhất Chốt lại cuối cùng học sinh có thể rút ra được về cuộckhởi nghĩa Trương Định Tuy chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn từ năm 1858-
1864 nhưng đã trở thành điểm son ngời sáng trong lịch sử dựng nước, giữ nước
và chống ngoại xâm của dân tộc ta Trương Định trở thành người thủ lĩnh vĩ đạicủa nghĩa quân chống giặc Pháp xâm lược và cuộc khởi nghĩa Trương Định trởthành cuộc đấu tranh tiêu biểu có ảnh hưởng và ý nghĩa to lớn trong giai đoạnđầu của phong trào chống Pháp xâm lược của nhân dân Nam Kì ở nửa cuối thế
“Cui cút làm ăn,
Lo toan nghèo khó,
Chưa quen cung ngựa, đâu tới trường nhung,
Chỉ biết ruộng trâu, ở theo làng họ.
Trang 8Việc cuốc, việc cày, việc cấy, tay vốn quen làm;
Tập khiên, tập súng, tập mác, tập cờ, mắt chưa từng ngó”
Qua đoạn thơ trên giáo viên phân tích để học sinh thấy được Phong tràokháng chiến ở Nam Bộ kéo dài hơn 20 năm đã chứng minh hùng hồn tinh thầnchiến đấu oanh liệt và bền bỉ của nhân dân Nam Bộ và rõ ràng đây là một phongtrào bắt nguồn từ lòng căm thù vô hạn của quần chúng nhân dân đối với giặcngoại xâm, nguyện hi sinh tất cả và chiến đấu đến cùng để cứu nước, cứu dân
Và chúng ta thấy khi Tổ quốc lâm nguy, những người dân bình thường giàu lòngyêu nước ghét giặc đã sẵn sàng hành động không chút do dự, với khí thế dũngcảm phi thường:
“ Ngoài cật có một manh áo vải, nào đợi mang bao tấu, bầu ngòi
Trong tay cầm một ngọn tầm vông, chi nài sắm dao tu nón gỗ.
Hỏa mai đánh bằng rơm con cúi, cũng đốt xong nhà dạy đạo kia;
Gươm đeo bằng lưỡi dao phay, cũng chém dớt đầu quan hai nọ.
Chi nhọc quan quản gióng trống kì, trống giục, đạp rào lướt tới, coi giặc cũng như không;
Nào sợ thằng Tây bắn đạn nhỏ, đạn to, xô cửa xông vào liều mình như chẳng có
Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho mã tà, ma-ní hồn kinh!
Bọn hè trước, lũ ó sau, trối kệ tàu thiếc, tàu đồng súng nổ”
Từ đây giáo viên có thể gợi ý để học sinh nhận thức được rằng: các vănthân, sĩ phu hồi đó đã sống cùng nhân dân nên họ hiểu được nổi khổ của nhândân vì thế họ có tinh thần chống xâm lược mạnh mẽ
Cuối cùng, vì bị triều đình cố tình bỏ rơi hay tìm cách ngăn trở phá hoại,các cuộc khởi nghĩa đều lần lượt thất bại Nhưng phong trào đấu tranh vũ trangyêu nước chống Pháp trong nhân dân miền Nam không bao giờ dập tắt, bất chấpmuôn vàn thủ đoạn tàn bạo của kẻ thù Với câu nói của Nguyễn Trung Trực hiên
ngang trả lời giặc Pháp khi chúng tìm cách dụ dỗ, mua chuộc ông: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam mới hết người Nam đánh Tây” một lần nữa
khẳng định điều này
Khi dạy bài 25: Kháng chiến lan rộng ra toàn quốc (1873-1884) Trongphần 1 “Tình hình Việt Nam trước khi Pháp đánh chiếm Bắc Kì.” Giáo viênhướng dẫn để học sinh tìm hiểu về âm mưu của thực dân Pháp khi đánh chiếmBắc Kì lần thứ nhất đồng thời phân tích để học sinh thấy được chính sách bóc lộttàn bạo của Pháp đối với nhân nhân ta Trong khi triều đình Nguyễn vẫn thựchiện chính sách đối nội, đối ngoại lỗi thời, lạc hậu Vì thế đời sống của nhân dân
vô cùng cơ cực Được thể hiện qua bài vè dưới thời vua Tự Đức
Trang 9“Cơm thì nỏ (chẳng) có
Rau cháo cũng không
Đất nhà trắng xóa ngoài đồng
………
Quạ kêu vang bốn phía
Xác đầy nghĩa địa
Thây thối bên cầu
Trời ảm đạm u sầu
Cảnh hoang tàn đói rét
Dân nghèo cũng kiệt”
Từ việc phân tích những tư liệu văn học sẽ giúp cho học sinh hiểu sâu sắchơn về bối cảnh xã hội lúc bấy giờ Qua đó giúp học sinh khôi phục lại bứctranh lịch sử một cách chân thực nhất Trong qúa trình dạy học lịch sử, ngoàicung cấp sự kiện, môn học này còn đáp ứng yêu cầu về giáo dục, giáo dưỡng ví
dụ, khi ta dạy sự kiện Pháp đánh thành Hà Nội ngày 20-11-1873, sau khi thànhmất, Nguyễn Tri Phương bị thương, bị giặc bắt, mặc dù Pháp dụ dỗ bằng nhiều
hình thức nhưng ông đã trả lời khảng khái: “Bây giờ nếu ta chỉ gắng lây lất mà sống sao bằng thung dung chết vì việc nghĩa” Qua câu nói của ông, học sinh sẽ
thấy được tấm lòng kiên trung của một vị trung thần Ông xứng đáng được nhândân và lịch sử kính trọng Chính bởi thế, tại đền thờ ông, đã có hai câu đối đượcnhân dân viết nên:
“Kìa thành quách, kìa non sông, trăm trận phong trần còn thước đất
Là trời sao, là sông núi, mười năm tâm sự với trời xanh”
Cuộc kháng chiến của nhân dân ta vẫn luôn sôi sục không ngừng Thựcdân Pháp càng đẫy mạnh xâm lược, nhân dân ta càng quyết chí đấu tranh Khithực dân Pháp đánh Bắc kì lần 2 Nhân dân cả nước đã nổi dậy đấu tranh, tiêubiểu là ở Nghệ An-Hà Tĩnh
“Vận trời chả biết làm sao
Ra về dàn trận đánh đao với Triều
Dập dìu trống đánh cờ xiêu
Phen này quyết đánh cả Triều lẫn Tây”
Thông qua đoạn thơ trên giáo viên bổ sung thêm một số tư liệu về hainhân vật Trần Tấn-Đặng Như Mai đã lãnh đạo nhân dân đánh chiếm được tỉnh lị
Trang 10Hà Tĩnh cùng nhiều phủ huyện thuộc 2 tỉnh, và đang tìm đường phát triển mạnh
mẽ ra các tỉnh phía Bắc và vào các tỉnh phía Nam Nhưng triều đình đã dồn lựclượng dập tắt tàn nhẫn cuộc khởi nghĩa vào cuối năm 1784
Vào năm 1882, khi Pháp đánh Bắc Kì lần 2, Hoàng Diệu đã anh dũngchiến đấu đến cùng Giáo viên cung cấp thêm tư liệu để học sinh thấy được tấmgương hi sinh của ông, Ông đã tự vẫn để bào toàn khí tiết với câu nói nổi tiếng:
“Thành mất không sao cứu được, thật hổ với nhân sĩ Bắc thành lúc sinh tiền Thân chết có quản gì, xin nguyện theo Nguyễn Tri Phương xuống đất Quân vương muôn dặm, huyết lệ đôi hàng…” Sau đó giáo viên sử dụng thêm một số
tư liệu văn học để học sinh tự nhận xét, đánh giá về con người Hoàng Diệu: Tôn Thất Thuyết ca ngợi ông :
“Nhất tử thành danh, tự cổ anh hùng phi sở nguyện
Bình sanh trung nghĩa, đương niên đại cuộc khởi vô tâm”
Tạm dịch:
“Một chết đã thành danh, đâu phải anh hùng từng nguyện trước
Bình sanh trung nghĩa, đương trường đại cuộc tất lưu tâm
2.3.2 Trong giờ ngoại khóa.
Hoạt động ngoại khóa là một hình thức tổ chức dạy học Nó có tác dụng hỗtrợ cho các bài nội khóa Với nội dung của bài học trên, chúng ta có thể lựa chọnmột số hình thức ngoại khóa sau
a Trò chơi lịch sử.
-Trò chơi lịch sử là một hình thức ngoại khóa khóa gọn nhẹ, dễ tổ chức mà
hấp dẫn học sinh Đây không chỉ là một việc giải trí, mà đòi hỏi người tham dựphải phát huy được năng lực, tư duy, trí thông minh để giải quyết vấn đề đặt ra
- Với nội dung “Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858-1884” giáo viên có thể cho
học sinh thi đố bằng trò chơi lịch sử như: “Thi đố kiến thức về lịch sử”, “ giải ôchữ”, “Lập niên biểu”
Giáo viên có thể đưa ra một số câu hỏi để học sinh trả lời trong phần “Thi
đố kiến thức lịch sử” để học sinh có thể tìm ra các nhân vật lịch sử thời kì này
“Đố ai đánh trống phất cờ
Giữa thành Hà Nội trong giờ nguy nan
Rồi khi lúc trẻ, ngói tan
Mượn dây oan nghiệt giải oan anh hùng- Là ai?-Hoàng Diệu
Trang 11Hay: “Quyết tâm rửa sạch quân thù
Ô hô cặp mắt công phu lỡ làng”- Là ai?-Nguyễn Đình Chiều
“Ai đem Nhật Tảo ghi vào sử xanh”- Là ai?-Nguyễn Trung Trực
Với những dạng câu đố thế này học sinh vừa thấy thích thú khám phá đồng thờikhi giải được các em sẽ khắc sâu hơn kiến thức mà mình đã học
b Đọc sách lịch sử.
Đây là một hình thức có hiệu quả cung cấp thêm kiến thức cho học sinh
trong giờ nội khóa Nó góp phần rèn luyện cho học sinh về mặt tư tưởng, phẩmchất, đạo đức, kĩ năng, thói quen hứng thú và phương pháp làm việc với sách
Là hình thức đơn giản, dễ làm, song lại có hiệu quả cao về mặt giáo dưỡng, giáodục và phát triển
Giáo viên tổ chức cho học sinh đọc sách lịch sử, sưu tầm các câu chuyện liênquan đến nội dung bài học Để làm được điều này, trước tiên, giáo viên giúp họcsinh lập danh sách cần đọc cho phù hợp với nội dung bài học
Ví dụ
Tác giả sách Tên sách Thời gian đọc
sách
Những sự kiện cơ bản trình bày trong sách
Những thu hoạch sau khi đọc sách
Trần Trọng
Kim
Việt Nam sử lược
Với những quyển sách trên giáo viên có thể đưa ra các hình thức khác nhau như: tự đọc, đọc chung ở lớp Sau khi học học sinh sẽ ghi lại phần “bút kí khoa học” của mình, từ đó học sinh sẽ thấy hứng thú và củng cố đuộc những kiến
thức đã tiếp thu được trong sách cũng như trong nội dung bài học
c Trao đổi, thảo luận.
Trang 12Đây là hình thức ngoại khóa nhằm giúp học sinh bày tỏ ý kiến của mình đểcủng cố kiến thức đã học, lòng tin sau khi các em được học, suy nghĩ về một vấn
đề nào đấy
Đối với nội dung của lịch sử giai đoạn này, học sinh có thảo luận để trả lời
câu hỏi “ Việc nước ta rơi vào tay thực dân Pháp có phải là tất yếu hay không?” và “ Nhà Nguyễn có trách nhiệm gì trong việc để nước ta rơi vào tay thực dân Pháp?
Trong quá trình trao đổi, giáo viên động viên học sinh đề xuất và giải quyết
vấn đề theo suy nghĩ độc lập của mình Sau đó giáo viên bổ sung những thiếusót, sau cùng là rút ra nhận xét, đánh giá
Tất cả những hình thức ngoại khóa nói trên đều là những hoạt động bổ ích
và hấp dẫn nếu nó được thực hiện dưới sự định hướng, chỉ dẫn và tổ chức củagiáo viên lịch sử trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc giáo dưỡng, giáo dục, rèn luyện
và phát triển học sinh qua tri thức lịch sử địa phương
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.
Việc tích hợp tư liệu văn học nhằm cụ thể hóa một số sự kiện quan trọngcủa lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858-1884 là việc làm còn khá mới mẻ với nhiềugiáo viên THCS Vậy phương pháp này sẽ được thực hiện như thế nào? Đem lạinhững giá trị gì cho bài học? Để trả lời những câu hỏi này, chúng tôi sẽ tiếnhành thực nghiệm sư phạm ở 2 lớp 8A và 8B của trường THCS Thọ Ngọc với
các tiết dạy 37 (Theo phân phối chương trình) bài :24,chương trình lịch sử lớp
8-THCS
Kết quả thực nghiệm sẽ là bằng chứng đánh giá hiệu quả của việc Tích hợp
tư liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858-1884 và tính khảthi của nó trong dạy học thực tiễn hiện nay
- Để tiến hành thực nghiệm; chúng tôi chuẩn bị giáo án trong đó dự kiến sửdụng các nguồn văn học để cụ thể hóa các sự kiện và nhân vật lịch sử và đưa
ra phương pháp khai thác Bên cạnh đó là giáo án lớp đối chứng dạy theo kiểutruyền thống, không tích hợp tư liệu văn học vào bài học
2.4.1 Phương pháp tiến hành thực nghiệm.
Chúng tôi chọn lớp 8A có 38 học sinh là lớp thực nghiệm và lớp 8B có 32học sinh là lớp đối chứng Bài thực nghiệm được tiến hành ở tiết 37
Bài 24 TIẾT 37: CUỘC KHÁNG CHIẾN TỪ NĂM 1858-1873 (tiếp) A.Mục tiêu
1.Kiến thức:Hs nhận thức được thái độ và trách nhiệm của triều đình nhà
Nguyễn trong việc để mất 3 tỉnh miền Tây Nam Kì Các hình thức đấu tranhphong phú của phong trào yêu nước chống Pháp của nhân dân Nam Kì