Sử dụng đồ dùng trực quan và máy chiếu trong dạy học lịch sử tại trường THCS thị trấn quan hóa, huyện quan hóa, tỉnh thanh hóa

Do đặc điểm của việc học tập Lịch sử: không trực tiếp quan sát các sựkiện, không tham ra sự kiên, lịch sử là những mảnh ghép còn lại được lưu giữnên phương pháp trực quan có ý nghĩa rất

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề. 5

2.3.1.Vị trí, ý nghĩa của đồ dùng trực quan và máy chiếu trong

2.3.2.Các loại đồ dùng trực quan và máy chiếu trong dạy học

2.3.3 Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan và máy chiếu

2.3.4 Sử dụng đồ dùng trực quan và máy chiếu trong bài “Cách

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân đồng nghiệp và nhà trường. 21

1 Mở đầu

1.1.Lí do chọn đề tài

Bộ môn Lịch sử ở trường THCS là một bộ môn vô cùng quan trọng Giúphọc sinh hiểu được cội nguồn dân tộc, sự hình thành và phát triển của xã hộiloài người Như Bác Hồ đã nói: “Dân ta phải biết sử ta/ Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” [1] Vì vậy từ xưa nhân dân ta đã coi trọng việc lấy lịch sử

để giáo dục thế hệ trẻ Trong các câu chuyện cổ tích, truyền thuyết, thần thoại,

ca dao có nhiều yếu tố của tri thức lịch sử, phản ánh nhiều sự kiện lớn của côngcuộc dựng nước và giữ nước của dân tộc Tri thức lịch sử có tác dụng không nhỏvào việc giáo dục truyền thống , lòng tự hào và trách nhiệm đối với quê hương,

đất nước, dân tộc Bởi vậy nên “Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống” [2]

Trong những năm gần đây với sự phát triển mạnh của nền kinh tế thịtrường thì tri thức Lịch sử lại không thiết thực với cuộc sống thực tế Cho nên sốđông phụ huynh không hướng cho con em đầu tư nhiều vào học Lịch sử Vì họnghĩ cần đầu tư nhiều vào các môn chính để thi vào phổ thông, Các môn khoahọc tự nhiên để thi vào các trường chuyên nghiệp… Bản thân học sinh thì chorằng Lịch sử là môn học khô khan, khó nhớ, khó học nên có học cũng chỉ là đểđối phó với các thầy cô Vì vậy tạo hứng thú, phương pháp giáo dục trong dạyhọc lịch sử là rất quan trọng trong quá trình học tập lịch sử của học sinh Chonên cần phải có những phương pháp phù hợp để phát huy tính tích cực của họcsinh trong học tập Lịch sử

Trước yêu cầu đổi mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, ngoài việc đổi mớichương trình và sách giáo khoa, là tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học.Dạy học thay vì lấy “Dạy” làm trung tâm sang lấy “Học” làm trung tâm trongphương pháp tổ chức, người học - đối tượng của hoạt động “Dạy”, đồng thời làchủ thể của hoạt động “học” cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổchức và chỉ đạo, thông qua đó học sinh tự khám phá những điều mình chưa rõ,chưa có chứ không thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắp đặt.Giáo viên không chỉ đơn giản truyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn học sinh tíchcực hoạt động, lĩnh hội kiến thức

Do đặc điểm của việc học tập Lịch sử: không trực tiếp quan sát các sựkiện, không tham ra sự kiên, lịch sử là những mảnh ghép còn lại được lưu giữnên phương pháp trực quan có ý nghĩa rất quan trọng, giúp cho quá trình tư duycủa học sinh phát triển Để gây hứng thú học tập cho học sinh trong học tập, đểnâng cao chất lượng dạy học Lịch sử thì việc sử dụng đồ dùng trực quan giữ một

vai trò vô cùng quan trọng Vì vậy tôi chọn đề tài: “Sử dụng đồ dùng trực quan

và máy chiếu trong dạy học Lịch sử tại trường THCS Thị trấn Quan Hóa, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu để nâng cao hiệu quả trong quá trình giảng dạy, giúp các emtích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức qua đó để phát triển khả năng tư duy của họcsinh, để các em có thể hiểu thêm về lịch sử dân tộc.Giúp các em có những nhậnthức đúng đắn về các sự kiện lịch sử Qua đó để giáo dục tình cảm đạo đức cách

mạng cho các em, góp phần vào việc phát triển toàn diện học sinh cả về giáodưỡng, giáo dục và phát triển học sinh, giúp các em học tập tốt bộ môn Lịch sử.

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu “Sử dụng đồ dùng trực quan và máy chiếu trong dạy học Lịch sử tại trường THCS Thị Trấn Quan Hóa, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa”.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết

- Phương pháp thu thập thông tin: Thu thập thông tin từ báo chí, tài liệulưu trữ, internet và thông tin đại chúng có liên quan đến nội dung nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu các tài liệu liên quan đếncác vấn đề dạy học lịch sử ở THCS, các tài liệu đổi mới phương pháp dạy học.Nghiên cứu chương trình giáo dục THCS môn Lịch sử Nghiên cứu nội dungchương trình Lịch sử khối THCS và các tài liệu có liên quan

- Phương pháp phân tích, tổng hợp Người thực hiện phải nắm được tìnhhình của học sinh, phân tích và tổ hợp nội dung cụ thể trong các tiết thực giảng

* Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp trò chuyện phỏng vấn: Sau khi dự giờ của đồng nghiệp, cóthực hiện sử dung đồ dùng trực quan và máy chiếu trong giờ giảng để tiến hànhtrao đổi, thảo luận để từ đó rút ra những kinh nghiệm cho tiết dạy

- Phương pháp điều tra: Giáo viên kiểm tra việc tiếp thu kiến thức củahọc sinh qua giờ học để có những điều chỉnh phù hợp

- Phương pháp quan sát: Người thực hiện đề tài tự tìm tòi nghiên cứu, tiếnhành dự giờ thăm lớp của đồng nghiệp

- Phương pháp thực nghiệm: Giáo viên tiến hành dạy thực nghiệm theomục đích yêu cầu của tiết học

* Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

Khi nghiên cứu đề tài này tôi áp dụng phương pháp thực nghiệm qua thực

tế áp dụng vào quá trình học kết hợp với, phân tích, nhận xét

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Từ xưa nhân dân ta đã coi trọng việc lấy lịch sử để giáo dục thế hệ trẻ.Kiến thức lịch sử là yếu tố quan trọng nhất để giáo dục tư tưởng chính trị, hìnhthành thế giới quan khoa học, là một công cụ có hiệu quả trong hoạt động thựctiễn Nó không chỉ là phương tiện nhận thức xã hội mà còn là vũ khí đấu tranh

để cải tạo xã hội Lịch sử có nhiều ưu thế trong giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạođức cho học sinh Những con người và những việc thực của quá khứ có sứcthuyết phục, có sự rung cảm mạnh mẽ với thế hệ trẻ Dạy lịch sử không chỉ giáodục cho các em tình cảm yêu, ghét, sự căm thù và chủ nghĩa anh hùng cáchmạng mà còn bồi dưỡng cho các em biết yêu quý lao động, yêu cái đẹp, có ócthẩm mĩ, biết cách ứng xử trong cuộc sống Vì vậy giáo dục lịch sử cho học sinh

là rất quan trọng Cho nên cần phải có những phương pháp phù hợp để phát huytính tích cực của học sinh trong học tập Lịch sử.

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Phương pháp dạy học là công cụ của giáo viên để trang bị cho học sinhcác tri thức và tổ chức quá trình nhận thức của học sinh Trong dạy học Lịch sửhiện nay, cùng một phương pháp nhưng giáo viên sử dụng theo nhiều hướngkhác nhau thì kết quả đạt được cũng khác nhau Nếu giáo viên coi trọng chứcnăng truyền thụ tri thức thì chúng được thể hiện theo hướng thông báo, liệt kê,cung cấp kiến thức Nếu giáo viên sử dụng phương pháp với chức năng tổ chứcquá trình nhận thức cho học sinh, thì học sinh phải chủ động hoạt động, tích cựcvới các nguồn tri thức để tìm tòi, lĩnh hội tri thức đồng thời rèn luyện các kĩnăng và quá trình tư duy của học sinh

Trong thực tế vẫn còn nhiều giáo viên chưa khai thác tối đa những ưuđiểm của việc sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử nên hiệu quả giờdạy chưa cao Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc sử dụng đồ dùng trực quantrong học tập lịch sử, tôi xin mạnh dạn đưa ra một số ý kiến của mình góp phầnthu hút học sinh, nâng cao chất lượng trong dạy học lịch sử

bộ môn để nâng cao hơn nữa hiệu quả giáo dục

Tuy nhiên, việc vân dụng quan niệm dạy học này đối với các bộ môntrong đó có môn Lịch sử cũng gặp phải những khó khăn nhất định như:

- Điều kiện dạy học, hệ thống tài liệu phục vụ giảng dạy, học tập cònnhiều hạn chế, thiếu thốn

- Áp lực thi cử, thành tích vẫn còn dai dẳng cũng khiến giáo viên “sợ” đổimới phương pháp dạy học

- Kinh phí hàng năm cấp cho ngành Giáo dục và Đào tạo còn hạn chế

Thứ hai: Trong quá trình dạy, các giáo viên dạy Lịch sử đã sử dụng đồdùng trong dạy học để nâng cao hơn nữa hiệu quả giáo dục nhưng vẫn còn nhiều

hạn chế như:

- Qua hoạt động thực tiễn, đi dự giờ, dự tiết giáo viên dạy giỏi tôi thấytính đồng bộ trong đổi mới phương pháp dạy học không cao dẫn đến hiệu quảcủa quan điểm dạy học liên môn còn khá mờ nhạt, chưa hình thành ở các em họcsinh nếp làm việc, học tập theo phương pháp mới một cách căn bản, có lề lối,thường xuyên

- Nhiều cán bộ quản lý, giáo viên còn mơ hồ, lúng túng, không hiểu nên sửdụng những phương pháp dạy học hiện đại nào để phát triển năng lực học sinh

- Kĩ năng sử dụng các phương tiện phục vụ việc dạy học hiện đại của giáoviên còn hạn chế: sử dụng máy vi tính để chuẩn bị bài, cập nhật lưu trữ thôngtin; sử dụng máy chiếu Projecter để giảng dạy, sưu tầm các tư liệu điện tử, tranhảnh, phim ảnh…

Thứ ba: Đa số học sinh coi bộ môn lịch sử là “môn học phụ”, học để thi,thậm chí là học để đối phó nên rất ít chú ý nghe giảng cũng như không tự giáclàm bài tập, lười suy nghĩ không biết phân tích xác định đúng đề bài yêu cầu haynhớ nhầm giữa nội dung này với nội dung khác, không biết cách nêu vấn đề bànbạc thảo luận với bạn bè cũng như liên hệ với thực tế cuộc sống

Để thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực,chủ động của học sinh, giáo viên trong các nhà trường ngoài việc chú ý đến soạngiảng cần phải biết tổ chức điều khiển học sinh học tập tích cực chủ động đểphát huy nội lực từ phía người học, có như vậy mới nâng cao được chất lượng

và hiệu quả dạy học bộ môn Lịch sử cũng như các bộ môn khác

Từ những nhận định trên, tôi cùng các đồng nghiệp tiếp tục tăng cườngcông tác đổi mới phương pháp dạy học, đẩy mạnh hơn nữa việc sử dụng các đồ

dùng dạy học Trong đề tài này, tôi chỉ mạnh dạn nói rõ những Kinh nghiệm trọng

việc sử dụng đồ dùng trực quan một cách có hiệu quả nhất trọng quá trình dạy học

lịch sử ử trường THCS Từ đó nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng môn Lịch sử

và bồi dưỡng thêm ý thức học tập một cách chủ động và sáng tạo với tinh thầnhợp tác, gắn kiến thức đã học với thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềmvui, hứng thú học tập cho học - những chủ nhân tương lai của đất nước

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Sử dụng đồ dùng trực quan kết hợp với máy chiếu là phương pháp dạyhọc đặc trưng của môn Lịch sử Để nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng trựcquan, mỗi giáo viên cần phải sử dụng đồ dùng thường xuyên trong mỗi tiết học,nếu nhà trường có máy chiếu giáo viên nên sử dụng thường xuyên để gây hứngthú cho học sinh Không chỉ sử dụng đồ dùng khi dạy bài mới mà cả trong kiểmtra bài cũ, trong bài ôn tập, tổng kết…Vấn đề này tôi đã áp dụng ở trường THCSThị trấn và đạt được hiệu quả cao

2.3.1.Vị trí, ý nghĩa của đồ dùng trực quan và máy chiếu trong dạy học Lịch sử

- Trong dạy học lịch sử, phương pháp trực quan góp phần quan trọng tạobiểu tượng cho học sinh, cụ thể hóa các sự kiện và khắc phục tình trạng hiện đạihóa lịch sử của học sinh (dùng hiểu biết hiện tại để áp đặt vào bối cảnh lịch sử

đang học nên không phù hợp).

- Đồ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện lịch

sử, là phương tiện rất có hiệu lực để hình thành các khái niệm lịch sử quan trọngnhất, giúp học sinh nắm vững các quy luật của sự phát triển xã hội

- Đồ dùng trực quan có vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh nhớ kĩ,hiểu sâu những hình ảnh, những kiến thức lịch sử Hình ảnh được giữ lại đặcbiệt vững chắc trong trí nhớ là hình ảnh thu được bằng trực quan Đồ dùng trựcquan còn giúp phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữcủa học sinh Qua quan sát đồ dùng trực quan còn giúp học sinh có những tìnhcảm mạnh mẽ về lòng yêu mến lãnh tụ, những anh hùng, chiến sĩ cách mạng,lòng quý trọng lao động và yêu mến nhân dân lao động, sự căm thù quân xâmlược và chiến tranh

- Máy chiếu được đưa và dạy học Lịch sử các em sẽ được tiếp cận, nhậnthức các sự kiện lịch sử và bài học lịch sử sống động hơn, gần với qúa khứ hơn

So với những bài giảng thông thường, học sinh phải mường tượng trong đầunhững sự kiện, nhân vật mà thầy cô thuyết giảng thì với việc học và quan sátcách hình ảnh trên máy chiếu học sinh được trực quan sinh động với những sựkiện, nhân vật lịch sử một cách cụ thể giúp kích thích quá trình tư duy của họcsinh, từ đó, nội dung kiến thức lịch sử học sinh thu thập đủ hơn và in sâu hơnvào trong trí nhớ của các em

Như vậy, đồ dùng trực quan và máy chiếu góp phần to lớn nâng cao chấtlượng dạy học Lịch sử, gây hứng thú học tập cho học sinh Nó là “chiếc cầu nối”giữa quá khứ với hiện tại

2.3.2 Các loại đồ dùng trực quan, máy chiếu trong dạy học Lịch sử

- Mô hình, sa bàn, các loại đồ phục chế có khả năng diễn tả khá đầy đủ vẻ

bề ngoài của một sự vật hay sự kiện lịch sử

- Hình vẽ, phim ảnh lịch sử có giá trị như một tư liệu lịch sử như hình vẽtrên vách hang động (Lớp 6), tranh Nguyễn Ái Quốc ở đại hội Tua (1920), lễthành lập đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân (22/12/1944) (Lớp 9)

- Tranh ảnh, phim truyện như tranh chân dung các nhân vật lịch sử, có tácdụng tạo biểu tượng về đặc điểm các giai cấp, tầng lớp trong xã hội hay cácphim truyện có phần hư cấu của tác giả như khi dạy bài “Nhân dân miền Bắcchống đế quốc Mĩ xâm lược” có thể xem phim về trận “Điện Biên Phủ trênkhông” (Lớp 9)

c) Đồ dùng trực quan quy ước

- Đồ dùng trực quan quy ước bao gồm các loại bản đồ, đồ thị, sơ đồ,niên biểu

- Loại đồ dùng này tạo cho học sinh những hình ảnh tượng trưng khi phảnánh những mặt chất lượng và số lượng của quá trình lịch sử, đặc trưng khuynhhướng phát triển của hiện tượng kinh tế, chính trị - xã hội của đời sống Nókhông chỉ là phương tiện để cụ thể hóa sự kiện lịch sử mà còn là cơ sở để hìnhthành khái niệm cho học sinh

- Trong dạy học ta thường sử dụng các loại đồ dùng theo quy ước sau:

* Bản đồ lịch sử

- Nhằm xác định địa điểm của sự kiện trong thời gian và không gian nhấtđịnh Đồng thời bản đồ lịch sử còn giúp học sinh suy nghĩ và giải thích các hiệntượng lịch sử về mối liên hệ nhân quả, về tính quy luật và trình tự phát triển củaquá trình lịch sử, giúp các em củng cố, ghi nhớ kiến thức đã học

- Về hình thức, bản đồ lịch sử không cần có nhiều chi tiết về điều kiệnthiên nhiên mà cần có những kí hiệu về biên giới quốc gia, các vùng kinh tế, địabàn xảy ra biến cố (Các cuộc khởi nghĩa, cách mạng, chiến dịch )

- Về nội dung, bản đồ lịch sử có thể chia làm hai loại: Bản đồ tổng hợp vàbản đồ chuyên đề

+ Bản đồ tổng hợp: Phản ánh những sự kiện lịch sử quan trọng của mộtnước hay nhiều nước có liên quan tới một thời kì nhất định, trong những điềukiện tự nhiên nhất định

Ví dụ: Bản đồ “Sự phân chia thuộc địa của các nước đế quốc cuối thế kỉ

XI X đầu thế kỉ XX”, “Chiến tranh thế giới thứ nhất” (Lớp 8), “Việt Nam giữahai cuộc chiến tranh thế giới” (Lớp 9)

+ Bản đồ chuyên đề: Diễn tả những sự kiện riêng rẽ hay một mặt của quátrình lịch sử, như diễn biến trận đánh, sự phát triển kinh tế một nước trong mộtgiai đoạn lịch sử

Ví dụ: Bản đồ “Chiến dịch Việt Bắc thu - đông năm 1947” (Lớp 9), bản

đồ “Chiến dịch Biên giới thu - đông năm 1950” (Lớp 9), bản đồ “Nội chiến ởPháp 1871” (Lớp 8)

* Niên biểu

- Nhằm hệ thống hóa các sự kiện theo thứ tự thời gian, đồng thời nêu lên mốiquan hệ giữa các sự kiện cơ bản của một nước hay nhiều nước qua một thời kì

- Ta có thể chia làm mấy loại như sau:

+ Niên biểu tổng hợp: Là bảng liệt kê những sự kiện lớn xảy ra trong mộtthời gian dài Giúp học sinh ghi nhớ các sự kiện chính và nắm được các mốc thờigian đánh dấu mối quan hệ của các sự kiện quan trọng Trình bày những mặt khácnhau của một sự kiện xảy ra ở một nước trong một thời kì hay nhiều thời kì

Ví dụ: Niên biểu “Các sự kiện quan trọng trong thời kì thứ nhất lịch sử thếgiới cận đại (1640-1870)” sử dụng trong bài ôn tập, tổng kết (Lớp 8)

Niên biểu “Những thành tích của nhân dân Việt Nam trong thời kì khángchiến chống Pháp (1946-1954)” (Lớp 9)

(T2/1951).

- Thành lập Mặt trận Liên Việt 3/3/1951).

- Thành lập Liên minh nhân dân Việt-Miên-Lào (11/3/1951)

- Tích cực sản xuất lương thực theo khẩu hiệu”Thực túc binh cường”, “Ăn

no đánh thắng”.

- Xây dựng nền kinh tế tự cấp tự túc.

- Năm 1953 thực hiện giảm tô và cải cách ruộng đất.

- Ngày14/1/1950, chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên

bố sẵn sàng dặt quan hệ ngoại giao với các nước.

Từ đó nhiều nước đặt quan hệ ngoại giao với ta: Trung Quốc, Liên

Xô, các nước dân chủ nhân dân khác.

- Ngày 21/7/1954 Hiệp định giơ-ne-vơ được kí kết về chấm dứt chiến tranh ở Đông Dương.

- Tháng 7/1950, thực hiện cải cách giáo dục phổ thông, phục vụ kháng chiến, kiến quốc.

- Phong trào thi đua yêu nước.

+ Niên biểu chuyên đề: Trình bày nội dung một vấn đề quan trọng củamột thời kì nhất định Nhờ đó học sinh hiểu được bản chất sự kiện một cách toàndiện, đầy đủ

Ví dụ: Niên biểu “Các giai đoạn chính trong cách mạng tư sản Pháp1789”, giúp học sinh hiểu rõ hướng phát triển đi lên của cách mạng, vai trò củaquần chúng nhân dân và sự ngả dần về phía phản cách mạng của giai cấp tư sản.(Lớp 8)

+ Niên biểu so sánh: Dùng để đối chiếu so sánh các sự kiện xảy ra cùngmột lúc trong lịch sử, nhằm làm nổi bật bản chất, đặc trưng của các sự kiện ấy,hoặc để rút ra kết luận khái quát có tính chất nguyên lí

Ví dụ: Niên biểu về “sự phát triển kinh tế của các nước đế quốc Anh, Pháp,Đức, Mĩ , Nhật trong thời kì 1870-1914” (Lớp 8) nhằm so sánh tốc độ phát triểncủa các nước này, đồng thời rút ra kết luận có tính chất quy luật về sự phát triển không đều của các nước đế quốc, về việc nảy sinh mâu thuẫn giữa chúng

Bảng so sánh là một dạng của niên biểu so sánh nhưng có thể dùng số liệu

và cả tài liệu sự kiện chi tiết làm rõ bản chất, đặc trưng của các sự kiện cùng loại

hay khác loại

Ví dụ: Bảng so sánh sự khác biệt giữa cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới

và cách mạng dân chủ tư sản kiểu cũ (Lớp 8)

Nội dung Cách mạng dân chủ tư sản kiểu cũ Cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới

Tính chất,nhiệm vụ Đánh đổ phong kiến, xóa bỏđặc quyền phong kiến, thực

hiện dân chủ

Đánh đổ phong kiến xóa bỏ đặc quyền phong kiến, thực hiện dân chủ

Động lực cách mạng Tư sản, nông dân, bình dânthành thị Công nhân, nông dân

Chính quyền nhà

nước Chuyên chính tư sản Chuyên chính cách mạng củacông - nông

Xu thế phát triển của

cách mạng Xây dựng chủ nghĩa tư bản Làm cách mạng xã hội chủ nghĩavà xây dựng xã hội chủ nghĩa.

* Đồ thị: Dùng để diễn tả quá trình phát triển, sự vận động của một sự

kiện lịch sử, trên cơ sở sử dụng số liệu ,tài liệu thống kê trong bài học Đồ thị cóthể biểu diễn bằng một mũi tên để minh họa sự vận động đi lên, sự phát triển củamột hiện tượng lịch sử, hoặc được biểu diễn trên trục hoành (ghi thời gian) vàtrục tung (ghi sự kiện)

* Sơ đồ: Nhằm cụ thể hóa nội dung sự kiện bằng những mô hình, hình

học đơn giản, diển tả tổ chức một cơ cấu xã hội, một chế độ chính trị, mối quan

hệ giữa các sự kiện lịch sử

Tất cả các loại đồ dùng trực quan trên tiết học nào ta cũng có thể sử dụngđược nếu có đồ dùng, không yêu cầu phải có máy hay có điện mới dùng được.Tiện lợi cho tất cả các đơn vị trường học nằm ở địa điểm thuận tiện hay khó khăn

d) Máy chiếu

Là một thiết bị công nghệ với đa dạng các chức năng, phục vụ cho hoạtđộng và nhu cầu sử dụng của con người, nó giúp mọi việc trở nên dễ dàng vàthành công hơn Đặc biệt khi cho học sinh xem các phim tư liệu rất cần đếnmáy chiếu

2.3.3 Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan và máy chiếu trong dạy học Lịch sử ở trường THCS.

*Nguyên tắc: Khi sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử cầnlưu ý các nguyên tắc sau:

- Phải căn cứ vào nội dung , yêu cầu của bài để lựa chọn đồ dùng cho phùhợp Vì vậy cần xây dựng hệ thống đồ dùng trực quan phong phú, phù hợp vớicác bài học lịch sử

- Có phương pháp thích hợp đối với việc sử dụng mỗi loại đồ dùng trựcquan Bảo đảm sự quan sát đầy đủ đồ dùng trực quan của học sinh

- Phát huy tính tích cực của học sinh khi sử dụng đồ dùng trực quan (Đisâu phân tích bản chất của sự kiện)

- Kết hợp lời nói với việc trình bày các đồ dùng trực quan, máy chiếu rènluyện khả năng thực hành của học sinh khi xây dựng và sử dụng đồ dùng.

Từ đó học sinh hiểu được mâu thuẫn giữa các tập đoàn đế quốc là khôngtránh khỏi, mâu thuẫn này tất yếu sẽ dẫn đến chiến tranh đế quốc

- Sử dụng tranh ảnh, cần lưu ý học sinh quan sát, giải thích nội dung đểchọn lựa những chi tiết phục vụ cho bài học: Cụ thể hóa sự kiện làm cơ sở choviệc tường thuật , mưu tả và rút ra kết luận khái quát

- Khi sử dụng tranh, ảnh chân dung các nhân vật lịch sử, giáo viên khôngnên chú ý mưu tả hình dạng bên ngoài nhân vật mà phải hướng học sinh phântích nội tâm, tài, đức, quan điểm thể hiện ở hành động của nhân vật Để thấyđược những đóng góp, vai trò của các nhân vật đối với lịch sử

- Khi sử dụng máy chiếu ta có thể sử dụng như một bảng phụ hoặcphương tiện đồ dùng để đưa các hình ảnh, lược đồ, bản đồ lên một cách linhhoạt, nhưng những hình ảnh đưa lên phải được chọn lọc phù hợp với bài học cụthể không nên quá lạm dung các hình ảnh

Ngoài những hình ảnh, bản đồ, niên biểu ta sử dụng các đoạnphim tư liệu hay bài hát để minh họa cho nội dung bài học Có thể nói cácthước phim tư liệu là nguồn tư liệu sống trong dạy học lịch sử bởi quanhững thước phim này các em biết luôn được về thời kì quá khứ hào hùngcủa dân tộc Tùy theo nội dung của bài giáo viên có thể đưa vào nhữngđoạn phim tư liệu, những bài hát phù hợp làm phong phú thêm bài học,đồng thời thay đổi không khí trong một giờ học Lịch sử

Ví dụ: Khi dạy tiết 19 - Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài

của Lê-nin và tìm được con đường cứu nước cho cách mạng Việt Nam Saukhi xem xong đoạn video này học sinh sẽ bổ xung và khắc sâu thêm kiếnthức về hành trình tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc.

Ví dụ: Khi dạy tiết 31- Bài 25- Những năm đầu của cuộc kháng chiếntoàn quốc chống thực dân Pháp (1946-1950) Phần I - Mục 1: Kháng chiến

toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược bùng nổ

Khi dạy tới đoạn chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi toàn quốc khángchiến nếu như trước đây dạy bình thường giáo viên chỉ khai thác nội dungnày qua đoạn kênh chữ trong sách giáo khoa Trang 104 học sinh chỉ biết tớilời kêu gọi toàn quốc kháng chiến qua giọng đọc trầm bổng của giáo viên,nhưng có ứng dụng máy chiếu giáo viên cho học sinh xem Lời kêu gọi toànquốc kháng chiến bằng chính nét chữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh và lời đọccủa Người, học sinh được mắt thấy tai nghe, các em sẽ hứng thú nhiều khihọc tập và cô đọng lại kiến thức của bài giảng trong học sinh

b) Tùy theo đối tượng học sinh để có các cách sử dụng cho phù hợp với khả năng và kích thích lòng say mê yêu thích môn học của các em

- Đối với học sinh khá - giỏi: Thông qua quan sát đồ dùng trực quan đểhiểu biết, nhận thức về đồ dùng trực quan, cần phân tích, so sánh và khái quátđược các sự kiện lịch sử để rút ra bài học, kết luận

- Đối với học sinh trung bình: Quan sát đồ dùng trực quan để nhận biết vàhiểu được và ghi nhớ các sự kiện lịch sử

- Đối với học sinh yếu kém: Quan sát đồ dùng trực quan để nhận biết các

sự kiện lịch sử

* Đối với trường THCS Thị trấn hiện nay nhà trường đã đầu tư trang thiết

bị có một phòng lắp máy chiếu để phục vụ cho việc dạy và học, chúng ta có thểlinh hoại sử dụng máy chiếu như những công cụ học tập bộ môn Lịch sử Máychiếu đã hỗ trợ rất nhiều trong việc đưa hình ảnh vào bài giảng một cách linhhoạt và sinh động hơn Các hình ảnh, phim tư liệu… của bài học sẽ được chúng

ta lưu lại vào máy tính và chiếu lên màng hình cho học sinh quan sát và xemtrực tiếp trên màn hình Từ đó học sinh dễ dàng năm bắt kiến thức hào hứng học,chủ động trong việc tiếp nhận thông tin…

2.3.4 Sử dụng đồ dùng trực quan và máy chiếu trong bài “Cách mạng

tư sản Pháp (1789-1794)” (Lịch Sử 8)

Đây là một bài học hay và có vị trí quan trọng trong phần Lịch sử thế giới cận đại: Thời kì xác lập của chủ nghĩa tư bản.

- Đặt vấn đề

Cách mạng tư sản nổ ra và thành công ở nhiều nước (Hà Lan, Anh ) trong

đó ở nước Pháp cách mạng đạt đến sự phát triển cao và được xem là cuộc cáchmạng tư sản triệt để nhất trong Lịch sử thế giới cận đại Khi học sinh hiểu rõ bàinày sẽ rút ra được những điểm giống và khác so với các cuộc cách mạng tư sảntrước, có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển của lịch sử Vậy tại sao cách mạng tưsản Pháp lại đạt đến đỉnh cao và được xem là cuộc cách mạng tư sản triệt đểnhất trong Lịch sử thế giới cận đại Để hiểu được điều đó thì việc sử dụng các đồ