Từ thực trạng của vấn đề trên, tôi chọn đề tài: " Một số biện pháp thiết kế giáo án dạy học tích hợp môn Lịch sử khối 6,7,8,9 nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trường TH
Trang 1Mục lục Trang
1 Mở đầu 2
1.1 Lí do chọn đề tài 2
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 3
1.4 Phương pháp nghiên cứu 3
2 Nội dung 3
2.3 Các sáng kiến đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5
Trang 21 Mở đầu.
1.1 Lí do chọn đề tài.
Lịch sử cũng như các môn học khác, có vai trò tác động đến con người khôngchỉ về trí tuệ mà còn cả về tư tưởng, tình cảm Bên cạnh đó, còn góp phần xâydựng con người phát triển hoàn thiện Nếu Văn học giúp học sinh thấy được cáihay, cái đẹp trong thơ ca để càng yêu quý hơn con người, dân tộc Việt nam thìthông qua Lịch sử, các em không chỉ thấy được quá trình phát triển của đấtnước, một dân tộc mà rộng hơn là cả một xã hội loài người Ngoài ra nó còn gópphần quan trọng trong việc hình thành, bồi dưỡng nhân sinh quan, thế giới quankhoa học Như vậy, so với các môn học khác thì môn Lịch sử có nhiều ưu thếtrong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đối với thế hệ trẻ Những kiến thức Lịch
sử không chỉ đơn thuần dạy cho các em biết yêu, ghét trong đấu tranh giai cấp,biết yêu quý lao động mà còn góp phần định hình cho học sinh cách ứng xửđúng đắn trong cuộc sống
Mặc dù có vai trò, chức năng, nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục thế hệ trẻ,nhưng hiện nay, việc dạy học Lịch sử chưa hoàn thành tốt vai trò của mình, mộtphần và một thực tế đáng buồn là học sinh không thích học môn Lịch sử, xemnhẹ môn Lịch sử Các em tiếp thu kiến thức một cách hời hợt, thiếu chính xác,thiếu hệ thống Vì đa phần các em cho rằng học Lịch sử phải ghi nhớ quá nhiều
sự kiện khô khan, Lịch sử là một môn học nghiên cứu về quá khứ mà quá khứ làcái đã qua không thể thay đổi nên chỉ học cho qua chứ không có gì vận dụng vàothực tế
Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân gây nên song cơ bản không phải do bảnthân môn Lịch sử mà do quan niệm, phương pháp dạy học chưa phù hợp, chưađáp ứng được yêu cầu môn học đề ra Giáo viên dạy Lịch sử chưa phát huy đượcthế mạnh của bộ môn, chưa chỉ ra cho các em nhận thức được đây là bộ mônkhoa học, cần phải só sự học tập, nghiên cứu nghiêm túc Giáo viên chưa thểhiện được không khí của Lịch sử trong giờ học nên để học sinh rơi vào tìnhtrạng thụ động, chưa phát huy được tính tích cực của học sinh làm cho khôngkhí học tập mệt mỏi, làm cho giờ học trở nên khô khan, nặng nề
Từ thực trạng của vấn đề trên, tôi chọn đề tài: " Một số biện pháp thiết kế giáo
án dạy học tích hợp môn Lịch sử khối 6,7,8,9 nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trường THCS Kiên Thọ - Ngọc Lặc" phần nào sẽ giúp
học sinh có hứng thú và tích cực, sáng tạo hơn trong học tập, tiết học môn Lịch
sử trở nên sinh động và hấp dẫn đối với học sinh
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Trong những năm qua, mặc dù chương trình và sách giáo khoa đã có thay đổi,nhưng lượng kiến thức trong mỗi bài học vẫn rất nhiều Đa số học sinh không hềquan tâm đến môn Lịch sử, các em thậm chí còn không sử dụng cả sách giáokhoa trong giờ học Lịch sử tại trường nên dẫn đến tình trạng học sinh học màkhông hiểu, không nhớ nội dung bài học là gì Vì thế để có thể giúp học sinhhiểu bài nhanh chóng, đồng thời trong tiết học, các em sẽ được tiếp cận với kiếnthức của các môn học khác có thể sẽ giúp kích thích, tạo hứng thú cho các em
Trang 3trong giờ học và từng bước lĩnh hội kiến thức môn Lịch sử thông qua sáng kiếnnày, một mặt nhằm trao đổi với đồng nghiệp về việc vận dụng một số biện pháp,cách thức để thiết kế một giáo án tích hợp nhiều môn học khác nhau áp dungcho một tiết dạy, mặt khác giúp giáo viên có thể áp dụng vào giảng dạy ở từngkhối học một cách sinh động, giúp cho học sinh hứng thú hơn với bộ môn Lịch
sử trong chương trình lịch sử cấp THCS
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Hiện nay việc thiết kế một giáo án tích hợp, vận dụng kiến thức nhiều môn học
để dạy học là một vấn đề vô cùng quan trọng và đò hỏi giáo viên phải đầu tưthời gian nghiên cứu kĩ lưỡng trước khi áp dụng vào soạn bài và dạy học việcđổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ở trường THCS (trong đó có cả đổi mớiphương pháp soạn giảng) đã và đang tiếp tục được thực hiện, tuy nhiên kết quảhọc tập Lịch sử của học sinh trong những năm gần đây vẫn tiếp tục giảm sút,học sinh không quan tâm nhiều đến việc học bộ môn Lịch sử, mặc dù các giáoviên ở các trường THCS đã cố gắng tìm tòi, ứng dụng các phương pháp mới,ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học việc đưa ra một số biện pháp trongviệc thiết kế giáo án tích hợp có thể sẽ cung cấp một số biện pháp, cách thứcgiúp giáo viên có thể nghiên cứu và soạn thảo cho mình một hay nhiều giáo ántích hợp ở từng khối học, sau đó áp dụng dạy học cho học sinh với mong muốngiúp cho các em học tốt hơn môn học Lịch sử, đồng thời thông qua môn họcnày, các em có thể hiểu biết thêm kiến thức của nhiều môn học khác tôi đãnghiên cứu các biện pháp, cách thức thiết kế một giáo án tích hợp và áp dụngdạy học cho học sinh khối 6,7,8,9 trường THCS Kiên Thọ
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
+ Phương pháp sưu tầm tài liệu: Giáo viên cần nghiên cứu và tìm tòi kiến thứccủa các môn học khác có liên quan đến nội dung bài mình sắp dạy học hoặctrước khi soạn bài, đọc kĩ nội dung bài dạy từ đó định hình được nội dung cầnsoạn và dạy
+ Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Thăm dò và tiến hành khảo sát họcsinh thông qua câu hỏi khảo sát nhanh về sở thích, thái độ, mong muốn của các
em đối với môn học Lịch sử từ đó có cách điều chỉnh kịp thời
+ Phương pháp thống kê, sử lý số liệu: Giáo viên cần nghiên cứu nội dung bàidạy ở từng khối để xác định số lượng bài cần phải tiến hành tích hợp
+ Phương pháp ứng dụng công nghệ phần mềm: Giáo viên sử dụng nhiều phầnmềm tiện ích trên mạng Internet để vẽ các biểu đồ, sơ đồ tư duy, tranh ảnh làmcho bài dạy thêm sinh động, cuốn hút học sinh tích cực học tập
2 Nội dung.
2.1 Cơ sở lí luận.
+ Dạy học tích hợp là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học nóichung và dạy học Lịch Sử nói riêng, đây được coi là một quan niệm dạy họchiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chấtlượng giáo dục
+ Dạy học tích hợp là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa các môn
Trang 4học với môn Lịch Sử, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức là
con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau:“Từ những năm 60 của thế kỉ XX, người ta đã đưa vào giáo dục ý tưởng tích hợp trong việc xây dựng chương trình dạy học Tích hợp là một khái niệm của lí thuyết hệ thống, nó chỉ trạng thái liên kết các phần tử riêng rẽ thành cái toàn thể, cũng như quá trình dẫn đến trạng thái này”[1].
+ Từ năm học 2012 – 2013, bộ GD&ĐT đã đưa vấn đề vận dụng kiến thức liênmôn vào giảng dạy trong các trường phổ thông Tuy nhiên đây là một hình thứcdạy học mới, giáo viên chưa được tiếp xúc nhiều và chưa có kinh nghiệm trongthiết kế giáo án và giảng dạy Vì vậy việc vận dụng kiến thức liên môn tronggiảng dạy các bộ môn nói chung và bộ môn Lịch sử nói riêng còn gặp nhiều khókhăn lúng túng
2.2 Thực trạng vấn đề.
Môn Lịch sử là bộ môn có vai trò quan trọng, qua đó học sinh có thể hiểu biết
về Lịch sử dân tộc và thế giới, từ đó hoàn thiện và phát triển nhân cách conngười Tuy nhiên, thực trạng của việc dạy và học Lịch sử trong nhà trường phổthông hiện còn những tồn tại là nội dung của nhiều bài giảng Lịch sử rất khôkhan với nhiều sự kiện lịch sử nặng về chiến tranh cách mạng, ít đề cập về Lịch
sử văn hóa, nghệ thuật, chưa xen kẽ với văn học, khoa học…nên chưa tạo được
sự hứng thú học sử đối với học sinh Học sinh còn hiểu một cách rời rạc, khôngnắm được mối quan hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội,
về kiến thức nhiều môn học (kiến thức liên môn) Yêu cầu hiểu biết Lịch sử, nhucầu cuộc sống hiện tại và tương lai đặt cho giáo viên Lịch sử nhiệm vụ: Làm thếnào nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử, kích thích sự hứng thú học Lịch sửcho học sinh Để hoàn thành nhiệm vụ này đòi hỏi giáo viên dạy sử không chỉ cókiến thức vững vàng về bộ môn Lịch sử mà còn phải có những hiểu biết vữngchắc về các bộ môn Địa lí, Văn học, Nghệ thuật, Khoa học…để vận dụng vàobài giảng Lịch sử làm phong phú và hấp dẫn
Trước khi áp dụng đề tài: " Một số biện pháp thiết kế giáo án dạy học tích hợp môn Lịch sử khối 6,7,8,9 nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trường THCS Kiên Thọ - Ngọc Lặc" Tôi đã tiến hành tìm hiểu tâm lý của 158
học sinh ở 4 khối 6,7,8,9 trường THCS Kiên Thọ về hứng thú học tập môn Lịch
sử, thông qua phiếu khảo sát nhanh với nội dung và kết quả như sau:
Em hãy vui lòng cho biết ý kiến của mình về môn học Lịch sử
(Đánh dấu x và nêu lý do vào các ô tương ứng)
Sau khi thu phiếu, kiểm tra và cho kết quả:
- Số lượng thích: 96 em: chiếm:61%
- Số lượng bình thường: 40 em: chiếm: 25%
- Số lượng không thích: 22 em chiếm: 14%
Trang 5Như vậy chúng ta thấy tỉ lệ thích học môn Lịch sử hiện nay ở trường THCSKiên Thọ là thấp, tỉ lệ bình thường và không thích học vẫn còn cao một thực tếchứng minh rằng: có thể là do phương pháp truyền sử của thầy cô giáo còn chưaphù hợp, chưa sinh động, chưa lôi cuốn được các em say mê học tập, chưa say
mê chiếm lĩnh tri thức, dẫn đến kết quả học tập cuối kì, cuối năm vẫn còn chưađạt yêu cầu mặt khác có thể là do chính bản thân các em đang chưa thấy rõđược vai trò và vị trí của môn Lịch sử trong cuộc sống, như Chủ tịch Hồ ChíMinh từng nói:
“ Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.[2]
2.3 Các sáng kiến đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
- Xác định vai trò, mối quan hệ tương tác giữa Lịch sử với các môn học khác môn để xây dựng giáo án và giảng dạy.
Trong giảng dạy bộ môn Lịch sử, người giáo viên đóng vai trò quan trọng trongviệc làm sống lại các sự kiện Lịch sử Tuy nhiên nếu chỉ dựa vào những kiếnthức trong sách giáo khoa thì khó có thể tạo dựng lại không khí Lịch sử cần thiết
để thu hút các em đi sâu tìm hiểu, khám phá quá khứ của dân tộc, của thế giới.Giáo viên dạy bộ môn Lịch sử phải đầu tư thời gian để nghiên cứu kĩ nội dungbài học, đồng thời tìm hiểu các kiến thức của các môn học khác có liên quan để
áp dụng vào bài dạy giúp làm cho bài dạy thêm sinh động, các em được biếtnhiều kiến thức của các môn học khác thông qua tiết học
+ Mối quan hệ giữa môn Lịch sử và môn Ngữ Văn Để tạo nên những cảm xúcthực sự trước những sự kiện thì việc vận dụng kiến thức Văn học vào giảng dạyLịch sử là điều cần thiết, nó góp phần làm cho bài giảng trở nên sinh động vàhấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của học sinh Văn học và Lịch Sử có liên hệvới nhau, kiến thức môn này sẽ hỗ trợ cho môn kia, văn học sẽ cung cấp cho tanhững tư liệu Lịch sử mà nhờ đó học sinh có thể nhận thức một cách rõ ràng, tôixin đưa ra một vài ví dụ:
* Ví dụ 1: Khi dạy bài 14: tiết 16: Lịch sử lớp 9: Việt Nam sau chiến tranh thếgiới thứ nhất Giáo viên có thể liên hệ đến một số tác phẩm văn học như: TắtĐèn (Ngô Tất Tố), Chị Dậu (Nam Cao) để làm nổi bật lên xã hội Việt Nam sauchương trình khai thác thuộc địa lần II của thực dân Pháp
* Ví dụ 2: Khi dạy bài 19: Lịch sử lớp 7: Khởi Nghĩa Lam Sơn (1418-1427)giáo viên có thể trích dẫn câu thơ hết sức mạnh mẽ của Nguyễn Trãi viết vềcuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược:
Đánh một trận sạch không kình ngạc, Đánh hai trận tan tác chim muông Cơn gió to trút sạch lá khô
Tổ kiến hổng sụt toang đê vỡ ( Bình Ngô đại cáo- Nguyễn Trãi)
+ Mối quan hệ giữa môn Lịch sử và môn Địa lí Tuy là hai phân môn riêng biệtsong Lịch sử và Địa lí có mối liên hệ mật thiết với nhau Lịch sử là những gì đãxảy ra, tồn tại một cách khách quan Những điều đã xảy ra đó đều gắn với một
Trang 6không gian và thời gian cụ thể Vì vậy chúng có liên quan mật thiết với những
sự vật và hiện tượng Địa lí nhất định Cho nên trong khi dạy và học Lịch sử có nhiều cơ hội để liên hệ với các kiến thức Địa lí và ngược lại, môn Địa lí sẽ cungcấp kiến thức để học sinh hiểu các sự kiện Lịch sử diễn ra trong quá khứ
* Ví dụ 1: Khi dạy bài 27: tiết 35: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dânPháp xâm lược kết thúc (1953-1954) Giáo viên có thể vận dụng kiến thức Địa lí
để khái quát vị trí địa lí của Điện Biên Phủ, từ đó thấy được những thuận lợi vềphòng ngự và phản công của ta, đồng thời thấy được những khó khăn của thực
dân Pháp khi quyết định xây dựng Điện Biên Phủ trở thành pháo đài “Bất khả
chiến bại”
* Ví dụ 2: Khi dạy tiết 55: Lịch sử địa phương lớp 7: Khởi Nghĩa Lam Sơn trênđất Thanh Hóa (1418-1423) Giáo viên có thể khái quát vị trí địa lí khu căn cứLam Sơn, thấy được đây là khu vực có vị trí vô cùng thuận lợi cho việc phòng
thủ, địa hình núi rừng Lam Sơn là “ Tấm lá chắn thép” bảo vệ nghĩa quân.
+ Mối quan hệ giữa môn Lịch sử và môn Giáo dục công dân Chúng ta thường
rất quen thuộc với câu Danh ngôn:“ Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống”[3] của
nhà chính trị Rô-Ma cổ đại Xi-xê-rông Như vậy học Lịch sử để hiểu cội nguồicủa tổ tiên, cha ông, làng xóm, cội nguồn của dân tộc mình; biết được tổ tiên,cha ông đã sống và lao động như thế nào để tạo nên đất nước ngày nay mônGiáo dục công dân làm nhiệm vụ giáo dục cho các em biết quý trọng những gìmình đang có, biết ơn những người đã làm ra nó cũng như biết mình phải làm gìcho đất nước Như vậy môn Giáo dục công dân có mối quan hệ vô cùng quantrọng, cùng với Lịch sử, môn học này hổ trợ viêc giáo dục cho học sinh tình yêuquê hương đất nước thông qua bài dạy
* Ví dụ 1: Khi dạy tiết 55: Lịch sử địa phương lớp 7: Khởi Nghĩa Lam Sơn trênđất Thanh Hóa(1418-1423) Giáo viên lồng ghép việc giáo dục cho học sinhlòng biết ơn đến công lao của người anh hùng dân tộc Lê Lợi đối với các thế hệtrẻ ở Thanh Hóa nói riêng và cả nước nói chung, bảo vệ và giữ gìn các khu ditích Lịch sử như: Lam Kinh, Lê Lai, Đền Ngọc Lan, giáo viên cung cấp cho họcsinh một số điều luật về bảo vệ di sản văn hóa…
- Nhà nước có chính sách bảo vệ và phát huy những giá trị di sản văn hóa.
- Nhà nước bảo vệ quyện và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu di sản văn hóa chủ sở hữu di sản văn hóa có trách nhiệm bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa.
- Nghiêm cấm các hành vi:
+ Chiếm đoạt, làm sai lệch di sản văn hóa.
+ Đào bới trái phép địa điểm khảo cổ, xây dựng trái phép, lấn chiếm đất đai thuộc di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh.
+ Mua bán, trao đổi và vận chuyển trái phép di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; đưa trái phép di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia ra nước ngoài.
+ Lợi dụng việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hoá để thực hiện [4]
* Ví dụ 2 : Khi dạy bài 12 : tiết 13 : Nước Văn Lang Giáo viên Giáo dục lòng
Trang 7biết ơn đối với các vua Hùng đã xây dựng nên nhà nước đầu tiên của nước ta.Nhân dân ta đã cho xây lăng mộ và lập đền thờ các Vua Hùng tại Phú Thọ.
chúng ta đã lấy ngày 10/03 âm lịch làm ngày Quốc giỗ thể hiện đạo lý Uống nước nhớ nguồn của dân tộc Lòng biết ơn của nhân dân còn được thể hiệ qua
các câu ca dao, tục ngữ:
Dù ai đi ngược về xuôi Nhớ ngày Giỗ Tổ mồng mười tháng ba Khắp miền truyền mãi câu ca Nước non vẫn nước non nhà ngàn năm.
+ Mối quan hệ giữa môn Lịch sử và môn Âm nhạc Nhằm góp một phần giúpcác em học sinh yêu thích và hiểu Lịch sử Việc sử dụng Âm nhạc sẽ tạo cho giờhọc được sự sinh động, lôi cuốn, truyền cảm cao Học sinh hiểu sử qua Âmnhạc, Âm nhạc góp phần tạo ra sự rung cảm cho người học Vì thế, mục tiêu củagiờ học Lịch sử không chỉ cung cấp cho người học những kiến thức Lịch sử màcòn hướng đến sự hào hứng cho học sinh tự đi tìm kiến thức ngoài sách giáokhoa Trong khi đó, con đường gần nhất để đến với tâm hồn con người đó là Âmnhạc Sử dụng Âm nhạc trong dạy học sẽ là một hướng giải pháp có giá trị thựctiễn, bồi đắp kiến thức, tâm hồn cho các em phát huy hiệu quả môn Lịch sửtrong nhà trường, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học
* Ví dụ 1: Khi dạy bài 27: tiết 35: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dânPháp xâm lược kết thúc (1953-1954) Sau khi giáo viên cho học sinh quan sáthình 55(Sgk): Bộ đội ta kéo pháo vào Điện Biên Phủ, giáo viên kết hợp cho họcsinh nghe bài hát: Hò Kéo Pháo, sáng tác: Hoàng Vân Thông qua việc nghe bàihát này, các em thấy được không khí và sức mạnh của quân ta trong cuộc tấncông quân Pháp tại Điện Biên Phủ
* Ví dụ 2 : Khi dạy bài 12 : tiết 13 : Nước Văn Lang Để cảm nhận sâu sắc hơnlòng tự hào dân tộc và khắc sâu tình yêu đất nước, lịch sử dân tộc Giáo viên cho
học sinh nghe ca khúc “ Dòng máu Lạc Hồng ” sáng tác: Lê Quang.
+ Mối quan hệ giữa môn Lịch sử và tư tưởng Hồ Chí Minh Trong giai đoạncách mạng mới hiện nay, trước những âm mưu, thủ đoạn mới của kẻ thù trongviệc thực hiện chiến lược “diễn biến hoà bình”, “bạo loạn lật đổ”, những luậnđiệu xuyên tạc, bóp méo sự thật của kẻ thù về Bác Hồ, Đảng Cộng sản ViệtNam, phá hoại chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật của nhà nước Vìvậy, cần chú trọng việc bồi dưỡng, giáo dục đạo đức cách mạng, đặc biệt là tưtưởng Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ Bộ môn Lịch sử có nhiều ưu thế trong việcgiáo dục đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ, vì môn Lịch sử ở nhà trường chúng
ta dạy học theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; vềđường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước đảm bảo cung cấpnhững kiến thức thực sự khách quan và khoa học để tiến hành giáo dục tốt tưtưởng, đạo đức cách mạng
* Ví dụ 1: Khi dạy bài 27: tiết 35: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dânPháp xâm lược kết thúc (1953-1954) Giáo viên có thể vận dụng tư tưởng HồChí Minh về đoàn kết dân tộc, đoàn kết quốc tế để phân tích nguyên nhân thắng
Trang 8lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp: Toàn dân Việt Nam chỉ có một lòng: Quyết không làm nô lệ Chỉ có một chí: Quyết không chịu mất nước Chỉ
có một mục đích: Quyết kháng chiến để tranh thủ thống nhất và độc lập cho Tổ quốc Sự đồng tâm của đồng bào ta đúc thành một bức tường đồng vững chắc xung quanh Tổ quốc Dù địch hung tàn, xảo quyệt đến mức nào, đụng đầu nhằm bức tường đó, chúng cũng phải thất bại Và Người khuyên dân ta rằng:
Dân ta xin nhớ chữ đồng:
Đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh Đây chính là con đường đưa dân ta tới độc lập, tự do.[5]
* Ví dụ 2 : Khi dạy tiết 55: Lịch sử địa phương lớp 7: Khởi Nghĩa Lam Sơn trênđất Thanh Hóa(1418-1423) Giáo viên có thể vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh
về đoàn kết dân tộc để khẳng định vai trò của các dân tộc anh em trên đất ThanhHóa như người Việt, người Mường, người Thái đã một lòng đoàn kết tre trở,bảo vệ và cung cấp lương thực cho nghĩa quân
“ Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của
ta từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước”.[6].
- Nghiên cứu sách giáo khoa trước khi thiết kế giáo án tích hợp
Việc thiết kế một giáo án tích hợp còn tùy thuộc vào nội dung của từng bàitrong sách giáo khoa vì vậy có thể có bài sẽ tích hợp được hai môn, ba môn,bốn môn hoặc nhiều hơn nữa hoặc có bài sẽ không thể tích hợp được, vì vậy khithiết kế giáo án cần phải nghiên cứu kĩ để có phương pháp soạn bài và giảng dạyphù hợp Giáo viên phải dành thời gian nhiều vào việc đọc và nghiên cứu sáchgiáo khoa, từ đó có thể lập một danh mục các bài cần tích hợp kiến thức để ápdụng cho việc soạn trong các năm học tiếp theo
- Sử dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong thiết kế giáo án tích hợp.
Hiện nay, giáo dục Thanh hóa nói chung và giáo dục Ngọc lặc nói riêng đangkhuyến khích giáo viên sử dụng CNTT trong dạy học Thấy được tầm quantrọng của việc ứng dụng CNTT trong giáo dục và đào tạo, Bộ Chính trị đã cóChỉ thị 58-CT/TW về việc: “…đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác giáodục và đào tạo ở các cấp học, bậc học, ngành học”.[7] Bằng những nội dungđược chọn lọc và cấu tạo theo yêu cầu của từng cấp học, bộ môn Lịch sử khôiphục lại cho học sinh những kiến thức Lịch sử, bức tranh Lịch sử gần đúng như
nó đã từng tồn tại trong qúa khứ
Với đặc trưng trên của bộ môn, việc dạy học Lịch sử với sự hỗ trợ của CNTT
tỏ ra khá hiệu quả và khả thi Nhờ sự hỗ trợ của CNTT với các công cụ vàphương tiện bao gồm văn bản, hình ảnh, phim diễn hoạt, âm thanh, người giáoviên có thể thực hiện giáo án điện tử với đầy đủ các kênh chữ, kênh hình, âmthanh, qua đó, học sinh không chỉ được rèn luyện các khả năng đọc, nghe, viếtnói mà còn quan sát và cảm nhận được các sự kiện Như vậy, bài giảng điện tửđem lại hiệu qủa đặc biệt
Đối với giáo viên, tuy phải đầu tư khá nhiều thời gian và công sức để chuẩn bị
Trang 9một giáo án điện tử nhưng việc dạy học Lịch sử bằng giáo án điện tử giúp giáoviên hạn chế bớt phần thuyết giảng, có thời gian thảo luận và tăng cường kiểmsoát đối với học sinh Giáo án đện tử giúp đa dạng hoá việc cung cấp kiến thứccho học sinh thông qua các công cụ trình diễn, người giáo viên có thể cung cấpcho học sinh một khối lượng hình ảnh, phim tài liệu Lịch sử… liên quan đến nộidung bài học Lịch sử mà học sinh được học, như vậy mà giờ học trở nên sôi nổi
và sinh động hơn
Đối với học sinh, việc học tập Lịch sử thông qua bài giảng điện tử tạo nhiềuhứng thú cho các em trong học tập, các em được tiếp cận, nhận thức các sự kiệnLịch sử và bài học Lịch sử sống động hơn, gần với qúa khứ hơn So với nhữngbài giảng thông thường, học sinh phải mường tượng trong đầu những sự kiện,nhân vật mà thầy cô thuyết giảng thì với việc học trên bài giảng điện tử học sinh
đã được trực quan sinh động với những sự kiện, nhân vật Lịch sử một cách cụthể giúp kích thích quá trình tư duy của học sinh, từ đó, nội dung kiến thứcLịch sử học sinh thu thập đủ hơn và in sâu hơn vào trong trí nhớ của các em
- Thiết kế sơ đồ tư duy, bảng biểu để dạy học.
Điều quan trọng nhất trong trong việc đổi mới phương pháp dạy học là thầydạy thế nào để học sinh động não, làm thay đổi chất lượng hoạt động trí tuệ củahọc sinh, làm phát triển trí thông minh, trí sáng tạo của các em trong quá trìnhdạy học trên lớp, hoạt động trí tuệ chủ yếu của học sinh là ghi nhớ và tái hiện Ởnhà, học sinh tự học dưới dạng học bài và làm bài…nhưng về căn bản đã đượchướng dẫn ở lớp, nên hoạt động trí tuệ của học sinh vẫn nặng về rèn luyện trínhớ và khả năng tái hiện Như vậy, rèn luyện năng lực tư duy, khả năng tưởngtượng, sáng tạo phát triển trí tuệ, trí thông minh…của học sinh nói chung đượcxem là nhiệm vụ chủ yếu, nhiệm vụ quan trọng nhất của quá trình dạy học hiệnđại phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy hiện nay là một phương phápđược thực hiện với mức độ cao và ưu điểm vượt trội nhằm phát huy tính chủđộng sáng tạo của học sinh trong việc tìm tòi, đào sâu hay mở rộng một ý tưởng,
… bằng việc sử dụng đồng thời hình ảnh, đường nét và chữ viết với sự tư duytích cực Cùng một chủ đề nhưng có thể trình bày dưới dạng bản đồ tư duy theomột cách riêng, với cách dùng màu sắc, hình ảnh và cụm từ diễn đạt khác nhau.Chính từ đó mà việc lập bản đồ tư duy luôn phát huy được khả năng sáng tạocủa mỗi giáo viên và học sinh Vì vậy, việc sử dụng sơ đồ tư duy đang đượckhuyến khích đối với các môn học nói chung và môn Lịch sử nói riêng
Hiện nay có rất nhiều phần mềm vẽ sơ đồ tư duy trên mạng, giáo viên có thể tải
về và cài đặt chúng là có thể thiết kế một sơ đồ tư duy cho một bài dạy, ở đây tôixin đưa ra một phần mềm vẽ sơ đồ tư duy khá phổ biến đối với giáo dục là phầnmềm: iMindMap8
Sau đây tôi xin mô tả một tiết dạy Lịch sử mà giáo án được thiết kế theo lối tíchhợp gồm nhiều môn học khác nhau, đồng thời sử dụng phần mềm vẽ sơ đồ tưduy iMindMap8 cũng như ứng dụng CNTT trong giảng dạy
TIẾT 55: LSĐP LỚP 7: CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN
TRÊN ĐẤT THANH HÓA(1418-1423)
Trang 101 Mục tiêu cần đạt:
a Kiến thức:
Biết được nét chính về Lê Lợi và Nguyễn Trãi là những người lãnh đạo cuộckhởi nghĩa Lam Sơn Lê Lợi (1385-1433), là một hào trưởng có uy tín ở LamSơn (Thọ Xuân – Thanh Hóa) Căm giận quân cướp nước, ông đã dốc hết tàisản, chiêu tập nghĩa sĩ khắp nơi để chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa, các em thấuhiểu những gian khổ mà Lê Lợi cùng nghĩa quân phải đối mặt trong cuộc khángchiến trên đất Thanh Hóa, đồng thời biết được những thắng lợi bước đầu tạo tiền
đề cho giai đoạn tiếp theo của cuộc khởi nghĩa thông qua bài học, học sinh đượctiếp cận và chiếm lĩnh kiến thức qua một số môn học như : Văn học, Địa lí, Âmnhạc, Giáo dục công dân và tư tưởng Hồ Chí Minh
b Kỹ năng:
Rèn luyện cho học sinh kỹ năng lập niên biểu và tượng thuật diễn biến củacuộc khởi nghĩa Lam Sơn trên bản đồ: từ lập căn cứ địa, xậy dựng lực lượng,chống địch vây quét và mở rộng vùng hoạt động ở miền Tây Thanh Hóa ra các
vị trí khác Nhớ tên một số nhân vật và địa danh Lịch sử cùng những chiến côngtiêu biểu của cuộc khởi nghĩa, hình thành kĩ năng vận dụng kiến thức các mônhọc khác để hiểu sâu sắc nội dung bài học
c.Thái độ:
Bồi dưỡng cho học sinh tinh thần yêu nước nồng nàn, sự đoàn kết của nhân dâncác dân tộc ở Thanh Hóa nói riêng và của cả nước nói chung, khâm phục nghệthuật đánh giăc độc đáo của ban chỉ huy nghĩa quân, trân trọng và biết ơn cáctấm gương đã anh dũng hi sinh thân mình để cứu nghĩa quân như: Lê Lai…., có
ý thức bảo vệ và giữ gìn các di tích Lịch sử như di tích Lam Kinh, di tích Lê Lai,
di tích Đền Ngọc Lan, Bồi dưỡng tinh thần, quyết tâm vượt mọi khó khăn đểhọc tập và phấn đấu vươn lên
* Cụ thể: Tích hợp các môn:
+ Tích hợp kiến thức Địa lý, Ngữ văn, GDCD, Âm nhạc và tư tưởng Hồ ChíMinh trong việc tìm hiểu kiến thức liên quan ở mỗi bộ môn:
- Địa lí: Vận dụng kiến thức về địa lí để trình bày hiểu biết Thanh Hóa và vị trí
địa lí của căn cứ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (miền Tây Thanh Hóa)
- Ngữ văn: Liên hệ những bài thơ ca ngợi những chiến thắng vẻ vang của nghĩa
quân ( Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi)
- Âm nhạc: Cảm nhận sâu sắc về vẽ đẹp và truyền thống yêu nước của nhân dân
Thanh Hóa qua các bài hát: Hội thề Lũng Nhai, Đường về Thanh Hóa…
- Giáo dục công dân: Giáo dục lòng biết ơn đến công lao của người anh hùng
dân tộc Lê Lợi đối với các thế hệ trẻ ở Thanh Hóa nói riêng và cả nước nóichung, bảo vệ và giữ gìn các khu di tích Lịch sử như: Lam Kinh, Lê Lai, ĐềnNgọc Lan, biết được một số điều luật về bảo vệ di sản văn hóa…
- Tư tưởng Hồ Chí Minh: khắc sâu cho học sinh quan điểm và tư tưởng của
Bác trong đoàn kết nhân dân các dân tộc anh em và nghệ thuật chiến tranh dukích
2 Thiết bị dạy học, học liệu:
Trang 11- Giáo viên:
+ Máy tính, máy chiếu, bài giảng điện tử, giấy Ao
+ Tranh ảnh, lược đồ Thanh Hóa, lược đồ K/N Lam Sơn thời kì ở miền Tây
* Kiểm tra bài cũ: Em hãy nêu tóm tắt các chính sách về kinh tế, văn hóa, quốc
phòng và ngoại giao của vua Quang Trung trong công cuộc xây dựng đất nước?
* Bài mới:
Hoạt động 1 Giới thiệu bài:
GV: Sau thất bại của nhà Hồ, nhà Minh thiết lập chính quyền thống trên khắp nước ta Chúng đã thi hành những chính sách vô cùng tàn ác trong đó có nhân dân Thanh Hóa nói riêng và cả nước nói chung người anh hùng dân tộc nào được sinh ra ở vùng đất miền Tây Thanh Hóa? Nhân dân các dân tộc người Việt-Mường-Thái ở miền Tây Thanh hóa cùng với Lê Lợi đã chống lại giặc Minh đạt được kết quả ra sao? Chúng ta cùng tìm hiểu Tiết 55: Bài: Lịch Sử Địa Phương - khởi nghĩa Lam Sơn trên Thanh hóa (giai đoạn: 1418-1423)
Hoạt động 2 Tìm hiểu nội dung bài học:
1 Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa.
Gv: cho học sinh quan sát chân dung minh họa Lê Lợi