Một số kinh nghiệm tổ chức tốt các hoạt động dạy học nhằm mang lại hiệu quả cho giờ dạy bài thực hành đại lý ở trường THCS trương công man

Từ thực tế trên, tôi mạnh dạn thực hiện đề tài "Một số kinh nghiệm tổ chức tốt các hoạt động dạy học nhằm mang lại hiệu quả cho giờ dạy bài thực hành Địa lí ở trường THCS Trương Công Man

Người thực hiện: Vũ Thị Hiên Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Trương Công Man

SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Địa lí

CẨM THỦY NĂM 2017

1 Đổi mới phương pháp dạy học và dạy học theo

hướng tích cực.

4

2 Khái niệm hoạt động dạy học và lợi ích của hoạt

động dạy học đối với môn Địa lí.

DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SKKN ĐÃ ĐƯỢC

CẤP TRÊN ĐÁNH GIÁ.

21

1

PHẦN A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài.

Nằm trong lộ trình thay sách giáo khoa, đổi mới đồng bộ phương phápdạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triểnnăng lực của học sinh trên tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TƯ về đổi mới căn bản,toàn diện giáo dục và đào tạo Mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh, đòihỏi phải yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thựctiễn

Trước đòi hỏi của thực tiễn, nước ta đang trên con đường hội nhập và pháttriển thì đổi mới giáo dục, trong đó đổi mới phương pháp dạy học là hết sức cầnthiết Luật giáo dục công bố năm 2005, Điều 28.2 có ghi “Phương pháp giáo dụcphổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinhphù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tựhọc, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vàothực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho họcsinh” Đổi mới giáo dục đòi hỏi nhà trường không chỉ trang bị cho học sinhnhững kiến thức đã có của nhân loại mà còn phải bồi dưỡng, hình thànhở họcsinh tính năng động, óc tư duy sáng tạo và kĩ năng thực hành áp dụng, tức là đàotạo con người lao động không chỉ có kiến thức mà phải có năng lực lao động, kĩnăng thực hành

Trong những năm gần đây, nghành giáo dục đã có nhiều lần thực hiện vàtriển khai đến giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học Thực hiện tinh thầnchỉ đạo của Bộ GD-ĐT, sở GD-ĐT Thanh Hoá, phòng GD - ĐT Cẩm Thủy,BGH trường THCS Trương Công Man đã và đang tạo điều kiện, động viên,khuyến khích giáo viên tích cực đổi mới phương pháp dạy học, vận dụng cóhiệu quả các chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy họcmới vào thực tiễn giảng dạy hàng ngày Tuy nhiên, việc vận dụng các phươngpháp, kỹ thuật dạy học trong môn học nói chung và đối với môn Địa lí nói riêngkhông phải là vấn đề đơn giản, nó phụ thuộc khá nhiều vào yếu tố khách quannhư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học… Vì vậy, với giáo viên ở nhiều trường,nhiều địa phương thì việc ứng dụng đổi mới phương pháp dạy học, các kỹ thuậtdạy học tích cực vẫn là vấn đề khá mới mẻ, việc vận dụng vào thực tiễn chưathật thường xuyên, nhiều nơi còn mang tính hình thức Riêng đối với trườngTHCS Trương Công Man việc ứng dụng đổi mới phương pháp dạy học nóichung và với môn Địa lí nói riêng còn khá khiêm tốn, một phần do trang bị đểphục vụ cho đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên còn hạn chế đặc biệt làcác trang thiết bị để dạy tiết thực hành còn gặp nhiều khó khăn, phần vì điềukiện cơ sở vật chất, khả năng của học sinh

Từ thực tế trên, tôi mạnh dạn thực hiện đề tài "Một số kinh nghiệm tổ

chức tốt các hoạt động dạy học nhằm mang lại hiệu quả cho giờ dạy bài thực hành Địa lí ở trường THCS Trương Công Man" với hy vọng cùng chia

sẻ kinh nghiệm dạy học với đồng nghiệp, đồng thời cùng nhau vận dụng vào

2

thực tiễn dạy học tiết thực hành Địa Lí THCS, giúp học sinh được rèn luyện các

kỹ năng hiệu quả, từ đó nâng cao chất lượng đối với môn học này

2 Mục đích nghiên cứu:

Việc nghiên cứu đề tài "Một số kinh nghiệm tổ chức tốt các hoạt động

dạy học nhằm mang lại hiệu quả cho giờ dạy bài thực hành Địa lí ở trường THCS Trương Công Man” nhằm mục đích giúp học sinh học tập chủ động,

chống lại thói quen thụ động, phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập.Đặc biệt là ở các bài thực hành Địa lí

3 Đối tượng nghiên cứu.

Thể nghiệm vận dụng đối với học sinh lớp 6A, 8A, 7B ở Trường THCS

Trương Công Man năm học 2015 – 2016

Đề tài này chỉ nghiên cứu ở việc vận dụng: "Một số kinh nghiệm tổ

chức tốt các hoạt động dạy học nhằm mang lại hiệu quả cho giờ dạy bài thực hành Địa lí ở trường THCS Trương Công Man” trong các tiết dạy học

Địa lí, đặc biệt khi dạy các tiết thực hành Địa lí ở Trường THSC

4 Phương pháp nghiên cứu.

* Phương pháp điều tra:

* Phương pháp đối chứng:

* Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

* Phương pháp phân tích, tổng kết kinh nghiệm

* Phương pháp thiết kế và vận dụng giáo án điện tử vào giảng dạy

3

PHẦN B: NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I Cơ sở lí luận

1 Đổi mới phương pháp dạy học và dạy học theo hướng tích cực.

Đổi mới phương pháp dạy học và dạy học theo hướng tích cực chính làphát huy được tính tích cực nhận thức của học sinh Nói cách khác là “Dạy họclấy hoạt động của người học làm trung tâm” Trong dạy và học tích cực, dưới sựthiết kế, tổ chức, định hướng của giáo viên, người học tham gia vào quá trìnhhoạt động học tập từ khâu phát hiện vấn đề, tìm giải pháp cho vấn đề đặt ra, thựchiện các giải pháp và rút ra kết luận Quá trình đó giúp người học lĩnh hội nộidung học tập đồng thời phát triển năng lực sáng tạo

Đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực có nghĩa là hoạtđộng học tập phải được thực hiện trên cơ sở kết hợp giữa hoạt động cá nhân vàhoạt động tập thể, trong mối quan hệ tương tác giữa thầy trò, trò – trò trong môitrường học tập thân thiện, an toàn Trong dạy học tích cực học sinh là chủ thểhoạt động, giáo viên đóng vai trò là người tổ chức hướng dẫn, đòi hỏi ngườigiáo viên phải có kiến thức sâu, rộng, có kỹ năng sư phạm, đặc biệt phải có tìnhcảm nghề nghiệp thì việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực mớiđạt hiệu quả

Đổi mới phương pháp dạy học và học theo hướng tích cực đòi hỏi ngườidạy phải biết kế thừa, phát huy những ưu điểm, khắc phục những nhược điểmcủa phương pháp dạy học truyền thống và cập nhật các phương pháp dạy họchiện đại sao cho phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện dạy học của nhà trường, của

địa phương Một số kinh nghiệm tổ chức tốt các hoạt động dạy học cho giờ

dạy bài thực hành Địa lí bản thân tôi đã thực hiện tại trường Trung học cơ sởTrương Công Man có thể minh chứng cho điều đó

2 Khái niệm hoạt động dạy học và lợi ích của hoạt động dạy học đối với môn Địa lí.

2.1 Khái niệm hoạt động dạy học.

Hoạt động dạy học là quá trình gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng:Hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh Trong đó dưới sựlãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giáo viên, người học tự giác, tích cực,tự điềukhiển hoạt động học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ học Trongquá trình dạy học, hoạt động dạy của giáo viên có vai trò chủ đạo, hoạt động họccủa học sinh có vai trò tự giác, chủ động, tích cực Nếu thiếu một trong hai hoạtđộng trên, quá trình tổ chức dạy học không diễn ra đúng theo nghĩa của nó

2.2 Lợi ích của việc tổ chức các hoạt động dạy học đối với các bài dạythực hành Địa lí THCS

"Tổ chức tốt các hoạt động dạy học cho bài thực hành Địa lí” giúpcho giờ học thêm sôi nổi, có sức hấp dẫn, giúp học sinh dễ hiểu, dễ khắc sâukiến thức, nắm được một số kĩ năng cần thiết của bài học (KN), quan trọng như

KN xác định bản đồ, lược đồ, KN giao tiếp, KN hợp tác, KN làm việc nhóm,

KN ra quyết định Đặc biệt qua tổ chức tốt các hoạt động dạy học đã kíchthích HS học tập, học sinh hứng thú vì được trải nghiệm, vận dụng những kiến

4

thức đã được học để thực hành kỹ năng Địa lí tốt nhất Đây là cách học mamglại hiệu quả cao đối với các em Đồng thời đây cũng là phương pháp giúp giáoviên dạy bài thực hành Địa lí thành công.

II Thực trạng của vấn đề:

Trong những năm gần đây việc dạy và học môn Địa lí ở Trường THCSnói chung và tại trường THCS Trương Công Man nói riêng đã có nhiều chuyểnbiến theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của HS Tuy nhiên trong quátrình dạy học ở trường, qua việc dự giờ các đồng nghiệp và qua các lần sinh hoạtcụm, tổ nhóm chuyên môn do nhà trường tổ chức tôi thấy việc dạy và tổ chứccác tiết thực hành môn Địa lí của một số GV còn đơn điệu, nhiều GV khi dạybài thực hành chỉ đơn thuần là hỏi – đáp, lớp học không sôi nổi, HS rèn luyện kỹnăng: Kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác, kỹ năng làm việc nhóm…đặc biệt là

kỹ năng thực hành Địa Lí còn rất ít Một số GV đôi khi còn ngại dạy các tiếtthực hành vì phải chuẩn bị nhiều đồ dùng …Từ những nguyên nhân trên nênhiệu quả của bài thực hành Địa lí chưa cao, nhiều học sinh chưa thích và chưachú ý đến học bộ môn này

Đối với giáo viên"Tổ chức tốt các hoạt động dạy học nhằm mang lại

hiệu quả cho giờ dạy bài thực hành Địa lí” chưa thật sự được sử dụng thường

xuyên bởi lẽ đây là hình thức dạy học đòi hỏi người giáo viên phải có sự chuẩn

bị chu đáo cả về thời gian, kiến thức và các đồ dùng dạy học: Bản đồ trống,phiếu học tập, thiết kế giáo án trình chiếu… việc tổ chức tốt các hoạt động

dạy học trong tiết thực hành chỉ với 45 phút giáo viên phải chuẩn bị nhiều đồ

dùng dạy học có liên quan nên nhiều giáo viên còn ngại không muốn tổ chứchoạt động dạy học này Mặt khác do đời sống của nhiều giáo viên còn khó khănnên chưa có điều kiện đầu tư thỏa đáng cho tiết dạy thực hành trên lớp mà mớichỉ dừng lại ở chỗ sử dụng các thiết bị hiện có tại trường

Đối với HS phần lớn các em không thích học môn Địa lí vì cho rằng đây

là môn học phụ không quan trọng, các tiết học Địa lí trên lớp chưa mang lại hiệuquả trong học tập đối với các em nên các em chưa yêu thích môn học này Mặtkhác "Tổ chức tốt các hoạt động dạy học nhằm mang lại hiệu quả cho giờ

dạy bài thực hành Địa lí” các em chưa được học thường xuyên nên cách học

này chưa phát huy được hiệu quả tốt, HS còn có nhiều bỡ ngỡ trong giao tiếp,lúng túng khi được giao nhiệm vụ, học sinh gặp phải khó khăn khi vừa tham giahợp tác với bạn nhóm, vừa phải lĩnh hội kiến thức mới, ôn lại các kiến thức cũ

để giải đáp những yêu cầu của bài thực hành

Trên đây là một số vấn đề thực trạng ở môn Đia lí tại trường THCSTrương Công Man Bằng sự yêu nghề, trăn trở, tâm huyết với chuyên môn tôi đãtiến hành khảo sát thực trạng để minh chứng cho nguyên nhân: Vì sao học sinhkhông thích học môn Địa lí, việc rèn luyện kỹ năng Địa lí còn ít và chất lượngmôn Địa lí còn thấp so với yêu cầu Cụ thế như sau:

Vào đầu năm học 2015-2016 tôi tiến hành khảo sát thăm dò ý kiến đối vớimôn Địa lí ở các lớp 7B,8A, 6A Trường THCS Trương Công Man thu được kếtquả sau:

5

Kết quả khảo sát thăm dò ý kiến HS

Địa lí

Không thích họcmôn Địa lí

Đồng thời với kết quả khảo sát thăm dò trên tôi tiến hành cho HS làm bàikiểm tra vào đầu năm học 2015-2016 ở lớp 8A,7B, 6A ở Trường THCS TrươngCông Man, kết quả thu được như sau:

Kết quả thực trạng ban đầu khi GV tổ chức cho HS làm bài kiểm tra.

6A 30 0 0.0 6 20,0 14 46,6 10 33.4

Kết quả điểm bài kiểm tra GV tiến hành tổ chức vào đầu năm học

2015-2016 ở các lớp 7B,8A,6A rất thấp (số HS đạt điểm khá, giỏi còn ít, số HS đạtđiểm TB và yếu chiếm tỉ lệ cao)

Từ thực trạng trên bản thân tôi mạnh dạn ứng dụng"Một số kinh nghiệm

tổ chức tốt các hoạt động dạy học nhằm mang lại hiệu quả cho giờ dạy bài thực hành Địa lí ở trường THCS Trương Công Man" Trong quá trình thực

hiện đề tài tôi được nhà trường, đồng nghiệp quan tâm và tạo nhiều điều kiệnthuận lợi giúp đỡ

- Trường THCS Trương Công Man là một trong những trường có truyềnthống dạy và học Trường có đội ngũ giáo viên nhiệt tình, yêu nghề

- Nhà trường có tương đối đầy đủ cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học thuậnlợi cho giáo viên giảng dạy và học sinh học tập

- Ban giám hiệu nhà trường cùng tổ chuyên môn luôn quan tâm sát saođến chuyên môn của từng đồng chí cán bộ, giáo viên Thường xuyên tổ chứcthanh kiểm tra, đánh giá và góp ý rút kinh nghiệm trong công tác giảng dạy đểnâng cao chuyên môn nghiệp vụ

- Bản thân yêu nghề, luôn tìm tòi học hỏi để trau dồi kiến thức, đổi mớiphương pháp giảng dạy

- Được chính quyền địa phương và phụ huynh quan tâm, tạo điều chothầy và trò dạy tốt – học tốt…

6

Đối với học sinh, đa số chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ trả lời cáccâu hỏi mà giáo viên đặt ra trong tiết dạy Đa số học sinh đều tích cực thảo luận

và đã đưa lại hiệu quả cao trong quá trình lĩnh hội kiến thức

Khi tiến hành thực hiện đề tài tôi thấy giờ học sôi nổi, kích thích HS họctập và tạo cách học mới cho học sinh HS tham gia học tập một cách tích cực,chủ động, sáng tạo vào quá trình khám phá, phát hiện, đề suất và lĩnh hội kiếnthức; chú ý khai thác vốn kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng của HS; tạo niềm vui,hứng khởi, nhu cầu hành động và thái độ tự tin trong học tập cho HS Từ đó các

em yêu thích môn Địa lí hơn

Bên cạnh những thuận lợi trên, khi thực hiện đề tài bản thân tôi cũng gặpkhông ít khó khăn:

Các hoạt động dạy học áp dụng vào giảng dạy trong thời gian 45 phúttrên lớp, giáo viên phải chuẩn bị nhiều đồ dùng dạy học, các kiến thức và cáchthức tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng đổi mới

Cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy học còn hạn chế Đời sống một bộphận cán bộ giáo viên còn nhiều khó khăn nên chưa đầu tư thỏa đáng vào việcđổi mới phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực

Nhiều học sinh không hứng thú với việc học tập môn Địa lí và cho rằngmôn Địa lí chỉ là môn học phụ không quan trọng

Hình thức dạy học tổ chức nhóm đạt hiệu quả cao cần phải có máy chiếu

đa năng trong khi đó nhà trường chưa có đủ phòng dạy máy chiếu, máy chiếu đã

hư hỏng và xuống cấp qua nhiều năm sử dụng

III Các biện pháp tiến hành để giải quyết thực trạng:

Trong quá trình giảng dạy môn Địa lí tại trường THCS Trương Công Manđặc biệt khi dạy các bài thực hành bản thân tôi đã tích cực sử dụng tối đa tổ chứccác hoạt động dạy học nhằm tạo hứng thú cho HS yêu thích môn học, đồngthời nâng cao chất lượng giảng dạy môn Địa lí Các hoạt động dạy học chủ yếuđược áp dụng là: Nhóm sử dụng bản đồ trống kết hợp phiếu học tập nhỏ, nhómhoạt động với kỹ thuật khăn phủ bàn, nhóm hợp tác thiết kế sơ đồ tư duy Cáchoạt động dạy học mà tôi áp dụng ở đề tài này chính là vận dụng, kế thừa vàphát huy việc đổi mới phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực

1 Tổ chức hoạt động dạy học nhóm sử dụng bản đồ trống kết hợp với phiếu học tập nhỏ:

Tổ chức hoạt động nhóm sử dụng Bản đồ trống kết hợp phiếu học tập nhỏ bản thân tôi thực hiện tại trường THCS Trương Công Man với hình thức:

HS các nhóm thảo luận, thống nhất ý kiến ghi vào phiếu học tập nhỏ phù hợp,sau khi hoàn thành phiếu học tập, các nhóm tiếp tục thảo luận và đặt các phiếuvào vị trí trên bản đồ trống sao cho đúng nội dung, vị trí các đối tượng Địa lí màbài thực hành yêu cầu

1.1 Xác định các bài thực hành Địa lí ở cấp học THCS phù hợp để tiến hành tổ chức các hoạt động dạy học: Nhóm sử dụng bản đồ trống kết hợp với phiếu học tập nhỏ.

7

Khối Tiết Bài Mục

7

4

Bài 4-Thực hành: Phân tíchlược đồ dân số và tháp tuổi

Mục 3: Tìm trên lược đồ phân

bố dân cư châu Á những khuvực đông dân

11 Bài 12-Thực hành: Nhận biếtđặc điểm môi trường đới

nóng

Mục 1: Xác định từng ảnhthuộc môi trường đới nóng

29

Bài 28 -Thực hành: Phân tíchlược đồ phân bố các môitrường tự nhiên, biểu đồ nhiệt

độ và lượng mưa châu Phi

và các thành phố lớn của châuÁ

Mục 2: Các thành phố lớn củachâu Á

34 Bài 30-Thực hành: Đọc bảnđồ địa hình Việt Nam. Mục 1,2,3 (toàn bài).

1.2 Ví dụ cụ thể:

Tiết 34, Bài 30,Thực hành: ĐỌC BẢN ĐỒ ĐỊA HÌNH VIỆT NAM

Lớp tiến hành thử nghiệm đề tài; Lớp 8A; Tổng số HS của lớp 30 em

Bước 1: Chuẩn bị đồ dùng để tổ chức các hoạt động dạy học:

GV: Bản đồ trống Việt Nam, Bản đồ tự nhiên Việt Nam, lát cắt địa hình dọckinh tuyến 1080Đ từ Bạch Mã đến Phan Thiết, Át lát Địa lí Việt Nam, máy chiếu

đa năng, Phiếu học tập loại nhỏ thích hợp, nam châm

HS: Át lát Địa lí Việt Nam, nam châm, bút dạ, thước,

Bước 2: Tiến hành tổ chức các hoạt động dạy học sử dụng Bản đồ trống

kết hợp với phiếu học tập nhỏ.

- GV chia lớp thành 6 nhóm (khi chia nhóm phải chú ý tỷ lệ HS nam và nữ; tỷ lệ

HS giỏi, khá, trung bình, yếu)

- Nội dung GV yêu cầu các nhóm thực hiện ở bài thực hành cụ thể như sau:

Câu 1: Đi theo vĩ tuyến 220B, từ biên giới Việt - Lào đến biên giới Việt - Trung,

ta phải vượt qua:

a.Các dãy núi nào?

b.Các dòng sông lớn nào?

Câu 2: Đi dọc kinh tuyến 1080Đ (Hình 30.1 SGK), đoạn từ dãy núi Bạch Mãđến bờ biển Phan Thiết, ta phải vượt qua các cao nguyên nào?

Câu 3: Cho biết quốc lộ 1A từ Lạng Sơn đến Cà Mau vượt qua các đèo lớn nào?

- Giáo viên yều cầu nhóm tiến hành theo trình tự sau:

Nội dung 1: Các nhóm thảo luận và thống nhất ý kiến điền vào phiếu học tậpnhỏ: Các dãy núi, các dòng sông lớn, các cao nguyên, các đèo lớn

Nội dung 2: Các nhóm quan sát Bản đồ Địa lí tự nhiên Việt Nam, At lát Địa líViệt Nam xác định vị trí: Các dãy núi, các dòng sông lớn, các cao nguyên, các

8

đèo lớn bằng cách đặt các phiếu học tập nhỏ đã hoàn thành lên Bản đồ trống Việt Nam.

(Trong thời gian 15 phút các nhóm hoàn thành nhiệm vụ)

Hình ảnh các nhóm sử dụng Bản đồ trống kết hợp với phiếu học tập nhỏ ở lớp 8A

Trường THCS Trương Công ManBước 3: Sau 15 phút GV yêu cầu các nhóm để nguyên sản phẩm thựchành tại chỗ để GV nhận xét, chấm điểm sản phẩm

GV bổ sung, chuẩn kiến thức trên máy chiếu đa năng

Nội dung Dạng địa

Đi theo vĩ tuyến

22 0 B, từ biên giới

Việt-Lào đến biên

giới Việt –Trung, ta

phải vượt qua:

Các dãy núi Pu-Đen-ĐinhHoàng Liên Sơn Con Voi

CCsông Gâm  CC Ngân Sơn  CC Bắc Sơn.

Các dòng sông lớn

S.Đà  S.Hồng  S.Chảy  S.Lô S.Gâm

biển Phan Thiết, ta

phải vượt qua:

Các cao nguyên

- Kon Tum: Cao TB >1400m đỉnh cao nhất Ngọc Linh 2598m.

- Plây-ku: Cao TB >1000m tương đối bằng phẳng.

- Đắc-lắc: Cao TB <1000m.Vùng hồ Đắc Lắc thấp nhất ở độ cao 400m.

- Mơ-nông và Di Linh: Cao TB >1000m Cho biết quốc lộ 1A

từ Lạng Sơn đến Cà

Các đèo lớn Sài Hồ (Lạng Sơn) Tam Điệp (Ninh Bình)

 Ngang (Hà Tĩnh)  Hải Vân (Thừa Thiên

9

Mau vượt qua: - Huế)  Cù Mông (Bình Định) Cả (Phú

Yên)

Bước 4: GV công bố kết quả hoạt động của các nhóm

Qua hoạt động "Tổ chức tốt các hoạt động dạy học nhằm mang lại

hiệu quả cho giờ dạy bài thực hành Địa lí” ở trường THCS Trương Công Man

đã hình thành ở học sinh tính chủ động, năng động, linh hoạt, sáng tạo và tinhthần trách nhiệm cao trong học tập Học sinh phát triển tối đa năng lực, tiềmnăng của bản thân; HS được rèn luyện các kỹ năng Địa lí kết hợp với học kiếnthức rất hiệu quả, các nhóm ai cũng đều muốn chiến thắng bằng sân chơi kiểm

nghiệm kiến thức thông qua sản phẩm thực hành Đồng thời hình thành ở

học sinh các kỹ năng giao tiếp, trình bày, hợp tác, giải quyết vấn đề…

Tuy nhiên để tổ chức các tốt hoạt động dạy học có hiệu quả giáo viên

cần theo dõi quá trình hoạt động của các em học sinh để đảm bảo tất cả mọi họcsinh đều hiểu nhiệm vụ và hoàn thành nhiệm vụ kiến thức thực hành được giao

Bên cạnh hiệu quả học tập của học sinh trong giờ thực hành, sử dụng Bản

đồ trống kết hợp với phiếu học tập nhỏ còn phát huy hiệu quả kỹ năng sử

dụng dồ dùng học tập Các bản đồ trống, tranh ảnh được sử dụng để dạy vàhọc trong nhều năm

2 Tổ chức hoạt động nhóm hợp tác thiết kế sơ đồ tư duy.

Qua tìm hiểu về sơ đồ tư duy và qua thực tế vận dụng sơ đồ tư duy vàogiảng dạy môn Địa lí, bản thân tôi thấy rõ một số tác dụng của dạy học với sơ

đồ tư duy (SĐTD) như sau:

- SĐTD giúp học sinh học được phương pháp học: Việc rèn luyệnphương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệuquả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học Thực tế cho thấy một số học sinh họcrất chăm chỉ nhưng vẫn học kém, các em này thường học bài nào biết bài đấy,học phần sau đã quên phần trước và không biết liên kết các kiến thức với nhau,không biết vận dụng kiến thức đã học trước đó vào những phần sau Sử dụngthành thạo BĐTD trong dạy học, học sinh sẽ học được phương pháp học, tăngtính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy

- SĐTD giúp học sinh học tập một cách tích cực: Việc học sinh tự vẽ

SĐTD có ưu điểm là phát huy tối đa tính sáng tạo của học sinh, phát triển năngkhiếu hội họa, sở thích của học sinh, các em tự do chọn màu sắc (xanh, đỏ,vàng, tím,…), đường nét (đậm, nhạt, thẳng, cong…) các em tự “sáng tác” nêntrên mỗi SĐTD thể hiện rõ cách hiểu, cách trình bày kiến thức của từng họcsinh và SĐTD do các em tự thiết kế nên các em yêu quí, trân trọng “tác phẩm”của mình

- SĐTD giúp học sinh ghi chép có hiệu quả: Do đặc điểm của SĐTDnên người thiết kế SĐTD phải chọn lọc thông tin, từ ngữ, sắp xếp, bố cục để

“ghi” thông tin cần thiết nhất và lôgic, vì vậy, sử dụng SĐTD sẽ giúp học sinhdần dần hình thành cách ghi chép có hiệu quả Với cách làm này rèn luyện cho

bộ óc các em hướng dần tới cách suy nghĩ lôgic, mạch lạc và cũng là cách giúp

10

các em hiểu bài, ghi nhớ kiến thức vào não chứ không phải là học thuộc lòng,học vẹt.

Qua thực tế giảng dạy môn Địa lí, bản thân tôi thường xuyên sử dụng sơ

đồ tư duy vì kỹ thuật dạy học này này giúp cho học sinh phát triển được khảnăng tư duy, sáng tạo, học sinh học tập một cách tích cực, huy động tối đa tiềmnăng của bộ não

2.1 Xác định các bài thực hành Địa lí phù hợp để tiến hành: Tổ chức nhóm hợp tác thiết kế sơ đồ tư duy.

đồ nhiệt độ và lượng mưa châu Phi

Mục 1, ý 2: Giải thích hoang mạcChâu Phi lan sát ra biển

43 Bài 40-Thực hành: Tìm

hiểu vùng công nghiệp truyền thống ở đông bắc Hoa Kì

Mục 1: Vùng công nghiệp truyềnthống

55 Bài 50- Thực hành: Viết

báo cáo về đặc điểm tựnhiên của Ôxtrâylia

Mục 2, ý 3: Sự phân bố hoangmạc Nguyên nhân

8 39 Bài 35- Thực hành về khí

hậu, thủy văn Việt Nam

Mục 2c: Mối quan hệ giữa mùamưa và mùa lũ trên từng lưu vựcsông

2.2 Ví dụ cụ thể:

Tiết 29, Bài 28: Thực hành: Phân tích lược đồ phân bố các môi trường tự nhiên, biểu đồ và nhiệt độ lượng mưa châu Phi.

Mục 1 ý 2: Giải thích vì sao hoang mạc Châu Phi lại lan ra sát biển

Lớp tiến hành thử nghiệm đề tài; Lớp 7B; Tổng số HS của lớp là 28 em

Bước 1: Chuẩn bị đồ dùng để tổ chức nhóm hợp tác thiết kế sơ đồ tư duy

* Sự chuẩn bị của giáo viên:

- Máy chiếu đa năng, Bản đồ các môi trường tự nhiên châu Phi, Bản dồ khí hậuchâu Phi

- Nam châm, giấy A0

HS: Nam châm, bút dạ, bút màu, thước

Bước 2: Tiến hành tổ chức hoạt động dạy học: nhóm hợp tác thiết kế sơ đồ tưduy

- GV chia lớp thành 6 nhóm (khi chia đội phải chú ý tỷ lệ HS nam và nữ; tỷ lệ

HS giỏi, khá, trung bình, yếu)

- Nội dung GV yêu cầu các nhóm thực hiện ở bài thực hành cụ thể như sau: Trong thời gian 10 phút các nhóm phải giải thích vì sao hoang mạc châu Phi lạilan ra sát biển bằng thiết kế sơ đồ tư duy

11

Hình ảnh học sinh lớp 7B trường THCS Trương Công Man đang thiết kế sơ đồ tư duy.

Sản phẩm thiết kế sơ đồ tư duy của các nhóm học sinh lớp 7B trường THCS Trương Công Man

Bước 3: Sau thời gian 10 phút GV yêu cầu các nhóm nạp sản phẩm, dùng namchâm gắn lên bảng, các nhóm nhận xét lẫn nhau GV nhận xét và chuẩn kiếnthức trên máy chiếu đa năng

Bước 4: GV chấm điểm sản phẩm và công bố kết quả cho các nhóm

Qua thực tế thực nghiệm hoạt động dạy học nhóm hợp tác thiết kế sơ đồ

tư duy tại trường THCS Trương Công Man tôi nhận thấy giờ thực hành Địa lí

luôn sôi nổi, học sinh tập trung thảo luận, cùng chung sức với tinh thần tập thể

để tìm ra vấn đề cốt lõi trong nội dung của bài học Ngoài ra học sinh còn đượcthể hiện năng kiếu hội họa của bản thân, tính hấp dẫn của hình ảnh thể hiện ở sơ

đồ tu duy gây ra những kích thích mạnh trên hệ thống rìa của não, giúp cho việcghi nhớ được lâu bền, nhớ nhanh, nhớ sâu và chính xác nội dung bài học Đồngthời sơ đồ tư duy phù hợp với tâm sinh lí học sinh, đơn giản, dễ hiểu thay choviệc ghi nhớ lí thuyết bằng ghi nhớ dưới dạng sơ đồ hóa kiến thức.Với phươngpháp này buộc học sinh phải chủ động trong việc học của mình, từ đó mà hiệuquả trong các tiết thực hành Địa lí không ngừng được nâng cao

Tuy nhiên để hoạt động dạy học nhóm hợp tác thiết kế sơ đồ tư

duy đạt hiệu quả cao trong giờ dạy thực hành giáo viên cần lưu ý: Giao nộidung kiến thức trước khi tiết dạy trên lớp ít nhất từ 3 - 4 ngày để học sinh chuẩn

bị ý tưởng thiết kế sơ đồ Trong quá trình chơi GV nên định hướng cho các emtrong nhóm ai cũng có nhiệm vụ riêng để làm, cùng chung sức để hoàn thànhsản phẩm thực hành của nhóm mình

12

3 Tổ chức hoạt động nhóm sử dụng kỹ thuật “khăn phủ bàn”.

Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạtđộng cá nhân và nhóm nhằm:

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh

3.1 Vận dụng các hoạt động dạy học sử dụng kỹ thuật “khăn phủ bàn cácở các bài th c hành c th ực hành cụ thể ụ thể ể.

Mục 1 Đặc điểm các dòng biểntrong đại dương thế giới

8

29 Bài 27-Thực hành: Đọc

bản đồ Việt Nam

Mục 2: Đọc bản đồ khoáng sảnVN

45 Bài 40-Thực hành: Đọc lát

cắt địa lí tự nhiên tổnghợp

24 Bài 22-Thực hành: Vẽ và

phân tích biểu đồ mối quan

hệ giữa dân số, lương thực

và bình quân lương thựcđầu người

Mục 2a: Những điều kiện thuậnlợi và khó khăn trong sản xuấtlương thực ở Đồng bằng sôngHồng

47 Bài 40-Thực hành: Đánh

giá tiềm năng kinh tế của

Mục 1: Đánh giá tiềm năng kinh

tế của các đảo ven bờ

13

các đảo ven bờ và tìm hiểu

về ngành công nghiệp dầukhí

- Sự chuẩn bị của GV: Giấy A0, máy chiếu đa năng, nam châm…

- Sự chuẩn bị của HS: Bút dạ, thước, nam châm

Bước 2: Tiến hành tổ hoạt động nhóm sử dụng kỹ thuật “khăn phủ bàn.

- GV chia lớp thành 6 nhóm (khi chia nhóm phải chú ý tỷ lệ HS nam vànữ; tỷ lệ HS giỏi, khá ,trung bình, yếu), phát cho mỗi nhóm một tờ giấy A0

- Trên giấy A0 chia thành các phần gồm phần chính giữa và các phầnxung quanh Phần xung quanh được chia theo số thành viên của nhóm Mỗingười ngồi vào vị trí tương ứng với phần xung quanh

- Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, tập trung suy nghĩtrả lời câu hỏi theo cách hiểu riêng của mỗi cá nhân và viết vào phần giấy đượcgiao nhiệm vụ của mình trên tờ A0

- Trên cơ sở ý kiến của mỗi cá nhân học sinh thảo luận nhóm, thống nhất

ý kiến và viết vào phần chính giữa của tờ giấy A0 “khăn phủ bàn”

- Nội dung GV yêu cầu các nhóm thực hiện ở bài thực hành cụ thể nhưsau: Dựa vào Bản đồ tự nhiên Thế giới, Quả Địa cầu, SGK các nhóm hoàn thànhyêu cầu bài tập 1,2,4 theo yêu cầu của SGK

Bài tập 1: Quan sát H28 cho biết tỉ lệ lục địa và Đại Dương ở hai bán cầuBắc, Nam

Bài tập 2: Dựa vào Bản đồ tự nhiên Thế giới, Quả Địa cầu cho biết:

- Trên Trái Đất có những lục địa nào?

- Lục địa nào có diện tích lớn nhất? Lục địa đó nằm ở nửa cầu nào?

- Lục địa nào có diện tích nhỏ nhất? Lục địa đó nằm ở nửa cầu nào?

- Các lục địa mằm hoàn toàn ở nửa cầu Bắc? Các lục địa mằm hoàn toàn ở nửacầu Nam?

Bài tập 4: Dựa vào Bản đồ tự nhiên Thế giới, Quả Địa cầu cho biết kết hợpvới kiến thức hiểu biết của bản thân cho biết:

- Nếu diện tích bề mặt Trái Đất là 510 triệu km2 thì diện tích bề mặt Đại Dươngchiếm bao nhiêu %?

- Tên của bốn Đại Dương trên thế giới?

- Đại Dương nào có diện tích lớn nhất? Đại Dương nào có diện tích nhỏ nhất

14