Một số kinh nghiệm trong giảng dạy tích hợp địa lý địa phương quảng xương vào giảng dạy địa lý ở trường THCS

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ PHÒNG GD&ĐT QUẢNG XƯƠNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG GIẢNG DẠY TÍCH HỢP ĐỊA LÝ ĐỊA PHƯƠNG HUYỆN QUẢNG XƯƠNG VÀO GIẢNG DẠY Đ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD&ĐT QUẢNG XƯƠNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG GIẢNG DẠY TÍCH HỢP ĐỊA LÝ ĐỊA PHƯƠNG HUYỆN QUẢNG XƯƠNG VÀO

GIẢNG DẠY ĐỊA LÝ Ở TRƯỜNG THCS

Người thực hiện: Vũ Văn Soạn Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Quảng Khê SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Địa Lý

THANH HOÁ NĂM 2019

MỤC LỤC

7 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

8 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến

kinh nghiệm

2

9 2.3 Nội dung và phương pháp tích hợp 2

10 2.4

Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

10

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài:

- Việc lồng ghép địa lý địa phương huyện Quảng Xương vào giảng dạy Địa lý tại các trường THCS trong địa bàn huyện Quảng Xương được là một yêu cầu rất cần thiết và đã được phòng giáo dục huyện nhà chỉ đạo thực hiện nhằm giúp học sinh phần nào nắm được những kiến thức cơ bản nhất về địa lý của huyện

- Việc lồng ghép như thế nào, lồng ghép vào vị trí nào, thời gian, nội dung lồng ghép như thế nào cho phù hợp là những câu hỏi mà không phải giáo viên dạy địa lý nào cũng trả lời được Đặc biệt đây là chương trình cũng như yêu cầu mới bắt đầu thực hiện trong năm học vừa qua nên những tài liệu, kinh nghiệm chia sẽ về phần này còn rất hạn chế

- Là giáo viên giảng dạy môn Địa lí trong những năm qua tôi đã trăn trở

và suy nghĩ làm thế nào để lồng ghép kiến thức địa lý địa phương vào giảng dạy tại các trường THCS sao cho phù hợp không ảnh hưởng tới mục tiêu giáo dục

mà đạt hiệu quả cao Nên tôi đã mạnh dạn chọn đề tài này để tìm hiểu nghiêm cứu và áp dụng vào giảng dạy, đồng thời cũng phần nào chia sẻ những kinh nghiệm cũng như cách mà bản thân đã thực hiện có hiệu quả tại đơn vị công tác của mình cho đồng nghiệp tham khảo và góp ý

- Đó là lý do vì sao tôi chọn đề tài: Một số kinh nghiệm trong giảng dạy

tích hợp địa lý địa phương Quảng Xương vào giảng dạy địa lý ở trường THCS trên địa bàn huyện Quảng Xương đặc biệt ở trường THCS Quảng Khê.

1.2 Mục đích nghiên cứu:

- Nghiên cứu đề tài này nhằm lồng ghép những kiến thức địa lý của địa

phương huyện Quảng Xương vào giảng dạy tại đơn vị để giúp học sinh nắm được những kiến thức địa lý cơ bản nhất về huyện nhà

- Đồng thời cũng phần nào chia sẻ với đồng nghiệp để có thên tư liệu giảng dạy phần địa lý địa phương Quảng Xương

- Qua đề tài này, mục đích đạt được của tôi nhằm nâng cao chất lượng giờ giảng dạy của giáo viên, giúp học sinh tích cực chủ động trong giờ học, thông qua việc làm phong phú phương pháp giảng dạy, kết hợp nhiều phương pháp đặc trưng bộ môn, cũng như kết hợp với các bộ môn khác

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Đề tài này chủ yếu nghiện cứu phần đị lý địa phương huyện Quảng Xương để lồng ghép vào nội dung giảng dạy ở bài nào, phần nào cho phù hợp với nội dung cũng như phương pháp và đối tượng học sinh THCS đặc biệt là học sinh trường THCS Quảng khê Vì vậy tôi chọn đề tài này ứng dụng vào giảng dạy ở trường THCS Quảng Khê

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Để nghiên cứu và tiến hành thử nghiệm giảng dạy tại đơn vị công tác tôi

đã sử dụng nhiều phương pháp:

- Phương pháp tìm hiểu tham khảo tài liệu địa lý địa phương huyện Quảng Xương để xây dưng cơ sở lý thuyết

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin tại huyện nhà

- Phương pháp đàm thoại vấn đáp gợi mở, giao việc cho học sinh tự tìm hiểu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lý luận.

Từ năm học 2017- 2018 nhiều công văn, hướng dẫn của phòng giáo dục

và đào tạo huyện Quảng Xương yêu cầu cán bộ giáo viên cần lồng ghép, tích hợp những kiến thức địa lý, lịch sử địa phương huyện Quảng Xương vào giảng dạy tại các trường THCS trong huyện

Tháng 11 năm 2018 phòng giáo dục tổ chức chuyên đề về việc lồng ghép, tích hợp nội dung kiến thức địa phương huyện Quảng Xương vào giảng dạy

Chính vì vậy việc nghiên cứu, chọn lựa nội dung, địa chỉ tích hợp những kiến thức địa lý huyện Quảng Xương là rất cần thiết nên tôi đã chọn đề tài này

để nghiên cứu và chia sẻ phần nào kinh nghiệm đã làm thành công tại đơn vị công tác

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Qua tìm hiểu tại nhiều trường trong huyện tôi được biết việc lồng ghép nội dung kiến thức địa lý huyện Quảng Xương đang được nhiều giáo viên quan tâm và cũng gặp nhiều khó khăn không biết lồng ghép như thế nào, địa chỉ lồng ghép như thế nào cho phù hợp mà đạt hiệu quả cao mà không ảnh hưởng tới thời gian cũng như nội dung kiến thức cần đạt trong khi cùng lúc phải lồng ghép nhiều nội dung ở nhiều môn học khác nhau Bản thân cũng vậy khi nhận được thông tin cần lồng ghép, tích hợp nội dung kiến thức địa phương huyện rất băn khoăn

Với những lý do đó tôi quyết định chọn nghiên cứu và thử nghiện đề tài này

2.3 Nội dung và phương pháp tích hợp

Qua tìm hiểu nghiên cứu bản thân tôi nhận thấy phần địa lý huyện Quảng Xương tích hợp vào các bài địa lý địa phương Thanh Hóa cuối lớp 9 là thích hợp nhất vì khi ta dạy đến phần nào của tỉnh thì tích hợp nội dung cần thiết của huyện vào luôn là rất hiệu quả

Đồng thời việc nghiên cứu tích hợp kiến thức địa phương huyện Quảng Xương vào phần địa lý địa phương Thanh Hóa cũng giúp chúng ta có được bài giảng về địa lý địa phương Thanh Hóa phù hợp vì phần này trong sách giáo khoa soạn ở dạng mở buộc giáo viên khi giảng dạy phải lựa chọn nội dung cho phù hợp

Sau đây là một: Thiết kế bài giảng địa lý địa phương Thanh Hóa tích hợp địa lý địa phương huyện Quảng Xương mà tôi đã thử nghiệm thành công:

Tiết 49 - Bài 41 : ĐỊA LÍ THANH HÓA

I MỤC TIÊU.

1 Kiến thức.

- Nhận biết được vị trí và ý nghĩa của vị trí Nêu được diện tích, các đơn

vị hành chính và trung tâm chính trị của tỉnh

- Hiểu và trình bầy được đặc điểm cua ĐKTN và TNTN Đánh giá được những thuận lợi và khó khăn để phát triển KT- XH

- Lồng ghép những kiến thức cơ bản về vị trí, địa hình, khí hậu , sông ngòi, đất của Quảng Xương

2 Kĩ năng.

- Có kĩ năng đọc lược đồ để xác định vị trí tỉnh, các đơn vị hành chính thuộc tỉnh; phân tích lược đồ, sơ đồ để biết đặc điểm tự nhiên của tỉnh và mối quan hệ giữa tự nhiên và phát triển kinh tế trong đó có vấn đề môi trường

- Có các kỹ năng sống: tư duy, giải quyết vấn đề, giao tiếp, tự nhận thức

và làm chủ bản thân

3 Thái độ.

Có tình yêu quê hương đất nước, có tinh thần đoàn kết tương ái

4 Định hướng phát trển năng lực:

Góp phần hình thành năng lực: giao tiếp, tư duy theo lãnh thổ, biểu đồ, số liệu

II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS

1 Giáo viên.

- Máy chiếu để dạy Baboi

- Chuẩn bị bài giảng điện tử

2 Học sinh.

- Chuẩn bị bài theo hướng dẫn của giáo viên

- Tài liệu địa lý Thanh Hóa

- Tài liệu địa lý Quảng Xương

III PHƯƠNG PHÁP CHÍNH

- Vấn đáp gợi mở

- Hoạt động nhóm

IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP

1 Ổn định tổ chức lớp ( 1p)

2 Giới thiệu phần địa lý địa phương ( 4p)

Gv cho HS nghe bài hát: Đường về Thanh Hóa dùng nội dung của bài hát để giới thiệu phần địa lý địa phương và vào bài mới

? Em hãy cho biết tên bài hát và hiểu biết của em về ca sỹ thể hiện bài hát này?

? Qua giai điệu và lời bài hát vừa rồi em có cảm nghĩ gì về quê hương Thanh Hóa?

( Qua bài hát ta thấy Thanh Hóa có nhiều địa danh quan trọng; nhiều phong cảnh đẹp; nhiều di tích lịch sử, văn hóa, làng nghề truyền thống nổi tiếng Từ đó chắc chắn các em cảm thấy thêm yêu mến và tự hào về quê hương mình nhiều hơn ) Đúng vậy Thanh Hóa từ ngàn xưa đã được nhắc đến như một vùng đất địa linh nhân kiệt với nhiều Vậy để hiểu rõ hơn về vùng đất Thanh

Hóa thầy trò chúng ta hôm nay chuyển sang một phần mới đó là : ĐỊA LÝ ĐỊA PHƯƠNG THANH HÓA.)

Phần này được học trong 3 tiết Tiết đầu tiên hôm nay thầy trò chúng ta

cùng tập trung vào tìm hiểu phần: Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ sự phân chia

hành chính và Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của tỉnh

3 Dạy bài mới.

Hoạt động của GV- HS Nội dung chính

Hoạt động 1: Cá nhân/ cả lớp

- GV chiếu bản đồ HC VN lên bảng

? Em hãy xác định vị trí của tỉnh thanh

Hóa trên bản đò HCVN? Thanh hóa nằm

trong vùng nào?

- HS xác đinh

- GV chuẩn KT

? Lãnh thổ TH gồm những bộ phận nào?

Lãnh thổ TH gồm 2 bộ phận: phần đất liền

và phần biển

? Dựa vào lược đồ hãy xác định các

điểm cực bắc, Nam, Đông, Tây của tỉnh?

- HS xác đinh

- GV chuẩn KT

? Em hãy cho biết TH tiếp giáp với những

tỉnh nào, nước nào ?Xác định trên lược

đồ?

- GV thông tin :

+ Cực Bắc : X Trung Sơn - H Quan Hóa.

+ Cực Nam : X Hải Hà - H Tĩnh Gia

+ Cực Đông : X Nga Điền - H Nga Sơn.

+ Cực Tây : X Quang Chiểu - H Mường

Lát.

GV TT về số liệu các đường biên : Bắc

-200 km, Nam - 175km, Tây - 192 km, Đông

- 102 km.

? Diện tích phần đất liền TH là bao

nhiêu? so sánh với các tỉnh trong vùng

Bắc trung bộ và cả nước?

( Chiếm 3,37%, đứng thứ 5 cả nước thứ 2

trong khu vực)

GV: Ngoài phần đất liền Tỉnh ta còn có 1

vùng biển rộng lớn hơn nhiều so với phần

đất liền

- Nằm ở phía Đông của đất liền Giáp biển

I Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ và phân chia hành chính.

1 Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ.

a, Vị trí địa lí.

- Thanh Hóa nằm ở cực bắc của vùng Bắc Trung Bộ

b, Phạm vi lãnh thổ :

- Lãnh thổ Thanh Hóa gồm 2

bộ phận :

* Phần đất liền:

- Tọa độ địa lí :

- Tiếp giáp:

+ Phía Bắc: Sơn La, Hòa Bình, Ninh Bình

+ Phía Nam: Nghệ An + Phía Tây: Lào

+ Phía Đông: Vịnh Bắc Bộ

- DT : 11.131,9 km2

* Phần biển:

Ninh Bình ( phía Bắc), Nghệ An ( phía nam)

và đảo Hải Nam - TQ (phía Đông).

? Vị trí địa lí có ý nghĩa như thế nào đối

với sự phát triển kinh tế - XH của Thanh

Hóa ?

- HS trả lời

- GV chuẩn KT

( Thanh Hóa có vị trí là cửa ngõ của Miền

Trung, thuận lợi cho giao lưu phát triển

kinh tế - XH với các vùng khác trong cả

nước và với nước ngoài.)

Hoạt động 2: Cá nhân/ cả lớp

Gv: Trình bầy qua về quá trình hình thành

tỉnh TH:

(Thời bắc thuộc , thuộc quận Cửu Chân

Tên phủ Thanh hóa được đặt vào năm 1029

thời vua Lý Thái Tông

Ngày 12/7/2017 HĐND tỉnh quyết định lấy

năm 1029 là năm ra đời Danh xưng Thanh

Hóa)

?Em cho biết hiện nay Thanh Hóa có bao

nhiêu đơn vị hành chính cấp huyện, thị?

Cấp xã, phường?

- HS:

( GV: Trong đó có 6 huyện giáp biển, 11

huyện miền núi, 16 huyện thị đồng bằng.

Với 586 xã, 21 phường và 30 thị trấn)

?Em hãy xác định vị trí của huyện Quảng

Xương trên lược đồ?

(+ Là huyện đồng bằng ven biển nằm ở

phía Đông nam của tỉnh)

? Em hãy cho biết Quảng xương tiếp giáp

với những huyện, thành phố nào?Xác

định trên lược đồ?

? Quảng xương gồm bao nhiêu đơn vị

hành chính cấp xã, thị trấn?

(Có 30 đơn vị: 29 xã và 1 thị trấn(2017),

tổng diện tích là 172,9km2, dân số

198.475.000 người( 2017)

Hoạt động 3: HĐ NHÓM

GV: Đây là phần kiến thức rất dài và có

nhiều phần kiến thức rất gần gủi với chúng

ta do vậy thầy đã giao nhiệm vụ và hướng

dẫn các nhóm về chuẩn bị bài ở nhà rồi

Bây giờ thầy giáo gọi đại diện các

Rộng lớn nằm phía đông phần đất liền

=> Thuận lợi cho giao lưu kinh

tế - XH trong và ngoài nước

2 Các đơn vị hành chính.

- Quá trình hình thành:

Tên Thanh Hóa xuất hiện đầu tiên từ năm 1029

- Các đơn vị hành chính:

Gồm 27 Huyện, Thị xã, Thành phố

+ TP : Thanh Hóa , Sầm Sơn + Thị xã : Bỉm Sơn

+ Huyện: 24 huyện

* Quảng Xương:

+ Là huyện đồng bằng ven biển nằm ở phía Đông nam của tỉnh

+ Gồm 29 xã và 1 thị trấn

II Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên.

nhóm báo cáo kết quả chẩn bị bài của các

nhóm, các nhóm khác nhận xét bổ sung nhé

1 Địa hình.

? Xin mời đại diện nhóm trình bầy

đặc điểm chung của địa hình Thanh Hóa,

những thuận lợi và khó khăn của đị hình

mang lại?

- Đại diện nhóm trình bầy

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung

- Gv nhận xét, chuẩn KT

?Đặc điểm cơ bản của ĐH Quảng xương

là gì?

- Học sinh trả lời

- HS khác bổ sung

- GV chuẩn Kt

? Xin mời đại diện nhóm trình bầy đặc

điểm chung của Khí khí Thanh hóa, những

thuận lợi khó khăn của khí hậu mang lại?

- Đại diện nhóm trình bầy

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung

- Gv nhận xét, chuẩn KT

(- Nhiệt độ trung bình:23-24 0 C ở vùng ĐB

trung du và giảm dần khi lên vùng núi

xuống 18-20 0 C

Mưa TB từ 1600- 1800mm, mưa theo mùa

( 60-80%) mưa nhiều vào các thanh 8-10

- Gió chính: gió ĐB, gió phơn TN.

- KH có 2 mùa rõ rệt; mùa nóng trùng với

mùa mưa, mùa lạnh trùng với mừa khô )

(- Thuận lợi: Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa

có lượng mưa lớn, nhiệt độ cao tạo điều

kiện cho cây trồng vật nuôi phát triển

quanh năm, mùa vụ liên tục, mùa đông phát

triển cây ôn đới, cận nhiệt

- Khó khăn: Nhiều thiên tai; bão, áp thấp,

lũ lụt, hạn hán, gió Lào, cát bay )

?Đặc điểm cơ bản của KH Quảng xương

là gì?

- Học sinh trả lời

- HS khác bổ sung

- GV chuẩn Kt

? Xin mời đại diện nhóm trình bầy đặc

1 Địa hình.

- Phức tạp, chia cắt nhiều

- Địa hình nghiêng và thấp dần theo hướng T- Đ

+ Núi, trung du : 73,3%

+ Đồng bằng : 16,0%

+ Vùng ven biển: 10,7%

- Địa hình có ảnh hưởng lớn tới phân bố dân cư và phát triển kinh tế trong tỉnh

* Quảng Xương có địa hình đồng bằng khá bằng phẳng, ít núi.

2 Khí hậu:

- Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa

có mùa đông lạnh + Nhiệt độ trung bình: 23-240C + Lượng mưa trung bình năm : 1600- 1800 mm/năm

- Thuận lợi: Cây trồng vật nuôi phát triển quanh năm, mùa vụ liên tục

- Khó khăn: Nhiều thiên tai

* Quảng Xương có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình là 19,48 0 C

3 Thủy văn:

điểm chung của Thủy văn Thanh hóa,

những thuận lợi khó khăn của thủy văn

mang lại?

- Đại diện nhóm trình bầy

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung

- Gv nhận xét, chuẩn KT

(- Thanh Hóa có mạng lưới sông ngòi

không lớn : Trung bình 0,1 – 1,06

km/km 2 có 20 sông lớn nhỏ

- Gồm 4 hệ thống sông chính: Sông Hoạt,

Sông Mã, Sông Yên, Sông Lạch Bạng.

- Hướng chảy: hướng chính TB- ĐN với chế

độ nước theo mùa.)

- Giá trị cung cấp nước cho sx và đ/s, thủy

điện, thủy sản, du lịch )

?Đặc điểm cơ bản của SN Quảng xương

là gì? kể tên các sông lớn tromg huyện mà

em biết?

? Xin mời đại diện nhóm trình bầy đặc

điểm chung của Thổ nhưỡng Thanh hóa,

những thuận lợi khó khăn của thổ nhưỡng

Thanh hóa?

- Đại diện nhóm trình bầy

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung

- Gv nhận xét, chuẩn KT

(Có 10 nhóm đất với 28 loại khác nhau.

Trong đó có các nhóm đất phổ biến sau:

Đất đỏ vàng: chiếm 58% DT toàn tỉnh,

phân bố chủ yếu ở trung du, miền núi- thích

hợp cho trồng cây CN lâu năm, cây ăn quả,

chăn nuôi

Đất phù sa bồi tụ :13% - ở các đồng bằng

ven biển- thích hợp với cây lúa nước, hoa

màu, CN hàng năm

Ngoài ra còn có

Hiện trạng sử dụng đất

( Đất lâm nghiệp có rừng và đất SX nông

nghiệp chiếm 77,4%;đất chưa sử dụng chủ

yếu ở vùng đồi núi do bị thoái hóa nặng,

cần có biện pháp cải tạo )

- Gồm 4 hệ thống sông chính: Sông Hoạt, Sông Mã, Sông Yên, Sông Lạch Bạng

- Hướng chảy: TB- ĐN với chế

độ nước theo mùa

* Quảng Xương : Có mạng lưới sông ngòi khá phát triển với 4 hệ thống sông lớn là: S Yên; S Hoàng; S Lý; S Rào

4 Thổ nhưỡng.

- Đất feralit đỏ vàng: 58% ở TDMN

- Đất phù sa bồi tụ: 13% ở đồng bằng

- Hiện trạng sử dụng:

?Đặc điểm cơ bản của đất đai h Quảng

xương là gì?

? Xin mời đại diện nhóm trình bầy đặc

điểm chung của Sinh vật Thanh hóa, những

thuận lợi khó khăn của sinh vật tỉnh ta?

- Đại diện nhóm trình bầy

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung

- Gv nhận xét, chuẩn KT

( Thanh Hóa có nguồn tài nguyên Thực vật

khá phong phú và đa dạng VQG Bến En và

Khu BTTN Pù Luông, Pù Hu là nơi bảo vệ

nguồn thực vật đa dạng của Thanh Hóa.

- Hiện nay Thanh Hóa 36,8% S rừng che

phủ.

- Thanh Hóa có nguồn tài nguyên Động vật

trên cạn, dưới nước rất phong phú.)

? Xin mời đại diện nhóm trình bầy đặc

điểm chung của Sinh vật Thanh hóa, những

thuận lợi khó khăn của sinh vật tỉnh ta?

- Đại diện nhóm trình bầy

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung

- Gv nhận xét, chuẩn KT

(- Thanh Hóa có nguồn khoáng sản khá đa

dạng: Đá vôi, đá xây dựng, Crôm,

Secpentin, Chì, Kẽm, Vàng…)

? Xin mời đại diện nhóm trình bầy đặc

điểm chung của Tài nguyên biển Thanh hóa,

những thuận lợi khó khăn của TN biển tỉnh

ta?

- Đại diện nhóm trình bầy

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung

- Gv nhận xét, chuẩn KT

? Nhận xét chung về đặc điểm tự nhiên và

ý nghĩa của hoàn cảnh tự nhiên đối với

đời sống kinh tế - XH ?

* Quảng Xương có đất đai khá

đa dạng: Đất cát pha, đất bùn, đất thịt, đất lẫn đá sỏi

5 Tài nguyên Sinh vật.

- Độ che phủ đạt 36,8%

- Có nhiều gỗ quý như lim , lát,

pơ mu và nhiều động vật hoang dã quý như voi, bò tót, khỉ

6 Khoáng sản.

- Thanh Hóa có nguồn khoáng sản khá đa dạng: Đá vôi, đá xây dựng, Crôm, Secpentin, Chì, Kẽm, Vàng…

7 Tài nguyên biển

- Thanh hóa có 102 km bờ biển với vùng biển rộng khoảng 1,7 vạn km2

- Có nhiều hải sản có giá trị kinh tế cao

- Có nhiều bãi biển đẹp và cảnh quan đẹp

=> Tóm lại: ĐKTN và TNTN

của Thanh Hóa khá thuận lợi cho phát triển tổng hợp các ngành kinh tế cả trên biển và trên đất liền

V KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ.